ፍልሰታ ለማርያም፡ ሰአ(ዐ)ሊ ለነ ቅድስት!

“ፍልሰታ” የሚለው ቃል ፈለሰ፣ ተሰደደ(ተገለጠ)፣መከፈት፣ መገለጥ፣ የመዝጊያ የመጋረጃ ከሚለው የግእዝ ስርወ ቃል የተገኘ ሲሆን የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያምን ትንሣኤ ይመለከታል፡፡ “ፍልሰት” የሚለው ቃል ከአንድ አገር ወደ ሌላ አገር መሔድን ያመለክታል፡፡ “ፍልሰታ ለማርያም” ሲባልም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ካረፈች በኋላ ከጌቴሴማኒ ወደ ገነት መወሰዷን (ማረጓን)፣ በኋላም በገነት በዕፀ ሕይወት ሥር ከነበረበት መነሣቱን ለማመልከት የሚነገር ነው፡፡ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ትውፊትና ቀኖና መሠረት ከሰባቱ የአዋጅ አጿማት መካከል አንደኛው ጾመ ፍልሰታ ለማርያም ሲሆን ከህጻናት ጀምሮ እስከ አረጋውያን የሚጾም ታላቅ ጾም ነው፡፡

እናታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ሦስት ዓመት በእናት በአባቷ ቤት፣ ዐሥራ ሁለት ዓመት በቤተ መቅደስ፣ ዘጠኝ ወር በዮሴፍ ቤት፣ ሠላሳ ሦስት ዓመት ከሦስት ወር ከጌታችን ከመድኃኒታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር፣ ዐሥራ አራት ዓመት በወንጌላዊው በዮሐንስ ቤት ከኖረች በኋላ በ፷፬ ዓመቷ ጥር ፳፩  ቀን ዐርፋለች፡፡ በሐዋርያት ውዳሴ፣ ዝማሬና ማኅሌት ነሐሴ ፲፬ ቀን ከተቀበረች በኋላ እንደሌሎቻችን ትንሣኤ ዘጉባኤን መጠበቅ ሳያስፈልጋት ነሐሴ ፲፮ በልጇ ስልጣን ተነሥታ በይባቤ መላእክት ወደ ሰማይ ዐርጋለች፡፡ ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድ በመዝሙሩ “ተለዐለት እምድር ወበህየ ነበረት ዘምስለ ወልዳ በየማነ አብ ወመንፈስ ቅዱስ እመቤታችን ድንግል ማርያም ከምድር ወደ ሰማይ ዐረገች፡፡ በሰማይም ከልጅዋ ጋር በአብና በመንፈስ ቅዱስ ቀኝ ተቀመጠች” በማለት ወደ ሰማይ ማረጓንና በክብር መቀመጧን ተናግሯል፡፡ ከሺሕ ዓመት በፊትም አባቷ ዳዊት “በወርቅ ልብስ ተጐናጽፋና ተሸፋፍና ንግሥቲቱ በቀኝህ ትቆማለች” ሲል የተናገረው ትንቢት ይህንኑ የእመቤታችንን ክብር የሚመለከት ነው (መዝ. ፵፬፥፱)፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማርም ነገረ ፍልሰቷን እንዳስሳለን፡፡

“እንደ ልጇ ‹ተነሣች፤ ዐረገች› እያሉ እንዳያውኩን በእሳት እናቃጥላት” (አይሁድ)

እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ጥር ፳፩ ቀን በ፵፱ ዓ.ም በ፷፬ ዓመቷ ከዚህ ዓለም ውጣ ውረድና ድካም ባረፈች ጊዜ ቅዱሳን ሐዋርያት ሊቀብሯት ወደ ጌቴሴማኒ ይዘዋት ሔዱ፡፡ በዚህ ጊዜ ጌታችንን የሰቀሉት አይሁድ “እንደ ልጇ ‹ተነሣች፤ ዐረገች› እያሉ እንዳያውኩን በእሳት እናቃጥላት” ብለው ሥጋዋን ሊያጠፉ በዓመፃ ተነሡ፡፡ ከእነርሱም መካከል ታውፋንያ የሚባል አይሁዳዊ የአልጋውን አጎበር ይዞ ሊያወርዳት ሲል የእግዚአብሔር መልአክ ሁለት እጆቹን ቀጣው፡፡ ከዚህ በኋላ እግዚአብሔር አምላክ ሐዋርያው ቅዱስ ዮሐንስን ጨምሮ እመቤታችንን በደመና ነጥቆ ወደ ገነት ወስዶ ከዕፀ ሕይወት ሥር አስቀመጣት፡፡ ቅዱሳን ሐዋርያትም እመቤታችን ያለችበት ቦታ እንዲገለጥላቸው ባረፈች በስምንተኛው ወር ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ገብተው እግዚአብሔርን በጸሎት መጠየቅ ጀመሩ፡፡

Filseta2

“ተንሥአት እሙታን፡ ማርያም ድንግል ከመ ትንሣኤ ወልዳ ዘልዑል/ እንደ ልጇ ትንሣኤ ባለ ትንሣኤ ተነሳች/” (ቅዱስ ኤፍሬም)

ሐዋርያት እመቤታችን ካረፈችበት ቀን ከጥር ፳፩ ቀን ጀምሮ እስከ ነሐሴ ድረስ ጥያቄያቸውንና ጸሎታቸውን ባያቋርጡም ከሰው ተለይተው ሱባዔ ገብተው ጾም ጸሎት የጀመሩት ግን ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ነው፡፡ ቀድሞስ የክብር ባለቤት የጌታችን አምላካችንና መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርት ኾነው እናቱ ቅድስት ድንግል ማርያም ተሰውራባቸው እንዴት ዝም ብለው ይቀመጣሉ? ቅዱሳን ሐዋርያት ሁለት ሱባዔ (ዐሥራ አራት ቀናት) ካደረሱ በኋላም የነገሩትን የማይረሳ፣ የለመኑትን የማይነሳ እግዚአብሔር አምላካችን ጸሎታቸውን ሰምቶ ነሐሴ ፲፬ ቀን የእመቤታችንን ሥጋ ሰጥቷቸው በክብር ገንዘው በጌቴሴማኒ ቀብረዋታል፡፡ በሦስተኛው ቀንም በልጇ በጌታችን አምላካችንና መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስልጣን፣ እንደ ልጇ ከሙታን ተለይታ ተነሥታለች፡፡መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የትንሣኤያችን በኩር ሆኖ በሞተ በሦስተኛው  ቀን ሙስና መቃብርን (የመቃብርን ሥልጣን) አጥፍቶ ሞትን ድል አድርጎ በገዛ ሥልጣኑ ተነሥቷል፡፡ እናቱ እመቤታችንም በልጇ ሥልጣን፤  እንደ ልጇ ትንሣኤ (ከመ ትንሳኤ ወልዳ ) በሦስተኛው ቀን ተነሥታ ትንሣኤ ዘጉባኤን ሳትጠብቅ በክብር ዐርጋለች፡፡ የቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤ የክብርና የሕይወት ትንሣኤ ሲሆን ሁለተኛ ሞትን አያስከትልም ትንሣኤ ዘጉባኤንም አይጠብቅም፡፡

“አይዞህ! አትዘን፤ ባልንጀሮችህ ሐዋርያት ያላዩትን ትንሣኤዬን አንተ አይተሃልና ደስ ይበልህ!” (ድንግል ማርያም)

ይህ ቃል እመቤታችን ለሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ የተናገረችው ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ ወንጌለ መንግስትን ሲሰብክ ቆይቶ ደመና ጠቅሶ ከሀገረ ስብከቱ ወደ ኢየሩሳሌም ሲመጣ እመቤታችን ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ወደ ሰማይ ስታርግ ጠፈር ላይ አገኛት፡፡ በዚህ ጊዜ ‹‹ቀድሞ የልጅሽን ትንሣኤ፤ ዛሬ ደግሞ ያንቺን ትንሣኤ ሳላይ ቀረሁን?›› ብሎ ትንሣኤዋን ባለማየቱ ኀዘን ስለ ተሰማው ከደመናው ይወድቅ ዘንድ ወደደ፡፡ “ወፈቀደ ይደቅ እምደመናሁ” እንዲል፡፡ እመቤታችንም ‹‹አይዞህ! አትዘን፤ ባልንጀሮችህ ሐዋርያት ያላዩትን ትንሣኤዬን አንተ አይተሃልና ደስ ይበልህ!›› ብላ ከሙታን ተለይታ መነሣቷንና ማረጓን ለሐዋርያት እንዲነግራቸው አዝዛ የያዘቸውን ሰበን ሰጥታ ሰደደችው፡፡ ከዚያም እርሷ ወደ ሰማይ ዐረገች፤ እርሱም ወደ ኢየሩሳሌም ወረደ፡፡ ቅዱስ ቶማስ ትእዛዟን ተቀብሎ በክብር ከተሰናበታት በኋላ ወደ ሐዋርያት ሔዶ እንዳልሰማ እንዳላየ መስሎ ‹‹የእመቤታችን ነገር እንደምን ኾነ?›› ሲል ጠየቃቸው፡፡ እነርሱም ‹‹አግኝተን ቀበርናት›› ሲሉት “አይደረግም ሞት በጥር በነሐሴ መቃብር እንደምን ይሆናል?” አላቸው፡፡ በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ከዚህ በፊት የክርስቶስን ትንሣኤ መጠራጠሩን ጠቅሶ እየገሠፀ መከራከሩንና መጠራጠሩን ትቶ ስለ እመቤታችን መቀበር እነርሱ የሚነግሩትን ዅሉ አምኖ መቀበል እንደሚገባው ለቅዱስ ቶማስ አስረዳው፡፡

“ወንድሞቼ! አታምኑኝም ብዬ ነው እንጂ እመቤታችንስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ስታርግ አግኝቻታለሁ” (ቅዱስ ቶማስ)

ቅዱስ ቶማስም የያዘውን ያውቃልና ጸጥ ብሎ የቅዱስ ጴጥሮስን ተግሳጽ ሲሰማ ቆየ፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስም ተቈጥቶ የእመቤታችንን ክቡር ሥጋ ለቅዱስ ቶማስ ለማሳየት ሔዶ መቃብሯን ቢከፍት የእመቤታችንን ሥጋ ሊያገኘው አልቻለም፡፡ በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ደንግጦ ቆመ፡፡ ቅዱስ ቶማስም ‹‹ወንድሞቼ! አታምኑኝም ብዬ ነው እንጂ እመቤታችንስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ስታርግ አግኝቻታለሁ›› ብሎ እመቤታችን የሰጠችውን ሰበን ለሐዋርያት ሰጥቷቸዋል፡፡ ይህ ሰበንም ሊቁ በመልክዓ ማርያም ድርሰቱ “ሰላም ለግንዘተ ሥጋኪ በእደ ሐዋርያት አርጋብ፣ በአፈወ ዕፍረት ቅድው ዘአሣበ ሤጡ ዕፁብ…እመቤቴ ማርያም ሆይ ዋጋው እጅግ ብዙ በሆነና መዓዛው በሚጣፍጥ ሽቱ በሐዋርያት እጅ ለተገነዘው ንጹሕ ሥጋሽ ሰላምታ ይገባል፡፡” እንዳለው ቅዱሳን ሐዋርያት ሞገሳቸውን እመቤታችንን ለመቅበር የገነዙበት ነበር፡፡ እነርሱም በእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤና ዕርገት እየተደሰቱ ሰበኑን ለበረከት ተካፍለውታል፡፡ በየሀገረ ስበከታቸውም ሕሙማንን ሲፈውሱበትና ገቢረ ተአምርሲያደርጉበት ኖረዋል፡፡ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን እንደሚያስተምሩን በቅዳሴ ጊዜ ሠራዒ ዲያቆኑ በሚይዘው መስቀል ላይ የሚታሠረው መቀነት መሰል ልብስ፤ እንደዚሁም አባቶች ካህናት በመስቀላቸው ላይ የሚያደርጉት ቀጭን ልብስና በራሳቸው ላይ የሚጠመጥሙት ነጭ ሻሽ የእመቤታችን ሰበን ምሳሌ ነው፤ቅዱሳን ሐዋርያት ለበረከት ተካፍለውታልና፡፡

“ቶማስ የእመቤታችን ትንሣኤዋንና ዕርገቷን አይቶ እኛ እንዴት ሳናይ እንቀራለን?” (ቅዱሳን ሐዋርያት)

ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ የእመቤታችንን ዕርገት ባየ በዓመቱ ቅዱሳን ሐዋርያት “ቶማስ የእመቤታችን ትንሣኤዋንና ዕርገቷን አይቶ እኛ እንዴት ሳናይ እንቀራለን?” ብለው ከየሀገረ ስብከታቸው ተሰባስበው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዋን ይሰጣቸው (ዕርገቷን ያሳያቸው) ዘንድ ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ይዘው ጌታችንን ጠየቁት፡፡ እርሱም ልመናቸውን ተቀብሎ ነሐሴ ፲፮ ቀን እመቤታችንን መንበር፤ ጴጥሮስን ተራዳኢ ካህን፤ እስጢፋኖስን ሠራዒ ዲያቆን አድርጎ ቀድሶ እመቤታችንንም ሐዋርያትንም አቍርቧቸዋል፡፡ እነርሱም እመቤታችንን በዓይናቸው ከማየት ባሻገር አብረው ሥጋውን ደሙን ተቀብለዋል፡፡

ከነሐሴ ፩ እስከ ፲፭ ቀን ያለው ሁለት ሱባዔ ከሰባቱ አጽዋማት አንዱ ይሁን፡፡ (ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን)

የእመቤታችንን የትንሣኤና የዕርገት ትምህርት መሠረት በማድረግ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ከነሐሴ ፩ እስከ ፲፭ ቀን ያለው ሁለት ሱባዔ ከሰባቱ አጽዋማት አንዱ ኾኖ በምእመናን ዘንድ መጾም እንደሚገባው ሥርዓት ሠርተውልናል (ፍት.ነገ.አን.፲፭)፡፡ ይህ ጾምም ‹‹ጾመ ማርያም (የማርያም ጾም)›› ወይም ‹‹ጾመ ፍልሰታ ለማርያም (የማርያም የፍልሰቷ ጾም)›› እየተባለ ይጠራል፡፡ በጾሙም መጨረሻ የቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤ ይከበራል፡፡ በእመቤታችን የትንሣኤ በዓል ላይ ተንሥአት እሙታን ማርያም ድንግል! ከመ ትንሣኤ ወልዳ ዘልዑል” ማለትም “ድንግል ማርያም ከሙታን ተለይታ ተነሣች! ይህውም ልዑል አምላክ ልጇ እንደተነሳው ትንሳኤ ነው!” የሚለውን የምስራች ቃል ምእመናን ይለዋወጣሉ። ይህ የደስታ መንፈስና ስርአት እንደልጇ ዘመነ ትንሳኤ እስከ ነሓሤ 21 ቀን ድረስ ይቀጥላል። የመልክአ ማርያም ደራሲም ‹‹ሰላም ለፍልሰተ ሥጋኪ ደባትረ ብርሃን ኀበ ተተክሉ፤ ለገነተ ጽባሕ በማዕከሉ (እመቤቴ ማርያም ሆይ በምስራቃዊ ተክለ ገነት መካከል የብርሃን ድንኳኖች ወደተተከሉበት ለዐረገ ሥጋሽ ሰላምታ ይገባል)›› ያለውም ይህንን ያመለክታል፡፡

በጾመ ፍልሰታ  የእመቤታችን ከፅንሰቷ ጀምሮ እስከ ዕርገቷ ድረስ ያለው ታሪኳ ይነበባል (ሰዓሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት)፡፡

በጾመ ፍልሰታ ወቅት በቤተክርስቲያናችን በየቀኑ በማኅሌቱ፣ በሰዓታቱና በቅዳሴው በሚደርሰው ቃለ እግዚአብሔር ነገረ ማርያም ማለትም የእመቤታችን ከመፀነሷ ጀምሮ እስከ ዕርገቷ ድረስ ያለው ታሪኳ፣ ለአምላክ ማደሪያነት መመረጧ፣ ንጽሕናዋ፣ ቅድስናዋ፣ ክብሯ፣ ርኅርራኄዋ፣ ደግነቷ፣ አማላጅነቷ፣ ሰውን ወዳድነቷ በስፋት ይነገራል፡፡ እመቤታችንን ከሚያወድሱ ድርሳናት መካከልም በተለይ ምሥጢረ ሥላሴን፣ ምሥጢረ ሥጋዌንና ነገረ ድኅነትን ከነገረ ማርያም ጋር በማዛመድ የሚያትተው ቅዳሴ ማርያም፤ እንደዚሁም ነገረ ድኅነትን ከምሥጢረ ሥጋዌ (ከነገረ ክርስቶስ) እና ከነገረ ማርያም ጋር በማመሣጠር የሚያትተው ውዳሴ ማርያምም በስፋት ይጸለያል፤ ይቀደሳል፤ ይተረጐማል፡፡ በሰንበታት የሚዘመሩ መዝሙራት፤ በየዕለቱ በቅዳሴ ጊዜ የሚነበቡ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎችም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም በእግዚአብሔር ለተዋሕዶ መመረጧን፣ ዘለዓለማዊ ድንግልናዋን፣ ክብሯን፣ ቅድስናዋን፣ ንጽሕናዋን የሚያወሱ ናቸው፡፡ የእመቤታችን ንጽህና የነገረ ድህነት፣ የጌታችን ቤዛነት መነሻ፣ መሰረት ነውና፡፡

በጾመ ፍልሰታ ገዳማውያን ብቻ ሳይኾኑ ዓለማውያንም ሱባዔ ይገባሉ፡፡

በጾመ ፍልሰታ ገዳማውያን ብቻ ሳይኾኑ ዓለማውያንም በእግዚአብሔር ቸርነት፣ በእመቤታችን አማላጅነት የሰይጣንን ፈተና ድል ለማድረግ እንዲቻላቸው ከቤተሰቦቻቸው ተለይተው በየገዳማቱና በየአብያተ ክርስቲያናቱ በዓት አዘጋጅተው፣ ሱባዔ ገብተው፣ ፈቃደ ሥጋቸውን ለፈቃደ ነፍሳቸው አስገዝተው ይጾማሉ፤ ይጸልያሉ፡፡ እንደዚሁም ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን ይቀበላሉ፡፡ ይህ ጾም ለእመቤታችን ያለንን ፍቅርም የምንገልጽበት ወቅት ነው፡፡ በተለይ ኦርቶዶክሳውያን ሕፃናት በአብዛኛው ትምህርተ ወንጌል የሚማሩት፤ ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን የሚቀበሉት በዚህ በጾመ ፍልሰታ ነው፡፡ ጌታችን በስሙ ሁለትም ሦስትም ኾነን ለጸሎትና ለመልካም ሥራ ብንሰባሰብ እርሱ በመካከላችን እንደሚገኝ የገባልንን ቃል ኪዳን መሠረት በማድረግ (ማቴ. ፲፰፥፳)፣ ሁላችንም በጾመ ፍልሰታ ሳምንታት በጌታችን፣ በእመቤታችንና በቅዱሳን ሐዋርያት ስም በቤተ ክርስቲያን ተሰባስበን ቅዱሳት መጻሕፍትን ከመማር ባሻገር ብንጾም፣ ብንጸልይ፣ ብናስቀድስ፤ እንደዚሁም ሥጋውን ደሙን ብንቀበል በበረከት ላይ በረከትን፤ በጸጋ ላይ ጸጋን እናገኛለን፡፡ በኋላም ሰማያዊውን የእግዚአብሔርን መንግሥት ለመውረስ እንችላለን፡፡

ከላይ እንደተጠቀሰው በቤተክርስቲያናችን በፆመ ፍልሰታ በተለየ መልኩ ከሚነበቡ፣ ከሚተረጎሙ ቅዱሳት መጻሕፍት አንዱ ውዳሴ ማርያም ነው፡፡ ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ ከደግነቱ የተነሳ እመቤታችን ተገልጣለት ውዳሴ ማርያምን ደርሶ አመስግኗታል፡፡ ምስጋናውም በሰባቱ ዕለታት የተከፈለ ፷፬ ምዕራፎች ያሉት ነው፡፡ ፷፬ መሆኑም እመቤታችን በዚህ ምድር በሥጋ የኖረችበትን ዘመን ያጠይቃል፡፡ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ቅዱስ ያሬድ ደግሞ በእያንዳንዱ ምዕራፍ መጨረሻ “ሰዐሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት” (ቅድስት ሆይ ለምኝልን) የሚለውን ጨምሮበታል፡፡ ሰዐሊ ለነ ቅድስት ተብሎ በዐይኑ ‘ዐ’ ሲጻፍ አዕምሮውን ለብዎውን (ማስተዋሉን) ሳይብን አሳድሪብን ማለት ነው፡፡ ሰአሊ ለነ ቅድስት ተብሎ በአልፋው ‘አ’ ሲጻፍ ለምኝልን ማለት ነው፡፡ ስለሆነም ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ከታወቁ የሕግ ምንጮች ከቅዱሳን አባቶቻችን በተማረችው መሰረት “ሰዐሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት” እያለች እመቤታችን ከተወደደ ልጇ ትለምንልን ዘንድ በጸሎትና በምልጃ ታሳስባለች፡፡

እኛም የእመቤታችንን ዕረፍትና ትንሣኤ በማሰብ ከልጇ ከወዳጇ የሚገኘውን ጸጋና በረከት ተስፋ በማድረግ የአባቶቻችንንና የእናቶቻችንን ፈለግ ተከትለን በየዓመቱ ጾመ ፍልሰታን እንጾማለን፤ የምንችል ደግሞ ንስሐ ገብተን አስቀድሰን ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን እንቀበላለን፡፡ ነገር ግን በሕግ የተከለከለ እስኪመስል ድረስ በዚህ ወቅትም ኾነ በሌላ ጊዜ ሥጋውን ደሙን የሚቀበሉ ወጣቶች ጥቂቶች ናቸው፡፡ ስለዚህም አረጋውያንና ሕፃናት ብቻ ሳይኾኑ ወጣቶችም ጭምር የመቍረብና የመዳን ክርስቲያናዊ ተስፋ እንዳለን በመረዳት ራሳችንን ገዝተን፣ ንስሐ ገብተን፣ ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን በመቀበል መንግሥቱን ለመውረስ መዘጋጀት ይኖርብናል፡፡ አምላካችን በማይታበል ቃሉ ‹‹ሥጋዬን የሚበላ፤ ደሜንም የሚጠጣ የዘለዓለም ሕይወት አለው›› በማለት ተናግሯልና (ዮሐ. ፮፥፶፬)፡፡የእግዚአብሔር ቸርነት፣ የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያም አማላጅነት፣ የቅዱሳን ሐዋርያት ጸጋና በረከት አይለየን፡፡ ጽንዕት በድንግልና፣ ሥርጉት በቅድስና እመቤታችን ጸጋውን ክብሩን እንዳይነሳን ለምኝልን፣ አዕምሮውን ለብዎውን ሳይብን አሳድሪብን፡፡

ምንጭ፡- ነገረ ማርያም፣ ውዳሴ ማርያም ትርጓሜ፣ ቅዳሴ ማርያም ትርጓሜ፣ መልክአ ማርያም፣ የማኅበረ ቅዱሳን ድረ ገፅ

 

 

አሐቲ ቤተክርስቲያን፡ በቃልና በተግባር

debre eliasአርዮስን ለማውገዝ በጉባዔ ኒቅያ የተሰበሰቡ ቅዱሳን አባቶች (ሠለስቱ ምዕት) ‹‹ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተክርስቲያን እንተ ላዕለ ኩሉ ጉባዔ ዘሐዋርያት/ከሁሉ በላይ በምትሆን የሐዋርያት ጉባዔ በአንዲት ቅድስት ቤተክርስቲያን እናምናለን›› በማለት ቤተክርስቲያን አንዲት (አሐቲ) መሆንዋን ደንግገዋል፡፡ ለቤተክርስቲያናችንም ይህ የቤተክርስቲያን አንድነትን የሚያስረግጠውን ድንጋጌ የሃይማኖት ጸሎት (ጸሎተ ሃይማኖት) ዋና መመሪያዋ ነው፡፡ ቅድስት ቤተክርስተያን በቅዳሴዋም ‹‹ጸልዩ በእንተ ሰላመ ቤተክርስቲያን አሐቲ ቅድስት ጉባዔ እንተ ሐዋርያት ርትዕት በኀበ እግዚአብሔር/በእግዚአብሔር ፊት የጸናች ስለምትሆን የሐዋርያት ጉባዔ አንዲት ቅድስት ቤተክርስቲያን ጸልዩ›› እያለች ታውጃለች፡፡ በእነዚህና መሰል ጸሎቶች የቤተክርስቲያንን አንድ (አሐቲ) መሆን ስትመሰክር ትኖራለች፡፡ በዚህ የአስተምህሮ ጦማር ቤተክርስቲያን አንዲት ናት ሲባል የአንድነቷ መሠረትና መገለጫዎች ምን እንደሆኑ በአጭሩ እናቀርባለን፡፡

ቤተክርስቲያን መሪዋ አንድ መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡

የቤተክርስቲያን መሪዋ አንድ ነው፡፡ እርሱም መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ የቤተክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስም ተጠሪነቱ ለአንዱ መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ በአንዱ መንፈስ ቅዱስ የምትመራ አንዲት ቤተክርስተያን እንጂ ከአንድ በላይ ቤተክርስቲያን የለችም፡፡ ያችውም ከቅዱሳን ሐዋርያት የተማረችውን ትምህርተ ሃይማኖትና ሥርዓተ ቤተክርስቲያን ከሐሰት ትምህርትና ከመናፍቃን ቅሰጣ በመለየት በምድር ያለች የሰማያዊት ኢየሩሳሌም አምሳል የሆነች የክርስቶስ ቤተክርስቲያን፣ በቀጥተኛነቷና ክህደት ባለመቀላቀሏ ኦርቶዶክሳዊት የምትባል፣ በጌታችን ፍጹም አምላክነትና ፍጹም ሰውነት ተዋህዶ በማመኗ ደግሞ ተዋህዶ የምትባል ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት፡፡ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የመሠረተልን አንዲት ቤተክርስቲያንን ነው፡፡ ሁለት ወይም ከዚያ በላይ ቤተክርስቲያን አልመሠረተም፡፡ እንድንመሠረትም አላስተማረንም፡፡ ከዘመናት በኋላ ቤተክርስቲያን ተከፋፍላ እውነት ያልተዋጠላቸው ወገኖች ራሳቸውን እየለዪ የራሳቸውን ‘ቤተክርስቲያን’ በየዘመናቱ ቢመሠርቱም እውነተኛዋ ቤተክርስቲያን ግን አንዲት ናት፡፡ ስትመሠረትም፣ ከተመሠረተችም በኋላ፣ ዛሬም፣ እስከዓለም ፍጻሜም አንዲት ሆና ትኖራለች፡፡ በየዘመናቱ የሚነሱ ደገኛ አገልጋዮችም በመንፈስ ቅዱስ የተገለጠላቸውን እውነት እየመሰከሩ በዚች አሐቲ ቤተክርስቲያንም በመንፈስ ቅዱስ የሚከናወኑትን ምስጢራት ተካፍይ በመሆን በክርስትናቸው ጸንተው ለክብር ይበቃሉ፡፡

የቤተክርስቲያን  ራሷ እና መሠረቷ አንዱ ክርስቶስ ነው፡፡

ክርስቶስ የቤተክርስቲያን ራስ ነው፡፡ እርሱ የቤተክርስቲያን መሠረትም ነው (ማቴ 16፡16)፡፡ በክቡር ደሙ የዋጃትም እርሱ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን እግዚአብሔር ወልድ ሰው በመሆኑ ከሰው ባህርይ ጋር በተዋሕዶ አንድ ሆኖ የመሠረታት ናት፡፡ ክርስቶስ ትናንት ዛሬና ነገ እስከ ዘለዓለም ድረሰ ያው ነውና የመሠረታት ቤተክርስቲያንም አንዲት ሆና ትኖራለች፡፡ ”እኔ የወይን ግንድ ነኝ፣ እናንተም ቅርጫፎች ናችሁ’ እንዳለው ሁላችን በአንዱ ግንድ በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ የተመሠረትን ቅርጫፎች ነን፡፡ ቤተክርስቲያንም በዚህ አንድ ግንድ ላይ የተመሠረቱ ክርስቲያኖች ኅብረት ስለሆነች አንዲት ናት፡፡ በአንድ ግንድ ላይ የተመሠረትን ልንለያይና ልንከፋፈል አይገባም፡፡ ‹‹ከተመሠረተው በቀር ማንም ሌላ መሠረት ሊመሠርት አይችልምና፥ እርሱም ኢየሱስ ክርስቶስ ነው (1ኛ ቆሮ 3 : 11)›› እንደተባለው አሐቲ ቤተክርስቲያን በዚህ መሠረት ላይ የተመሠረተች ስለሆነች ሌላ አዲስ መሠረት ወይም እንደ አዲስ መመሥረት አያስፈልጋትም፡፡ አንዳንዶች ባለማወቅ አንድ አጥቢያ ቤተክርስቲያን ሲተክሉ ራሳቸውን ‹‹መሥራች›› ብለው ይጠራሉ፡፡ ይህ አባባል ከምድራዊ ሕግ አሰራር የተቀዳ፣ በአብዛኛውም ቤተክርስቲያንን ለግል ጥቅምና ዝና መጠቀሚያነት የሚያስቡ የብኩን ትውልድ አካላት የሚጠቀሙበት ነው፡፡ የአሐቲ ቤተክርስቲያን መሥራች ራሱ ክርስቶስ ስለሆነ ይህ አባባል ለስሕተት ይዳርጋል፡፡

የቤተክርስቲያን ዓላማዋ አንድ ነው፡፡

የአሐቲ ቤተክርስቲያን ዓላማዋ አንድ ብቻ ነው፡፡ እርሱም ለሰው ልጅ ሁሉ ቅዱስ ወንጌልን በማዳረስ ሰው ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን አምኖ፣ በስሙም ተጠምቆ፣ ምግባር ትሩፋትን ሠርቶ የእግዚአብሔርን መንግስት እንዲወርስ ማድረግ ነው፡፡ ከዚህ የተለየ ዓላማ ያላት ቤተክርስቲያን የለችም፡፡ ከዚህ የተለየ ምድራዊ ዓላማ ይዘው በቤተክርስቲያን ስም የሚጠሩ ስብስቦች ሐሰተኛ እንጂ እውተኛ፣ ምድራዊ እንጂ ሰማያዊ ቤተክርስቲያን ሊባሉ አይችሉም፡፡ እውነተኛይቱ ቤተክርስቲያን መንፈሳዊ ተቋም ስለሆነች ዓላማዋም ሰማያዊ እንጂ ምድራዊ አይደለም፡፡ ምንም እንኳን አንዳንድ ምድራዊ ዓላማ ያላቸው ‘አገልጋዮች’ በቤተክርስቲያን ቢኖሩም የቤተክርስቲያንን ዓላማ ግን ምድራዊ አያደርጉትም፡፡  በምድር ያለችው ቤተክርስቲያን ምሳሌ የሆነቻት ሰማያዊት ኢየሩሳሌምም አንዲት ናት፡፡ በምድር ባለችው አንዲት ቤተክርስቲያን የጸኑት ክርስቲያኖች እንደሚሰበሰቡ ሁሉ ነጻ በምታወጣ በኢየሩሳሌም ሰማያዊትም የጸደቁት፣ በጌታ ቀኝ የሚቆሙት ይሰበሰባሉ፡፡

ቤተክስቲያን የአንድነት ጉባዔ ናት፡፡

ቤተክርስቲያን በምድር ያሉ ክርስቲያኖች፣ በሰማይ በአፀደ ነፍስ ያሉ ቅዱሳን፣ እንዲሁም ቅዱሳን መላእክት በአንድነት ለምስጋና የሚተጉባት የሰማይ ደጅ ናት (ዘፍጥረት 28፡17)፡፡ እነዚህ ሁሉ ቅዱሳን ከእግዚአብሔር ጋር ያላቸው አንድነት (ውህደት) ነው ቤተክርስቲያን የሚባለው፡፡ በዚህም መሠረት ቤተክርስቲያን ሁሉም ሰውና መላእክት በአንድነት የሚያመሰግኑባት እንጂ ሰው በየወገኑ እየተከፋፈለ የሚወነጃጀልባት አውድ አይደለችም፡፡ አንድነትን በአደባባይ ለይምሰል እየሰበኩ በተግባር ግን ልዩነትን የሚያስፋፉ ወገኖችም በንስሐ እስካልተመለሱ ድረስ ከቤተክርስቲያን ወገን አይደሉም፡፡ ራሳቸውን ቤተክርስቲያን (የክርስቶስ ቤተመቅደስ) ሳያደርጉ በሕንጻ ቤተክርስቲያን አካባቢ ስለተመላለሱ ብቻ የቤተክርስቲያን አካል አይሆኑም፡፡ እውተነኞቹ ክርስቲያኖች በቤተክርስቲያን ያላቸው አንድነት በፍቅር የተገነባ የመንፈስ አንድነት ስለሆነ አንዱ ለሌላው ስለመልካም ነገር የሚጸልይበት አንድነት ነው፡፡ እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልገን ቤተክርስቲያን የአንድነት ጉባዔ ናት ሲባል የአምልኮ፣ የፍቅር፣ የሰላም፣ የመተሳሰብ፣ የመተባበር፣ የመደጋገፍ ጉባዔ ናት ማለት ነው፡፡

የቤተክርስቲያን አስተምህሮ አንድ ነው፡፡

ቤተክርስቲያን በየትኛውም የዓለም ክፍል ብትኖር፣ በየትኛውም ዘመን ብታስተምር፣ በየትኛውም ቋንቋ ብትሰብክ መሰረታዊ አስተምህሮዋ አንድ ነው፡፡ ይህም የእግዚአብሔር ልጅ ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደመጣ፣ ስለሰው ልጅም መከራን ተቀብሎ ሞትን ድል አድርጎ እኛን ከሲኦል ወደገነት እንደመለሰን የሚመሰክርና ሰውም ይህንን አምኖና ተጠምቆ መልካም ምግባርን ሠርቶ እንዲድን የሚያስተምር አስተምህሮ ነው፡፡ ቅዱስ ጳውሎስ ‘እኛ ከሰበክንላችሁ ወንጌል ውጭ የሚሰብክላችሁ የሰማይ መልአክም ቢሆን የተወገዘ ይሁን’ ያለው የቤተክርስቲያን አስተምህሮ አንድ መሆኑን ለማሳየት ነው፡፡ እርሱም ክርስቶስ በሥጋ እንደመጣ ማስተማር፣ እንዲሁም እርሱ ባስተማረው፣ ሐዋርያት በሰበኩት፣ ሐዋርያነ አበውና ደጋግ ሊቃውንት በመንፈስ ቅዱስ ምሪት አጽንተው በጠበቁት ኦርቶዶክሳዊ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርተ ሃይማኖትና ክርስቲያናዊ ሕይወት ያለመወላወል መጽናት ነው፡፡ ሁሉም ሐዋርያት ያስተማሩት ይህንኑ አንዱን የቤተክርስቲያን አስተምህሮ ነው፡፡ በዘመናችን ያሉት ስድስቱ ኦሪየንታል አብያተ ክርስቲያናትም (ማለትም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ፣ የግብፅ ኦርቶዶክስ፣ የሶርያ ኦርቶዶክስ፣ የአርመን ኦርቶዶክስ፣ የሕንድ ኦርቶዶክስና የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያናት) አንድ ናቸው ስንል በአስተምህሮ (በዶግማ) ነው፡፡ በተለያየ ሀገር ሆነው የየራሳቸው ቅዱስ ሲኖዶስ ቢኖራቸውም በአስተምህሮ አንድ ስለሆኑ የአንዲት ቤተክርስቲያን አካል ናቸው እንጂ የተለያዩ አይደሉም፡፡ በአንጻሩ ደግሞ በአንዲት ቤተክርስቲያን ውስጥ ሆነው አስተምህሮዋን የማይቀበሉና የየራሳቸውን ፍልስፍና የሚያስተምሩ የውስጥ መናፍቃን የአንዲት ቤተክርስቲያን አካል አይደሉም፡፡

ቤተክርስቲያን የአንድ እግዚአብሔር ቤት ናት፡፡

በአንዲት ቤተክርስቲያን ያሉት ክርስቲያኖች የሚያምኑትና የሚያመልኩት፣ ቤተክርስቲያንም የምትሰብከው በዘመናት የማይቀየር የማይጨመርበት በፍጹም አንድነት በልዩ ሦስትነት የሚመሰገን አንድ አምላክ ነው፡፡ እርሱም አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ቤተክርስቲያንም የእግዚአብሔር ቤት ናት፡፡ ጌታችን ‹‹ቤቴ የጸሎት ቤት ትባላለች (ማቴ 21፡13)›› ያለውም ለዚህ ነው፡፡ አንዲት ቤተክርስቲያን የአንዱ የእግዚአብሔር ቤት ናትና ‘የእግዚአብሔር ቤተክርስቲያን’ ትባላለች (ሐዋ 20፡23)፡፡ አንዱን እግዚአብሔርን የምታመልክ ቤተክርስቲያን የሰው ዘር ሁሉ እርሱን ስም ቀድሶ ክብሩን እንዲወርስ ታስተምራለች፡፡ ‹‹ከእኔ በቀር ሌሎች አማልክት አይሁኑልህ (ዘጸ 20፡3)›› ብሎ ለሙሴ ትዕዛዝን የሰጠውም በቤተክርስቲያን የሚመለከው እርሱ ብቻ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ ቤተክርስቲያን የእግዚአብሔር ቤት ናት ማለት የሰው ፈቃድ (ፍላጎት) ሳይሆን ፈቃደ እግዚአብሔር የሚፈጸምባት ናት ማለት ነው፡፡ የሰው ዝና ወይም ሥራ ሳይሆን የእግዚአብሔር ቸርነቱ፣ መግቦቱና ከሀሊነቱ የሚነገርባት ናት ማለት ነው፡፡ በቤተክርስቲያን የሚሰበሰበው ሰው እግዚአብሔርን ብሎ የመጣ የእግዚአብሔር ሕዝብ ነው ማለት ነው፡፡ በቤተክርስቲያን የሚፈጸመው አገልግሎትም ለእግዚአብሔር የሚቀርብ መስዋዕት እንጂ ምድርዊ ትርፍን ለማግኘት የሚደረግ አይደለም ማለት ነው፡፡ አሐቲ ቤተክርስቲያን የአንዱ የእግዚአብሔር ቤት ናት ስንል ይህንን ሁሉ ያጠቃልላል፡፡

ቤተክርስቲያን ክርስቲያኖች ከአንድ ምስጢር የሚካፈሉባት ናት፡፡

ቤተክርስቲያን ያመንን ሁሉ ከኢየሱስ ክርስቶስ ከጎኑ በፈሰሰው ውኃ (ማየ ገቦ) አንዲት ጥምቀትን ተጠምቀን የስላሴ ልጅነትን የምናገኝባት፣ የአንዱን ክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም በአንድነት ተካፍለን፣ ተቀብለን የዘላለም ሕይወትን የምንወርስባት ቤት ናት፡፡ በቤተክርስቲያን ሁላችንም የተጠመቅነው ጥምቀት ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ የሁላችንም ጥምቀት የስላሴን ልጅነት የምታሰጥ ጥምቀት ናት፡፡ ይህም በጥምቀታችን አንድ መሆናችንን ያሳያል፡፡ በአሐቲ ቤተክርስቲያን የሚፈተተው የአንዱ የኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ነው፡፡ ሁላችንም የምንቀበለው ይህንን የአንዱን የክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ነው፡፡ በዚህም ሁላችንም የዘላለም ሕይወትን እንወርሳለን፡፡ ይህም በቤተክርስቲያን ያለንን የመንፈስ አንድነት ያሳያል፡፡ እነዚህ ምሥጢራት በየትም ቦታ፣ በማንኛውም ጊዜ፣ ለማንኛውም ሰው፣ በማንኛውም ካህን ቢፈጸሙ ዋጋቸው አንድ መሆኑ የቤተክርስቲያንን አንድነት ያመለክታል፡፡ በአንዲት ቤተክርስቲያን (በአባታችን በእግዚአብሔር ቤት) ከአንድ ምስጢር የተካፈልንና የምንካፈል የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች ከማንም በላይ አንድ መሆን ይጠበቅብናል፡፡ እንደ ጠዋት ጤዛ ረግፎ ለሚጠፋው የሥጋ ፍላጎታችን ብቻ ስንል ከአንድ አባትና እናት የተወለዱት ወንድሞቻችንና እህቶቻችን ከአባታቸው ቤት ከእናት ቤተክርስቲያን እንዲርቁ ምክንያት ብንሆን ግን በፍርድ ቀን ዋጋችን ይጠብቀናል፡፡

አንዲት (አሐቲ) ቤተክርስቲያን ማለት ‘በአንድ ሲኖዶስ እንመራለን’ ማለት ብቻ አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያን አንድነት በአስተዳዳር መነጽር ብቻ መታየት የለበትም፡፡ በአስተዳደር አንድነት ከሆነ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ዓለም አቀፍ የአስተዳዳር አንድነት ያለው ነው፡፡ በሁሉም ዓለም ያሉት ካቶሊካዊያን በአንድ ፖፕ ይመራሉና፡፡ የቤተክርስቲያን አንድነት ግን ከአስተዳደር አንድነት በላይ ነው፡፡  በአንድ ሲኖዶስ ስር ሆነው በቋንቋ፣ በዘር፣ በፖለቲካ አመለካከት፣ በመንደርተኝነትና በምድራዊ ጥቅም የተሳሰሩ ወገኖች የየራሳቸው ‘ቤተክርስቲያን’ ይዘውና ደሴት ሠርተው የሚኖሩበት ሁኔታ የአሐቲ ቤተክርስቲያንን ጽንሰ ሐሳብ ምሉዕ አያደርገውም፡፡ አንዱ የሌላውን መልካም ካልተመኘ፣ ሁሉ ስለሰው ሁሉ ድኅነት ካልሠራ፣ አንዱ ስለሌላው ካልጸለየ፤ በአንጻሩ መደጋገፍ ሳይሆን መነቃቀፍና መፎካከር ከነገሠ አሐቲ ቤተክርስቲያን ነን የሚለውን የቃል ብቻ ያደርገዋል፡፡ ይህ በሽታ በተለይም በዝርወት ምድር በሚገኙ ቤተክርስቲያንን በዋናነት የባህልና የማኅበረሰባዊ ትስስር ማጠንከሪያ፣ የእውቅና ፈላጊ አጭበርባሪዎች ዋሻ ባደረጉ ቦታዎች ይስተዋላል፡፡

አሐቲ (አንዲት) ቤተክርስቲያን ስንል ሕይወታችን የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች መሆናችንን፣ እንዲሁም በአንድ አምላክ የምናምን፣ አንዲት መንግስተ ሰማያትን ተስፋ የምናደርግ የክርስቶስ ቤተሰቦች (ክርስቲያኖች) መሆናችንን በእምነትና በተግባር የሚመሰክር ሊሆን ይገባል፡፡ በአጠቃላይ የቤተክርስቲያን አንድነት በእምነት (በአንድ አምላክ በማመን)፣ በፍቅር (የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች መሆናችንና በአንድ በክርስቶስ ፍቅር መዋደዳችን) እንዲሁም በተስፋ (አንዲት መንግስተ ሰማያትን ተስፋ የምናደርግ መሆናችንን) የሚገለጥ ነው እንጂ በቃላት ‘አንድ ነን’ ወይም ‘አንድ ሆነናል’ በማለት ብቻ የምናረጋግጠው አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያን አምላክ እግዚአብሔር የሰይጣንን ተንኮል ያፍርስልን፣ አንድነታችንንም ያጽናልን፡፡ አሜን፡፡

 

የእውቀት እምነትና የእውነት እምነት

እምነት ማለት እግዚአብሔር ታማኝ አምላክ በመሆኑ የተናገረውን በፍጹም ልብ ተቀብሎ በእግዚአብሔር የተስፋ ቃል ላይ ማረፍ ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ እንዳስተማረው ‹‹እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው።›› ዕብ 11፡1 በመጽሐፍ ቅዱስ አገላለጥ እምነት ሁለት ነገሮችን ሊያመለክት ይችላል፡፡ አንደኛው የእውቀት እምነት (የአጋንንት እምነት፣ የሞተ እምነት) ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ እውነተኛ እምነት (የተስፋ እምነት፣ በሥራ የተገለጠ እምነት) ነው፡፡ በእነዚህ ሁለት የእምነት ዓይነቶች መካከል ያሉት ዋና ዋና ልዩነቶች እንደሚከተለው ቀርበዋል፡፡

እግዚአብሔርን ማወቅ አንጻር

የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት እግዚአብሔርን ያውቃሉ፡፡ ይህንን ዓለም እንደፈጠረ እነርሱንም እንደፈጠረ ያውቃሉ፡፡ ሰውም እርሱን አምኖ እንደሚድን ያውቃሉ፡፡ ነገር ግን እውቀታቸው ከእውቀትነት አያልፍም፡፡ እውቀታቸው ወደ መልካም ምግባር አይቀየርም፡፡ እግዚአብሔርን ማወቅ ብቻ እውነተኛ እምነት አይሆንምና እነርሱ በእውቀታቸው አይድኑበትም፡፡ ስለዚህ ነው የአጋንንት እምነት የእውቀት እምነት የሚባለው፡፡ በሐዋርያት ዘመን ክፉ መንፈስ ለማውጣት የሞከሩት ያገኙት ምላሽ ‹‹ኢየሱስንስ አውቀዋለሁ ጳውሎስንም አውቀዋለሁ፤ እናንተሳ እነማን ናችሁ?›› የሚል ነበር። ሐዋ 19፡13-16 አጋንንት ኢየሱስን አውቀዋለሁ ከማለት አልፈው ‹‹የእግዚአብሔር ልጅ›› እና ‹‹የእግዚአብሔር ቅዱሱ›› ብለው ተናግረዋል፡፡

በአንጻሩ እውነተኛ እምነት ያለው ሰው እግዚአብሔርን ያውቃል፡፡ እውቀቱም ተስፋ ያለበት ስለሆነ እውነተኛ እምነት ይሆንለታል፡፡ በእግዚአብሔር ላይ ተስፋ አለውና፡፡ ብበድለውም እንኳን አምላኬ ይቅርባይ ስለሆነ በንስሐ ብመለስ ይቅር ይለኛል፣ ልጁም ያደርገኛል ብሎ ያምናል፡፡ ስለ እግዚአብሔር ያለው እውቀት ፍቅር ስላለበት አይታበይበትምና፡፡ 1ኛቆሮ 8፡1 እውቀቱን ለጽድቅ ዓላማ ይጠቀምበታል፡፡

እምነትን በሥራ መግለጥ አንጻር

የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት እግዚአብሔርን ያምናሉ፡፡ ይህም ማለት እርሱ አምላክ እንደሆነ ያውቃሉ፡፡ ስለዚህም ነው ሐዋርያው ቅዱስ ያዕቆብ ‹‹እግዚአብሔር አንድ እንደ ሆነ አንተ ታምናለህ፤ መልካም ታደርጋለህ፤ አጋንንት ደግሞ ያምናሉ ይንቀጠቀጡማል። አንተ ከንቱ ሰው፥ እምነት ከሥራ ተለይቶ የሞተ መሆኑን ልታውቅ ትወዳለህን?›› ያዕ 2፡19-20 ያለው፡፡ የእነርሱ እምነት መልካም ሥራ የሌለበት በክፋት የተመላና የእውቀት ብቻ ነውና፡፡ እንደዚሁም የእውነተኞች ማኅበራት፣ ጽዋና ማዕድ እንዳለ የአጋንንትም አለ፡፡ ይህም ሐዋርያው ጳውሎስ ‹‹ከአጋንንትም ጋር ማኅበረተኞች እንድትሆኑ አልወድም። የጌታን ጽዋና የአጋንንትን ጽዋ ልትጠጡ አትችሉም፤ ከጌታ ማዕድና ከአጋንንት ማዕድ ልትካፈሉ አትችሉም። 1ኛ ቆሮ 10፡20-21›› ብሎ ባስተማረው ይታወቃል፡፡

እውነተኛ እምነት ያለው ሰው ግን እምነቱ በሥራ (በተግባር) የተገለጠ ነው፡፡ እምነቱን በሥራ (ትዕዛዛትን በመፈጸም) ያሳያል፡፡ ላመነው አምላክ ሕጉን በመፈፀም ይታመናል፡፡ ከሚያምኑትም ጋር ማኅበር ይመሠርታል፣ ጽዋንም ይጠጣል፣ በማዕድም ይካፈላል፡፡ ከአጋንንት ማኅበር ግን ይርቃል፡፡ ከማያምኑ ጋር በማይመች አካሄድ አይጠመድም፡፡

እግዚአብሔርን መፍራት አንጻር

የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት እግዚአብሔርን ይፈራሉ፡፡ የሚፈሩትም ያጠፋናል፣ ያቃጥለናል፣ ይቀጣናል ብለው ነው፡፡ በማቴዎስ ወንጌል ‹‹ወደ ማዶም ወደ ጌርጋሴኖን አገር በመጣ ጊዜ፥ አጋንንት ያደሩባቸው ሁለት ሰዎች ኢየሱስ ሆይ፥ የእግዚአብሔር ልጅ፥ ከአንተ ጋር ምን አለን? ጊዜው ሳይደርስ ልትሣቅየን ወደዚህ መጣህን? እያሉ ጮኹ። ማቴ 8፡28-34›› እና በማርቆስ ወንጌል ‹‹በዚያን ጊዜም በምኩራባቸው ርኵስ መንፈስ ያለው ሰው የናዝሬቱ ኢየሱስ ሆይ፥ ከአንተ ጋር ምን አለን? ልታጠፋን መጣህን? ማን እንደ ሆንህ አውቄአለሁ፥ የእግዚአብሔር ቅዱሱ ብሎ ጮኸ። ማር 1፡23-25›› የተጠቀሱት የአጋንንት እግዚአብሔርን መፍራት ያሰቃየናል/ያጠፋናል ከሚል የመነጨ ነው፡፡

እውነተኛ እምነት ያለው ሰውም እግዚአብሔርን ይፈራል፡፡ የሚፈራው ግን ከፍቅር የተነሳ ነው እንጂ ያሰቃየኛል/ያጠፋኛል ከሚል አስተሳሰብ  አይደለም፡፡ አምላኩን ስለሚወደው ከማክበር የተነሳ ይፈራዋል፡፡ ትዕዛዙንም ከፍቅር የተነሳ ይጠብቃል፡፡ ‹‹ከወደዳችሁኝስ ትዕዛዜን ጠብቁ›› (ዮሐ. 14፡15) እንደተባለ፡፡ እግዚአብሔርንም መፍራት የጥበብ ሁሉ መጀመሪያ ስለሆነ በእውነተኛ እምነት ያለ ሰው እግዚአብሔርን ይፈራል፡፡ ክቡር ዳዊት በመዝሙሩ “ለእግዚአብሔር በፍርሃት ተገዙ፣ በረዓድም ደስ ይበላችሁ” (መዝ. 2፡11) እንዳለ እውነተኛ እምነት ያለው ሰው እግዚአብሔርን መፍራቱ በደስታ የሚፈጸም ነው፡፡

የእግዚአብሔርን ቃል መጥቀስ አንጻር

ጌታችንን ዲያብሎስ በገዳመ ቆሮንቶስ በፈተነው ጊዜ ካቀረበለት ፈተናዎች መካከል አንዱ ‹‹መላእክቱን ስለ አንተ ያዝልሃል እግርህንም በድንጋይ ከቶ እንዳትሰናከል በእጃቸው ያነሡሃል ተብሎ ተጽፎአልና የእግዚአብሔር ልጅስ ከሆንህ፥ ወደ ታች ራስህን ወርውር›› የሚል ነበር ማቴ 4፡6 ይህም አስቀድሞ በነቢዩ ዳዊት በመዝሙር የተነገረ ቃል ነው፡፡ እንዲሁም ሐዋርያው ጳውሎስ ለልጁ ጢሞቴዎስ በጻፈው መልእክቱ ‹‹መንፈስ ግን በግልጥ፡- በኋለኞች ዘመናት አንዳንዶች የሚያስቱ መናፍስትንና በውሸተኞች ግብዝነት የተሰጠውን የአጋንንትን ትምህርት እያደመጡ፥ ሃይማኖትን ይክዳሉ ይላል፡፡ 1ኛ ጢሞ 4፡1-2›› ሲል አስጠንቅቆታል፡፡ ይህም ማለት የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት የእግዚአብሔርን ቃል ለጥፋት ዓላማ እያጣመሙ ይጠቅሱታል ማለቱ ነው፡፡

እውነተኛ እምነት ያለው ሰውም መጽሐፍ ቅዱስን ያነባል፣ ይጠቅሳል፣ ያስተምራል፡፡ የሚጠቅስው ግን ለትክክለኛው ዓላማ በትክክለኛው መንገድ (ባለማጣመም) ነው፡፡ ይህም የእግዚአብሔርን ቃል የሚጠቅሰው ሕይወት ስለሆነ ሕይወትን ለማግኘትና ሐዋርያት ባስተማሩት መሠረት ነው፡፡ መጽሐፍ ‹‹በነቢያትና በሐዋርያት መሠረት ላይ ታንጻችኋል›› (ኤፌ. 2፡20) እንዳለ በእውነተኛ እምነት ያለ ሰው በዚህ መሠረት ላይ ታንጾ የመጽሐፍን ቃል ለድኅነት ዓላማ ይጠቀምበታል፡፡

ተአምራትን ማድረግ አንጻር

የእግዚአብሔር ምርጦች ተአምራትን እንደሚያደርጉ ሁሉ የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንትም በሰው ላይ አድረው ተአምራትን ያደርጋሉ፡፡ ለዚህም ሙሴና አሮን በፈርኦን ፊት ምልክትን ሲያሳዩ ጠንቋዮችም በአስማታቸው እንደዚያው አድርገው ነበር፡፡ ‹‹ አሮንም በትሩን በፈርዖንና በባሮቹ ፊት ጣለ፥ እባብም ሆነች። የግብፅም ጠንቋዮች በአስማታቸው በትራቸውን ጣሉ፥ እባቦችም ሆኑ፤ የአሮን በትር ግን በትራቸውን ዋጠች። ዘፀ 7፡ 9-10›› በሁለተኛውም ተአምር ‹‹አሮን በትሩንም አነሣ፥ በፈርዖንና በባሪያዎቹም ፊት የወንዙን ውኃ መታ፤ የወንዙም ውኃ ሁሉ ተለውጦ ደም ሆነ። የግብፅም ጠንቋዮች በአስማታቸው እንዲሁ አደረጉ፡፡ ዘፀ 7፡20-22›› በሦስተኛውም ‹‹አሮንም በግብፅ ውኆች ላይ እጁን ዘረጋ፤ ጓጕንቸሮቹም ወጡ። ጠንቋዮችም በአስማታቸው በግብፅም አገር ላይ ጓጕንቸሮችን አወጡ። ዘፀ 8፡6-7›› ነገር ግን የአጋንንት ተአምር ከዚህ በላይ መዝለቅ አልቻለም፡፡ የሙሴና የአሮን ግን እስራኤልን ወደ ከነዓን እስከማድረስ ድረስ ነበር፡፡

እውነተኛ እምነት ያለው ሰውም ተአምራትን ሊያደርግ ይችላል፡፡ ብዙ ቅዱሳን ብዙ ተአምራትን አድርገዋልና፡፡ ተአምራትን ማድረግ ግን ብቸኛ የቅድስና መገለጫ አይደለም፡፡ ቅዱሳን ተአምራትንም ያደረጉት በእግዚአብሔር ኃይል ነው፡፡ እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልገው ነገር አንድ ሰው ተአምር ማድረጉ ብቻ እውነተኛ አያስብለውም፡፡ በማን ኃይል ነው ተአምር የሚያደርገው የሚለው ነው መሰረታዊው ነጥብ፡፡ የተዓምር ዓላማ ሰውን ለትምህርት ተገዢ ማድረግ ነው፡፡ የእውነተኞችን ተዓምር የሚያይ ለእውነት ትምህርት፣ የሐሰተኞቹን ተዓምር የሚያይ ደግሞ ለሐሰት ትምህርት ተገዢ የመሆን እድላቸው ሰፈ ነው፡፡ ዛሬ እውነተኛ ተዓምር አይቶ፣ ተዓምሩን ብቻ አድንቆ የመጣ ሰው ነገ የሐሰት ተዓምር ሲያይ ከተዓምሩ ጋር የሚዛመደውን ትምህርትና ስርዓት ሳይመረምር ለስህተት ትምህርት ይጋለጣል፡፡ ይህም በየዘመኑ በተደጋጋሚ የታየ እውነታ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን የምትቆመው በተዓምር ሳይሆን በትምህርት መሆኑን መረዳት ይኖርብናል፡፡ ጌታችንም ያስተማረው፣ ሐዋርያትም የነገሩን፣ በቤተክርስቲያን ታሪክም የሚታወቀው ይሔው ነው፡፡

እግዚአብሔርን መምሰል አንጻር

የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት አምላክ ነን አምልኩን ብለው ሰውን ያታልላሉ፡፡ በጌታ ስም በቅዱሳንም ስም በደካማ ሰው ላይ አድረው እንዲሁም መልካቸውን እየለዋወጡ ያታልላሉ፡፡ ስለዚህ ነው ሐዋርያው ‹‹እንደ እነዚህ ያሉ ሰዎች የክርስቶስን ሐዋርያት እንዲመስሉ ራሳቸውን እየለወጡ፥ ውሸተኞች ሐዋርያትና ተንኮለኞች ሠራተኞች ናቸውና። ይህም ድንቅ አይደለም፤ ሰይጣን ራሱ የብርሃንን መልአክ እንዲመስል ራሱን ይለውጣልና። እንግዲህ አገልጋዮቹ ደግሞ የጽድቅን አገልጋዮች እንዲመስሉ ራሳቸውን ቢለውጡ ታላቅ ነገር አይደለም፤ ፍጻሜአቸውም እንደ ሥራቸው ይሆናል። 2ኛ ቆሮ 11፡13-15›› ያለው፡፡

እውነተኛ እምነት ያለው ሰው ግን ክርስቶስን ይመስላል፡፡ ሐዋርያው ‹‹እኔ ክርስቶስን እንደምመስል እናንተ ደግሞ እኔን ምሰሉ (1ኛ ቆር 11፡1)›› እንዳለው ክርስቶስን ይመስላል፡፡ እውነተኛ ክርስቲያን ራሱን አይለዋውጥም፡፡ ሌላውንም አያታልልም፡፡ እውነተኛ ማንነቱን ብቻ ይገልጣል እንጂ፡፡ ይህች እውነተኛ ማንነቱም በቀናች ሃይማኖት፣ በበጎ ምግባር ያጌጠች ክርስቲያናዊ ሕይወት ናት፡፡

ዘላለም ሕይወት አንጻር

የእውቀት እምነት ብቻ ያላቸው አጋንንት ምንም አውቀት ቢኖራቸውም በእውቀታቸው መልካም ነገርን ስለማይሠሩበት  መጨረሻቸው የዘላለም እሳት ነው፡፡ በራዕየ ዮሐንስ ‹‹ያሳታቸውም ዲያብሎስ አውሬውና ሐሰተኛው ነቢይ ወዳሉበት ወደ እሳቱና ወደ ዲኑ ባሕር ተጣለ፥ ለዘላለምም እስከ ዘላለም ቀንና ሌሊት ይሣቀያሉ። ራዕ 20፡10›› እንደተባለው መጨረሻቸው ይኸው ነው፡፡

በእውነተኛ እምነት ያለ ሰው ግን መጨረሻው የዘላለም ሕይወት ነው፡፡ እውነተኛ ክርስቲያን በዚህ ምድር ላይ በተጋድሎ ኖሮ ሩጫውን ሲጨርስ የጽድቅ አክሊልን ከአምላኩ ዘንድ ይቀበላል፡፡

ስለዚህ በውሸት “እምነት” ከተባለ የመጽሐፍ ቅዱስን ትምህርት ለሥጋዊ ዓላማና ግብ ከሚያጣምም፣ እውነተኛ የመጽሐፍ ቅዱስን ዓላማ ከማይከተል፣ በተግባር ከማይገለጥ፣ በሐሰት ተዓምራት ላይ ከተመሰረተ የአጋንንት ዓይነት “እምነት” ተለይተን ከቅዱሳን ሐዋርያት በእምነት የተቀበልነውን የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ያለመበረዝና ያለመቀላቀል ተቀብለን፣ እምነታችንን በምግባራት አስጊጠን፣ በእውነተኛ ተዓምራት እንዲሁም በቅዱሳን ሁሉ ሕይወት የተገለጠችውን የእውነት እምነት ያለማመንታት ጠብቀን የመንግስቱ ወራሾች የክብሩ ቀዳሾች እንሆን ዘንድ የእግዚአብሔር ቅዱስ ፈቃድ ይሁንልን፡፡ የእውነት እምነትን የጠበቁት፣ ለእኛም በዘመናት መካከል በሕይወት የተገለጠች ሃይማኖታቸውን ከሰይጣን መከራ ጠብቀው፣ ድል በማትነሳ ረድኤት፣ ጥርጥር በሌለባት እምነት የጸኑት የቅዱሳን ሁሉ በረከት ከእኛ ጋር ይሁን፡፡ አሜን፡፡

 

ቅዱሳን ሐዋርያት፡ ንጹሐን የሆኑ የሕግ ምንጮች

ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በየዓመቱ የጾመ ሐዋርያት መጨረሻ ላይ ሐምሌ 5 ቀን ጴጥሮስ ወጳውሎስ በማለት ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ እና ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ መልካሙን የክርስትና ገድል ተጋድለው ሰማዕትነት የተቀበሉበትን ቀን በታላቅ መንፈሳዊ ሥርዓት ታከብራለች። በተመሳሳይ መልኩ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን የሌሎችንም ቅዱሳን ሐዋርያት ዜና ገድላቸውን መዝግባ በመያዝ አገልግሎታቸውን ትዘክራለች፤ በጸሎታቸው፣ በምልጃቸው፣ በቃልኪዳናቸው ትማጸናለች፡፡ እኛም ኦርቶዶክሳውያን ሁላችን የቤተክርስቲያንን ፈለግ ተከትለን እንዲሁ እናደርጋለን፡፡ ቅዱሳን ሐዋርያት የቤተክርስቲያን አዕማድ ናቸው፡፡ በእነዚህ አስተምህሮና የመጻሕፍት ትርጓሜ ላይ የተመሠረተች ቤተክርስቲያንም ‹‹ሐዋርያዊት›› ትባላለች፡፡ በዚህ አጭር የአስተምህሮ ጦማርም የቤተክርስቲያን አዕማድ የተባሉ የቅዱስ ጴጥሮስና የቅዱስ ጳውሎስን ታሪክ ምሳሌነት በመጠቀም ስለ ሐዋርያት እንዲሁም የሐዋርያትን ሥልጣንና ኃላፊነት እስከ ዓለም ፍጻሜ ስለሚሸከሙ የቤተክርስቲያን ካህናት እንዳስሳለን፡፡

የሐዋርያትን ስያሜ በተመለከተ ቅዱስ ሉቃስ እንዲህ ሲል አስፍሮታል፡፡ ‹‹በእነዚያም ወራት ይጸልይ ዘንድ ወደ ተራራ ወጣ፡፡ ሌሊቱን ሁሉ ወደ እግዚአብሔር ሲጸልይ አደረ፡፡ በነጋም ጊዜ ደቀመዛሙርቱን ጠራ፡፡ ከእነርሱም 12 መረጠ፡፡ ደግሞም ሐዋርያት ብሎ ሰየማቸው (ሉቃ 6፡12-14)፡፡›› የሐዋርያት (የካህናት) ሲመት እንዴት መሆን እንዳለበት ሥርዓትን ሲሠራ በመጀመሪያ ወደ ተራራ ወጣ፡፡ ተራራ የተባለች ቤተክርስቲያን ናት፡፡ በዚያም ሲጸልይ አደረ፡፡ የሐዋርያት ሲመት ከእግዚአብሔር ነውና የእርሱን ፈቃድ መጠየቅ እንደሚገባ በዚህ አስተማረ፡፡ ከዚያም ከመምረጥ በፊት መጥራት ይቀድማልና ደቀ መዛሙርቱን ጠራ፡፡ የተጠራ ሁሉ አይመረጥምና 12ቱን ብቻ መረጣቸው፡፡ በእርሱ በራሱ ፈቃድ መረጣቸው፡፡ ስማቸውንም ሐዋርያት ብሎ በክብር ሰየማቸው፡፡ ሐዋርያ የሚለው ቃል ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለ12ቱ ደቀ መዛሙርት የሰጣቸው ስም (ስያሜ) ነው፡፡ ለመሆኑ ሐዋርያ ማለት ምን ማለት ነው? የአንድ ሐዋርያ ኃላፊነትስ ምንድን ነው? እኛስ ለእግዚአብሔር ሐዋርያት ምን ማድረግ ይጠበቅብናል?

ሐዋርያ ማለት የተመረጠ (ምርጥ) ማለት ነው፡፡

ሐዋርያ ማለት በሰው ፈቃድ ሳይሆን በእግዚአብሔር ፈቃድ ሰውን ለማገልገል ሳይሆን በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ለሚከናወነው መንፈሳዊ አገልግሎት የተመረጠ ማለት ነው፡፡ ሐዋርያት አንተ ለዚህች አገልግሎት የመረጥከውን ሹም እንዳሉ (ሐዋ 1፡26) መራጩ እግዚአብሔር ነው፡፡ የሐዋርያነት ምርጫው በገንዘብ አይደለም፡፡ ሲሞን በገንዘቡ ሊመረጥ አስቦ ከነገንዘቡ ጠፍቷልና (ሐዋ 8፡18)፡፡ በዝምድናም አይደለም፡፡ መራጩ ሁሉንም እኩል የሚያይ ፍትሐዊ ንጉሥ ነውና፡፡ በእውቀት ብዛትም አይደለም፡፡ እውቀት ያስታብያልና፤ያልፋልምና (1ኛ ቆሮ 8፡1)፡፡ የሐዋርያነት ምርጫው በጸሎት (በእግዚአብሔር ፈቃድ) ነው እንጂ፡፡ ስለዚህ ሐዋርያት በጌታ ፈቃድ ተመረጡ፡፡ ሲመርጣቸውም በተራራው ሲጸልይ ያደረው ይህንን ሊያስተምር ነው፡፡

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሰምዖንን ከአሳ አጥማጅነት ጠርቶ ስሙን ወደ ጴጥሮስ (ዐለት) ቀይሮ በግብሩም ሰውን በወንጌል እንዲያጠምድ አድርጎታል፡፡ ሳውልን ደግሞ ከአሳዳጅነት ጠርቶ ስሙም ወደ ጳውሎስ (ብርሃን) ተቀይሮ የክርስቲያኖች አሳዳጅ የነበረው የቤተክርስቲያን አምድ እንዲሆን አድርጎታል፡፡ ባለትዳሩ ጴጥሮስን በአረጋዊነት፣ ድንግል የነበረውን ጳውሎስን በወጣትነት የጠራቸው ለሐዋርያነትም የመረጣቸው በእርሱ በራሱ ፈቃድ ነበር፡፡ አንዱ ኦሪትን ያላወቀ፣ ሌላው ኦሪትን የጠነቀቀ ቢሆኑም ሁለቱንም ለሐዲስ ኪዳን የሐዋርያነት አገልግሎት ጠራቸው፡፡

ሐዋርያ ማለት የተላከ (መልእክተኛ) ማለት ነው፡፡

ሐዋርያ ማለት እግዚአብሔር የላከው፤ የእርሱንም ወንጌል የሚመሰክር መልእክተኛ ማለት ነው፡፡ ሐዋርያ የእግዚአብሔር በጎች ከጠፉበት እንዲፈልግ የተላከ መልእክተኛ ማለት ነው፡፡ እንደ በግ በተኩላ መካከል የተላከ፣ የዋህና ብልህ ሆኖ በጎችን ከተኩላዎች የሚታደግ መልእክተኛ ማለት ነው፡፡ ሐዋርያ ለዓለሙ ሁሉ እስከ ዓለም ዳርቻ የተላከ የእግዚአብሔር መልእክተኛ ነው፡፡ ለእገሌ ወገን ወይም ለተወሰነ ልሳን ተናጋሪዎች ብቻ ሳይሆን ለሁሉም የተላከ መልክተኛ ማለት ነው፡፡ በሄደበትም ያላመኑትን እያስተማረ  እያጠመቀ ደቀ መዝሙር የሚያደርግ  መልክተኛ ነው (ማቴ 28፡28)፡፡ ጌታ በእርገቱ ዕለት ‹‹እስከምድር ዳርቻ ድረስ ምስክሮቼ ትሆናላችሁ›› (ሐዋ 1፡8) እንዳለው እስከ ዓለም ዳርቻ ለተላከለት ዓላማ ምስክር የሚሆን ማለት ነው፡፡ የክርስቶስ ምስክር ማለትም የእርሱን ቃል የሚመሰክር ማለት ነው፡፡ ሰላምን የሚሰብክ፣ ሃይማኖትን የሚያጸና፣ ትውልድን የሚያንጽ የክርስቶስ መልእክተኛ እውነተኛ ሐዋርያ ይባላል፡፡ የሰይጣን መልእክተኞች ደግሞ የሐሰት ሐዋርያት ይባላሉ፡፡

ቅዱስ ጴጥሮስ እውነተኛ ሐዋርያ (መልእክተኛ) ነበር፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እያስተማረ ወደ ፊልጶስ ቂሣርያ ሲደርስ ሰዎች ማን እንደሚሉት ሐዋርያትን ጠየቃቸው። ሐዋርያትም “አንዳንዱ መጥምቁ ዮሐንስ ነው፣ አንዳንዱ ኤልያስ ነው፥ ሌሎች ደግሞ ከነቢያት አንዱ ነው ይሉሃል” ሲሉ መለሱለት። ጌታችንም ‹‹ለመሆኑ እናንተስ ምን ትሉኛላችሁ›› ብሎ ስለ እርሱ ያላቸውን ግንዛቤ ጠየቃቸው።በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ‹‹አንተ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ክርስቶስ ነህ›› ሲል መሰከረ። ጌታችን “የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፥ አንተ ብፁዕ ነህ፤በሰማያትያለው አባቴ እንጂ ሥጋና ደም ይህን አልገለጠልህምና። እኔምእልሃለሁ፥ አንተ ዐለት ነህ፥ በዚያች ዐለት ላይም ቤተ ክርስቲያኔን እሠራታለሁ፥የሲኦል በሮችም አይበረታቱባትም” (ማቴ. 16፡13-19)። ይህ እውነተኛ የጴጥሮስ ምስክርነት ለቤተክርስቲያን መሠረት ሆኗል፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ ስምንት ምዕራፎችን የያዘ ሁለት መልእክታትን ጽፎ ለክርስቲያኖች ሁሉ ምስክር ሆኗል፡፡

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስም እውነተኛ የወንጌል መልእክተኛ ነበር፡፡ መንፈሳዊ አገልግሎቱንም የጀመረው ጌታ ካረገ በሰባት ዓመት በኋላ ነበር፡፡ በተለይም በወቅቱ አሕዛብ ይባሉ የነበሩትን በማስተማር ክርስትናን ያስፋፋ ታላቅ ሐዋርያ ነበር፡፡ አራት ታላላቅ ሐዋርያዊ ጉዞዎችን በማድረግ ወንጌልን በዘመኑ ሁሉ የመሰከረ የክርስቶስ ሐዋርያ ነበር፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ አንድ መቶ ምዕራፎችን የያዙ አሥራ-አራት መልእክታትን ጽፏል። ይህን በማድረጉ የታሠረ የተንገላታ ነገር ግን ሁል ጊዜ ስለ ቤተክርስቲያን ሲያስብ የነበረ ታላቅ ሐዋርያ ነበር፡፡

ሐዋርያ ማለት የሚከተል (ተከታይ) ማለት ነው፡፡

በሌላም በኩል ሐዋርያ ማለት ተከታይ ማለት ነው፡፡ ክርስቶስን የሚከተል የክርስቶስ ሐዋርያ ነው፡፡ መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርቱን ‹‹ተከተሉኝ›› ብሎ እንደጠራቸው ሁሉ ሐዋርያ ማለት ተከታይ ማለት ነው፡፡ ሐዋርያት ጌታን የተከተሉት በሁለት መንገድ ነው፡፡ የመጀመሪያው በመዋዕለ ሥጋዌ (በሥጋው ወራት) በእግር ተከትለውታል፡፡ ከዋለበት እየዋሉ ካደረበት እያደሩ ከእግሩ ሥር ቁጭ ብለው እየተማሩ በእግር ተከትለውታል፡፡ ሁሉን ትተው ተከትለውታል፡፡ ሁለተኛው ደግሞ በግብር (በሕይወትና በአገልግሎት) መከተል ነው፡፡ እርሱ እንደጾመ እየጾሙ፣ ዞሮ እንዳስተማረ ዞረው እያስተማሩ፣ መከራን እንደታገሰ መከራን እየታገሱ ተከትለውታል፡፡

ሁሉን ትቶ እግዚአብሔርን የሚከተል በመጨረሻ ታላቅ ዋጋ አለው (ማቴ 19፡27)፡፡ በሕይወቱና በአገልግሎቱ ሁሉ እግዚአብሔርን የሚያስቀድም፣ እንደ እግዚአብሔር ሕግ የሚመራ ሐዋርያ ነው፡፡ ‹‹ፍለጋውን ትከተሉ ዘንድ ምልክትን ሊተውላችሁ እርሱ ስለ እናንተ መከራን ተቀብሎአል›› (1ና ጴጥ 2፡21) እንደተባለው እውነተኞቹ ሐዋርያት ክርስቶስን መስለውታል፤ ተከትለውታልም፡፡ እውነተኛ ሐዋርያ ክፉ ምኞትን የማይከተል፣ የዓለምን ጣዕም የማይከተል ሊሆን ይገባዋል፡፡ የእግዚአብሔርን ፈቃድና የዓለምን ጣዕም አብሮ መከተልም አይቻልም፡፡ ሐዋርያ ገንዘብንም አይከተልም፡፡ ሐዋርያ አርአያ ሆኖ ሌሎችን ወደ እግዚአብሔር የሚመራ መንፈሳዊ መሪም ጭምር ነው፡፡

ቅዱስ ጴጥሮስ ጌታን ሲከተል ጌታችን በደብረታቦር ብርሃነ መለኮቱን ገልጾለታል፡፡ በደብረ ዘይት ተራራም ነገረ ምጽአቱን ሰምቶ፣ በጸሎተ ሐሙስም በጌታ እግሩን የታጠበ ሐዋርያ ነው፡፡ ጌታችን በተያዘባት በዚያች ሌሊት ግን ጌታን አላውቀውም ብሎ ሦስት ጊዜ ክዶታል፡፡ ነገር ግን አምርሮ በማልቀሱ ጌታችን ወደ ቀደመ ክብሩ መልሶት በጥብርያዶስ አደራን ተቀበለ፡፡ በበዓለ ሃምሳም በአንድ ትምህርት ሦስት ሺ ሰዎችን አሳምኖ ተጠምቀዋል፡፡ ጌታችንን አምኖ የሚከተል ቢወድቅም እንኳን በንስሐ ተነስቶ ይደምቃል፡፡ ቅዱስ ጳውሎስም ጌታን ተከተለ፡፡ በግብር በአገልግሎት ተከተለው፡፡ ጌታችን ዞሮ እንዳስተማረ ቅዱስ ጳውሎስም ዞሮ አስተምሯል፡፡ እኔ ክርስቶስን እንደምመስል እናንተ ደግሞ እኔን ምሰሉ ያለው እርሱ ክርስቶስን በሕይወት ስለተከተለው ነው፡፡

ቅዱስ ጴጥሮስ ጌታችንን ‹‹ሁሉን ትተን ተከተልንህ፣ እንግዲህ ምን እናገኛለን?›› ሲል በጠየቀ ጊዜ ጌታም “የተከተላችሁኝ እናንተ በዳግም ልደት በ12ቱ ዙፋን ትቀመጣላችሁ፤በ12ቱም ነገደ እሥራኤል ትፈርዳላችሁ። ስለስሜም ቤትን፣ ወይም ወንድሞችን፣ ወይም እኅቶችን፣ ወይም አባትን፣ ወይም እናትን፣ ወይም ሚስትን፣ ወይም ልጆችን፣ ወይም ርስቱን የተወ መቶ እጥፍ ዋጋ ያገኛል” ብሎ መመለሱ እውነተኞቹ ሐዋርያት ያላቸውን ታላቅ ክብር ያሳያል (ማቴ. 19፡27-28)።

ሐዋርያ ማለት የሚጠብቅ (ጠባቂ) ማለት ነው፡፡

ሐዋርያ ማለት ጠባቂ ማለት ነው፡፡ የጌታውን በጎች፣ ጠቦቶች፣ ግልገሎች የሚጠብቅ ማለት ነው፡፡ ሐዋርያ ጌታ በደሙ የዋጃትን ቤተክርስቲያንን የሚጠብቅ ታማኝ አገልጋይ ማለት ነው (ሐዋ 23፡20)፡፡ ተኩላ ሲመጣ በጎቹን ትቶ የማይሸሽ፣ ከተኩላም ጋር ተመሳጥሮ በጎቹን አሳልፎ የማይሰጥ፣ ራሱን ስለ በጎቹ አሳልፎ የሚሰጥ እርሱ እውነተኛ ሐዋርያ ነው (ዮሐ 10፡11)፡፡ ሐዋርያ የእግዚአብሔርን በጎች ቃለ እግዚአብሔርንና የክርስቶስን ሥጋ ወደሙን እየመገበ የሚንከባከብና መንፈሳዊ ሕይወታቸውን የሚያሳድግ ነው፡፡ እውነተኛ ሐዋርያ በጎቹ በኃጢአት ቢታሰሩ በንስሐ የሚያስፈታ ታማኝ አገልጋይ ነው፡፡ እውነተኛ ሐዋርያ በጎቹን በስማቸው የሚያውቃቸው፤ በጎቹም ድምፁን የሚያውቁት ጠባቂ ነው፡፡

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቸር ጠባቂ እንደሆነ (ዮሐ 10፡11) የእርሱም ሐዋርያት ቸር ጠባቂዎች ነበሩ፡፡ የጠባቂነቱን ኃላፊነት በቅዱስ ጴጥሮስ አማካኝነት ተሰጥቷቸዋል፡፡ ‹‹ምሳ ከበሉ በኋላም ኢየሱስ ስምዖን ጴጥሮስን። የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፥ ከእነዚህ ይልቅ ትወደኛለህን? አለው። አዎን ጌታ ሆይ፥ እንድወድህ አንተ ታውቃለህ አለው። ግልገሎቼን አሰማራ አለው።  ደግሞ ሁለተኛ። የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፥ ትወደኛለህን? አለው። አዎን ጌታ ሆይ፥ እንድወድህ አንተ ታውቃለህ አለው። ጠቦቶቼን ጠብቅ አለው። ሦስተኛ ጊዜ። የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፥ ትወደኛለህን? አለው። ሦስተኛ። ትወደኛለህን? ስላለው ጴጥሮስ አዘነና። ጌታ ሆይ፥ አንተ ሁሉን ታውቃለህ፤ እንድወድህ አንተ ታውቃለህ አለው። ኢየሱስም። በጎቼን አሰማራ። (ዮሐ 21፡15-17)

ሐዋርያ ማለት እንደራሴ (ተወካይ) ማለት ነው፡፡

ሐዋርያ ማለት በምድር ላይ ያለ የክርስቶስ እንደራሴ ማለት ነው፡፡ ክርስቶስ ካረገ በኋላ በምድር ላይ ያሉ ተወካዮች (ምስክሮች) ሐዋርያት ናቸው፡፡ ሐዋርያት የማሰር የመፍታት ስልጣንን የተሰጣቸው የክርስቶስ እንደራሴዎች ናቸው (ማቴ 18፡18)፡፡ እናንተን የተቀበለ እኔን ይቀበላል ያለውም ለዚህ ነው፡፡ በርኩሳን መናፍስት ላይ ስልጣንን የሰጣቸውም የእርሱ እንደራሴዎች ስለሆኑ ነው (ማቴ 10፡1)፡፡ ሕሙማንን በተአምራት እንዲፈውሱ ስልጣን የሰጣቸው፤ በደዌ የገባውን በተአምራት በክህደት የገባውን በትምህርት እንዲያስወጡ ስልጣንን የሰጣቸው፤ ሰውና እግዚአብሔርን የሚያስታርቅ ስልጣንን የሰጣቸው፤ በመጨረሻው ቀን (ባስተባሩት ወንጌል) የመፍረድ ስልጣን የሰጣቸው (ማቴ 19፡28) የእርሱ ተወካዮች ስለሆኑ ነው፡፡ ይህም ስልጣን ለሠሩበት ክብርን ያስገኘ ለማይሠበት ደግሞ የሚያስጠይቅ ነው፡፡

ሐዋርያት ጌታ በሰጣቸው ስልጣን ብዙ ተአምራትት አድርገዋል፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስ በየስፍራው ሁሉ ሲዞር በልዳ ወደሚኖሩ ቅዱሳን ደግሞ ወርዶ በዚያም ከስምንት ዓመት ጀምሮ በአልጋ ላይ ተኝቶ የነበረውን ኤንያ የሚሉትን አንድ ሰው ፈውሶታል (ሐዋ.9፡32-33)።  በኢዮጴም ጣቢታ የሚሉአት አንዲት ደቀ መዝሙር ነበረች፥ ትርጓሜውም ዶርቃ ማለት ነው፤ እርስዋም መልካም ነገር የሞላባት ምጽዋትም የምታደርግ ነበረች። በዚያም ወራት ታመመችና ሞተች፤ ጴጥሮስም ሁሉን ወደ ውጭ አስወጥቶ ተንበርክኮም ጸለየ፥ ወደ ሬሳውም ዘወር ብሎ። ጣቢታ ሆይ፥ ተነሺ አላት። እርስዋም ዓይኖችዋን ከፈተች ጴጥሮስንም ባየች ጊዜ ተቀመጠች። እጁንም ለእርስዋ ሰጥቶ አስነሣት፤ ቅዱሳንንና መበለቶችንም ጠራ ሕያውም ሆና በፊታቸው አቆማት። (ሐዋ. 9፡36-41)

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስም ታላላቅ ተአምራቶችና ድንቅ ያደርግ ነበር፡፡ እግዚአብሔርም በጳውሎስ እጅ የሚያስገርም ተአምራት ያደርግ ነበር፤ ስለዚህም ከአካሉ ጨርቅ ወይም ልብስ ወደ ድውዮች ይወስዱ ነበር፥ ደዌያቸውም ይለቃቸው ነበር ክፉዎች መናፍስትም ይወጡ ነበር (ሐዋ. 19፡11-13)። አውጤኪስ የሚሉትም አንድ ጎበዝ በመስኮት ተቀምጦ ታላቅ እንቅልፍ አንቀላፍቶ ነበር፤ ጳውሎስም ነገርን ባስረዘመ ጊዜ እንቅልፍ ከብዶት ከሦስተኛው ደርብ ወደ ታች ወደቀ፥ ሞቶም አነሡት። ጳውሎስም ወርዶ በላዩ ወደቀ፥ አቅፎም። ነፍሱ አለችበትና አትንጫጩ አላቸው። ወጥቶም እንጀራ ቆርሶም በላ፤ ብዙ ጊዜም እስኪነጋ ድረስ ተነጋገረ እንዲህም ሄደ። ብላቴናውንም ደኅና ሆኖ ወሰዱት እጅግም ተጽናኑ። (ሐዋ. 20፡7-12)

የቅዱሳን ሐዋርያት ክብር

ክርስትና ፈተናና መከራ የበዛበት ስለሆነ እውነተኛ ሐዋርያ ማለት በዚህ መከራ ውስጥ የሚጋደልና እርሱ ለክብር በቅቶ ሌሎችንም ለክብር የሚያበቃ ማለት ነው፡፡ የሐዋርያት አምላክ ኢየሱስ ክርስቶስ መከራን እንደተቀበለ እነርሱንም በምድር ሳላችሁ መከራ አለባችሁ ነገር ግን አይዞአችሁ ብሎ ተስፋን እንዲሰንቁ አስቀድሞ ነግሯቸዋል፡፡ ወንጌልን ስላስተማሩ የጨለማ ሥራ ይሠሩ የነበሩ ሥራቸው እንዳይገለጥባቸው ‹‹ብርሃንን ለማጥፋት›› ሲሉ ሐዋርያት ላይ መከራ አጽንተውባቸዋል፡፡

ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ጳውሎስ በእሥር ተንገላተዋል፡፡ ቅዱስ ጳውሎስ በድንጋይም ተወግሯል፡፡ እነዚህ ሁለቱ የቤተክርስቲያን አዕማድ የሆኑት ሐዋርያት ያረፉትም በሰማዕትነት ነው፡፡ ሁለቱም ያረፉት በ67 ዓ.ም. ኔሮን ቄሣር በቅድስት በቤተክርስቲያን ላይ መራር ትእዛዝን ባስተላለፈበት ዘመን ነው፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስ ቁልቁል ተዘቅዝቆ በመሰቀል፥ ቅዱስ ጳውሎስ ደግሞ በ74 ዓመት ዕድሜው በሮም ከተማ በኦስትያ መንገድ አንገቱን ተሰይፎ ክብረ ሰማዕትነት ተሸልመዋል፡፡

ቅዱስ ጳውሎስ አስቀድሞ ስለዚህ የሰማዕትነት ክብር ሲናገር ‹‹በመሥዋዕት እንደሚደረግ፥ የእኔ ሕይወት ይሠዋልና፥ የምሄድበትም ጊዜ ደርሶአል። መልካሙን ገድል ተጋድዬአለሁ፥ ሩጫውን ጨርሼአለሁ፥ ሃይማኖትን ጠብቄአለሁ፤ ወደ ፊት የጽድቅ አክሊል ተዘጋጅቶልኛል፥ ይህንም ጻድቅ ፈራጅ የሆነው ጌታ ያን ቀን ለእኔ ያስረክባል፥ ደግሞም መገለጡን ለሚወዱት ሁሉ እንጂ ለእኔ ብቻ አይደለም (2ኛ ጢሞ 4፡6-8)›› ብሏል፡፡ ቤተክርስቲያናችንም እነዚህን ሐዋርያት ሁል ጊዜ ታስባቸዋለች፡፡ ቤተክርስቲያን የሐዋርያትን ክብር የምታስበው በሐዋርያት ጾምና በበዓለ ሐዋርያት ብቻ ሳይሆን በየዕለቱ ባለው ቅዳሴ ነው፡፡ በቅዳሴው ሁሉ ከሐዋርያት መልእክት ሁለት እንዲሁም ከሐዋርያት ሥራ የዕለቱን ክፍል እያነበበች መልእክታቸውንና አገልግሎታቸውን ታስባለች፡፡ ለምሳሌ ከቅዳሴው የሚከተለውን መጥቀስ ይቻላል፡፡

ቅዱስ ሐዋርያ ጳውሎስ ሠናየ መልእክት ፈዋሴ ዱያን ዘነሣእከ አክሊለ ሰአል ወጸሊ በእንቲአነ ያድኅን ነፍሳተነ በብዝኃ ሣህሉ ወምሕረቱ በእንተ ስሙ ቅዱስ” (ቅዱስ ሐዋርያ ጳውሎስ መልእክትኽ የበጀ ያማረ ድውያንን የምታድን አክሊልን የተቀበልክ ሆይ በይቅርታውና በቸርነቱ ብዛት ስለ ቅዱስም ስሙ ሰውነታችንን ያድን ዘንድ ስለኛ ለምን ጸልይም)

ተውህቦ መራኁት ለአቡነ ጴጥሮስ ፣ ወድንግልና ለዮሐንስ ወመልእክት ለአቡነ ጳውሎስ እስመ ውእቱ ብርሃና ለቤተ ክርስቲያን” (ለአባታችን ለጴጥሮስ መክፈቻ ፣ ለዮሐንስም ድንግልና ፣ ለአባታችን ለጳውሎስም የቤተ ክርስቲያን ብርሃኗ ርሱ ነውና መልእክት ተሰጠው)›› (መጽሐፈ ቅዳሴ)፡፡

 ቤተክርስቲያናችን ለቅዱሳን ሐዋርያት ያላትን ክብር ከምትገልጽባቸው መካከል አንዱ የሐዋርያትሥራ ከመነበቡ በፊት ካህኑ “ንጹሐን ከሚኾኑ ከሕግ ምንጮች የተገኘ ጥሩ ምንጭ፣ ይኸውም የሐዋርያት የሥራቸው ነገር ነው፤”ብሎ የሚያውጀው ይገኝበታል፡፡ ቅዱሳን ሐዋርያት እንደዚህ ንጹሐን የሚሆኑ የሕግ ምንጮች፤ አገልግሎታቸውም ጥሩ ምንጭ ነው፡፡

እኛና ቅዱሳን ሐዋርያት

በዘመናችን ለመንፈሳዊ አገልግሎት የሚተጉ (በተለይ በክህነቱ) ሐዋርያት ናቸው፡፡ እነ አቡነ ተክለ ሃይማኖት፣ እነ ገብረ መንፈስ ቅዱስ፣ እነ አቡነ አረጋዊ የእኛ ሐዋርያት ነበሩ፡፡ ስልጣን ከኃላፊነትና ከተጠያቂነት ጋር የተሰጠው ለዚህም የሚተጋ እውነተኛ ኦርቶዶክሳዊ አገልጋይ ዛሬም እንደ ጥንቱ ሐዋርያ ነው፡፡ ይህን ስልጣን የሰጣቸው አምላካችን እግዚአብሔር ስለሆነ ስልጣናቸውንና እነርሱን ልናከብር ይገባል፡፡ እግዚአብሔር አክብሮአቸዋልና፤ በማክበራችንም እንከብርበታለንና ማክበር ይኖርብናል፡፡ በዚህች ምድር ላይ ላሉ እውነተኞች የክርስቶስ ሐዋርያት ልንጸልይላቸውም ይገባል፡፡ የሃይማኖትን መንገድ ያቀኑ ዘንድ፤ ፈተና ይርቅላቸው ዘንድ በጸሎታችን ልናግዛቸው ይገባል፡፡ ቤተክርስቲያንም ይህ ጸሎት በቅዳሴው ጸሎት እንዲካተት ያደረገችው ለዚህ ነው፡፡ በአፀደ ገነት ያሉት ሐዋርያት በረከታቸው  እንዲደርሰን መታሰቢያቸውን ማድረግ፣ በምድር ያሉት ደግሞ ቡራኬያቸው እንዲደርሰንና በሄድበት ሁሉ እንዲጠብቀን ጸሎታቸውን መሻት ያስፈልገናል፡፡ የአገልግሎታቸውንም ዋጋ ማስተዋል ይገባናል፡፡ በህፃንነት ብንጠመቅ በካህን፣ በወጣትነት ተክሊል ብናደርግ በካህን፣ ከዚህ ዓለም በሞት ብንለይ ጸሎተ ፍትሐት የሚደርስልን በካህን፣ የኃጢአት ሥርየት የምናገኘው በካህን፣ ሥጋውንና ደሙን ብንቀበል በካህን፣ በደዌ ብንያዝ መንፈሳዊ ሕክምና የምናገኘው በካህን ነውና የሐዋርያት አገልግሎት በሕይወታችን ያላቸው ዋጋ ታላቅ ነው፡፡

ሐዋርያዊት የሆነችው ቤተክርስቲያናችን ቅዱሳን ሐዋርያትን የምትዘክረው ስለብዙ ምክንያቶች ነው፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ የምታመልከው አምላክ መርጧቸው ተከትለውታልና እነርሱን ማከበር እርሱንም ማክበር ስለሆነ ነው፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ቅዱሳን ሐዋርያት ራሳቸው የመጀመሪያዎቹ ክርስቲያኖች ሆነው የሐዲስ ቤተክርስቲያንን በምድር ላይ የመሠረቱት እነርሱ ናቸውና ቤተክርስቲያንም ራሷ የሐዋርያት ጉባዔ ናትና ሐዋርያትን ዘወትር ትዘክራቸዋለች፡፡ በሦስተኛ ደረጃ ቤተክርስቲያን በአስተምህሮ የቅዱሳን ሐዋርያትን የመጻሕፍት ትርጓሜ፣ በክህነት አገልግሎት ከሐዋርያት በቀጥታ የመጣ የሲመት ሀረግ ስላላትና ራስዋም ሐዋርያዊት ስለሆነች ሐዋርያትን ትዘክራቸዋለች፡፡ አራተኛው ምክንያት ደግሞ በቤቱና በቅጥሩ የማያልፍ ስም ስለተሰጣቸው፣ በአስራ ሁለቱ የእስራኤል ነገድ ላይ እስከመፍረድ የሚደርስ ክብርና ስልጣን ስለተሰጣቸው በረከታቸው ይደርሰን ዘንድ እንዘክራቸዋለን፡፡ በመጨረሻም ወንጌል፣ ክርስትናና ቤተክርስቲያን 2ሺ ዘመናት አልፈው ከእኛ ዘመን የደረሱት በየዘመናቱ በነበሩት የሐዋርያት አገልግሎት ነው፤ በገሊላና በአካባቢዋ ብቻ ተሰብካ የነበረችው ወንጌል እስከ ዓለም ዳርቻ የደረሰችው በሐዋርያት አገልግሎት ነው፤ ብዙ ጻድቃን ሰማዕታት ሊቃውንትን ያፈራነው የሐዋርያት አገልግሎት ወደ ሕዝብ በመድረሱ ነው፡፡ ስለዚህ ቅዱሳን ሐዋርያት እነርሱ እየቀለጡ ለእኛ ያበሩልን ስለሆኑ የክርስትናችንን ነገር ስናስብ እነርሱን ዘወትር እንዘክራቸዋለን፡፡

የእግዚአብሔር ቸርነት፣ የድንግል ማርያም አማላጅነት የቅዱሳን ሐዋርያት በረከት አይለየን፡፡

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር፡ ርስታችንን አጥብቀን እንያዝ (ክፍል ፬)

እንዴት እንዘምር?13322084_1095910523807229_7837358580726615838_n.jpg

ባለፉት ሦስት ተከታታይ ክፍል የመዝሙርን ምንነትና ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ምን መምሰል እንደሚገባው አውስተናል:: አስተምህሮ በዚህ አራተኛና የመጨረሻ ክፍል ኦርቶዶክሳዊ መዝሙርን እንዴት መዘመር እንዳለብን በመጠቆም ከአዘማመር ጋር በተያያዘ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የሚስተዋሉ ችግሮችን ታሳያለች፤ መፍትሔዎችንም ትጠቁማለች፡፡

መዝሙር ጸሎት ስለሆነ በማስተዋል በእምነት ልንዘምር ይገባል

መዝሙር ስንዘምር ዜማውን ብቻ በማሰላሰል ሳይሆን የመዝሙሩን ምስጢር አውቀን በእምነት ሊሆን ይገባል:: “አምናችኹም በጸሎት የምትለምኑትን ሁሉ ትቀበላላችሁ” እንደሚል (ማቴ ፳፩:፳፪):: ስንዘምር ልባችን ወደ ሌላ ሃሳብ ተወስዶ በሥጋዊ ስሜት የሚቀርብ ከሆነ የእግዚአብሔርን ስም በከንቱ እንደማንሳት እንዲሁ በከንፈር ማክበር ብቻ ይሆንብናል (ዘጸ ፳:፯ ኢሳ ፳፱:፲፫):: ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “ቤቴ የጸሎት ቤት ይባላል” (ሉቃ ፲፱:፳፭) እንዳለን ህሊናችን ወደ ሌላ ሃሳብ እንዳይወሰድ ልቡናችንን እየሰበሰብን መዝሙሩም የምእመናንን ልብ ለቃለ እግዚአብሔር የለሰለሰ እንዲሆን የሚያዘጋጅ መሆን አለበት:: መዝሙር ለመላእክትና በመንፈሳዊ ተጋድሎ ላሉ ምግባቸው እንደሆነ ሁሉ በፍጹም እምነት ሳናወላውል ልቡናን በመሰብሰብ ይህን ስጦታ የምንመገበው እግዚአብሔር አምላክ ድካማችንን አለማመናችንን እንዲረዳው በመማጸን ነው::

ሐዋርያው ቅዱስ ያዕቆብ በእምነት ባለማወላወል ወደ እግዚአብሔር ብንቀርብ ከልዑል እግዚአብሔር ዘንድ ለምነን የምናጣው እንደሌለ ይነግረናል (ያዕ ፩:፮-፰):: ስለሆነም መዝሙር ስንዘምር በልማድ ቃላትን በመደጋገምና ለመርሃ ግብር ማሟያ ለይስሙላ ሳይሆን በእምነትና በተመስጦ መዘመር ይገባል፡፡ እግዚአብሔር አምላክ ከአገልግሎታችን ሁሉ በላይ ዝማሬያችንን በእምነት ሲሆን ደስ ያሰኘዋል (ዕብ ፲፩:፮):: ለምሳሌ በመልአኩ ቅዱስ ገብርኤል በዓል ሠለስቱ ደቂቅን ከእቶን እሳት እንዳዳናቸው እኛም ከበዓሉ በረከትን እንዲሰጠን ስንለምን (ስንዘምር) እንደ ሦስቱ ህጻናት ባለመጠራጠር በእምነት ለዚያም በሚያበቃ ተጋድሎ እንዲሆን ያስፈልጋል:: በሌላም የጌታችንን መድኃኒታችንን ስቅለት እያሰብን ስንዘምር ክርስቶስን በእውነት የተከተሉትን እያሰብን እኛም በጊዜውም ያለጊዜውም በመታመን በቀራንዮ የነበረውን በህሊናችን እየሳልን ነው (ገላ ፫:፩)::

መዝሙር መስዋዕት ስለሆነ በንጹህ ልብ ሊቀርብ ይገባል

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ለእግዚአብሔር የሚቀርብ መስዋዕት ስለሆነ በልዑል እግዚአብሔር ፊት የተወደደ መስዋዕት ሁኖ እንዲቀርብ ራስን ለንስሐ በማዘጋጀት ልቡናን በማንጻት ሕይወታችንን ልዑል እግዚአብሔር የሚቀበለው እንዲሆን በማድረግ ሊሆን ይገባል:: መዝሙረኛው ነቢየ እግዚአብሔር ቅዱስ ዳዊት “የእግዚአብሔር መሥዋዕት የተሰበረ መንፈስ ነው፥ የተሰበረውንና የተዋረደውን ልብ እግዚአብሔር አይንቅም።” እንዳለ የዝማሬ መስዋዕታችን ንጹሕ ልብን እንዲሰጠን የቀናውንም መንፈስ በልቡናችን እንዲያኖርልን በመማጸን ነው (መዝ ፶:፲-፲፯ ሉቃ ፲፰:፲-፲፬):: እግዚአብሔር ትሁትና የዋህ በሆነ በተሰበረ ልብ የሚቀርብን ዝማሬ ይመለከታል:: ከቃየልና አቤል መስዋዕት የምንማረው እግዚአብሔር አምላክ ወደ መስዋዕቱ እንደተመለከተና የአቤልን መስዋዕት ንጹህ መስዋዕት አድርጎ እንደተቀበለ ነው::

እኛም በዝማሬያችን በአንድ ልብ በንጹህ ህሊና ቁመት ዝማሬያችንንም መስዋዕት አድርገን ከማቅረብ አስቀድሞ ይህን እግዚአብሔር አምላክ እንደሚፈልግ መዘንጋት የለብንም (ሐዋ ፬:፴፬):: ይህም እግዚአብሔር አምላክ ፊቱን ወደኛ እንዲመልስ የሚያደርግ ጸጋንም የሚያሰጥ ነው (፩ጴጥ ፭:፭):: በግርግር በሁከት በመገፋፋት በመለያየት በድፍረት በራስ ሃሳብ/ፈቃድ በመወሰድ ጸጋ አይገኝም (ዕብ ፲፪:፳፰-፳፱ ፪ቆሮ ፲፫:፭ ሚክ ፮:፮-፰ ሮሜ ፮:፩):: “ለአንዱ ተስፋችሁ እንደ መጠራታችሁ መጠን አንድ አካልና አንድ መንፈስ ትሆኑ ዘንድ እማልዳችኃለሁ” (ኤፌ ፬:፬):: ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ሰውነታችንን በአገልግሎታችን ወቅት እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኝና ሕያው ቅዱስም መሥዋዕት አድርገን ልናቀርብ በዝማሬያችንም ወቅት መዘመራችንን ብቻ ሳይሆን የእኛን ልብ የሚመረምር አምላክ ፊት እንደቆምን በማስተዋል ሊሆን እንዲገባ ያሰተምረናል (ሮሜ ፩፪:፩-፭)::

መዝሙር እግዚአብሔር የሚወደው ንጹህ መስዋዕት ሁኖ ሳለ አንዳንድ መዝሙር ተብለው በሚዘመሩት ዝማሬዎች ፉከራ ያለባቸው የራሳችንን ድካም ኃጢአት የምንመለከትበት ሳይሆን ሌሎችን ብቻ የምንኮንንበት ወይም “የእኛ ይሻላል ከሌላ” የሚል ስሜት ባለበት ሲቀርብ በልዑል አምላክ ፊት መቆማችንን የዘነጋን ያደርገናል:: ክርስትና የራስን በደል እያሰቡ ለሌላውም መልካምን የምንመኝበት ልቡናን ከፍ ከፍ በማድረግ (በመንፈሳዊ ዝግጅት)  የምንኖረው ሕይወት እንጂ በሕይወታችን ስንዝል በሚሰማን ጊዜያዊ ስሜት ወድቀን ለእግዚአብሔር የሚቀርብ መስዋዕትን ሳይሆን ስሜታችንን ብናንጎራጉር ራሳችንን እናታልላለን:: ቅዱሳት መጻሕፍት የሚያስተምሩን ‘እዘምራለሁ ንጹሕ መንገዱንም አስተውላለሁ” (መዝ ፻:፪) “በስፍራ ሁሉ ያለቍጣና ያለክፉ አሳብ የተቀደሱትን እጆች እያነሱ እንዲጸልዩ እፈቅዳለሁ” (፩ጢሞ ፪:፰) የሚለውን ነው:: ስለሆነም መዝሙራችን ከተነሳሂ ልቡና የሚወጣ፣ ተናጋሪውንም አድማጩንም ወደ ንስሃ የሚመራ መሆን አለበት፡፡

በአንዳንዶች ዘንድ ልማድ እንደሆነው በክርስቶስ ጸጋ ያገኘነውን የመዳን ሕይወት በራሳችን የተለየ ችሎታ ያገኘነው አስመስለን በመዝሙራችን ሌሎችን ማቃለል አይገባም፡፡ ይልቁንስ እንደ አባቶቻችን በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ የየራሳችንን መዳን እንፈጽም ዘንድ በምስጋናና ራስን ዝቅ በማድረግ እግዚአብሔርን ልናመሰግን፣ ትምህርተ ሃይማኖትን ልንመሰክር ይገባል፡፡ ትህትናችን ግን ባለማወቅ መጻሕፍትን የሚተረጉሙ ሰዎች እንደሚመስላቸው ክርስቶስን የሚቃወሙትን፣ ቤተክርስቲያንን የሚያቃልሉትን፣ የሚዘርፉትን የሚያበረታታ ወይም “የማይሞቀው፣ የማይበርደው” መሆን የለበትም፡፡ መዝሙራችን ትምህርት ነውና ሰውን በሚያንጽ መልኩ፣ በፍቅር አንድ በሆነ መንፈስ በንጽህና የሚገባውን ክብር እየሰጠን ከተመላለስን በመካከላችን እንዲገኝ አምላካችን ለቃሉ የታመነ አምላክ ነው።

ዘማርያን (መዘምራን) የሚባሉት እነማን ናቸው?

በቤተክርስቲያናችን በቀዳሚነት በዝማሬ የሚታወቁት ቅዱሳን መላእክት ናቸው፡፡ እነርሱ ያለማቋረጥ “ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ” እያሉ በማይሰለች ልሳን፣ በማይጠገብ ዜማ አምላካችንን በሰማያት እንደሚያመሰግኑ ቅዱሳት መጻሕፍት ይመሰክሩልናል (ኢሳ ፮:፩-፬)፡፡ በሰማያዊ ልሳን ከቅዱሳን መላእክት ጋር እግዚአብሔርን የምናመሰግንበት የሰማይ መንግስት ምሳሌ በሆነች ምድራዊት ቤተክርስቲያን ምዕመናን ሁሉ ዘማርያን፣ አመስጋኞች ናቸው፡፡ በተለየ ሁኔታ የቤተክርስቲያንን ዜማና አዘማመር የተማሩ ሊቃውንት መዘምራን ይባላሉ፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ በሰንበት ት/ቤትና በልዩ ልዩ መንፈሳውያን ማኅበራት መዝሙር የሚዘምሩ ምዕመናን በሰንበት ት/ቤት ወጣት መዘምራን ይባላሉ፡፡ እንደዚሁም ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬን በካሴትና በሲዲ እያዘጋጁ ለመንፈሳዊ ዓላማ የሚያውሉ ምዕመናንም እንዲሁ እየተለመደ ነው፡፡

ኦርቶዶክሳዊ ዘማሪነት ቀሚስ ከመልበስ፣ ፖስተር ከማሰራት፣ ድምጽን በካሴትና በሲዲ ከማስቀረጽ፣ ጋር ግንኙነት የለውም፡፡ እነዚህ እንግዳ መገለጫዎች አንዳንድ አገልጋዮች ዘማሪነትን የገንዘብ ማግኛ ሙያ በማድረጋቸው ምክንያት ራሳቸውን ከሌላው ማኅበረ ምዕመናን ለመለየት የሚጠቀሙባቸው የንግድ ምልክቶች (trade marks) እንጅ ኦርቶዶክሳዊ ውርስ ያላቸው አይደሉም፡፡ በተለይም ዘማሪ በመባል ታዋቂነትን በማትረፍ (celebrity culture) ኦርቶዶክሳዊ መዝሙርን ብቻ ሳይሆን ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮንም ለሚቆሙለት ልዩ ልዩ ጥቅም፣ ክህደትና ምንፍቅና ሲሉ በመበረዝ ምዕመናንን ጠባቂ እንደሌላቸው በጎች ከቤተክርስቲያን ማኅበር እየለዩ የሚያስኮበልሉ በበዙበት በዚህ ዘመን የዘማሪነት ግብር ትክክለኛ መገለጫዎችን መለየት ካልቻልን ለምዕመናንም በተገቢው መልኩ ካላስረዳን ታሪኩን የማያውቅ ትውልድ እንደማፍራት ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ገንዘብን መውደድ የኃጢአት ሁሉ ስር እንደሆነና ይህንን የተመኙ ከሃይማኖት እንደወጡና ራሳቸውን በብዙ ስቃይ እንደወጉ ይመክረናል (፩ጢሞ ፮:፲ ቆላ ፫:፩-፫)::

ስለሆነም ዘማሪነትን ከንግድና ከታዋቂነት ገጽታ ግንባታ (celebrity culture) በእውቀትና በብልሃት መለየትና የሰይጣንን ተንኮል ማፍረስ ያስፈልጋል፡፡ ለዚህ ከሚረዱን አሰራሮች መካከል አንዱ መዝሙራት በግለሰብ ባለቤትነት ከሚወጡ ይልቅ በሰንበት ት/ቤቶችና በማኅበራት እንዲወጡ በማድረግ ማንም የእኔነት ይዞ እንዳይመካባቸውና መውደቂያ እንቅፋትም እንዳይሆኑበት ማገዝ ይቻላል፡፡ እንደሚታወቀው ቅዱሳን መላእክትም ሆኑ አባቶቻችን መዘምራን መዝሙርን ለአምልኮና ለምስጋና በማኅበር ይዘምራሉ እንጂ አንድን ሰው በሚያገን ወይም ተከታዩን በሚያሰናክል መልኩ አይደለም፡፡ ይህ ማለት ግን አገልጋይ ዘማርያን በግል መዘመራቸው በራሱ ችግር ነው ማለት እንዳልሆነ ማስተዋል ይገባል፡፡ ዓላማውን ተረድተው፣ የቤተክርስቲያንን ትምህርትና ሥርዓት ጠብቀው፣ ለግል እውቅናና ጥቅም ሳይሆን ለቤተክርስቲያን ልዕልና የሚዘምሩትን በህሊና ዳኝነት እየተመራን ልናግዛቸው፣ ልናበረታታቸው ይገባል፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ በመዝሙር የሚያገለግሉ ሁሉ የቤተክርስቲያንን እምነትና ሥርዓት አክብረው የሚያስከብሩ በሕይወታቸውም አርአያነት ያላቸው ሊሆኑ ይገባል:: አገልግሎቱን የሚሰጡ ለጸሎት የሚተጉ በሥርዓተ ቅዳሴ የሚሳተፉ ሕይወታቸው የሚያስተምር አለባበሳቸውና በሰውነታቸው ላይ የሚያኖሩት ጌጣ ጌጦች ግራ የሚያጋባ መሆን የለበትም:: ዛሬ ላይ እንደልማድ ተወስዶ በተለያየ ማህበራዊ ዝግጅቶች ላይ ዘማርያን ለሰማያዊው ዝማሬ ለታላቁ አገልግሎት ከተጠራን በኋላ ቀድመን ስንመላለስበት በነበረው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ እንደመከረን እንደክርስቶስ ትምህርት ሳይሆን እንደ ሰው ወግና እንደ ዓለማዊ እንደ መጀመሪያ ትምህርት ባለ በፍልስፍና በከንቱም መታለል ቤተ ክርስቲያንን በሚያስነቅፍ ሕይወት በዘፈኑ በስካሩ በጸብ በማይጠቅም የክርክር ሕይወት ልንታይ አይገባም (ቆላ ፪:፰ ያዕ ፫:፩ ሮሜ ፪:፳፩):: ሰይጣን ከመውደቁ በፊት አገልግሎቱ ምስጋና ነበር:: የሰው ልጅም እርሱ በለቀቀው አገልግሎት እንዳይሰማራ ሰማያዊ ከሆነው መዝሙር ይልቅ ሥጋዊ ስሜትን በሚጋብዝ ከስጦታችን ውጭ እንድንመላለስ ያለበረከት ያለዋጋ እንድንቀር በልቡናችን እንክርዳድን ይዘራል:: “አንድ ጊዜ ብርሃን የበራላቸውን ሰማያዊውንም ስጦታ የቀመሱትን ከመንፈስ ቅዱስም ተካፋዮች ሆነው የነበሩትን መልካሙንም የእግዚአብሔርን ቃልና ሊመጣ ያለውን የዓለም ኃይል የቀመሱትን በኋላም የካዱትን እንደገና ለንስሐ እነርሱን ማደስ የማይቻል ነው” (ሮሜ ፮:፬-፮)::

አዘማመራችን የሚያስነቅፍ መሆን የለበትም

ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን መንፈሳዊ አገልግሎትን ያለሥርዓት መፈጸም እንደማይገባ ታስተምራለች፡፡ ኦርቶዶክሳዊ ሥርዓት ማለት በመጻህፍት የተጻፈ ብቻ ማለት አይደለም፡፡ በጽሑፍ ከተቀመጡ ሥርዓቶች ባሻገር በልማድ የዳበሩ ሕግጋት አሉ፡፡ ከአዘማመር እንቅስቃሴያችን ጋር የተያያዙ ችግሮች የሚፈጸሙት መዘምራን በግል ወይም በጋራ በሚዘምሩበት ወቅት ነው፡፡ ለምሳሌ ዓይን ጨፍኖ መዘመር፣ ያለ ልክ መጮህ፣ ከመጠን በላይ መዝለል፣ ከሚገባ በላይ እንቅስቃሴን ያካትታል፡፡ እግዚአብሔር አምላክ ለፍጥረታት ሥርዓትን እንደሰራላቸው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስም የቆሮንቶስ ሰዎችን ያለሥርዓት በመሄዳቸው እንደገሰጻቸው እኛም እግዚአብሔር የሥርዓት አምላክ እንደሆነና በቤተክርስቲያን የሚከናወኑ አምልኮታዊ ሥርዓቶች አሰላለፋችንና እንቅስቃሴያችን እግዚአብሔር የሥርዓት አምላክ መሆኑን በመረዳት ወንጌልን የሚሰብክ በአገባብና በሥርዓት ሊሆን ይገባል (፩ቆሮ ፲፬:፵ መዝ ፻፵፪:፮ መዝ ፭:፫ ፩ቆሮ ፲፬:፵)::

በቤተክርስቲያናችን ልማድ በማኅሌትና በመዝሙር ወቅት ስሜታዊ የሚሆኑ አገልጋዮች ቢኖሩ እንኳ የቤተክርስቲያን አባቶች ጸናጽሉን በመጠቀም ምልክት እየሰጡ ያስቆሟቸዋል እንጅ ለነቀፋ አሳልፈው አይሰጧቸውም፡፡ ቅዱሳት መጻሕፍትን ያለአውዳቸው የሚጠቅሱ የሚቆነጻጽሉ ሰዎች ክቡር ዳዊት በታቦተ ጽዮን ፊት ራስን በመናቅ ከዘመረው መዝሙር ጋር በማስመሰል የዋሃንን ለማሳት ይሞክራሉ፡፡ ሰይጣን ሁልጊዜም ስህተቱን በቃለ እግዚአብሔር የተደገፈ ለማስመሰል እንደሚጥር ይታወቃል፡፡ እኛ ግን እናስተውል፣ ተመስጦና ራስን መናቅ ከስሜታዊነት ጋር አይገናኙም፡፡ ይልቁንም ተመስጦና ስሜታዊነት ተቃራኒዎች ናቸው፡፡ ክቡር ዳዊት በተመስጦ፣ ራስን ዝቅ በማድረግ ዘመረ እንጅ ስሜታዊ አልነበረም፡፡ መዝሙር ስንዘምር ሊኖረን የሚገባው ተመስጦ ብንችል አባታችን ቅዱስ ያሬድ በንጉሡ በአጼ ገብረመስቀል ፊት ሲዘምር በጦር መወጋትን እንኳ እስከማይሰማው ድረስ የተመሰጠውን ተመስጦ ሊመስል ይገባል፡፡

ስንዘምር ሰዎች ምን ይሉናል ብለን ለራሳችን ክብር ከተጨነቅን ለክቡር ዳዊት የተሰጠ ቡራኬ ይቀርብናል፡፡ በዝማሬያችን እግዚአብሔር አምላክ የብርሃን አምላክ ነው ስንል ዓይናችንን ወደ እርሱ በማቅናት (በመጨፈን ሳይሆን መዝ ፻፵፪:፮) በእንቅስቃሰያችንም መገፋቱን መከራ መቀበሉን ስንመሰክር መንፈሳዊ ዋጋም አለን:: ምድራዊ ሥርዓት ልዩ አሰላለፍና ክብር ካለው ለሰማይና ምድር ፈጣሪ የሚቀርበው መላው እንቅስቃሴያችን የድምጽ አወጣጣችን እንደአንድ ልብ መካሪ አንድ ሃሳብ ተናጋሪ ተጨንቀን ተጠበን ሊሆን ይገባል:: በዚህም እግዚአብሔር አምላክ የአቤልን መስዋዕት እንደተመለከተ የእኛንም በመዝሙር የምስጋና መስዋዕት ይቀበልልናል::

በመዝሙር ወቅት የዜማ መሣርያዎች አጠቃቀማችንና አያያዛችን እንዲሁም መዝሙሩን ከጨረስን በኋላ ስናስቀምጣቸው እንዲሁ በሥርዓቱ መሆን አለበት፡፡ በካህናት የማህሌት ዝማሬን ስንመለከት ካህናቱ ከበሮውን ሲመቱ እንዲሁ በዘፈቀደ ሳይሆን ምስጢርን ጠብቀው ሲጀምር በእርጋታ ምሳሌነቱም አይሁድ ጌታችንን እያፌዙ ለመምታታቸው ዝማሬው ተሸጋግሮ  በፍጥነት ሲመታም ሰንበት እንዳይገባባቸው በዚህም ጲላጦስም ምክንያትን አግኝቶ እንዳያድነው በማለት ያንገላቱበት ምሳሌ ነው:: “በጥበብ ሁሉ እርስ በርሳችሁ አስተምሩና ገሥጹ። በመዝሙርና በዝማሬ በመንፈሳዊም ቅኔ በጸጋው በልባችሁ ለእግዚአብሔር ዘምሩ” እንዲል (ቆላ ፫:፲፮)። የከበሮ ሰፊው አፍ (ገጽ)  የመለኮት ምሳሌ ነው ስላልን  ስናስቀምጥም አስተማሪነት እንዲኖረው ወደ ላይ መሆን አለበት:: ይህም ለሚመለከተው እንቅስቃሴያችን ድርጊታችን በመላው ሥርዓታችን ወንጌል የክርስቶስ መስቀል ሁኖ የተዋህዶን ምስጢር አስረጅ ለእኛም ለእግዚአብሔር ተብሎ የተለየን የዜማ መሳርያ የሚገባውን ክብር መስጠታችን ዋጋን የሚያሰጠን ነው::

በአጠቃላይ በዝማሬያችን የሌላውን ተመስጦ በማይነካ አንድ ወጥ በሆነ የእንቅስቃሴ ስልት በሙሉ ስሜታችን ይህን ታላቅ ምስጢር እያስተዋልን የመዝሙሩን ባለቤት ልዑል እግዚአብሔር መዝሙሩን በአንደበታችን እንዳኖረልን ተገንዝበን ልንዘምር ይገባል (ያዕ ፩:፰):: ሌላው በመዝሙር አገልግሎት ልናስተውል የሚገባን የምንዘምረው መዝሙር ወቅቱን የጠበቀ መሆኑን ነው:: ቤተክርስቲያን ሁሉ ነገሯ ሥርዓት ነውና ዓመቱን በዘመናት ከፍላ ለምስጋናም የሚስማማውን ሰርታ አዘጋጅታለች:: በሃይማኖት ጸሎታችን አንዲት ቤተክርስቲያን ብለን እንደመሰከርን ወቅቱን ጠብቀን ከዕለቱ ጋር የሚስማማውን ብንዘምር የአባታችንን ቤት ያወቅን ለእናታችን ቤተ ክርስቲያንም ታዛዦች ነን::

ማጠቃለያ

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ለእግዚአብሔር የሚቀርብ መስዋዕት እንጂ ለሰዎች የሚቀርብ ‘ዝግጀት’ አይደለም፡፡ ስለዚህም እግዚአብሔር አምላክ የሥርዓት አምላክ ነውና ለእርሱም የሚቀርብ መዝሙር በሥርዓት ሊሆን ይገባዋል፡፡ ቤተክርስቲያንም በሁሉ አገልግሎታችን እና ተሳትፎአችን መንፈሳዊ ዋጋ እንዲያሰጠን ዓመቱን በዘመናት ከፍላ በዝማሬያችንም ቅዱሳት መጻሕፍትን መሠረት ባደረገና የቅዱሳን አባቶችን አሰረ ፍኖት በተከተለ አካሄድ ሰማያዊውን የዜማ ስልት ተከትለን አስተማሪነት ባለው ምስጋና እንድናመሰግን ሥርዓትን ሠርታልናለች:: እኛም በሁለንተናችን ትምህርቷን መስለን ለቤተክርስቲያንም ሥርዓት የመገዛት መንፈሳዊ ግዴታ አለብን:: በግልም ሆነ በማኅበር ስንዘምር ልናስተውላቸው የሚገቡንን እያስተዋልን፤ ዝማሬያችንም ፍጹም ለልዑል እግዚአብሔር የሚቀርብ ስለሆነ ‘መታዘዝ ከመስዋዕት ይበልጣልና’ በፍጹም ትህትናና በእምነት፤ ለቤተ ክርስቲያንም ሥርዓት በመታዘዝና ዋጋ የሚያሰጠን እንደሚሆን በማሰብ ሊሆን ይገባል:: የመዝሙሩ የምስጢር፣ ቅንብር እና የእንቅስቃሴ ስልት ምስጢሩን የጠነቀቀና ወቅቱን የጠበቀ ሆኖ የዝማሬም ሥርዓታችን ከቤተክርስቲያን ሥርዓት አንጻር በጾም በበዓላት በዘመናት መደብ ሰጥታ እንዳቆየችልን ሁሉ ሊዘመሩ የሚገባቸውን ዝማሬዎች እንደሥርዓቱ ልንከተላቸው ይገባል:: ለዚህም ሰንበት ትምህርት ቤቶች ትምህርተ ሃይማኖትና ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን  የተከተለ  የመዝሙር ሥርዓት እንዲኖር ትልቁን አስተዋጽኦ ማድረግ ይችላሉ::

ለእግዚአብሔር ክብር ምስጋና ይሁን!

 

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር፡ ርስታችንን አጥብቀን እንያዝ (ክፍል ፫)

ባለፉት ሁለት ተከታታይ የአስተምህሮ ጦማሮች ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ምን መምሰል እንዳለበትና በግጥም መልእክትና ኪነ-ጥባበዊ ይዘት ዙሪያ የሚስተዋሉ ችግሮችና መፍትሔዎቻቸውን የሚመለከቱ ዳሰሳዎች ቀርበዋል፡፡ በዚህ በሦስተኛው ክፍል ደግሞ ከዜማ ስልትና ከዜማ መሣርያ አጠቃቀም ጋር የተያያዙ ችግሮችና መፍትሔዎቻቸው ይዳሰሳሉ፡፡

ከዜማ ስልት ጋር የተያያዙ ችግሮችና መፍትሔዎቻቸው   

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን መለያ ከሆኑ መንፈሳዊ ጸጋዎች አንዱ በቅዱስ ያሬድ በኩል የተገለጠው የዜማ ሀብት ነው፡፡ የካሴት መዝሙራት የቅዱስ ያሬድን የዜማ ስልት በመከተል ካልተቃኙ ኢትዮጵያዊና ኦርቶዶክሳዊ ለዛቸው ይጠፋል፡፡ ይሁንና በርካታ የካሴት መዝሙር አዘጋጆች የቤተክርስቲያኒቱ ሀብት የሆነውን ያሬዳዊ ዜማ ባለማወቅ ወይም አውቆ ቸል በማለት፣ ለቤተክርስቲያን እንግዳ የሆኑ፣ መንፈሳዊ መሰረት የሌላቸው፣ ለንግድ ሲባል የሚሸቀጡ ዜማዎችን የመጠቀምን ልማድ እየጨመሩ እንደመጡ ግልጽ ነው፡፡ አንዳንዶቹም በአሳፋሪ መልኩ የዘፈን ዜማ እየገለበጡ በመዝሙር ካባ ሲነግዱበት ማየት የተለመደ ሆኗል፡፡

የያሬዳዊ ዜማ መሠረቱና ምሳሌነቱ እንዴት ነው?

በነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት “ለኢትዮጵያ ሰዎችም ምግባቸውን ሰጠሃቸው። መዝ ፸፬:፲፬ ተብሎ የተፃፈው ንባብ ከሚተረጎምባቸው ትንታኔዎች አንዱ የኢትዮጵያ መለያ የሆነው የቅዱስ ያሬድ ዜማ ነው፡፡ የቅዱስ ያሬድ ዜማ ልዩ ስጦታና ለኢትዮጵያ የተሰጠ መላእክትን በምስጋናው መስለን የምንተባበርበት ነው:: ቅዱስ ያሬድ በብዙ ድካምና ጥረት ዜማን ተምሯል፣ ፈጥሯል፡፡ የጸጋ ሁሉ ምንጭ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስም ያለመታከት ዜማን ለመማር፣ ለመፍጠር ይተጋ ለነበረው ለቅዱስ ያሬድ በቅዱሳን መላእክት በኩል ሰማያዊ ዜማ ገልጦለታል፡፡ ቅዱስ ያሬድ ከመላእክት ያገኛቸው በመደብ ሦስት ይኸውም ግዕዝ፣ ዕዝል እና አራራይ ሲሆኑ አንድ መሆናቸው የሥላሴን አንድነት የሚያመለክት ነው:: ትርጉማቸውም ግዕዝ በአብ ሲመሰል “ርቱዕ ሎቱ ነአኩቶ” ክብርና ምሥጋና ለእርሱ ይሁን ማለት ነው። ዕዝል ወልድ ጽኑዕ መከራ ተቀብሎ አዳምን ለማዳኑ ምሳሌ ነው፡፡ እንዲሁም አራራይ የመንፈስ ቅዱስ ምሳሌ ሲሆን የሚያራራ ጥዑም ዜማ ማለት ነው። ጥዑም ሀብተ መንፈስ ቅዱስን እንደ ተጎናጸፍን ለማስረዳት ነው። የቅዱስ ያሬድ የዜማዎቹ ባህርያት የፊደል ቅርጽ የሌላቸውና ምሳሌነት ያላቸው ፰ ዓበይት ምልክቶች (symbols) አሉት። የእነዚህም ምልክቶች ምሳሌያቸውና ምሥጢራቸው መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዕለተ ዓርብ ስለኛ የተቀበለውን መከራ መንገላታት የሚያስታውሱ ናቸው።

የዘመናችን የአማርኛ መዝሙራት የዜማ ችግሮች ምንድን ናቸው?

በዘመናችን ያሉ በርካታ የካሴት መዝሙራት ካሉባቸው ችግሮች አንዱ ከዜማ ስልት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን በምስጢር ይህን የመሰለ ሰማያዊ ስጦታና አስደናቂ የሆነ ያሬዳዊ ዜማ ግምጃ ቤት ሁና ሳለ ለምስጋና መዝሙር የሚሆን ዜማን ለገበያ ይመቻል ከሚል ሃሳብ ከሠርግ ቤት ዘፈን፣ ለንስሐ መዝሙር የሚሆን ዜማን ደግሞ ከለቅሶ ቤት ሙሾ መውሰድ እንደአባቶች አባባል ‘የአባይን ልጅ …’ ያሰኛል፡፡ የቤተክርስቲያን ለዛ የሌለው ‹‹ዜማም›› ቢሆን ገና ለገና ከሌላ ቦታ አልተቀዳም ተብሎ ቸል መባል የለበትም፡፡ ኦርቶዶክሳዊ ይዘት የሌለውን ዜማ ከሌላ ቦታ ወስዶ ለ‹‹ዝማሬ›› ማዋል መንፈሳዊነትን ከመጉዳቱም በላይ የዜማውን ባለቤት የባለቤትነት መብትም መጋፋት ነው፡፡ ስለዚህ በምድራዊም በሰማያዊም ሕግ ያስጠይቃል፡፡ ለምሳሌ ያህል የዜማ ስልታቸው ከመዝሙር ጋር የሚመሳሰሉ ተብለው በአጥኚዎች ከተቀመጡት መካከል ‹‹ሐና ዘመዴ፣ እመኑ በእርሱ፣ አምስቱን ሐዘናት›› የሚሉትንና ሌሎችንም መጥቀስ ይቻላል፡፡ በሌላም መልኩ ‘ማርያም ድንግል ንጽሕት’ በሚል የተዘመረ አንድ ዝማሬ ዜማው ከአንድ ዘፈን ጋር በቀጥታ ሲመሳሰል ሙሽራዬ የወይን አባባዬ የሚለው ደግሞ ዜማው ለመዝሙር ከዋሉት ዘፈኖች መካከል ይገኛል፡፡

የዜማ ችግሮች ያደረሱት ተጽዕኖስ ምንድን ነው?

የዜማ ችግር ያለባቸው ‹‹መዝሙሮች›› ከመብዛታቸው የተነሳ ወጣቱ ምዕመን ከያሬዳዊ መዝሙሮች ይልቅ ሥጋዊ ስሜትን የሚቀሰቅሱ ያሬዳዊ ባልሆኑ ‹‹መዝሙሮች›› እየተሳበ እንዲሄድ አድርጎታል፡፡ ይህንን የለመደ ሰውም የዘፈን ቅላጼ ያላቸው ‹‹ዘማሪያን›› እነዚህን መዝሙሮች ሲዘምሩ ማየትና መስማትም ይናፍቃል፡፡ በዚህም የተነሳ የቤተክርስቲያኒቱን ዜማ የሚጠቀሙ መንፈሳዊ መዝሙሮች ቸል እየተባሉ መዝሙር መሳይ ዘፈኖች (አንዳንዶች ማኅበራዊ መዝሙራት ይሏቸዋል) እየበዙ መጥተዋል፡፡ ይህ አካሄድ በመጀመሪያ ደረጃ የምዕመኑን መንፈሳዊ ሕይወት ይሸረሽራል፡፡ ሁለተኛም የቤተክርስቲያኒቱን አስተምህሮ፣ ሥርዓትና ትውፊት ያደበዝዛል፡፡ ሦስተኛም የሀገርን ታሪክንና ቅርስን ያሳጣል፡፡ ስለዚህ ጌታችን  “ለሁለት ጌቶች መገዛት የሚቻለው ማንም የለም፤ ወይም አንዱን ይጠላል ሁለተኛውንም ይወዳል፤ ወይም ወደ አንዱ ይጠጋል ሁለተኛውንም ይንቃል፤ ለእግዚአብሔርና ለገንዘብ መገዛት አትችሉም” ብሎ እንዳስተማረን (ማቴ ፮:፳፬) ዓለማዊ ዜማንና ያሬዳዊ ዜማን አንድ ላይ መጠቀም ስለማይቻል መንፈሳዊ የሆነውን ያሬዳዊ ዜማን ብቻ ልንጠቀም ይገባናል ።

የአንድ መዝሙር ዜማ ያሬዳዊ መሆኑን እንዴት ማወቅ ይቻላል?

የአንድ መዝሙር ዜማን ኦርቶዶክሳዊ ነው ወይም አይደለም ለማለት የቤተ ክርስቲያንን የዜማ ስልቶች በትክክል ማወቅን ይጠይቃል፡፡ እኛም ዘወትር ከምንዘምራቸው እና ከለመድናቸው መዝሙራት ለየት ያለውን ሁሉ ያሬዳዊ አይደለም ወደሚል ድምዳሜም እንዳንደርስ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ይልቁን የኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ዜማ ከመሰረቱ እንዳልለቀቀ ሊመሰክሩ የሚችሉት የዜማ ሊቃውንቱ ናቸው፡፡ የዜማ ችግሮችን ከምንጫቸው ለመከላከል የመዝሙር ዜማ ያሬዳዊ ዜማን በጠነቀቁ ሊቃውንት እንዲዘጋጅ ማድረግ ወይም በእነርሱ ታይቶ እንዲስተካከል ማድረግ ተገቢ ነው፡፡ የሚዘምረው ዘማሪም በተወሰነ መልኩም ቢሆን ያሬዳዊ ዜማዎችን ያጠና መሆን ይጠበቅበታል፡፡ ለገቢ ምንጭነት ብቻ ሲባል ‹‹ሰላም ለኪ››ን እንኳን በዜማ ያልተማረ ሰው በካሴት መዘመሩ የመዝሙሮቻችንን የዜማ ችግሮች እየሰፉ እንዲሄዱ አድርጓል፡፡ የተሻለው ሀሳብ ሙያን ለባለሙያ መስጠት ቢሆንም ይህ ባይቻል እንኳ የመዝሙርን ዜማ ከዘፈን ጋር የሚያምታቱ፣ መንፈሳዊ መስዋዕት ከእንክርዳድ ሳይለዩ የሚዘምሩ ግን እግዚአብሔርን ፈርተው “የቄሳርን ለቄሳር፣ እግዚአብሔርን ለእግዚአብሔር” መስጠትን መዘንጋት የለባቸውም፡፡

ከዜማ መሣርያ አጠቃቀም ጋር የተያያዙ ችግሮችና መፍትሔዎቻቸው   

የቤተ ክርስቲያን የዜማ መሳርያዎች መሰረታቸው መጽሐፍ ቅዱስ ሲሆን ገቢረ ተዓምርም የተፈጸመባቸው ናቸው (፩ኛሳሙ ፲፮:፳፫):: “ከዚያም በኋላ የፍልስጥኤማውያን ጭፍራ ወዳለበት ወደ እግዚአብሔር ኮረብታ ትመጣለህ፤ ወደዚያም ወደ ከተማይቱ በደረስህ ጊዜ፥ በገናና ከበሮ እምቢልታና መሰንቆ ይዘው ትንቢት እየተናገሩ ከኮረብታው መስገጃ የሚወርዱ የነቢያት ጉባኤ ያገኙሃል”(፩ሳሙ ፲:፭):: ቅዱስ ዳዊትም ለዝማሬ የሚያገለግሉትን የዜማ መሣርያዎች በዝርዝር አስቀምጧቸዋል:: “እግዚአብሔርን በመቅደሱ አመስግኑት፤ በኃይሉ ጠፈር አመስግኑት። በችሎቱ አመስግኑት፤ በታላቅነቱ ብዛት አመስግኑት። በመለከት ድምፅ አመስግኑት፤ በበገናና በመሰንቆ አመስግኑት። በከበሮና በዘፈን አመስግኑት፤ በአውታርና በእምቢልታ አመስግኑት። ድምፁ መልካም በሆነ ጸናጽል አመስግኑት፤ እልልታ ባለው ጸናጽል አመስግኑት።” (መዝ ፻፶:፩-፮):: እኛም ቅዱሳኑ የተጠቀሙበትን የዜማ መሳርያ በመጠቀም ከነፍስ ቁስል የምንፈወስበት የምንረጋጋበት እንዲሆን ምስጢርም እንዲገለጥልን በምስጋናው በሃይማኖት እንደመሰልናቸው በዜማ መሳርያውም ልንመስል ይገባል::

በቅዱስ ሲኖዶስ የተፈቀዱ የዜማ መሣርያዎች የትኞቹ ናቸው? 

በቅዱስ ሲኖዶስ የተወሰኑት የዜማ መሣርያዎች መጽሐፍ ቅዱስን መሰረት ያደረጉ ሲሆን ከበሮ፣ ጸናጽል፣ መሰንቆ፣ በገና፣ ዋሽንት: እምቢልታ፣ ናቸው፡፡ ቤተ ክርስቲያን እነዚህን የዜማ መሣርያዎች አስተማሪነት እንዲኖረው እኛም በመንፈሳዊ ተመስጦ እንድናመሰግን እንዲህ ባለ ምሳሌነት ታስተምረናለች:: ለምሳሌ ከበሮን ስናይ በመጽሐፍ የአሮን እኅት ነቢይቱ ማርያም ከበሮ ይዛ እንዳመሰገነች እንማራለን (ዘጸ ፲፭:፳):: አሰራሩ ምስጢዊ ይዘት እንዲኖረው ልዩ የማህሌት መሳርያ ስለሆነ ከበሮን በጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌነት፣ ሽፋኑ በጥፊ የመታህ ማን ነው? ትንቢት ተናገር እያሉ የሸፈኑበት ግምጃ፣ ድምጹ የወንጌል፣ ጠፍሩ ጌታችን የመገረፉና በሰውነቱ ላይ የወጣውን ስፍር ቁጥር የሌለውን ሰንበር ምሳሌ፣ ማንገቻው የተገረፈበት ጅራፍ ወይም የጎተቱበት ገመድ ምሳሌ በማለት ያስረዳል::

በተጨማሪ እንደምሳሌነት ከምንወስዳቸው የዜማ መሣርያዎች በመሳርያነቱ ከእስራኤላውያን ቀጥሎ ለኢትዮጵያውያን ልዩ የሆነ መንፈሳዊ የዜማ መሳርያ በገና ነው:: ልበ አምላክ ቅዱስ ዳዊት በነቢዩ ቅዱስ ሳሙኤል ከተቀባ በኋላ ከተሰጡት ሰባት ሀብታት ውስጥ አንዱ ሀብተ በገና ነው። ይህም በገና ሀብተ ፈውስ ያለው ቅዱስ ዳዊት ሲደረድረው ርኩሳን አጋንንት ይርቁ እንዲሁም በሽተኞችም ይፈወሱ እንደነበር ያስረዳናል (፩ኛሳሙ ፲፮:፳፫):: ይህን ገቢረ ተአምር በመስራት የሚታወቀውን የዜማ መሳርያ ቀደምት አበው ከፍጥረት ሰባተኛ ትውልድ ጀምሮ እንደተገለገሉበት የቤተ ክርስቲያንም ሊቃውንት ቃለ በገናን ድምጸ ማኅዘኒ- ‘የሚያሳዝን ድምጽ’ በሚል ይህም በዮባል ልጆች ኃዘን ምክንያት እንደሆነ ያትታሉ:: ይህም የዜማ መሳርያ ልክ እንደ ከበሮ የራሱ ምሳሌያዊ ትምህርቶች አሉት:: የበገናውን ቅርፅ ስንመለከት ላይኛውና ታችኛው የፈቃደ እግዚአብሔርና የማኅፀነ ድንግል (አንድም የሰማይና የምድር) ግራና ቀኙ የሚካኤልና የገብርኤል (አንድም የብሉይና የሐዲስ) አሥሩ አውታር የዓሠርቱ ቃላት (ትእዛዝ) በሚል ይዘረዝረዋል:: ቤተ ክርስቲያን ሌሎችንም የዜማ መሣርያዎች እንዲሁ የክርስቶስን የማዳን ስራውን እንድናስብ በህሊናችን እንድንስል (ገላ ፫:፩) በምድር ያለን ነገር ግን ፍጹም ሰማያዊ በሆነ ስርዓት ታስተምረናለች::

ማህሌት.jpg

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙርን በኦርጋን መዘመር ተገቢ ነውን?

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን “ጊዜውን መዋጀት” በሚል የተሳሳተ መረዳትና “ቴክኖሎጂን እንጠቀማለን” በሚል ትርጉም ኦርጋን እና ጊታር ለመጠቀም የሚፈልጉ ለዚህም የቤተ ክርስቲያን ትምህርትን ድጋፍ ያደረገ በማስመሰል ምእመናንን የሚያደናግር ትምህርት ያላቸው አሉ:: ቴክኖሎጂን በመጠቀም ድምጽን እንዲሰማ በዜማ ቀረጻ ቴክኖሎጂን ተጠቅሞ ለታሪክ ማስቀመጥ እንዲሁም ስራው አድካሚ የሆነ የዜማ መሳርያን በሰለጠነ አሰራር መንፈሳዊ ይዘቱን ባልለቀቀ መልክ እንዲሆን ማድረግ ቢገባ እንጂ የዜማ ቃናውን የመሳርያውን አስተማሪነትና  ትውፊታዊ አጥፍቶ ሊሆን አይገባም:: በ፲፱፻፹፮ ዓም የቅዱስ ሲኖዶስ ውሳኔ መሰረት በመዝሙር አገልግሎት ከተዘረዘሩት የዜማ መሣርያዎች ወጥቶ “በኦርጋን ልዘምር” የሚል የቅዱስ ሲኖዶስን ውሳኔ የጣሰና የቅዱሳን ሐዋርያትን ትእዛዝ እንደጣሰ ሁኖ ከምእመናን የተለየ ነው:: አንዳንድ ግለሰቦች የግል ፍላጎታቸውን በማንጸባረቅ ይህንኑ ዜማ መሳርያ በማህለቱና በቅዳሴ ጊዜ እንዴት እንደሚውል ያስረዳሉ:: በቤተክርስቲያን ድምጽ ካላቸው ንዋያት ቃጭል ብቻ ለቤተ መቅደስ አገልግሎት እንደሚውል ከበሮ መቋሚያ እና ጸናጽል የማህሌት ማሳርያዎች ሲሆኑ ሌሎቹም በማኅበርና በግል መዝሙር እንጠቀምባቸዋለን:: ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ሁሉ በአገባብና በሥርዓት ይሁን እንዳለ ለእኛም ስንዱ እመቤት ከሆነች ቤተ ክርስቲያን የተሰራልንን ስርዓት መጠበቅ በዚያም መጽናታችን ለእግዚአብሔር የሚቀርብ የመታዘዝ መስዋዕት ነው::

ዜማንና የዜማ መሣርያን በሚመለከት ቀዳሚው መልእክት

የኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን የዜማ ስልትና የዜማ መሣርያዎችን ስናስብ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሰረታቸውን፣ ታሪካዊ ገጽታቸውን፣ ምስጢራዊ አስተማሪነታቸውንና እንዲሁም ትውፊታው ጠቀሜታቸውን በማስተዋል እንደአባቶቻችን ቆመን ልንገኝ ይገባል እንጂ አባቶች ከሠሩልን ድንበር ወጥተንና የዘመናዊነትን ካባ ደርበን ማንነታችን በማይገልፅና መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት እንዲሁም ፍጹም አስተማሪነት በሌለው የዜማ መሳርያ ልንገለገል አይገባም:: “በጎቼ ድምፄን ይሰማሉ እኔም አውቃቸዋለሁ ይከተሉኝማል” (ዮሐ፲:፳፯) እንደሚል እኛም እንደ አባቶቻችን ይህን መጽሐፍ ቅዱስን መሰረት ያደረገውን ያሬዳዊ ዜማ እና የዜማ መሣርያ አጠቃቀምን የሚመለከተውን  የቅዱስ ሲኖዶስ ውሳኔ ተቀብለን ብንጠብቅ ኦርቶዶክሳዊ መዝሙራችን እንደ አባቶቻችን ወደ መላእክቱ ኅብረት የምንነጠቅበት ይሆናል::

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር፡ ርስታችንን አጥብቀን እንያዝ (ክፍል ፪)

Digua

በመጀመሪያው የኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ጦማር ስለ ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ምንነት፣ ጥቅምና ሥርዓት አይተናል፡፡ በዚያም ክፍል  በተለይም የኦርቶዶክሳዊ መዝሙር መልእክት (ግጥም)፣ የዜማ ስልት፣ የዜማ መሣርያ አጠቃቀምና የአዘማመር ሥርዓት ምን መምሰል እንዳለበት በሰፊው አቅርበናል፡፡ የዚሁ ርዕስ  ቀጣይና ሁለተኛው ክፍል በሆነው ጦማር ደግሞ  ምእመናን የኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ሥርዓትን ለመጠበቅ የድርሻቸውን እንዲወጡ ይረዳ ዘንድ በወቅቱ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስም በካሴት የሚቀረጹ እና የሚዘመሩ በአማርኛ ቋንቋ የሚቀርቡ  መዝሙራትን እየቃኘን  ከመዝሙር ግጥም (መልእክት)ጋር የተያያዙ ችግሮችንና መፍትሔዎቻቸውን በአጭሩ ለማየት እንሞክራለን፡፡

ባለፉት ሦስት አሰርት ዓመታት ውስጥ የአማርኛ መዝሙራት መልካም ዕድገትን ቢያሳዩም ከዕድገታቸው ጋር ተያይዘው የመጡና ትኩረትን የሚሹ አንዳንድ ችግሮች መኖራቸው ግን የአደባባይ ሐቅ ነው፡፡ ከመዝሙር መልእክት (ግጥም) አንጻር በአንዳንድ መዝሙራት የሚታየው ችግር ብዙ መልክ ቢኖረውም በሁለት ከፍሎ ማየት ይቻላል፡፡ የመጀመሪያው ችግር የግጥሙ መልእክት መዛባት (ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮን፣ ሥርዓትንና ትውፉትን አለመጠበቅ) ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የኪነ-ጥበባዊ ይዘት ደካማ መሆን ናቸው፡፡

የግጥሙ መልእክት መዛባት

የዚህ አይነቱ ችግር የኦርቶዶክሳዊ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን አስተምህሮና የመጻሕፍት ትርጓሜ ጠንቅቆ ካለማወቅ፣ በግል ሕይወት ላይ ብቻ ከመመስረት ወይም ከኑፋቄ ትምህርት የተወሰደ መልእክትን ከመጠቀም የሚመነጭ ነው፡፡ እንዲሁም የመዝሙር ካሴቱን ሊገዙ ይችላሉ የሚባሉትን ምድራዊ የኑሮ ሁኔታ ብቻ ያገናዘበ “ገበያ መር” መልክት ላይ ማተኮር የዚህ ችግር አንዱ መሰረት ነው፡፡ በዚህም ምክንያት የመዝሙሩ ግጥም የሚያንጸባቀው መልእክት የኦርቶዶክሳዊ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን አስተምህሮ የማይገልጽ ወይም የሚቃረን ሲሆን ይታያል፡፡ እንዲሁም የመዝሙሩ ዓላማ በዝማሬ ሰዎችን በልዕልና ለክርስቲያናዊ ሕይወት (ለንስሐ እንዲሁም ለሥጋ ወደሙ) የሚያበቃ መሆን ሲገባው በምድራዊ ሕይወትና ስኬት ላይ መሰረት ያደረገ ሲሆን ይታያል፡፡ ቅዱሳት መጻሕፍትን መሰረት አድርገን ትርጉማቸው የተዛቡትን ለምሳሌ ያህል ጠቅሰን ለማስረጃነት ያህል ለማሳየት እንሞከራለን፡፡

በአንዳንድ መዝሙራት ላይ “ክርስቶስ ድንጋዩን በኃይሉ ፈነቃቅሎ ተነሳ” የሚል ሀሳብ የያዘን ግጥም እናያለን፡፡ ይህን ከቤተ ክርስቲያን ትምህርት እንጻር ስናየው ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሦስተኛይቱ ቀን መቃብር ክፈቱልኝ መግነዝ ፍቱልኝ ሳይል እንደተነሳ ነው:: ገጣሚው መጽሐፍ ቅዱስን በቀጥታ ትርጉም እያነበበ ስለጻፈው ማስረጃ የሚያደርገው “ድንጋዩንም ከመቃብሩ ተንከባሎ አገኙት” ሉቃ ፳፬:፪ የሚለውን ነው:: በማቴዎስ ወንጌል (፳፰:፪) ላይ ግን ድንጋዩን ማን እንዳንከባለለው በግልጽ ተጽፎአል “እነሆም፥ የጌታ መልአክ ከሰማይ ስለ ወረደ ታላቅ የምድር መናወጥ ሆነ፤ ቀርቦም ድንጋዩን አንከባሎ በላዩ ተቀመጠ። እንዲሁም “በቅዳሴ ዲዮስቆሮስ (፩፥፱-፴፩) “በሦስተኛው ቀን መቃብር ክፈቱልኝ መግነዝ ፍቱልኝ ሳይል ከሙታን ተለይቶ ተነሣ፡፡ ደቀ መዛሙርቱ ወዳሉበት በዝግ ቤት ገብቶ በጽርሐ ጽዮን ታያቸው”:: በቅዳሴ ያዕቆብ ዘሥሩግ (፩፥፳፬) “ሰውን ስለ መውደድህ ይህን ሁሉ አደረግህ፤ ከሙታን ተለይተህ ‹መቃብር ክፈቱልኝ፤ መግነዝ ፍቱልኝ› ሳትል ተነሣህ፡፡ ከእግረ መስቀል ሙታንን አስነሣህ ነፍሳትን ከሲኦል ማርከህ ለአባትህ አቀረብህ” እንዲል::

ሌሎች ተጨማሪ ምሳሌዎችን ለማንሳት ያህል ቅዱስ ጊዮርጊስን በተመለከተ “ሰባት ጊዜ ሞቶ ሰባት ጊዜ ተነሳ” የሚል መልእክትን የያዘ መዝሙር በገድለ ቅዱስ ጊዮርጊስ ላይ ያለውን እውነት አያንጸባርቅም፡፡ “አንዱ ሀገር ስትሄድ ኢየሱስ፣ ሌላ ሀገር ስትሄድ ደግሞ አማኑኤል አለችው” የሚለውም እንዲሁ ቅድስት ድንግል ማርያም ያላደገረችውን እንዳደረገች አድርጎ ማቅረብ ነው፡፡ “ሁሉ ነገር ከእርሱ የማይወጣ…” የሚለውም እንዲሁ አሻሚ ትርጉም የሚይዝ ስለሆነ አንዳንዶችን ለትችት ይጋብዛል፡፡ “ሰው አድርገኝና ሰው ይግረመው” የሚለውም መልእክት እንዲሁ የሰው ንስሐ መግባት ዓለማው ሌላውን ሰው ለማስገረም የሆነ ዓይነት ያስመስላል፡፡ ፍጽምት የሆነች ሃይማኖትን ይዘን “ርትዕት ሃይማኖት አለን” እያልን መዘመር ስንችል ወደታች ወርደን “አልተሳሳትንም” እያልን መዘመርም እንዲሁ ደካማ መልእክትን ነው የሚያስተላልፈው፡፡ “ትክክለኛነት” እና “አለመሳሳት” ይለያያሉና፡፡ በተመሳሳይ “ለነፍሴ ነፍሷ ነሽ” የሚለው አባባልም ግልጽነት ያስፈልገዋል፡፡ አንዳንዶች ይህንን ባልተፈለገ መንገድ ሊተረጉሙት ይችላሉና፡፡

ከዚህ ጋር ተያይዞ በተለይ በዚህ ዘመን እየሰፋ የመጣው ሌላው ችግር “የግለሰብ ሕይወትን” ብቻ የሚያንጸባርቅ መልእክትን ለመዝሙር መጠቀም ነው፡፡ በኃጢአት ይኖር የነበረ ሰው በንስሐ ወደ ቅድስና ሥራ ሲመለስ የሰማይ መላእክት ሳይቀሩ ይደሰታሉ (ሉቃ ፲፭:፯)፡፡ ተነሳሂውም እግዚአብሔርን በመዝሙር ማመስገኑ ተገቢ ነው፡፡ ነገር ግን የሚዘምራቸው መዝሙሮች መልእክታቸው በእርሱ ምድራዊ ሕይወት ላይ ብቻ ያተኮሩ ከሆኑና ጥሪውም መንፈሳዊ መሆኑን የዘነጋ ሲሆን የቤተ ክርስቲያንን ዓላማ መዘንጋት ያሆናል:: ይህም ዓላማ የሰውን ልጅ ለድኀነት ማብቃት እንዲሁም አምኖ ሲፈጽም በአመነበት እምነት ጸንቶ ከኃጢአት በመጠበቅ ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “የተፈተነውን ራስህን ለእግዚአብሔር ልታቀርብ ትጋ” እንዳለ የቤተ ክርስቲያንን ጥሪ ካለማወቅ የቤተ ክርስቲያንን ትምህርት እንዳይማሩ ሥርዓቷን አውቀው እንዳይገዙ ይከለክላቸዋል፤ በአንጻሩ ፈቃዳቸውን (ስሜታቸውን) የሚከተሉ ምእመናን እንዲበዙ ምክንያት ይሆናል፡፡

በተለይም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የተለያዩ “ዘማርያን” ከዘፋኞች በተኮረጀ አሰራር መዝሙርን ከገበያ አንጻር የመቃኘት አካሄድ በግልጽ ይታያል፡፡ ዘፋኞች ከቅጅ መብት አከባበር ጋር በተያያዙና በሌሎችም ምክንያቶች ዘፈኖቻቸውን ለዘፈን ዝግጅት (Concert) ለመጋበዝ በሚያመቻቸው መልኩ እንደሚቃኙ ይታወቃል፡፡ በተለይም ከንግድ እይታ አንፃር የተሻለ ገንዘብ የሚከፈላቸው በዝርወት ምድር በሚኖሩ ኢትዮጵያውያን (Ethiopian Diaspora communities) በመሆኑ ዘፈኖቻቸውን ከዚህ ማኅበረሰብ ጋር የማያያዝ አካሄድ አለ፡፡ በተመሳሳይ ራሳቸውን መንፈሳዊ አድርገው የሚያቀርቡ ዘማርያንም ይህንኑ አካሄድ ይከተላሉ፡፡ በዝርወት ምድር በሚገኙ አብያተ ክርስቲያናትና ምዕመናን ተራ ተወዳጅነት ለማግኘትና በወንጌልና በዝማሬ በመነገድ የገንዘብ ትርፍ ለማግኜት ሲሉ የመዝሙሮቻቸውን ግጥሞች በዚያው መልኩ ይቃኛሉ፡፡

መዝሙርን ስጋዊ ስሜትን ለማንጸባረቅ፣ ለንግድና ለታዋቂነት መጠቀም ዝማሬውንም የማኅበር ከመሆን ይልቅ “የግል” እንዲሆን ያበረታታል፡፡ በሃይማኖታቸው በነበራቸው ተጋድሎና ጽናት እግዚአብሔር ለነሱ ያደረገላቸውን አስበው ምስጋናን ያቀረቡትን ህዝበ እስራእኤልን፣ ሠለስቱ ደቂቅን፣ በእስር ላይ የነበሩትን ሐዋርያትንም ምሳሌ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ለምሳሌ ህዝበ እስራእኤል እግዚአብሔር ከግብጽ ባርነት ስላወጣቸው የምስጋናን መዝሙር በኅብረት አቅርበዋል (ዘፀ ፲፮:፩):: በብሉይ ያለው ታሪክን ምሳሌነቱን በምስጢር ከዲያብሎስ ባርነት ነጻ የወጣንበትን የጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ማዳንን ትንሣኤውን እያሰብን በኅብረት ሆነን በቅኔ ስናመሰግን ዝማሬውም ሁሉን የሰው ልጅ የሚያሳትፍና ዘመንም የማይሽረው ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬ ይሆናል:: መዝሙሮችን ግለሰባዊ ማድረግ የንግድ እንጂ የመንፈሳዊነት ውጤት አይደለም፡፡

የኪነ-ጥበባዊ ይዘት ደካማ መሆን

ሁለተኛው ችግር የመዝሙሩ ግጥም ወይም ኪነ-ጥበባዊ ይዘቱ ደካማ መሆን ነው፡፡ ለግጥም የሚውሉት ቃላት መንፈሳዊ ገጽታ የሌላቸው ተርታ፣ እንግዳ ወይም ጸያፍ ቃላት ሲሆኑ፣ የግጥሙም መልእክት ፍሰቱን ያልጠበቀና እና መደበላለቅ ሲኖርበት፣ በማኅበረሰቡም ዘንድ ብዙ ጊዜ የተለመዱ ቃላትን ለቤት መምቻነት የሚጠቀም ግጥም፣ ቃላትንና ሐረጎችን በግድ ተጎትቶ ቤት የሚመታ ወይም ጭራሹንም የማይመታ ግጥም መጠቀም፣ እንዲሁም ለዜማ የሚቆረቁሩ ቃላት/ፊደላት ድንገት መጥተው የሚደነቀሩበት ግጥም ያለው መዝሙር ኪነ-ጥበባዊ ይዘቱ ችግር ያለበት ነው፡፡ ለምሳሌ ብንመለከት በአንዳንድ በቤተ ክርስቲያን ስም እየታተሙ የሚወጡ የካሴት መዝሙሮች ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ድፍረት ባለበት ቃል “ፍቅሬ” “ውዴ” በማለት የሚጠሩ አሉ:: አባቶቻችን ግን በአነጋገራቸው በጸሎታቸው እጅጉን ተጠንቅቀው ሲጠሩትም ማንም በማይጠራበት (‘ጠ’ ጠብቆ ይነበብ) ልዩ በሆነ አጠራር “ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለስም አጠራሩ ክብርና ምስጋና ይግባውና” እያሉ ነው::

የመጀመሪያው ስንኝ “…የሠራዊት ጌታ” ካለ ሁል ጊዜ ሁለተኛው ስንኝ “…ጠዋት ማታ” የሆነ ዓይነት ድግግሞሽ የግጥምን ኪነ-ጥበባዊ ይዘት ያደበዝዛል፡፡ እንዲሁም “ታሪኬን ቀያሪ፣ ከፍ ከፍ በል፣ እንደ ዋርካ ሰፋን፣ ምድርን ከደንናት…ወዘተ” የሚሉ እንደፋሽን በየግጥሙ ደጋግሞ መጠቀምም የመልእክት ድርቀትን ያሳያል፡፡ በምድር የሚኖሩ የተለየ ሀሳብ ያላቸውን ወንድሞችና እህቶችን እንደጠላት በመቁጠር “ጠላቴ ሆይ…፣ …ጠላቶቼ” ማለትም መንፈሳዊነት አይደለም፡፡ የሥጋዊ ሀብት መሻሻልን ብቻ ከግምት ውስጥ በማስገባት “ያከበርከኝ…” የሚል አስተሳሰብም እንዲሁ ሥጋዊ እንጂ መንፈሳዊ አይደለም፡፡ በምድር ላይ ያሉ ፖለቲካዊ ክስተቶችንም መነሻ በማድረግ ምድራዊ አስተሳሰብን ብቻ የሚያንጸባርቅ ግጥምም እንዲሁ ሊታሰብበት ይገባል፡፡

ምድራዊ ሰዎችን ስንጠራ የምናደርገውን ጥንቃቄ ያህለ እንኳን ያልተጠነቀቅን ከሆነ ፍጹም መንፈሳዊውን ነገር እንዳልተገነዘብንና እንዴት በሃይማኖት መመላለስ እንደሚገባንም አለመረዳታችንን ያስረዳል:: በማቴዎስ ወንጌል ፰:፲ ካለው ታሪክ እንደምንማረው ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ወደ ቅፍርናሆም በገባ ጊዜ የመቶ አለቃ ወደ እርሱ ቀርቦ ከለመነውም ጥያቄ የምንማረው ትህትናውን ሃይማኖቱን እንዲሁም ጥበብን ነው:: ጌታችንም ሰምቶ እንደተደነቀና ለተከተሉትም “እውነት እላችኋለሁ፥ በእስራኤል እንኳ እንዲህ ያለ ትልቅ እምነት አላገኘሁም።” ነበር ያላቸው:: የመቶ አለቃው ጥበብ ከራሱ ማዕረግ ጋር በማነጻጸር ወታደሮችን የሚያዝ ገዢ ብዙ ሰዎችን የሚያስተዳድር እንዳለውና እሱ ይህን ማድረግ ሲቻለው የሰማይና የምድር ፈጣሪ መድኃኔዓለም ሁሉ የሚገዛልህ አንተን የማይታዘዝህ ማን አለ የሚል ነበር:: ዛሬም ለአምላካችን ለቅዱሳን ያለን ግንዛቤና አጠራር ለዓለም ከምንሰጠው አጠራርና ክብር ለይተን  በሃይማኖት ዓይን ተመልክተን ሊሆን ይገባል::

የመፍትሔ አስተያየት

ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ገንዘብና ዝናን ዓላማ በማድረግ መዘጋጀት የለበትም፡፡ እነዚህን ዓላማ አድርጎ የሚነሳ ማንኛውም ሰው ለጊዜው በተጥባበ ስጋ መልካም የሚመስል ስራ ቢሰራ እንኳ ፍፃሜው ሊያምር አይችልም፡፡ መንፈሳዊ አገልግሎትን በስጋዊ ዓላማ መፈጸም አይቻልምና፡፡ ከዚያ ባሻገር ከኦርቶዶክሳዊ የመዝሙር ግጥም (መልእክት)ጋር ለተያያዙ ችግሮች  ዋነኛ መፍትሔ የሚሆነው የመዝሙሩን ዓላማ ከምድራዊ ጥቅም ይልቅ መንፈሳዊው ላይ እንዲያተኩር ማድረግ፣ የግጥሙን ሥራ የሚሰራው ሰው የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን አስተምህሮ፣ ሥርዓትና ትውፊት የሚያውቅና (ቢያንስ ለሚጽፈው ክፍል ያለውን) የቅኔ የኪነ-ጥበብም ተሰጥኦ ወይም ልምድ ያለው ቢሆን መልካም ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ አስተማሪነቱ እንዲጎላ ሊቃውንተ ቤተክርስቲያንና ትምህርቷን ጠንቅቀው የተረዱ የቤተክርስቲያኒቱ ልጆች የመዝሙሩን ግጥም አይተው እርማት ቢያደርጉበት ይበልጥ ይጠቅማል፡፡ እንዲሁም ኦርቶዶክሳዊ ለዛውን እንዲጠብቅ ያደርገዋል፡፡ ጠንከር ያለ የይዘትና የአገላለጽ የስነ-ጽሑፍ አርትኦት (editing) የመዝሙሮችን መልእክት ትክክለኛነት ለማረጋገጥና ኪነጥበባዊ ደረጃውን ለመጠበቅ ይረዳልና ኦርቶዶክሳውያን የመዝሙር ግጥም “ደራሲዎችም” በአግባቡ ቢጠቀሙበት መልካም ነው፡፡