ምስጢረ ቁርባን፡ የቤተክርስቲያን ምስጢራት አክሊል (ክፍል 1)

ምስጢረ ቁርባን ከአምስቱ አዕማደ ምስጢራት አንዱ ነው፡፡ ሃይማኖታቸው የቀናና እውነተኛ የሃይማኖትን መንገድ ያቀኑ ቀደምት አበው (ሠለስቱ ምዕት) “ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተክርስቲያን እንተ ላዕለ ኩሉ ጉባኤ ዘሐዋርያት (ከሁሉ በላይ በምትሆን የሐዋርያት ጉባዔ በአንዲት ቅድስት ቤተክርስቲያን እናምናለን)” ብለው የሃይማኖትን ድንጋጌ ያስቀመጡት በቅድስት ቤተክርስቲያን ምስጢረ ምስጢራት (የምሥጢራት ሁሉ ማጽኛ ማኅተም) የተባለው ምስጢረ ቁርባን ስለሚፈጸምባት ነው፡፡ ይህም ምስጢር የሌሎች ምስጢራተ ቤተክርስቲያን መክብባቸውና መፈጸሚያቸው ነው፡፡ የሰው ልጆች ድኅነትን (የዘላለም ሕይወትን) የምናገኝበት፣ በክርስቶስ ቤዛነት ያገኘነውን ነፃነት በሥጋዊ ድካም በኃጢአት ስናሳድፈው ደግሞ ለዘለዓለም ሕያው ከሆነ መስዋዕት በመንፈስ ቅዱስ ጸጋ እየተካፈልን፣ በድቅድቅ ጨለማ የተመሰለ ኃጢአትን ድል አድርገን ለሰርጉ ቤት ለመንግስተ ሰማያት የተገባን የምንሆንበት ምሥጢር ነው፡፡

በሁለት ተከታታይ የአስተምህሮ ጦማሮች ምስጢረ ቁርባንን የሚመለከቱ ዋና ዋና ጥያቄዎችን አጠር ካለ ማብራሪያ ጋር እናቀርባለን፡፡

1. የምስጢረ ቁርባን ትርጉም ምንድን ነው?

ቁርባን ቃሉ የሱርስትና የግሪክ ሲሆን ትርጉሙ በቁሙ መንፈሳዊ አምኃ (ስጦታ)፣ መስዋዕት፣ መባዕ፣ ለአምላክ የሚቀርብ የሚሰጥ ገንዘብ ማለት ነው፡፡ ግብጾች ዩክሪስት ይሉታል፡፡ ይህም ቃል የግሪክ ሲሆን ትርጉሙ ‹‹ምስጋና ማቅረብ›› ማለት ነው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ‹‹የጌታ እራት››፣ ‹‹ምስጢራዊው እራት››፣ ‹‹አንድ የመሆን ምስጢር›› ይሉታል፡፡ ቁርባን የሚለውን ቃል በስፋት ስንመለከተው ሰው ለአምላኩ (ለፈጣሪው) የሚያቀርበውን አምኃ በሙሉ የሚያካትት ነው፡፡ በዚህ ጽሑፍ የምንመለከተው ግን ስለ አማናዊው ስጦታ ስለኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ነው፡፡ ከሰው ለእግዚአብሔር የቀረበ ሳይሆን ከእግዚአብሔር ለሰው ሁሉ የተሰጠ የዘላለም ሕይወትን የምንካፈልበት አምላካዊ ጥበብ ነው፡፡ ሰው ለመስዋዕት የሚሆነውን ቀላል ነገር ያቀርባል፡፡ እግዚአብሔር ደግሞ የሰውን መታዘዝና እምነት አይቶ የሚያልፈውን ወደማያልፈው፣ ምድራዊውን ወደ ሰማያዊው፣ ጊዜያዊውን ወደዘላለማዊው ይለውጣል፡፡ ይህም ምስጢረ ቁርባን በመባል ይታወቃል፡፡

ከአባታችን አዳም ጀምሮ የነበሩ የብሉይ ኪዳን ቅዱሳን በኃጢአታቸው ከእግዚአብሔር በተለዩ ጊዜ ሁሉ በግና ላምን የመሳሰሉ እንስሳትን በእምነት መስዋዕት አድርገው ያቀርቡ ነበር፤ እግዚአብሔርም መስዋዕታቸውን እየተቀበለ ይታረቃቸው ነበር፡፡ በሕገ ልቡናና በሕገ ኦሪት የነበሩት ሁሉ በዚህ ሥርዓት አልፈዋል፡፡ አበ ብዙሐን አብርሃም ልጁን ይስሐቅን ለመሰዋት ወደ ሞሪያ ተራራ በሚወስደው ሰዓት የክርስቶስ ምሳሌ የሆነ ይስሐቅ አባቱን አብርሃምን የጠየቀው ጥያቄና በመንፈስ ቅዱስ የተቃኘው የአብርሃም ምላሽ በብሉይ ኪዳንና በሐዲስ ኪዳን መስዋዕት መካከል ያለውን መሰረታዊ ልዩነት ያስረዳናል፡፡ በዘመነ ብሉይ መስዋዕቱ ምድራዊ፣ አቅራቢውም ምድራዊ ነው፡፡ ይስሐቅ እንደተለመደው የመስዋዕት በግ እንዳልተያዘ ባየ ጊዜ “አባቴ ሆይ…እሳቱና እንጨቱ ይኸው…የመሥዋዕቱ በግ ግን ወዴት አለ?” በማለት ጠይቆት ነበር፡፡ በአብርሃም ህሊና የመሥዋዕቱ በግ ይስሐቅ ነበር፡፡ ይሁንና መንፈስ ቅዱስ እንዳቀበለው “ልጄ ሆይ የመሥዋዕቱን በግ እግዚአብሔር ያዘጋጃል፡፡” በማለት መለሰለት፡፡ (ዘፍ. 22፡7-8) ለጊዜው እግዚአብሔር ያዘጋጀው (አብርሃምም ይስሐቅም የማያውቁት) ንጹሕ የመሥዋዕት በግ በዕፀ ሳቤቅ ተይዞ ከሰማይ ወረደ፣ በይስሐቅም ቤዛ መሥዋዕት ሆኖ ቀረበ፡፡ (ዘፍ. 22፡13) ይህ በይስሐቅ ፈንታ የተሰዋው ንጹሕ በግ የዓለም መድኃኒት የኢየሱስ ክርስቶስ ምሣሌ ነበር፡፡

ይስሐቅና አብርሃም ለጊዜው ሳይረዱት በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት ሳይረዱት የመሰከሩለት እውነተኛው፣ እግዚአብሔር ያዘጋጀው  (ሰውን ለማዳን በባሕርያችን የተገለጠ) የመሥዋዕት በግ ኢየሱስ ክርስቶስ መሆኑን የነቢያት ፍጻሜ፣ የሐዋርያት መጀመሪያ የሆነ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ መስክሮልናል፡፡ “ዮሐንስ ወደ እርሱ ሲመጣ ጌታችን ኢየሱስን አይቶ እንዲህ አለ ‘እነሆ የዓለሙን ኀጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ፡፡ ከእኔ በፊት የነበረ ሰው ከእኔ በኋላ ይመጣል ብዬ ስለ እርሱ የነገርኋችሁ ይህ ነው፤ እርሱ ከእኔ አስቀድሞ ነበርና፡፡” (ዮሐ. 1፡29-30) ስለ ሆነም የሐዲስ ኪዳን እውነተኛ መሥዋዕት ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ መሥዋዕትነቱም በይስሐቅ ፈንታ እንደቀረበው በግ ለአንድ ሰው ወይም ለጥቂቶች ሳይሆን ለዓለም ሁሉ ነው፡፡ መሥዋዕት የሆነውም እንደ ብሉይ ኪዳን መሥዋዕት በተደጋጋሚ ሳይሆን አንድ ጊዜ ነው፡፡ መሥዋዕቱም፣ መሥዋዕት አቅራቢውም፣ መሥዋዕት ተቀባዩም እርሱ ራሱ ሰው የሆነ አምላክ፣ ልዩ ሊቀ ካሕናት ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ ምሥጢረ ቁርባን ማለት ከዚህ በታች በተብራራው መሰረት አንድ ጊዜ ስለ ዓለም ሁሉ ቤዛ መሥዋዕት ከሆነ ከኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም አካሉ እንሆን ዘንድ የምንካፈልበት፣ ከክርስቶስ ለቤተክርስቲያን የተሰጠ የጸጋዎች ሁሉ አክሊል ነው፡፡  ደጉ አባታችን አባ ሕርያቆስ በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት በተናገረው የቅዳሴ ማርያም አንቀጽ ይህንን ሲያስረዳ እንዲህ ብሏል፡- “ዛሬ በዚህች ቀን በፍቅርና በትሕትና ግሩም በሚሆን በዚህ ምሥጢር ፊት እቆማለሁ፡፡ በዚህም ማዕድና ቁርባን ፊት፡፡ መንፈሳቸውን ያረከሱ ሰዎች ከርሱ ሊቀምሱ የማይቻላቸው በእውነት ቁርባን ነው፡፡ በበግ በጊደርና በላም ደም እንደ ነበረው እንደ ቀደሙት አባቶች መሥዋዕት አይደለም፤ እሳት ነው እንጂ፡፡ ፈቃዱን ለሚሠሩ ልቡናቸውን ላቀኑ ሰዎች የሚያድን እሳት ነው፡፡ ስሙን ለሚክዱ ለዓመፀኞች ሰዎች የሚበላ እሳት ነው፡፡” (ቅዳሴ ማርያም ቁጥር 5-7)

በእግዚአብሔር አንድነትና ሦስትነት (በምስጢረ ስላሴ) አምነው በክርስቶስ ደም የተዋጁና በአብ፣ በወልድ፣ በመንፈስ ቅዱስ ስም የተጠመቁ ምዕመናን የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም በመቀበል ምስጢረ ቁርባንን ይፈጽማሉ፡፡ ጌታም በቃሉ ‹‹ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ የዘላለም ሕይወት አለው›› (ዮሐ 6፡54) ብሎ እንደተናገ ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙን የሚቀበሉ ምዕመናን የዘላለም ሕይወት አላቸው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስም ‹‹ሳይገባው ይህንን እንጀራ የበላ ወይም የጌታን ጽዋ የጠጣ ሁሉ የጌታ ሥጋና ደም ዕዳ አለበት›› (1ኛ ቆር 11፡26) ብሎ እንደገለጸው የምስጢረ ቁርባን ተካፋይ የሆነ ሁሉ ስለ ቅዱስ ቁርባን ትርጉም፣ አስፈላጊነት፣ አፈጻጸም …ወዘተ ማመንና ማወቅ ይጠበቅበታል፡፡

2. የሐዲስ ኪዳን ቁርባን በማን እና እንዴት ተመሠረተ?

ምስጢረ ቁርባንን የመሠረተው ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ ቅዱስ ማቴዎስ ‹‹ሲበሉም ኢየሱስ እንጀራውን አንስቶ ባረከ፤ ቆርሶም ለደቀመዛሙርቱ ሰጠና እንካችሁ ብሎ ይህ ሥጋዬ ነው አለ፡፡ ጽዋውንም አንስቶ አመስግኖ ሰጣቸው፡፡ ሁላችሁም ከእርሱ ጠጡ፤ ስለብዙዎች የኃጢአት ይቅርታ የሚፈስ የሐዲስ ኪዳን ደሜ ይህ ነው፡፡›› (ማቴ 26፡26) በማለት የምስጢረ ቁርባንን አመሠራረት ጽፎታል፡፡ አስቀድሞ በብሉይ ኪዳን ሲቀርቡ የነበሩ መስዋዕቶችን ሁሉ ምሳሌው አድርጎ በማሳለፍ የራሱን መስዋዕትነት ካቀረበ በኋላ ቀድሞ የነበሩትን ነፍሳት ብቻ ሳይሆን ከዚያም በኋላ እስከ ዓለም ፍጻሜ ድርስ የሚመጡትን ሁሉ አንድ ጊዜ ባቀረበው መስዋዕት የሚያድን ስለሆነ ምስጢሩ ይፈጸም ዘንድ ከሞቱ አስቀድሞ አስተማረ፡፡ ‹‹እውነት እውነት እላችኋለሁ የወልደ እጓላ እመሕያው ክርስቶስን ሥጋ ካልበላችሁ ደሙንም ካልጠጣችሁ በራሳችሁ ሕይወት የላችሁም፡፡ ‹‹ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ የዘላለም ሕይወት አለው›› በማለት እስከዓለም ፍጻሜ የሰው ልጅ ሌላ መስዋዕት ሳያስፈልገው በአምላካችን ሥጋና ደም ሕይወት እንደሚያገኝ አስተማረ፡፡ የምስጢረ ቁርባንን ትምህርት በወቅቱ የነበሩ አይሁድ ሰምተው ምስጢሩ አልገባቸው ሲል ‹‹ይህ ሰው ሥጋውን ልንበላ ይሰጠን ዘንድ እንዴት ይቻላል›› በማለት ጠይቀው ነበር፡፡ ደቀመዛሙርቱም ትምህርቱ ከብዷቸው ነበር፡፡ መንፈስ ቅዱስ ከወረደ በኋላ ግን ምስጢሩን ተረድተው ሲፈጽሙ ቆይተዋል፡፡ (ሐዋ 2፡43፣ 1ኛ ቆሮ 11፡20)

3. ከምስጢረ ቁርባን በመሳተፍ የሚገኘው ጸጋ ምንድን ነው?

የጌታችንን ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን ስንቀበል የምናገኘው በረከትና ጸጋ ስፍር ቁጥር ባይኖረውም እንኳን የሚከተሉትን በዓበይትነት ማግኘት እንችላለን፡፡

ቅዱስ ቁርባን የዘላለም ሕይወት ያሰጠናል፡፡ ጌታችን በማይታበል አማናዊ ቃሉ ‹‹ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ የዘላለም ሕይወት አለው እኔም በመጨረሻው ቀን አስነሳዋለሁ›› በማለት እንደተናገረ የተቀበልነው ቅዱስ ቁርባን የሕያው አምላክ የኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋና ደም ነውና የዘላለም ሕይወት ባለቤት መሆናችንን ያረጋግጣል፡፡ ዳግመኛም ቅርጫፍ ከግንዱ እስካልተለየ ድረስ ልምላሜ፣ ጽጌና ፍሬ ሕይወት ለዘላለም እንዲኖረው ሁሉ ክርስቲያኖችም ጉንደ ሐረገ ወይን ከሆነው ከአምላካችን ከኢየሱስ ክርስቶስ አለመለየታችንና በሕይወት መኖራችንን ቅዱስ ቁርባን ስንቀበል እናረጋግጣለን፡፡ (ዮሐ 6፡53፣ ሮሜ 11፡21-24) ሕያዋን የሚያደርጉንም በውስጣችን ያደረው (የተዋሐደን) ሥጋ ክርስቶስና ደመ ክርስቶስ ናቸው፡፡ እርሱ የማይሞት የማይለወጥ ነውና ‹‹ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ በእኔ ይኖራል፤ እኔም በእርሱ እኖራለሁ›› በማለት አረጋግጦልናል፡፡ (ዮሐ 6፡56)

ቅዱስ ቁርባን ሥርየተ ኃጢአትን ያስገኛል፡፡ አባቶቻችን ‹‹ሰው ሆኖ የማይበድል እንጨት ሆኖ የማይነድ የለም፤ ከሰው ስህተት ከብረት ዝገት አይጠፋም›› እንዲሉ ደካማና ስሑት የሚሆን ሰብአዊ ባሕርያችን ወደ ስህተት ጎዳና ሲነዳንና ኃጢአት ሲያገኘን በደላችንን ለካህን ተናዝዘን፣ ቀኖና ተቀብለንና ንስሐችንን ጨርሰን በካህኑ ፈቃጅነት ቅዱስ ቁርባንን ስንቀበል የቀደመ ኃጢአት በደላችን ሁሉ እሳት ላይ እንደወደቀ ቅቤ ቀልጦ ጠፍቶ ነጻ ያደርገናል፡፡ ‹‹ከጥምቀት በፊት የተሠራ ኃጢአት በጥምቀት ይሰረያል፤ ከጥምቀት በኋላ የተሠራ ኃጢአት በንስሐና በሥጋ ወደሙ ይሰረያል›› እንዳለ ፊልክስዮስ፡፡  የጌታ ሥጋና ደም ሥርየተ ኃጢአትን ያሰጣልና፡፡ ‹‹ ስለብዙዎች የኃጢአት ይቅርታ የሚፈስ የሐዲስ ኪዳን ደሜ ይህ ነው፡፡›› (ማቴ. 26፡28) ብሎ ባለቤቱ ራሱ አስረድቶናል፡፡ እንግዲህ እናስተውል ሥጋውን ከመቁረሱ ደሙን ከማፍሰሱ በፊት በአንጻረ ሕብስትና ጽዋ ሥጋውንና ደሙን ባርኮ ሰጥቶናል፡፡ ይህም እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ የክርስቶስ አካል የሆነች ቅድስት ቤተክርስቲያን ኃጢአትን የሚያስተሰርይ የጌታን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ለምዕመናን የምትሰጥበት ሰማያዊ ሥርዓት ነው፡፡ የከበረ ሐዋርያ ቅዱስ ዮሐንስ “ልጆቼ ሆይ እንዳትበድሉ ይህን እጽፍላችኋለሁ፤ የሚበድልም ቢኖር ከአብ ዘንድ ጰራቅሊጦስ አለን፤ ኢየሱስ ክርስቶስም ኃጢአታችንን ያስተሰርይልን ዘንድ ጻድቅ ነው፡፡” (1ኛ ዮሐ. 2፡1) በማለት እንደመከረን በደካማ ባሕርይ እግዚአብሔርን የሚያሳዝን በደል ብንፈጽም በንስሐ ተመልሰን የእግዚአብሔርን ማዳን የምናገኝበት ህያው ቃል ኪዳን የእግዚአብሔር የቸርነቱ መገለጫ የሆነ ቅዱስ ቁርባን ነው፡፡ ማንኛውም ሰው በሃይማኖት ሆኖ ቅዱስ ቁርባንን ቢቀበል ሥርየተ ኃጢአትን ያገኛል፡፡ ከኃጢአት ቁራኝነት ነጻ ሆኖ ኅብረቱ ከሰማያውያን ቅዱሳን ጋር ይሆናል፡፡ ‹‹ኅብስቱ አንድ እንደሆነ እንዲሁም እኛ ብዙዎች ስንሆን አንድ አካል ነን፡፡ ሁላችንም ከአንድ ኅብስት እንቀበላለንና›› በማለት ንዋየ ኅሩይ ቅዱስ ጳውሎስ ያረጋግጥልናል፡፡ (1ኛ ቆሮ 10፡17)

ቅዱስ ቁርባን የኃጢአት ልም ሆኖ ያገለግለናል፡፡ ክርስቲያን የጌታን ሥጋና ደም ሲቀበል የኃጢአት ልጓም ያገኛል፡፡ ሥጋው ለኃጢአት የሚጓጓና የሚሰነካከል እንዳይሆን የመንፈስ ቅዱስ ጸጋ ይጠብቀዋል፡፡ በሥጋውና በደሙ የተዋሐደው አምላክ ኃጢአትን ተደፋፍሮ እንዳይሠራ ይወቅሰዋል፡፡ የኃጢአት ውጤት ሞት መሆኑን ያሳስበዋል፡፡ በአጠቃላይ ወደ ቅድስናና ጽድቅ የሚመራ መንፈሰ እግዚአብሔር ስለተዋሐደን ለጽድቅ ሥራ የምንተጋ ለኃጢአት የምንሰቀቅ እንሆናለን፡፡ በቅዱስ ቁርባን ጸጋ እግዚአብሔርን ስለምንታደል ኃጢአትን እንጸየፈዋለን፡፡ ምክንያቱም በመንፈሳዊ ዕውቀት የምናድግበትና በጸጋ መንፈስ ቅዱስ የምንበለጽግበት ምግበ ሕይወት አግኝተናልና ነው፡፡ ‹‹የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ፡፡ ወደ እኔ የሚመጣ ከቶ አይራብም፡፡ በእኔ የሚያምን ሁል ጊዜ ከቶ አይጠማም….ሥጋዬ እውነተኛ መብል ደሜ እውነተኛ መጠጥ ነውና›› (ዮሐ 6፡35-45) እንዲል፡፡

4. ምስጢረ ቁርባን ስለምን የምስጢራት ሁሉ መክብባቸው/አክሊል ተባለ?

ቅዱስ ቁርባን ለሰባቱ ምስጢራተ ቤተክርስቲያን አክሊል ነው፡፡ እንዲያውም ምስጢረ ምስጢራት ይባላል፡፡ ምክንያቱም አንድ ተጠማቂ ተጠምቆ እንደወጣ ቅዱስ ቁርባን መቀበል አለበት፡፡ አንድ ተነሳሒ ቀኖናውን ሲጨርስ በካህኑ ፈቃድ ንስሐውን በቅዱስ ቁርባን ያትመዋል፡፡ በቅዱስ ጋብቻ ለመኖር የወሰኑ ተጋቢዎች ከሥርዓተ ተክሊል በኋላ አስቀድሰው ቅዱስ ቁርባንን ይቀበላሉ፡፡ በእነዚህ ምክንያቶች ቅዱስ ቁርባን የምስጢራት ምስጢር መባሉ ትክክል ነው፡፡ ቅዱስ ቁርባን የምስጢራተ ቤተክርስቲያን ሁሉ የበላያቸው፣ መክብባቸውና መፈጸሚያቸው የሆነበት ምክንያት ጌታ የሰውን ልጅ ለማዳን በዕለተ ዓርብ በመስቀል ላይ ሥጋውን በመቁረስ ደሙንም በማፍሰስ ካሳ የከፈለበትን፣ የማዳን ሥራውን የፈጸመበትን ሁኔታ የሚያረጋግጥና የሚመሰክር ከመሆኑ ጋር ምዕመናን ከሥጋውና ከደሙ ተካፋይ እንዲሆኑ በማብቃት የሕይወትን ጸጋ እንዲቀበሉ ስለሚያደርግ ነው፡፡ ስለዚህም ሌሎቹ ምስጢራት ሁሉ በቅዱስ ቁርባን አማካኝነት የምስጢራቸውን ትርጉምና ፍጻሜ ያገኛሉ፡፡

5. ክርስቶስ ሥጋውንና ደሙን ለምን በምግብና መጠጥ (በሚበላና በሚጠጣ) አደረገው?

ምግብና መጠጥ ከሰውነታችን እንደሚዋሐድ ሥጋውንና ደሙን ስንቀበል በእውነት እንደሚዋሐደን ለማስረዳት፤ በጸጋ ተዋሕጃችኋሁ ሲለን ሥጋውና ደሙን በሚበላና በሚጠጣ አደረገው፡፡ አንድም መብልና መጠጥ ያፋቅራል፤ ስጋና ደሙ ያፋቅራልና፤ ቅዱስ ቁርባንም የክርስቶስን ፍቅር በልቦና ያሳድራልና አንድም እርሱ ለእኛ ያለውን ፍቅር ሲገልጥልን ሥጋውና ደሙን በሚበላና በሚጠጣ አደረገው፡፡ እንዲሁም ምግብ ለሥጋችን ኃይል እንደሚሆነን ሥጋውና ደሙም ለነፍሳችን መንፈሳዊ ኃይል እንዲሰጠን ሥጋውና ደሙን በሚበላና በሚጠጣ አደረገው፡፡ በተጨማሪም በመብል የጠፋው ዓለም በመብል እንዲድን፤ አዳምና ሄዋን በምግብ የእግዚአብሔር ልጅነታቸውን እንዳስወሰዱ ፤ በቅዱስ ሥጋውና በክቡር ደሙ ልጅነታችንን ሊመልስልን ሥጋውና ደሙን በሚበላና በሚጠጣ አደረገው። (ዘፍ 3 ፥ 1 ። ዮሐ 6 ፥ 49) ከዚህም በላይ የተራበና የተጠማ ሰው ብር፣ ወርቅ ከሚሰጡት ይልቅ መብልና መጠጥ የሰጠውን እንደሚወድ ጌታም ፍቅሩን ሲገልጥልን የነፍስ ርሃባችንን ሊያስወግድ ሥጋና ደሙን በምግብና በመጠጥ አደረገው፡፡ ምግብና መጠጥ በቀላሉ ከሰውነታችን እንደሚዋሐድ እንዲሁ ጌታም በቀናች ሃይማኖት በመልካም ምግባር ሆነን ሥጋውን ብንበላ ደሙንም ብንጠጣ ከጌታችን ሕያውነት የተነሳ ለዘለዓለም ሕያው ሆነን በክብር እንደምንኖር ጌታችን አስተምሮናል፡፡ (ዮሐ. 6፡58)

6. የቅዱስ ቁርባን የብሉይ ኪዳን ምሳሌዎች ምንድን ናቸው?

የአብርሃም መሥዋዕት፡ አባታችን አብርሃም በልጁ ይስሐቅ ፈንታ የሰዋው በግ ለአማናዊው (ለእውነተኛው) የእግዚአብሔር በግ ለጌታችን ለመድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቀጥተኛ ምሳሌ ነው፡፡ አብርሃም በጉን በይስሐቅ ፈንታ እንደሰዋ ሁሉ ክርስቶስም ለአዳምና ለልጆቹ ሁሉ መስዋዕት (ምትክ) ሆኖ ተሰውቷል፡፡ የበጉ ቀንድ በዕፀ ሳቤቅ ተይዞ እንደተገኘ ጌታም ከእመቤታችን በነሳው ሥጋ ተገኝቷል፡፡ አብርሃም በሰዋው በግ እርሱና ዘሮቹ በሙሉ እንደተባረኩ፣ በጌታም መስዋዕትነት አዳምና ልጆቹ ተባርከዋል፡፡ ዘፍ 22፡1-9

መሥዋዕተ መልከጼዴቅ፡ መልከ ጼዴቅ ከአብርሃም በፊት የነበረ የእግዚአብሔር ካህን ነው፡፡ዘፍ 14፡18-21 ዕብ 7፡1 ከመልከጼዴቅ በኋላ የተነሡ ሌዋውያን ካህናት መሥዋዕትን የሚያዘጋጁት ከእንስሳት ነበር፡፡ ዕብ 10፡4 መልከጼዴቅ ግን የሐዲስ ኪዳን ቤተክርስቲያን ራስ የክርስቶስ ምሣሌ ነበርና እንደ ሐዲስ ኪዳን ሥርዓት በንጹህ ስንዴና ወይን ያስታኩት ነበር፡፡ ይህንንም መሥዋዕት አድርጎ ያቀርብ ነበር፡፡ ‹‹የእንስሳትን መስዋዕት አትሰዋ፤ ነገር ግን መስዋዕትህ በእግዚአብሔር ፊት ከንጹሕ የስንዴ ኅብስትና ከንጹሕ የወይን ፍሬ ይሁን›› እንዳለ ቀለሜንጦስ፡፡ መሥዋዕተ መልከጼዴቅ ለቅዱስ ቁርባን ምሳሌው ነበር፡፡ የመልከ ጼዴቅ ክህነትም ለኢየሱስ ክርስቶስ ዘላለማዊ ክህነት ምሳሌ ነበር፡፡

የደብተራ ኦሪት ቁርባንና መሥዋዕት፡ ከ430 ዓመታት በኋላ ከግብፅ የወጡት እስራኤላውያን መሥዋዕትን እንዲያቀርቡ ታዘው ነበር፡፡ ዘሌ 12፡3-11 ይህ የበግ መሥዋዕት የሚቀርብበት የእስራኤል ፋሲካ የሥጋ ወደሙ ምሳሌ ነበር፡፡በዕብራይስጥ ፋሲካ ማለት ‹‹አለፈ›› ማለት ነው፡፡ያለፈውም ቀሳፊው መልአክ ነው፡፡ በሐዲስ ኪዳን ክርስቶስ ‹‹ፋሲካችን›› ተብሏል፡፡ 1ኛ ቆሮ 5፡7 ‹‹በዓለ ትንሣኤ ፋሲካነ እስመ ሥርዓቱ ለእስራኤል ውእቱ›› እንዲል፡፡

እስራኤል ከሞተ በኩር የዳኑበት በግ፡ ሕዝበ እስራኤል በእግዚአብሔር ኃይል በሙሴ መሪነት ከፈርዖን መዳፍ ነጻ የወጡት በግብፃውያን ላይ በታዘዘው ሞተ በኩር ምክንያት ነበር፡፡ ይህ ሞተ በኩር የእስራኤልን ልጆች እንዳያገኛቸው ‹‹ነውር የሌለበት የአንድ ዓመት ጠቦት እንዲያዘጋጁ፣ እስከ 14ኛው ቀንም እንዲጠብቁት፣ሲመሽም እንዲያርዱት፣ ከደሙም ወስደው በሚበሉበት ቤት ሁለቱን መቃንና ጉበኑን እንዲቀቡት፣ በእሳት የተሠበሰውን ሥጋውንና ቂጣውን እንጀራ እንዲበሉ፣ የቀረውንም እንዲያቃጥሉት›› ታዘው ነበር፡፡  ነውር የሌለበት የአንድ ዓመት ጠቦት ምክንያተ ኃጢአት የሌለበት የንጹሐ ባሕርይ አምላክ የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ ነው፡፡ የበጉን ጥብሱን ብቻ እንደተመገቡ በእሳት የተመሰለ መለኮት የተዋሐደውን ሥጋ ለምንቀበል ለእኛ አብነት ለመሆን የምንበላውና የምንጠጣው ሥጋና ደም ነፍስ የተለየው መለኮት የተዋሐደው ነውና፡፡ ዘጸ 12፡46

ለእስራኤል የወረደው መና፡ ለእስራኤል ልጆች በምድረ በዳ ከደመና የወረደላቸው መና ጌታ በዕለተ ዓርብ በመስቀል ላይ ለሰው ልጆች ሲል የቆረሰው ሥጋና ያፈሰሰው ደም ምሳሌ ነው፡፡ መናው የተገኘው ከደመና እንደሆነ ሁሉ ጌታም ሥጋና ነፍስን የነሳው ከቅድስት ድንግል ማርያም ነው፡፡ ስለዚህ ደመናው ጌታ ከሥጋዋ ሥጋ ከነፍስዋ ነፍስ ነስቶ ሰው የሆነባት የድንግል ማርያም ምሳሌ ነው፡፡ ጌታም በዘመነ ስብከቱ ‹‹የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ፡፡ አባቶቻችሁ በምድረ በዳ መና በሉ ሞቱም፤ ሰው ከእርሱ በልቶ እንዳይሞት ከሰማይ አሁን የወረደ እንጀራ ይህ ነው….እኔም ስለ ዓለም ሕይወት የምስጠው እንጀራ ሥጋዬ ነው›› በማለት ለእስራኤል የወረደው መና የሥጋውና የደሙ ምሳሌ መሆኑን አስተምሯል፡፡ ዮሐ 6፡49-51

7. ቅዱስ ቁርባን ለምን ከስንዴና ከወይን ይዘጋጃል?

ከአዝዕርት ስንዴ ከፍራፍሬ ደግሞ ወይን ለጌታ ሥጋና ደም መመረጣቸው ምሳሌ፣ ትንቢትና ምስጢር አለው፡፡ ምሳሌው ክህነቱ ለወልደ እግዚአብሔር ለኢየሱስ ክርስቶስ ክህነት ምሳሌ ሆኖ የተጠቀሰው መልከጼዴቅ በስንዴና በወይን ይሰዋ ነበር፡፡ ይህም ምሳሌነቱ ለጌታ ሥጋና ደም ነው፡፡ ዘፍ 14፡18 ትንቢቱ ደግሞ ልበ አምላክ ቅዱስ ዳዊት ‹‹በልቤ ደስታ ጨመርኩ፤ ከስንዴ ፍሬና ከወይን ከዘይትም ይልቅ በዛ›› በማለት የተናገረው ነው፡፡ መዝ 4፡7 ምስጢሩ ደግሞ ስንዴ ስብን ይመስላል፤ ወይን ደግሞ ትኩስ ደምን ይመስላል፡፡ ስለዚህ በሚመስል ነገር መስጠቱ ነው፡፡

8. መሥዋዕቱ ከቤተልሔም ተነስቶ ወደ ቤተመቅደስ መግባቱ የምን ምሳሌ ነው?

መሥዋዕቱ የሚዘጋጀው በቤተክርስቲያን ቅጥር (አጥር) ውስጥ በስተምሥራቅ በኩል በሚገኘው ‹‹ቤተልሔም›› ውስጥ ነው፡፡ ይህም ጌታችን በተወለደበት ከተማ ስም የተሰየመ ሲሆን ቤተመቅደሱ ደግሞ አምሳለ ቀራኒዮ ነው፡፡ ጌታችን የማዳን ሥራውን በቤተልሔም ጀምሮ በቀራኒዮ አደባባይ በመልዕልተ መስቀል ላይ ተሰቅሎ ‹‹ተፈፀመ›› በማለት አድኖናልና የቅዱስ ቁርባን መስዋዕትም በቤተልሔም ተዘጋጅቶ ወደ ቤተመቅደስ ገብቶ ይቀርባል፡፡ ይህም ጌታን ከልደቱ እስከ ስቅለቱ ያደረገው የማዳን ጉዞ ምሳሌ ነው፡፡

9. ኅብስቱና ወይኑ ወደ ክርስቶስ ሥጋና ደም የሚለወጥበት ሥርዓት ምንድን ነው?

ምስጢረ ቁርባን የሚከናወንበት ጸሎተ ቅዳሴ እጅግ የከበረና ለክርስቲያኖች ሁሉ በረከትን የሚያሰጥ ነው፡፡ በጸሎተ ቅዳሴው ውስጥ ካህኑ እንደ ሥርዓቱ እየጸለየ በኅብስትና በወይኑ ላይ ቡራኬ ያደርጋል፡፡ ጸሎተ ቅዳሴውንም ሲጸልይ “አቤቱ ወደዚህ ኅብስትና ወደዚህ ወይን መንፈስ ቅዱስንና ኃይልን እንድትልክ እንለምንኃለን፣ የጌታችንን የመድኃኒታችንን የኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋውንና ደሙን ያደርገው ዘንድ” የሚለዉን ጸሎት እየጸለየ ቀዳሹ ካህን ሕብስቱንና ወይኑን ይባርካል፡፡ ይህን የሚጸለይበት ጊዜ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል (በመንፈስ ቅዱስ ሥራ)ኅብስቱ የክርስቶስ ሥጋ፣ ወይኑ የክርስቶስ ደም ይሆናል፡፡ ይህም ጸሎት ይረስዮ ይባላል፡፡ (ኅብስቱንና ወይኑን የክርስቶስ ሥጋውንና ደሙን ያድርገው ማለት ነው)፡፡

ይህም በቅዳሴ ሐዋርያትና በቅዳሴ እግዚእ ነው ያለው፣ በሌሎቹ ቅዳሴዎችም ይህን የመሰለ ጸሎት አለ፣ ከዚህ ቀጥሎ አያይዞ ካህኑ እየመራ፣ ሕዝቡ እየተከተለ “ሀበነ ንኀበር በዘዚአከ መንፈስ ቅዱስ ወፈውሰነ በዝንቱ ጵርስፎራ…” እያሉ ይጸልዩበታል፡፡ ቀጥሎ ጸሎተ ፈትቶ አለ፣ ቄሱ ያን እየጸለየ እንደ ሥርዓቱ ሥጋውን ይፈትተዋል፡፡ ይህንንም ሲፈጽም ካህኑ እየመራ ሕዝቡ እየተቀበሉ አርባ አንድ ጊዜ እግዚኦታ (እግዚኦ መሐረነ ክርስቶስ) ያደርሱበታል፡፡ ቀጥሎ ካህኑ “አአምን፣ አአምን፣ አአምን፣ ወእትአመን …እያለ ሥጋውን በደሙ” “ቡሩክ እግዚአብሔር አብ…ወብሩክ ወልድ ዋሕድ…ወቡሩክ መንፈስ ቅዱስ…”እያለ ደሙን በሥጋው ሦስት፣ ሦስት፣ ጊዜ ይባርከዋል፡፡ ከዚህ በኋላ በቅድሚያ ቀዳሾች ካህናት (ቅዱስ ሥጋውን ከሠራዒው ካህን፣ ክቡር ደሙን ከንፍቁ ካህን እጅ በዕርፈ መስቀል)፣ ቀጥሎ ሕዝቡ (ቅዱስ ሥጋውን ከሠራዒው ካህን፣ ክቡር ደሙን ከዲያቆኑ በዕርፈ መስቀል) እንቀበላለን፡፡

10. ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙን ሊቀበል የሚገባው ማነው? ሕጻናትና ለአዛውንቶች ብቻ ናቸውን?

ለብዙዎች የክርስቶስ ሥጋና ደም ለሕፃናት፣ ለአረጋውያንና በደዊ ዳኛ በአልጋ ቁራኛ ለተያዙ ብቻ የተሰጠ ይመስላቸዋል፡፡ ይህ ግን ፍጹም ስሕተት ነው፡፡ ሥጋ ወደሙ የዘላለም ሕይወትን የሚያድል፣ ሥርየተ ኃጢአትን የሚሰጥና ከዳግም ድቀት የሚጠብቅ ነው ካልን ይህ ጸጋና በረከት ደግሞ ዕድሜ፣ዘር፣ ቀለምና ጾታ ሳይለይ በስሙ ለሚያምኑ የሰው ልጆች ሁሉ የሚያስፈልግ መሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡ ጌታችን ኅብስቱን ከ13 ፈትቶ አንዱን ራሱ ተቀብሎ የቀረውን ያቀበላቸው 13ቱን ሕማማተ መስቀል ተቀብዬ አድናችኋለሁ ሲላቸው ነው፡፡ ሥጋዬን በልታችሁ ደሜን ጠጥታችሁ መንግስተ ሰማያት ትገባላችሁ ቢላቸው ከአይሁድ ትምህርት የተነሳ የሰው ሥጋ እንዴት ይበላል ብለው ይፈሩ ነበርና አብነት ሲሆናቸው ቆርቦ አቆረባቸው፡፡

በማዕከለ ምድር በቀራኒዮ አደባባይ በመልዕልተ መስቀል ላይ የተሰዋው የመድኃኒት በግ ኢየሱስ ክርስቶስ በመዋዕለ ትምህርቱ ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙ ለሚያምንበት ሁሉ የተሰጠ ምግበ ሕይወት መሆኑን አስተምሯል፡፡ የአዳም ዘር የሆነ ሁሉ መንግስተ እግዚአብሔርን ይወርስ ዘንድ ከዚህ መንፈሳዊ አምኃ (ስጦታ) መካፈል ግዴታው ነው፡፡ ሰው አስቀድሞ የሚቀበለው ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙ አማናዊ መሆኑን አምኖ ራሱን ሲመረምር፣ ንስሐ ሲገባና ከመምህረ ንስሐው ጋር ተማክሮ በሃይማኖትና በአትሕቶ ርዕስ ቢቀርብ ከቅዱስ ቁርባኑ አይከለከልም፡፡ 1ኛ ቆሮ 11፡29 ስለዚህ በክርስቶስ የባህርይ አምላክነት ያመነ፣ ሃይማኖታዊ ምስጢር የገባው፣ ንስሐ የገባና የተሰጠውንም ቀኖና በሚገባ የፈጸመ ሰው ዕድሜና ጾታ ሳይለይ ከምስጢረ ቁርባን መካፈል ይችላል፡፡

11. ከምስጢረ ቁርባን ለመሳተፍ ምን ዝግጅት ያስፈልጋል?

እንኳንስ ሥጋ ወደሙን የሚቀበል ክርስቲያን ይቅርና ወደ አንድ ምድራዊ ንጉሥ (ባለ ጸጋ) ግብዣ የተጠራ ሰው አቅሙ የፈቀደለትን ያህል ተዘጋጅቶ ነው የሚሄደው፡፡ ለሰማያዊው ንጉሥ ለኢየሱስ ክርስቶስ ግብዣማ አብልጠን ልንዘጋጅ ይገባል፡፡ ማቴ 21፡16 ‹‹ንጉሥ የተቀመጡትን ለማየት በገባ ጊዜ በዚያ የሰርግ ልብስ ያልለበሰ ሰው አየና ወዳጄ ሆይ የሰርግ ልብስ ሳትለብስ እንዴት ወደዚህ ገባህ አለው፤ እርሱም ዝም አለ›› ይለናልና እኛም ጥያቄው ምላሽ እንዳናጣ ልንዘጋጅ ያስፈልጋል፡፡

ስንዘጋጅም ወደ ልባችን የኃጢአት ሐሳብ እንዳያስገቡ አካለዊ ስሜቶቻችንን ሁሉ መግዛት፣ አካልን መታጠብና አቅም የፈቀደውን ንጹሕና ጽዱ (ነጭ) ልብስ መልበስ (ራዕ 6፡11)፣ ቁርባን በሚቀበሉበት ዋዜማ ቀለል ያለ ምግብ መመገብና ለ18 ሰዓታት ከምግበ ሥጋ መከልከል፣ በትዳር ለሚኖሩ ከቁርባን በፊት ለ3 ቀናት ከቁርባን በኋላ ለ2 ቀናት ከሩካቤ መከልከል፣ ለወንዶች ህልመ ሌሊት (ዝንየት) ለሴቶች ደግሞ የወር አበባ (ወይም በማንኛውም ምክንያት የሚደማ/የሚፈስ፣ ቁስል) ያላገኛቸው፣ ሴቶች ወንድ ቢወልዱ 40 ቀን ሴት ቢወልዱ ደግሞ 80ቀን የሞላቸው፣ በሚቆርቡበት ዕለት ቅዳሴ ሲጀመር ጀምሮ ተገኝቶ ማስቀድስ ናቸው፡፡

12. “ከበደላችሁ ንጹሕ ነኝ!” የሚለው የካህኑ አዋጅ ለምን አስፈለገ?

በቅዳሴ ውስጥ ካህኑ “ንጹሕ የሆነ ከቁርባኑ ይቀበል፤ ንጹሕ ያልሆነ ግን አይቀበል፤ ለሰይጣንና ለመልእክተኞቹ በተዘጋጀው በመለኮት እሳት እንዳይቃጠል፤ በልቡናው ቂምን የያዘ ልዩ አሳብም ያለበት ቢኖር አይቅረብ፤ እጄን ከአፍአዊ ደም ንጹሕ እንዳደረግሁ እንዲሁም ከሁላችሁ ደም ንጹሕ ነኝ፡፡ ደፍራችሁ ወደ ክርስቶስ ሥጋና ደም ብትቀርቡ ከእርሱ ለመቀበላችሁ መተላለፍ የለብኝም በደላችሁ በራሳችሁ ይመለሳል እንጅ፡፡ በንጽሕና ሆናችሁ ባትቀርቡ እኔ ከበደላችሁ ንጹሕ ነኝ” ብሎ እጁን ይታጠባል፡፡ ዲያቆኑም ተቀብሎ “ይህን የቄሱን ቃል ያቃለለ ወይም የሳቀና የተነጋገረ ወይም በቤተክርስቲያን በክፋት የቆመ ቢኖር ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን እንዳሳዘነው በእርሱም እንደተነሣሣ ይወቅ ይረዳ ስለበረከት ፈንታ መርገምን ስለኃጢአት ሥርየት ፈንታ ገሃነመ እሳትን ከእግዚአብሔር ዘንድ ይቀበላል” ይላል፡፡

ይህ አዋጅ የሚታወጀው ከቅዱስ ሥጋና ከክቡር ደሙ ርቀን እንድንቆም ወይም ተመልካቾች ብቻ እንድንሆን ተፈልጎ ወይም እንዳንቆርብ ለማስፈራራት ተብሎ አይደለም፡፡ ንስሓ ገብተን፣ በምክረ ካህን ተዘጋጅተን በንጽሕና ሆነን እንድንቀበል ነው ለማሳሰብ ነው እንጅ፡፡ የጌታችን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ከኃጢአት በንስሐ ሳይነጹ በድፍረት ቢቀበሉት ቅጣትን ያመጣልና፡፡ ጠላት ዲያብሎስ ግን ይህንን የካህኑን አዋጅ እያሳሰበና እንደማስፈራሪያ እንድናየው እያደረገ “ሥጋ ወደሙን ለመቀበል የበቃህ/ሽ አይደለህ/ሽም” ብሎ ከሥጋ ወደሙ እንድንርቅ ያደርገናል፡፡ የዚህ አዋጅ ዋና መልእክት ንስሓ ገብታችሁ፣ ከንስሓ አባታችሁ ጋር ተማክራችሁ ቅረቡ የሚል ነው፡፡

ክፍል 2 ይቀጥላል፡፡

ምስጢረ ጥምቀት፡ የክርስትና መግቢያ በር

ምስጢረ ጥምቀትcover

ጥምቀት የሚለው ቃል “አጥመቀ” (አጠመቀ) ከሚለው የግእዝ ግሥ የተገኘ ሲሆን ትርጉሙም በተከማቸ ውሃ ውስጥ መነከር፡ መዘፈቅ፡ ገብቶ መውጣት ማለት ነው። ምስጢረ ጥምቀት በምስጢራዊ (በሃይማኖታዊ) ፍቺው በተጸለየበት ውሃ (ማየ ኅይወት) ውስጥ በሥላሴ (በአብ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ) ስም ሦስት ጊዜ ብቅ ጥልቅ ብሎ የመውጣት ሂደት ነው (ማቴ 28፡19)። ጥምቀት “የክርስትና መግቢያ በር” ናት፡፡ ምክንያቱም ከሌሎች ምስጢራት ስለሚቀድምና ለእነርሱም መፈጸም ቅድመ ሁኔታ ስለሆነ ነው፡፡ ጥምቀት ከአብራከ መንፈስ ቅዱስ ከማኅፀነ ዮርዳኖስ ተወልደን የሥላሴን ልጅነት የምናገኝበት (ሀብተ ወልድና ስመ ክርስትና) ምሥጢር ነው። ሰው ከሌሎች ምስጢራተ ቤተክርስቲያን ለመካፈል አስቀድሞ መጠመቅና ከማኅበረ ክርስቲያን መደመር አለበት፡፡ ስለዚህም ምስጢረ ጥምቀት ከአምስቱ አዕማደ ምስጢራት እንዲሁም ከሰባቱ ምስጢራተ ቤተክርስቲያን አንዱ ነው፡፡ የእምነታችን መሠረትም፣ የጸጋ ልጅነት የሚገኝበትም ምስጢር ነውና ከሁለቱም ይመደባል፡፡

የጥምቀት አመሠራረት

የምሥጢረ ጥምቀት መሥራች ራሱ ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ ነገር ግን ከጌታችን ጥምቀት በፊት አይሁድ ለመንጻትና ለኃጢአት ሥርየት (ይቅርታ) የሚጠመቁት “ጥምቀት” ነበራቸው፡፡ ይኸውም እግዚአብሔር በረድኤት የሚገለጥባቸው የተቀደሱ ዕለታትና ቦታዎች ሁሉ ሰውነትንና ልብስን ማጠብ የእግዚአብሔር ቤት ማገልገያ የሆኑ ዕቃዎችን ሁሉ ማጠብ ማንጻት ሥርዓትና ልማድ ነበር፡፡ ይህም የእግዚአብሔርም ፈቃድ ያለበት አሠራር ነበር፡፡ ወደ እግዚአብሔር ቤት ከመቅረባቸውና ለተቀደሰው አገልግሎት ከመግባታቸው አስቀድመው እግሮቻቸውንና እጆቻቸውን የመታጠብ ግዴታም ነበራቸው፡፡ ሰውነታቸውን ከአፍአዊ (ከውጫዊ) እድፍ በማጠብና ንጹሕ በማድረግ በባሕርይ ንጹሕና ቅዱስ በሆነው አምላክ ፊት ውስጣዊ ሕይወትን ንጹሕ አድርጎ የመቅረብን ሥርዓትና ምሥጢር የሚያመለክት መንፈሳዊ ሥርዓት ነበር፡፡

ጌታችንና አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጥምቀትን የመሠረተው በሦስት መንገድ ነው። መጀመሪያ በተግባር ራሱ ተጠምቆ እንድንጠመቅ አስተምሮናል፤ አርአያም ሆኖናል (ማቴ 3፡13)፡፡ ሁለተኛም በትምህርቱ “ያመነ የተጠመቀ ይድናል” (ማር 16፡16) እንዲሁም “እውነት እውነት እልሃለሁ ሰው ዳግመኛ ካልተወለደ በቀር የእግዚአብሔር መንግሥት ሊያይ አይችልም” (ዮሐ 3፡3-6) በማለት ጥምቀት ለድኅነት አስፈላጊ መሆኑን አስተምሯል፡፡ ሦስተኛም ለቅዱሳን ሐዋርያት በሰጣቸው ትዕዛዝ  “እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ በአብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ስም እያጠመቃችሁ ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው” (ማቴ 28፡19-20) በማለት  ምስጢረ ጥምቀትን መስርቶልናል። ይህንንም መሠረት በማድረግ ሃይማኖታቸው የቀና ቅዱሳን አባቶች “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለሥርየተ ኀጢአት፣ ኀጢአትን በምታስተሠርይ በአንዲት ጥምቀት እናምናለን” በማለት መሠረተ እምነትን ደንግገዋል፡፡

የጥምቀት አስፈላጊነት

በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ከኒቂያ ጉባኤ በኋላ ከተነሱት አባቶች አንዱ “በፊተኛው ትንሣኤ ዕድል ያለው ብፁዕና ቅዱስ ነው ሁለተኛው ሞት በእነርሱ ላይ ሥልጣን የለውም” (ራእይ 20:6) የሚለውን የወንጌላዊው ዮሐንስን አባባል በተረጎመበት የእግዚአብሔር ከተማ በሚለው መጽሐፉ ላይ “ፊተኛው ትንሣኤ” የተባለው ሀብተ ወልድና ስመ ክርስትና የምናገኝበት ጥምቀት እንደሆነ ገልጿል:: ክርስቶስን መሠረት ያደረገ እምነት ሁሉ “ሰው ዳግመኛ ካልተወለደ በቀር የእግዚአብሔርን መንግሥት ሊያይ አይችልም” (ዮሐ. 3፡3) የሚለው የጌታ ትምህርት መመሪያው ሊሆን ግድ ነው፡፡ ጌታችን እንዳስተማረውም ያለጥምቀት ድኅነት የለም፡፡ በምስጢረ ጥምቀት በሚታየው አገልግሎት የሚገኘው የማይታይ ጸጋ ግን ብዙ ነው፡፡ የሚከተሉት በጥምቀት የሚገኙ የማይታዩ ጸጋዎች ናቸው::

ድኅነት: “ያመነ የተጠመቀ ይድናል” (ማር. 16፡16)

የድኅነት ባለቤት መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በግልጽ እንደተናገረው ዘላለማዊ ድኅነትን ለማግኘት የሚሻ ሁሉ ወልድ ዋሕድ በምትለው ሃይማኖት አምኖ መጠመቅ ግድ ይለዋል፡፡ ስለዚህም ጌታችን ከሙታን ከተነሳ በኋላ ለደቀ መዛሙርቱ ‹‹ያመነ የተጠመቀ ይድናል፤ ያላመነ ግን ይፈረድበታል›› (ማር 16፡16) በማለት በጥምቀት ድኅነት እንደሚገኝ አረጋግጧል፡፡ ከጌታ ከቃሉ የተማረ ቅዱስ ጴጥሮስ የመምህሩን ትምህርት መሠረት አድርጎ “ጥቂቶች ማለት ስምንት ነፍስ በውኃ የዳኑበት መርከብ ሲዘጋጅ፤ የእግዚአብሔር ትዕግስት በኖኅ ዘመን በቆየ ጊዜ ቀድሞ አልታዘዙም፡፡ ይህም ውኃ ደግሞ ማለት ጥምቀት ምሳሌው ሆኖ አሁን ያድነናል የሰውነትን እድፍ ማስወገድ አይደለም” ብሏል፡፡ (1ኛ ጴጥ. 3፡20-21)፡፡ ኖኅና ቤተሰቡ የዳኑበት ውኃ ምሳሌነቱ የጥምቀት መሆኑን ገልጾ አሁንም በክርስቶስ የባሕርይ አምላክነት ያመኑ ሁሉ በጥምቀት ድኅነትን እንደሚያገኙ በግልጽ ቃል ተናግሯል፡፡ መዳን ስንል የእግዚአብሔርን መንግሥት ወርሶ የዘላለም ሕይወት ባለቤት መሆን ማለት ነው፡፡ ለስም አጠራሩ ክብር ምስጋና ይግባውና መድኅን ዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ የሌሊት የትምህርት መርሐ ግብር ትምህርቱን በተመስጦ ኅሊና በሰቂለ ልቡና ይከታተል ለነበረው ለኒቆዲሞስ የድኅነት በሩ ጥምቀት እንደሆነ ገልጾለታል “እውነት እውነት እልሃለሁ ሰው ከውኃና ከመንፈስ ካልተወለደ በቀር ወደ እግዚአብሔር መንግስት ሊገባ ይችልም” (ዮሐ. 3፡5)፡፡ ይህ ታላቅ ቃልም ጥምቀት ለድኅነት አስፈላጊ መሆኑን ያሳያል፡፡

ዳግም ልደት: “ሰው ከውኃና ከመንፈስ ካልተወለደ በቀር ወደ እግዚአብሔር መንግሥት አይገባም” (ዮሐ. 3፡5)

ጥምቀትን ዳግም ልደት ያስባለው ከሥጋ ልደት የተለየ በመሆኑ ነው፡፡ በአዳምና በሔዋን ስህተት ምክንያት አጥተነው የነበረውን የልጅነት ጸጋ የምናስመልሰው በውኃ በምናደርገው ጥምቀት ነው፡፡ ዳግም ከሥላሴ የምንወለደው በውኃ በምናደርገው ጥምቀት ነው፡፡ ጌታችን “እውነት እውነት እልሃለሁ ሰው ከውኃና ከመንፈስ ካልተወለደ በቀር ወደ እግዚአብሔር መንግሥት አይገባም” (ዮሐ. 3፡5) በማለት ለኒቆዲሞስ መናገሩን ልብ ይሏል፡፡ ጌታችን እንደተናገረው ጥምቀት የልጅነትን ጸጋ የምናገኝበት ምሥጢር ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ ጥምቀት ዳግም ከእግዚአብሔር የምንወለድበት ታላቅ ምሥጢር መሆኑን እንዲህ ሲል አስተምሯል “ዳግመኛ የተወለዳችሁት ከሚጠፋ ዘር አይደለም” (1ኛ ጴጥ. 1፡23)፡፡ ይህ ቃል ጥምቀት የዘላለም ሕይወት እንደሚያሰጥ ያሳያል፡፡ ጌታችን በግልጽ ቃል እንደተናገረው የማይጠፋው የልጅነት ጸጋ የሚገኘው በውኃ ውስጥ ብቅ ጥልቅ በማድረግ በሚፈጸመው ገቢር እንጂ አንዳንዶች ከልቦናቸው አንቅተው እንደሚናገሩት ቃለ ወንጌልን በመስማት ብቻ የሚገኝ አይደለም፡፡ በጥምቀት የእግዚአብሔር ልጆች ሆነን መንግስቱንም እንወርሳለን፡፡

ሥርየተ ኃጢአት: “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለሥርየተ ኃጢአት” (ጸሎተ ሃይማኖት)

ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን ባወጡት አንቀጸ ሃይማኖት ላይ ካሰፈሩት አንቀጽ አንዱ በጥምቀት ሥርየተ ኃጢአት እንደሚገኝ “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለሥርየተ ኀጢአት፣ ኀጢአትን በምታስተሠርይ በአንዲት ጥምቀት እናምናለን” የሚለው ነው፡፡ እነዚህ አባቶች በቅዱስ መጽሐፍ የሰፈረውን በአንዳንድ የቤተክርስቲያን የውስጥ ጠላቶች አማካይነት ወደ ቤተክርስቲያን ሾልኮ የገባን የስህተት ትምህርት ለማጥራት፣ እምነትን ለማጽናትና ምእመናንን ከውዥንብር ለመታደግ አንቀጸ ሃይማኖትን ወስነዋል፡፡ ይህ የአበው ውሳኔ መጽሐፍ ቅዱስን መሠረት ያደረገ መሆኑን ከብዙ ማስረጃዎች የምንገነዘበው እውነታ ነው፡፡ ለምሳሌ ያህል፡ በድንቅ አጠራሩ ለአገልግሎት የተጠራው ቅዱስ ጳውሎስ ከኃጢአቱ ይነጻ ዘንድ “አሁንስ ለምን ትዘገያለህ? ተነሣና ስሙን እየጠራህ ተጠመቅ ከኃጢአትህም ታጠብ” መባሉን አስተውሉ (የሐዋ. ሥራ 22፡16)፡፡

ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ በበዓለ ሃምሣ ተሰብስበው ለነበሩት በትምህርቱ ልቡናቸው በተነካ ጊዜ “ምን እናድርግ?” ብለው ሲጠይቁት የመለሰላቸው “ንስሐ ግቡ ኃጢአታችሁ ይሰረይ ዘንድ እያንዳንዳችሁ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ተጠመቁ” ብሏቸው ነበር (የሐዋ. ሥራ 2፡37-38)፡፡ ይህ ታዲያ ከሌላ በረት ለመጡ በጎች እንጂ በበረቱ ተወልደው በበረቱ ላደጉት በጎች አይደለም፡፡ “በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ተጠመቁ” ማለቱ የእርሱን የባሕርይ አምላክነት ለመግለጽ እና ዓለም እንዲቀበለው ለማስተማር እንጂ ጥምቀት መፈጸም የሚገባው በሥላሴ ስም መሆኑን ጌታችን ራሱ አስተምሯል (ማቴ 28፡19)፡፡ “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለስርየተ ኃጢአት” በሚለው ንባብ ውስጥ ያለችው “ስርየተ ኃጢአት” የምትል ‘ነባር’ ኃጢአትን አመላካች ሐረግ የምታመለከተው ካደጉና ከጎለመሱ በኋላ ተምረው፣አምነው፣አመክሮ (የፈተና ጊዜ) አልፈው ለጥምቀተ ክርስትና የበቁ ንዑሰ ክርስቲያኖችን እንጂ ሕጻናትን ወይም ጥንተ አብሶን አያመለክትም፡፡

ክርስቶስን መምሰል፡ “ጥምቀት ክርስቶስን በሞቱ የምንመስልበትና በትንሣኤው የምንተባበርበት ነው” (ሮሜ 6፡3-4)

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “ከክርስቶስ ኢየሱስ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ የተጠመቅን ሁላችን ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ እንደ ተጠመቅን አታውቁምን? እንግዲህ ክርስቶስ በአብ ክብር ከሙታን እንደተነሣ እንዲሁ እኛ በአዲስ ሕይወት እንድንመላለስ ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ በጥምቀት ከእርሱ ጋር ተቀበርን” (ሮሜ. 6፡3-4) በማለት በጥምቀት ክርስቶስን እንደምንመስለው ተናግሯል፡፡ ማጥመቅ በፈሳሽ ውኃ ነው፤ ጥልቅ ውኃ በማይገኝበት ጊዜ ግን ውኃ በሞላበት ገንዳ ይፈጸማል፡፡ ይህም ካልሆነ ውኃ ቀድቶ የተጠማቂውን መላ አካል ውኃው እንዲያገኘው በማድረግ በእጅ እየታፈኑ ያጠምቁታል፡፡ በጥምቀት ጊዜ የተጠማቂው አካል በውኃ እንዲጠልቅ መደረጉ “ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ በጥምቀት ከእርሱ ጋር ተቀበርን” (ሮሜ. 6፡4) የሚለውን በገቢር ለመግለጽ ነው፡፡ እንዲሁም ተጠማቂው ከውኃ ውስጥ ብቅ ማለቱ “በጥምቀት ደግሞ ከሙታን ባስነሣው በእግዚአብሔር ሥራ በማመናችሁ ከእርሱ ጋር ተነሳችሁ” (ቆላ. 2፡12) ያለውን እንዲሁ በድርጊት ለማሳየት ነው፡፡

አጥማቂው ካህን “አጠምቀከ/ኪ በሥመ አብ አጠምቀከ/ኪ በሥመ ወልድ አጠምቀከ/ኪ በሥመ መንፈስ ቅዱስ” እያለ ሦስት ጊዜ ብቅ ጥልቅ እያደረገ ድርጊቱን ሦስት ጊዜ መፈጸሙ በሥላሴ አንድነትና ሦስትነት አምኖ መጠመቁን ለማጠየቅ ሲሆን እንዲሁም የጌታን ሦስት መዓልት ሦስት ሌሊት በመቃብር አድሮ መነሳቱንና ተጠማቂዎችም ኋላ በትንሣኤ ዘጉባኤ “ንቃ መዋቲ” የሚለው አዋጅ ሦስት ጊዜ በሚታወጅበት ጊዜ በቀዋሚ አካል በምትናገር አንደበት ከራስ ጠጉራቸው እስከ እግር ጥፍራቸው ከቁጥር ሳይጎድሉ ከሰውነታቸው ሳይከፈሉ ወንድ በአቅመ አዳም ሴት በአቅመ ሔዋን መነሳታቸውን ለማዘከር ነው፡፡ ስለዚህ ጥምቀት “ከክርሰቶስ ጋር ከሞትን ከእርሱ ጋር ደግሞ በሕይወት እንድንኖር እናምናለን” (ሮሜ. 6፡8) በሚለው የሐዋርያው ቃለ ትምህርት መሠረት ጥምቀት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በሞቱ የምንመስልበት በትንሣኤውም የምንተባበርበት ታላቅ ምሥጢር ነው፡፡

የክርስቶስ አካል መሆን፡ “ጥምቀት የክርስቶስ አካል መሆናችን የሚረጋገጥበት ነው” (ገላ 3፡27)

በዘመነ ብሉይ የአብርሃም ወገኖች የአብርሃም ልጆች መሆናቸው ይረጋገጥ የነበረው በግዝረት ነበር፡፡ ግዝረት በኦሪቱ የእግዚአብሔር ሕዝብ መለያ ነበር፡፡ ያልተገረዘ ሁሉ ከሕዝቡ ተለይቶ እንዲጠፋ የእግዚአብሔር ትዕዛዝ ነበር (ዘፍ. 17፡14)፡፡ ብርሃነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስ በአምሳልነት ሲፈጸም የኖረው ግዝረት በዘመነ ሐዲስ በጥምቀት መተካቱን  “በክርስቶስ ገዛሪነት የኃጢአትን ሕዋስ ሰንኮፍ ቆርጦ በመጣል ሰው ሰራሽ ያይደለ ግዝረትን የተገዘራችሁበት፤ በጥምቀት ከእሱ ጋር ተቀበራችሁ ከሙታን ለይቶ ባስነሣው በእግዚአብሔር ረዳትነትም በሃይማኖት ከእሱ ጋር ለመኖር በእስዋ ተነሣችሁ” (ቆላ. 2፡11-12) በማለት አበክሮ ያስገነዝባል፡፡ ግዝረት ለሕዝበ እግዚአብሔር የአብርሃም የቃል ኪዳን ተሳታፊዎች የመሆናቸው መለያ ምልክት እንደነበር ሁሉ ጥምቀት ደግሞ በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ለሚያምኑ ሁሉ የጸጋው ግምጃ ቤት ከሆነችው ቅድስት ቤተክርስቲያን ውስጥ የሚገኘው ጸጋ ተሳታፊ ያደርጋቸዋል፡፡ በጥምቀት ከጌታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር አንድ እንሆናለን፡፡ “ከክርስቶስ ኢየሱስ ጋር አንድ ትሆኑ ዘንድ የተጠመቃችሁ ሁሉ ክርስቶስን ለብሳችኋልና” (ገላ. 3፡27) በማለት ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ እንደተናገረው በጥምቀት ከእግዚአብሔር ጋር አንድ እንሆናለን፡፡ እንግዲህ እግዚአብሔር ያደሰውን አዲሱን ሰውነት የምንለብሰውና የክርስቶስ ተከታዮች የምንሆነው በጥምቀት ነው፡፡

የጥምቀት አከፋፈል (ዓይነቶች)

የንስሐ ጥምቀት፡ የንስሐ ጥምቀት ልጅነትን ላገኙ ሰዎች ሕይወት ፈተና ለሚደርስባቸው ድካምና ጉስቁልና ፈውስ እንዲሆን የሚሰጥ ሊደጋገምም የሚችል የጥምቀት ዓይነት ነው፡፡ ቅዱስ ዮሐንስ መጥምቅ ያጠምቀው የነበረ ጥምቀት የንስሐ ጥምቀት ማሳያ ነው፡፡ ምንም እንኳን ዮሐንስ ጥምቀትን ያጠምቅ የነበረ ቢሆንም የዮሐንስ ጥምቀት ልጅነትን የሚያሰጥ ጥምቀት አልነበረም:: የዮሐንስ ጥምቀት የንስሐ ጥምቀት ነበር:: የዮሐንስ ጥምቀትን አቅምንም ሊቃውንተ ቤተ ክርስትያን እንዲህ ሲሉ ይገልጹታል::  እድፍ ቆሻሻ የያዘው ልብስ በውኃ ታጥቦ ነጽቶ ሽቱ ይርከፈከፍበታል:: ገላም ሲያድፍ በውኃ ታጥቦ ጽዱ ልብስ ይለብሳል:: እንደዚሁም ሁሉ የዮሐንስ ጥምቀት ተጠማቂዎቹ ኋላ በክርስቶስ ጥምቀት የሚሰጠውን መንፈስ ቅዱስን ለመቀበል በቅተው እንዲገኙ ከኃጢአት መለየታቸውንና ተለየን ማለታቸውን የሚገልጽ ምልክት ነበር:: ራሱም አንዲህ ሲል መስክሯል “እኔ ለንስሐ በውኃ አጠምቃችኋለሁ …ከኔ በኋላ የሚመጣው እርሱ ግን በእሳት ያጠምቃችኋል..” (ማር 1፡4-8 ማቴ 3፡11 ሉቃ 3፡16 ሐዋ 19፡4)፡፡ በነቢዩ ሕዝቅኤልም ‹‹ጥሩ ውኃንም እረጭባችኋለሁ እናንተም ትጠራላችሁ፥ ከርኵሰታችሁም ሁሉ ከጣዖቶቻችሁም ሁሉ አጠራችኋለሁ። አዲስም ልብ እሰጣችኋለሁ አዲስም መንፈስ በውስጣችሁ አኖራለሁ፤ የድንጋዩንም ልብ ከሥጋችሁ አወጣለሁ፤ የሥጋንም ልብ እሰጣችኋለሁ። መንፈሴንም በውስጣችሁ አኖራለሁ በትእዛዜም አስሄዳችኋለሁ፥ ፍርዴንም ትጠብቃላችሁ ታደርጉትማላችሁ። ለአባቶቻችሁም በሰጠኋት ምድር ትኖራላችሁ፤ ሕዝብም ትሆኑኛላችሁ እኔም አምላክ እሆናችኋለሁ›› (ሕዝ 36፡25-28) ተብሎ የተtነገረውም የንስሐ ጥምቀትን የሚያመለክት ነው፡፡

የልጅነት ጥምቀት፡ አስቀድመን በሥጋ ከእናትና አባታችን በዘር በሩካቤ እንደተወለድንና የሥጋ ልጅነትን እንዳገኘን ሁሉ በማየ ገቦ ስንጠመቅ ከአብራከ መንፈስ ቅዱስ እንወለዳለን፡፡ ይህንን አስመልክቶ ጌታችን “ከሥጋ የሚወለድ ሥጋ ነው፥ ከመንፈስ የሚወለድ መንፈስ ነው” ብሎ ከማስተማሩ በፊት “ሰው ዳግመኛ ካልተወለደ በቀር የእግዚአብሔርን መንግሥት ሊያይ አይችልም” በማለት (ዮሐ.3፥3 እና 6) በምሥጢረ ጥምቀት ሀብተ ወልድና ስመ ክርስትና ስለመገኘቱ አስተምሯል፡፡ ሐዋርያውም በጥምቀት ስላገኘነው የልጅነት ጸጋ አስመልክቶ ሲናገር “አባ አባት ብለን የምንጮኸበትን (የምንጣራበትን) የልጅነትን መንፈስ ተቀበላችሁ እንጂ እንደገና ለፍርሃት የባርነትን መንፈስ አልተቀበላችሁምና፡፡ የእግዚአብሔር ልጆች መሆናችንን ያ መንፈስ ራሱ ከመንፈስ ጋር ይመሰክራል” ብሏል (ሮሜ.8፥15-16)፡፡  ጌታችንም ለተቀበሉት ሁሉ በስሙም ላመኑበት በጠቅላላው የእግዚአብሔር ልጆች ይሆኑ ዘንድ ሥልጣንን ሰጥቷቸዋል፡፡ እነርሱም ከእግዚአብሔር ተወለዱ እንጂ ከደም ወይም ከሥጋ ፈቃድ ወይም ከወንድ ፈቃድ አለመወለዳቸው ተገልጿል (ዮሐ.1፥11-13)፡፡ እንግዲህ እኛ ክርስቲያኖች ሁለት ልደታት እንዳሉን እናስብ፡፡ ይኸውም መጀመሪያው ከሥጋ እናትና አባታችን የተወለድነው ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ ከእግዚአብሔር የምንወለደው ነው፡፡ ከተወለድን በኋላ እድገታችን በሁለቱም ወገን መሆን ያስፈልጋዋል፡፡ ሰው ሥጋዊም መንፈሳዊም ነውና፡፡ ገላ 3፡26 ፡ ቲቶ 3፡5 ፡ 1ኛጴጥ 1፡23

የልጅነት ጥምቀት በምን ይፈጸማል?

ልጅነት የምታሰጠዋ ጥምቀት አንዲት ናት (ኤፌ 4፡4-5)፡፡ ነገር ግን በሦስት ዋና ዋና መንገዶች ልትፈጸም ትችላለች። የውሃ ጥምቀት በካህናት አማካኝነት በተጸለየበት ውሃ ውስጥ በሥላሴ ስም ተጠምቀን በመንፈስ ቅዱስ ግብር ከእግዚአብሔር የምንወለድበት ነው (ዮሐ 3፡3-6)፡፡ ጥምቀት በመርህ ደረጃ በውኃ የሚፈጸም ነው፡፡ ውኃው በጸሎት በተባረከ ጊዜ ልጅነትን የሚሰጥ የእግዚአብሔር መንፈስ ስለሚያድርበት በእምነት ሆኖ በውኃ የሚጠመቅ ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ይወለዳል፡፡ ጥምቀት የእግዚአብሔር ቸርነት መገለጫ ነው፡፡ ማንም ሰው ደሃ እንኳ ቢሆን ቢያንስ ውኃ ይኖረዋልና በጸጋ ከእግዚአብሔር እንወለድ ዘንድ በውኃ መጠመቅ ይገባል፡፡ በውኃ መጠመቅ እየቻሉ መጠመቅን እንደተራ ነገር አድርገው የሚያቃልሉ ሰዎች ኤሳው እንዳቃለላት ብኩርና ባለማወቅ የእግዚአብሔርን ጸጋ ያቃልላሉ፡ በአንጻሩ ደግሞ በፍጹም ልብ የክርስትናን ትምህርት አምነው ከመጠመቃቸው በፊት በሰማዕትነት የሚያርፉ ሰማዕታት እግዚአብሔር ባወቀ የልጅነትን ጥምቀት ከመንፈስ ቅዱስ ወይም ከእሳት  ይቀበላሉ፡፡ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ማለት ደግሞ በውሃ ሳንጠመቅ እግዚአብሔር በፍቃዱ ጸጋውን በመላክ የሚሰጠን ልደት ነው። ለዚህም ምሳሌ የሚሆነን ቅዱሳን ሐዋርያት የተጠመቁት ጥምቀት ነው (ሉቃ 3፡16 ፡ ሐዋ 1፡5 ፡ ሐዋ 2፡1-4 ፡ 1ኛ ቆሮ 12፡13)፡፡ ሦስተኛው የደም ጥምቀት ሲሆን ይህ የሰማዕታት የጥምቀት ዓይነት ነው። የክርስትናን እምነት በመማር ላይ ሳሉ ወይም ተምረው ሳይጠመቁ ወይም ሁለቱንም ሳያውቁ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ ብለው መሥዋዕት መሆናቸውን ተመልክተው “ኢየሱስ ክርስቶስ እውነተኛ አምላክ ነው፤ የክርስቲያኖች እምነት እውነተኛ ነው” በማለት መስክረው በሰማዕትነት የሚሞቱ ሰዎች ደማቸው /ስቃያቸው/ በእግዚአብሔር ቸርነት እንደ ጥምቀት ይቆጠርላቸዋል። ልጅነትን ያገኙበታል፤ ኃጢአታቸውም ይሰረይላቸዋል።

ጥምቀት እንዴት ይፈጸማል?

ተጠማቂው ንዑሰ ክርስቲያን ከሆነ መሠረታዊ የሃይማኖት ትምህርቶችን ተምሮ እምነቱ የተመሰከረለት መሆን አለበት። ሕጻናት የሆኑ እንደሆኑ ግን ለሕጻናቱ የክርስትና እናትና አባት ሊሆኑ የመጡት ሰዎች ስለሕጻናቱ እምነት መስክረውላቸው እንዲጠመቁ ይደረጋል። በሚጠመቅበት ጊዜ በውሃ ውስጥ ሶስት ጊዜ ብቅ ጥልቅ ማለት አለበት ፤ የክርስቶስ ሞትና ትንሳኤ ምሳሌ ነውና። ተጠማቂው የሚጠመቀው በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም ነው (ማቴ 28 ፥ 19)። ተጠማቂዎች ባለትዳሮች ከሆኑና ቤተሰብም ካላቸው ሁሉም ተምረው አምነው በአንድነት መጠመቅ አለባቸው። ከተጠመቀ በኋላ መቁረብ (ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን መቀበል) ይገባል። ይህ ካልሆነ ጥምቀቱ ህያው አይሆንም።

እንዲያጠምቁ ስልጣን ያላቸው ከክህነት ደረጃዎች ውስጥ ኢጲስቆጶስና ቀሳውስት ብቻ ናቸው፡፡ ይህም ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የማጥመቅ ስልጣንን የሰጠው ለአስራ አንዱ ሐዋርያት ብቻ ስለሆነ ነው (ማቴ 28፡19)፡፡ ዲያቆናት እንዲያጠምቁ አልተፈቀደላቸውም (ማቴ 28፡19 እና ፍት ነገ አንቀጽ 3)። ክህነት በሌለው ሰው የተከናወነ ጥምቀት እንደ እጥበት እንጂ እንደ ጥምቀት አይቆጠርም፡፡ በዚህ መንገድ “የተጠመቀ” ሰው ልጅነት የምታስገኘዋን እውነተኛዋን ጥምቀት መጠመቅ አለበት፡፡ ጥምቀት በመድፈቅ ወይም በመንከር ነው እንጂ በመርጨት (በንዝሐት) አይፈጸምም፡፡ ምሳሌውን፣ ምስጢሩንና ሥርዓቱን ያፋልሳልና፡፡ ጥምቀት ማለት መነከር ማለት ስለሆነ ውኃ ውስጥ ገብቶ መውጣትን ያመለክታል፡፡ ስለዚህም በአብ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ስም ሦስት ጊዜ ውኃ ውስት ገብቶ በመውጣት ይከናወናል (ማቴ 28፡19)፡፡ በመጽሐፍ ቅዱስም የተገለጠው በመንከር የተከናወነው ጥምቀት ነው፡፡

በሐዋርያት ሥራ ላይ “ሰረገላውም ይቆም ዘንድ አዘዘ፥ ፊልጶስና ጃንደረባው ሁለቱም ወደ ውኃ ወረዱ፥ አጠመቀውም። ከውኃውም ከወጡ በኋላ የጌታ መንፈስ ፊልጶስን ነጠቀው፤ ጃንደረባውም ሁለተኛ አላየውም፥ ደስ ብሎት መንገዱን ይሄድ ነበርና (ሐዋ 8፡38-39)” በሚለው ቃል ውስጥ “ከውኃ ከወጡ በኋላ” የሚለው የሚያመለክተው ጃንደረባው የተጠመቀው ውኃ ውስጥ ገብቶ እንደነበር ነው፡፡ “እንግዲህ ክርስቶስ በአብ ክብር ከሙታን እንደ ተነሣ እንዲሁ እኛም በአዲስ ሕይወት እንድንመላለስ፥ ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ በጥምቀት ከእርሱ ጋር ተቀበርን። ሞቱንም በሚመስል ሞት ከእርሱ ጋር ከተባበርን ትንሣኤውን በሚመስል ትንሣኤ ደግሞ ከእርሱ ጋር እንተባበራለን (ሮሜ 6፡4-5 ቆላ 2፡12)” በሚለው ቃል ውስጥ መቀበር መቃብር ውስጥ መግባትን፣ ትንሣኤ ደግሞ ከመቃብር መውጣትን እንደሚያመለክት ጥምቀትም በውኃ ውስጥ ገብቶ (በመነከር) መውጣትን ይጠይቃል፡፡

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “እንደ ምሕረቱ መጠን ለአዲስ ልደት በሚሆነው መታጠብና በመንፈስ ቅዱስ በመታደስ አዳነን እንጂ፥ እኛ ስላደረግነው በጽድቅ ስለ ነበረው ሥራ አይደለም (ቲቶ 3፡5)” እንዲሁም “አሁንስ ለምን ትዘገያለህ? ተነሣና ስሙን እየጠራህ ተጠመቅ ከኃጢአትህም ታጠብ (ሐዋ 22፡16)” ተብሎ ለሳውል በተነገረው ቃል ውስጥ “መታጠብ” ሰውነትን በሙሉ ነውና ጥምቀትም በመነከር ይከናወናል፡፡ በአራቱም ወንጌላት የጌታችን ጥምቀትም በውኃ ውስጥ ገብቶ በመውጣት መሆኑ ተጽፏል፡፡ “ኢየሱስም ከተጠመቀ በኋላ ወዲያው ከውኃ ወጣ፤ እነሆም፥ ሰማያት ተከፈቱ የእግዚአብሔርም መንፈስ እንደ ርግብ ሲወርድ በእርሱ ላይም ሲመጣ አየ (ማቴ 3፡16)” በሚለው ቃል ውስጥ “ከውኃ ወጣ” የሚለው የጌታችን ጥምቀት የተከናወነው በመነከር እንደነበር ያሳያል፡፡ መረጨት ወይም ማፍስስ ውኃ ውስጥ ገብቶ መውጣትን አይጠይቅምና፡፡ በተጨማሪም በሥጋ መወለድ በእናት ማኅፀን ውስጥ ቆይቶ መውጣትን የሚያመለክት እንደሆነ ሁሉ “ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ መወለድም” እንዲሁ ውኃ ውስጥ ገብቶ መውጣትን (መነከርን) ይጠይቃል፡፡ ስለዚህም ነው ጥምቀት “ዳግመኛ መወለድ” የተባለው (ዮሐ 3፡3)፡፡

ስመ ክርስትና (የክርስትና ስም)

ስም አንድ ሰው ከሌላው ተለይቶ የሚታወቅበት ነው። ሰው ከእናትና ከአባቱ ሲወለድ ስም እንደሚወጣለት ሁሉ በጥምቀት ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ሲወለድም ስም ይወጣለታል፡፡ ስለዚህ አንድ ክርስቲያን ሁለት ዓይነት ስሞች ሊኖሩት ይችላል። አባትና እናት የሚያወጡለት ስም የተጸውኦ ስም ይባላል፡፡ በጥምቀት ጊዜ የሚወጣለት ስም ደግሞ የክርስትና ስም ይባላል፡፡ በጥምቀት ሀብተ ወልድና ስመ ክርስትና ይገኝበታል፡፡ በክርስቶስ የሚያምን ሰው ክርስቲያን ሲባል እምነቱ ደግሞ ክርስትና ይባላል። ክርስቲያን ማለት የክርስቶስ ወገን የሆነ ማለት ነው። በመሆኑም በክርስቶስ አምነን በሥላሴ ስም መጠመቃችንን የሚገልጸው ስም ስመ ክርስትና ይባላል። ስያሜውም ተጠማቂው ከተጠመቀበት ዕለት ጋር ተያይዞ ሊሰየም ይችላል። በመንፈሳዊ አገልግሎት ስንሳተፍ ስመ ክርስትናችንን እንጠቀማለን፡፡ የክርስትና ስም መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትውፊት ያለው ነው፡፡ ይህም እግዚአብሔር አብራምን አብርሃም፣ ያዕቆብን እስራኤል፣ ሰምዖንን ጴጥሮስ፣ ሳውልን ጳውሎስ እንዲባል እንዳደረገው ያለ ነው፡፡

ለጥምቀት የተወሰነ ዕድሜ

በሐዋርያት ስብከት ያመኑና በማንኛውም የዕድሜ ክልል የሚገኙ ሁሉ ይጠመቁ ነበር (የሐ ሥራ 16፡ 15  1ቆሮ 1፡15) ። በኋላ ግን ወላጆቻቸው ሊያስተምሯቸው ቃል እየገቡ ልጆቻቸውን ወንዶችን በአርባ ሴቶችን በሰማንያ ቀናቸው ማጥመቅ ተጀመረ ። ለዚህም መሠረቱ የእስራኤል ልጆች በተወለዱ ወንድ በአርባ ሴት በሰማንያ ቀናቸው ወላጆቻቸው መባዕ (ስጦታ) ይዘውላቸው ወደ ቤተ መቅደስ እየሄዱ በእስራኤልነት (የዜግነት) መዝገብ እያስመዘገቡ የተስፋዋ ምድር ከነዓን ባለመብቶች (ወራሾች) ያደርጓቸው እንደነበረ ነው (ዘሌ 12፡1-10)፡፡ አዳም በተፈጠረ በ40 ቀኑ፣ ሔዋንም በተፈጠረች በ80 ቀኗ ወደ ርስታቸው ገነት እንደገቡ ሕጻናትም በ40 እና በ80 ቀናቸው ተጠምቀው የሰማያዊት ኢየሩሳሌም አምሳል ወደሆነችው ወደ ቤተክርስቲያን ይገባሉ፡፡

በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ህጻናት ወላጆቻቸው እንዲሁም ክርስትና እናት ወይም አባት ሃይማኖታቸውን ሊያስተምሯቸው ሃላፊነት ወስደው የክርስትና አባት ወይም እናት በተጨማሪ ቃል ገብተው ክርስትና በመነሳት (በመጠመቅ) የወላጆቻቸውን ርስት መንግስተ ሰማያትን ይወርሳሉ።ከአርባ እና ከሰማንያ ቀን በኋላ የሚመጡ ተጠማቂዎች ግን ሃይማኖታቸውን ተምረው ካመኑ በኋላ በማንኛውም የዕድሜ ክልል መጠመቅ ይችላሉ ። በሕይወት እስካሉ ድረስ መቸም ቢሆን ከመጠመቅ የሚያግዳችው ነገር የለም ።

የክርስትና አባትና እናት

በ40 እና በ80 ቀናቸው ለሚጠመቁ ሕጻናት ስለ እምነታቸው ባለው ነገር ሁሉ ኃላፊነት የሚወስዱ የክርስትና አባትና እናት እንዲኖራቸው ያደረጉት በ4ኛው መ/ክ/ዘ የነበረው የቤተ ክርስቲያናችን የመጀመሪያው ኢጲስ ቆጶስ አባ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን ናቸው። ዓላማውም መንፈሳዊ ዝምድናን (አበ ልጅነትን) ማጠናከሪያ መንገድ ነው። በአበ ልጅነት የተዛመዱ ሰዎች በጋብቻ መዛመድ አይችሉም። በሥጋ የተዛመዱ ከ7ተኛ የዝምድና ሐረግ በኋላ መጋባት የሚፈቀድ ሲሆን በአበ ልጅ ግን የተዛመደ ግን የቁጥር ገደብ የለውም (ፈጽሞ መጋባት አልተፈቀደለትም)፡፡ ይህም የሚያሳየው ከሥጋ ዝምድና ይልቅ ክብር የሚሰጠው ለመንፈሳዊ ዝምድና መሆኑን ነው።

ከክርስትና አባትነትና እናትነትን የሚከለክሉ ነገሮች አሉ፡፡ እነዚህም የሥጋ ዝምድና ያላቸው፣ የጋብቻ ዝምድና ያላቸው፣ ዕድሜያቸው ለማስተማር ለማሳመን ያልደረሰ፣ እምነት ትምህርት ችሎታ የሌላቸው፣ እምነታቸው ከተጠማቂው ጋር ተመሳሳይ ያልሆነ ናቸው፡፡ የጾታ ሁኔታ በተመለከተ ወንድ ወንድን ሴት ሴትን ያነሣል እንጂ ወንድ ሴትን፡ ሴት ወንድን ክርስትና ማንሣት አይፈቀድላቸውም፡፡ የክርስትና አባትና እናት ክርስትና ያነስዋቸው ልጆች በሥጋ ከወለድዋቸው ልጆች ሳይለዩ ሕጻናቱ ዕድሜያቸውም ለትምህርት ሲደርስ መሠረታዊ የሃይማኖት ትምህርት የማስተማር ግዴታ እንዳለባቸው ቃል ይገባሉ። በገቡት ቃል መሠረት በተግባር የመተርጎም ኃላፊነት አለባቸው።

ማዕተብ (ክር) ማሰር

ማዕተብ የሚለው ቃል ዐተበ ካለው የግእዝ ግሥ የተገኘ ሲሆን ትርጉሙም አመለከተ ማለት ነው። ስለዚህ ማዕተብ ማለት ምልክት ማለት ነው። በሃይማኖት አምነው ለተጠመቁ ክርስቲያኖች የሚሰጥ ምልክት (መታወቂያ) ወይም ማኅተም ነው። ስለ ማዕተብ በመጽሐፍ ቅዱስ የተለያየ ምሳሌዎች ተጠቅሰዋል። በብሉይ ኪዳን የነበሩ አባቶች ለእምነታቸው መገለጫ ምልክት ነበራቸው። ለምሳሌ ለአበ ብዙኃን አብርሃም ግዝረት ተሰጥቶት ነበር (ሮሜ 4፡13 ፡ ዘፍ 17፡9-14)። ማዕተብ ክርስቶስ በገመድ መታሰሩንና መጎተቱን የሚያስታውስ ምልክትም ነው፡፡ “ክርስቶስ ደግሞ ፍለጋውን እንድትከተሉ ምሳሌ ትቶላችሁ ስለ እናንተ መከራን ተቀብሎአልና (1ኛ ጴጥ 2:21)።” እንተባለ የክርስቶስን መከራ እናስብበታለን (ዮሐ 18፡12-24)

ማዕተብ በሦስት ዓይነት ቀለም መሆኑ የሦስትነት (የሥላሴ) ምሳሌ ነው። ሦስቱ ክሮች ደግሞ በአንድ ተገምደው መሠራታቸው የአንድነቱ ምሳሌ ነው። ክርስቲያን ማዕተብ በማሰሩ ስለ ክርስቲያንነቱ ሳያፍር ይመሰክርበታል፤ አጋንንትን ድል ይነሣበታል፡፡ ተጸልዮበት ተባርኮ የሚታሠር ነውና ከቤተክርስቲያን በረከት ያገኝበታል፡፡ ማዕተብ ማሰርን ያስጀመረው ቅዱስ ያዕቆብ ዘእልበረዳኢ ክርስቲያኖችን ከመናፍቃን ለመለየት ማዕተብ ያስርላቸው እንነበር በመጻሕፍት ተጽፏል፡፡

የሚታይ አገልግሎት፤ የማይታይ ጸጋ

በምስጢረ ጥምቀት የሚታይ አገልግሎት ተጠማቂው ውሃ ውስጥ ብቅ ጥልቅ ሲል፤ ሥርዓተ ጸሎቱ ሲከናወን፤ ተጠማቂው ነጭ ልብስ ሲጎናጸፍ፣ ማዕተብ ሲያስር ወይም ሲታሰርለት ወዘተ. . .ነው፡፡ ይህም በዓይናችን ልናየው የምንችለው ነው፡፡ በምስጢረ ጥምቀት የሚገኝ የማይታይ ጸጋ ደግሞ ውኃው ወደ ማየ ገቦነት ሲለወጥ፤ ተጠማቂው የእግዚአብሔር ልጅነትን ሲያገኝ፤ የመንፈስ ቅዱስ ጸጋን ፡ ንጸሕናን ቅድስናን ገንዘብ ሲያደርግ ወዘተ. . . ናቸው፡፡ ምስጢረ ጥምቀትም በሚታይ አገልግሎት የማይታይ ጸጋ የሚገኝበት ልዩ ምስጢር ነው፡፡

የጥምቀት ምሳሌዎች

አብርሃም ዮርዳኖስን ተሻግሮ ወደ መልከጼዴቅ መሔዱ የጥምቀት ምሳሌ ነው፡፡ አብርሃም የምእመናን መልከጼዴቅ የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ ናቸው (ዘፍ. 14፡17) ፡፡ ኢዮብ በዮርዳኖስ ተጠምቆ ከደዌው ተፈውሷል፡፡ ይህም ምእመናን ተጠምቀው ከደዌ ሥጋ ከደዌ ነፍስ የመፈወሳቸው ምሳሌ ነው፡፡ ንዕማን ሶርያዊ ተጠምቆ ከለምጽ ድኗል (2ነገ. 5፡14)፡፡ ይኸውም ምእመናን ተጠምቀው ከመርገመ ሥጋ ከመርገመ ነፍስ የመዳናቸው ምሳሌ ነው፡፡

የኖኅ መርከብ የጥምቀት ምሳሌ ነው (ዘፍ. 7፥13)፡፡ ይኽንንም ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “ጥቂቶች ማለት ስምንት ነፍሳት በውኃ የዳኑባትን መርከብ ሲሠራ በኖኅ ዘመን የእግዚአብሔር ትዕግሥት በዘገየ ጊዜ ቀድሞ ክደውት ለነበሩት ሰበከላቸው፡፡ አሁንም እኛን በዚያው አምሳል በጥምቀት ያድነናል ሥጋን ከዕድፍ በመታጠብ አይደለም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመነሣቱ በእግዚአብሔር እንድናምን መልካም ግብርን ያስተምረን ዘንድ ነው እንጂ” (1ጴጥ. 3፥20) በማለት ገልጾታል፡፡ የጥፋት ውሃ በኖኅ ዘመን በበደላቸው ተጸጽተው ንስሓ ያልገቡ ሰዎችንና (ከኖኅና ቤተሰቡ እንዲሁም ለዘር እንዲቀሩ ከተደረጉት ፍጥረታት በቀር) በምድር የሚኖሩትን ሁሉ ያጠፋው ማየ አይኅ(የጥፋት ውሃ) የጥምቀት ምሳሌ ሲሆን ፤ ከጥፋት ውሃ የዳኑት ኖኅና ልጆቹ ፤ ከክርስቶስ ጎን ለጥምቀታችን በፈሰሰው ትኩስ ውሃ በጥምቀት ከእግዚአብሔር ተወልደው ከፍርድ ለሚድኑ ምዕመናን ምሳሌ ነው።

ለአብርሃም ሕግ ሆኖ የተሰጠው ግዝረት የጥምቀት ምሳሌ ነው፡፡ አብርሃም ከአረጀ በኋላ ቢገረዝም ልጆቹ ግን በተወለዱ በስምንተኛው ቀን እንዲገረዙ እግዚአብሔር ትዕዛዝ ሰጥቶ ነበር (ዘፍ. 17፥9) “በሰው እጅ ያልተደረገ መገረዝን በእርሱ ሆናችሁ ተገረዛችሁ፡፡ በጥምቀትም ከእርሱ ጋር ተቀብራችኋል በእርስዋም ከሙታን ለይቶ ባስነሣው በእግዚአብሔር ረዳትነትና በሃይማኖት ከእርሱ ጋር ተነሥታችኋል” (ቈላ. 2፥11)፡፡ ግዝረት ለጊዜው ለእስራኤል ዘሥጋ መለያ ሲሆን ፤ ፍጻሜው ግን ሊመጣ ላለውና ለእሥራኤል ዘነፍስ ምዕመናን መክበሪያ ለሆነው ለጥምቀት ምሳሌ ነው ።

የእስራኤል የኤርትራ ባህርን (ቀይ ባህርን) መሻገርም የጥምቀት ምሳሌ ነው (ዘፀ 14፡21 ። 1ቆሮ 10፡1) ። ሙሴ የክርስቶስ ፤ ባህሩን የከፈለባት በትር የመስቀል፤ ባህረ ኤርትራ የፍርድና የሲኦል ፤ በተከፈለው ባህር የተሻገሩት እስራኤል በመስቀሉ ላይ በፈሰሰው ደሙ በጥምቀት ከእግዚአ ብሔር ተወልደው ባህረ ኃጢአትን የሚሻገሩ ምዕመናን ምሳሌ ነው ።ኢያሱ የዮርዳኖስን ባህር ክፍሎ እስራኤል መሻገራቸውም እንዲሁ የጥምቀት ምሳሌ ነው (ኢያ 3፡14 4፡15) ። ኢያሱ የክርስቶስ ፤ ዮርዳኖስ የጥምቀት ፤ ዮርዳኖስን የተሻገሩ እስራኤል በክርስቶስ አምነው በመጠመቅ የዳኑ ምዕመናን ምሳሌ ነው። የዮሐንስ ጥምቀት (ማቴ 3፡1) የአማናዊት ጥምቀት ምሳሌ ነበር። ዮሐንስ ህዝቡን የንስሓ ጥምቀት እያጠመቃቸው ከቆየ በኋላ ጌታ በሚመጣበት ጊዜ ግን እነሆ የእግዚአብሔር በግ በማለት ወደ ጌታ መርቷቸዋል ስለዚህ የዮሐንስ ጥምቀት ምሳሌ ሆኖ ለአማናዊዉ የጌታ ጥምቀት የሚያዘጋጅ ነው፡፡

ጥምቀት አንዲት ናት!

የልጅነት ጥምቀት አንዲት ናት፤ አትደገምም (ኤፌ 4፡5) “ኃጢአት በሚሠረይባት አንዲት ጥምቀት እናምናለን” እንዲል፡፡ ከወላጆቻችን በሥጋ የምንወለደው አንድ ጊዜ ብቻ እንደሆነ ሁሉ ከውሃና ከመንፈስም ከእግዚአብሔር የምንወለደውም (የምንጠመቀው) አንድ ጊዜ ብቻ ነው ። የጥምቀት ምሳሌ የነበረው ግዝረት አንድ ጊዜ ብቻ እንደነበረ ሁሉ ጥምቀትም አንድ ጊዜ ነው (ቆላ 2 ፥ 11)። ከጌታ ሥጋና ደም የምንሳተፍበት ምሥጢር በመሆኑ ጌታም የሞተውና የተነሳው አንድ ጊዜ ነውና አንድ ጊዜ ብቻ እንጠመቃለን (ሮሜ 6፡3)። በእኛ ቤተ ክርስቲያን ከተጠመቀ በኋላ በሌላ ሃይማኖት ገብቶ እንደገና ቢጠመቅ ወይም ከሌላ እምነት ተከታይ ጋር ጋብቻ ቢመሠርት በንስሓ ከተመለሰ በኋላ መጽሐፈ ቄደር ተጸልዮለት ይጠመቃል። ይህ ግን ሁለተኛ ጥምቀት ሳይሆን የንስሓ ጥምቀት ይባላል። ከኦሪየንታል አብያተ ክርስቲያናት (Oriental Churches) በቀር በሌላ ማንኛውም ቤተክርስቲያን ከተጠመቀ በኋላ አምኖ የሚመጣ ሰው ቢኖር እንደገና ይጠመቃል።

የሕፃናት ጥምቀት

ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሕጻናትን በ40 እና በ80 ቀን ስታጠምቅ ምስጢራትን፣ ምሳሌዎችን፣ ትውፊትን እንዲሁም የጌታንና የሐዋርያትን አስተምህሮ መሠረት አድርጋ ነው፡፡ ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅም እንደሚናገረው ቤተ ክርስቲያን ሕጻናትን የምታጠምቀው ኃጢአትበደል አለባቸው ብላ ሳይሆን ከለጋነት ዕድሜያቸው ጀምረው ፍቅሩን እያጣጣሙ እንዲያድጉ የሚያስችላቸውን የእግዚአብሔር ልጅ የመሆንን ጸጋ ልትሰጣቸው ነው፡፡ ቤተ ክርስቲያን ሕጻናትን የምታጠምቀው ያውቃሉ ወይም አያውቁም ብላ አይደለም፡፡ የቤተሰቦቻቸውን እምነትና ፈቃድ ምስክር በማድረግ ነው እንጂ፡፡

  1. አዳምና ሔዋን በተፈጠሩ በ40 እና በ80 ቀናቸው ወደ ገነት መግባታቸው (ኩፋ 4፡9)፡፡
  2. እስራኤል መስዋዕት ይዘው በ40 እና በ80 ቀን ወደ ቤተመቅደስ እንዲመጡ መታዘዛቸው (ዘሌ 12፡1-8)፡፡
  3. በኦሪቱ ሕፃናትም አዋቂዎችም ተገርዘው የተስፋው ወራሾች ነበሩና ይህም የጥምቀት ምሳሌ ነው (ዘፍ 17፡1-5 ቆላ 2፡11-12)፡፡
  4. በባህረ ኤርትራ የተሸገሩት ሕፃናትም ጭምር ነበሩና ይህም የጥምቀት ምሳሌ ነው (1ኛ ቆሮ 10፡1-2)፡፡
  5. ወደ ኖኅ መርከብ የገቡት መላው ቤተሰብ ነውና ይህም የጥምቀት ምሳሌ ነው (ዘፍ 7፡1-17 1ኛ ጴጥ 3፡20-22)፡፡
  6. ሕፃናት በማኅፀን ሳሉ መንፈስ ቅዱስ ከሞላባቸው ሲወለዱ እንዳይጠመቁ የሚከለክለቸው ምንድን ነው (ሉቃ 1፡15 ኤር 1፡4-5)፡፡
  7. ሐዋርያትም ካስተማሩ በኋላ ቤተሰቡን ሙሉ ያጠምቁ ነበር (ሐዋ 10፡44-48 11፡13-14 16፡15 16፡43)፡፡
  8. ጌታችንም “ሰው ዳግመኛ ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ካልተወለደ…” ያለው ሕፃናትንም ይመለከታል (ዮሐ 3፡8)፡፡
  9. ጌታችንም “ሕጻናት ወደ እኔ ይመጡ ዘንድ አትከልክሏቸው” ብሏል (ማቴ 19፡14)፡፡

በአንዳንዶች ዘንድ የሕጻናት ጥምቀት ለዳግም ልደት ወይስ ለጥንተ አብሶ ስርየት? የሚል ጥያቄ ይነሳል፡፡ በዚህ ላይ የጥንተ አብሶ ትርጉም ጋር በተያያዘ የተለያየ አመለካከት አለ፡፡ አንዳንዶች የሕጻናት ጥምቀት ጥንተ አብሶን ለማጥፋትና ልጅነትን ለማግኘት ነው ይላሉ፡፡ ሌሎች ደግሞ በጥንተ አብሶ ምክንያት የተጎዳውን የሰውን ባህርይ ለመጠገንና ልጅነትን ለማግኘት ነው ይላሉ፡፡ ሌሎች ደግሞ ጥንተ አብሶ በክርስቶስ ጠፍቶልናል፤ የሕጻናት ጥምቀት ለዳግም ልደት ብቻ ነው ይላሉ፡፡ በአጠቃላይ ግን ሕጻናት ዳግም ልደትን ያገኙ ዘንድ መጠመቅ እንዳለባቸው ሁሉም ይስማማል፡፡

የሕጻናት ጥምቀት መብትን ይጋፋልን?

ጥምቀተ ክርስትና ሁል ጊዜ ተጠማቂው ተጠይቆ ላይፈጸም ይችላል፡፡ ይህም የሚሆነው ተጠማቂው ህጻን የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው፡፡ ለህጻናት የሚያስፈልጋቸውን እናደርግላቸዋለን እንጂ ፈቅደዋል (አልፈቀዱም) በሚል ግብዝነት ተይዘን ከጽድቅ ጉዞ እንዲለዩ አናደርግም፡፡ ይሁንና አንዳንዶች የሕጻናትን ጥምቀት መብተን መጋፋት አስመስለው ባለመረዳት ይናገራሉ፡፡ ለምሳሌ የመጀመሪያው ሰው አዳም የተፈጠረው የሠላሳ ዓመት ጎልማሳ ሆኖ ነበር፡፡ እግዚአብሔር አዳምን ከፈጠረው በኋላ በአፍንጫው የሕይወት እስትንፋስን እፍ ብሎበታል፡፡ ይህም እፍታ ለአዳም የልጅነትን ጸጋ ያገኘበት ጥምቀቱ ነበር፡፡ ነገር ግን ይህን ታሪክ በያዘው የኦሪት ዘፍጥረት መጽሐፍ ላይ እግዚአብሔር ለአዳም የልጅነት ጸጋውን ከመስጠቱ በፊት እንደ ጠየቀው አይናገርም፡፡ ታዲያ እንዴት የሠላሳ ዓመቱ ጎልማሳ አዳም ያልተጠየቀውን ጥያቄ የአርባ ቀን ልጅ ጠይቁ ማለት ይቻላል? እግዚአብሔር አዳምን አልጠየቀውም ማለት አስገደደው ማለት አይደለም፡፡ ቤተ ክርስቲያንም ሕጻናትን በቀጥታ እነርሱን አልጠየቀችም ማለት አስገድዳቸዋለች ማለት አይደለም፡፡ አዳም የኋላ ኋላ በፈቃዱ ፈጣሪውን ክዶ ልጅነቱን እንዳጣ እንዲሁ የእግዚአብሔርን አባትነት ያልፈለጉትም አድገውም ቢሆን የመካድ መብታቸው የተጠበቀ ነው፡፡

ማጠቃለያ

ምስጢረ ጥምቀት ከሥጋ የተወለደ ሰው ዳግመኛ ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ተወልዶ የእግዚአብሔርን የጸጋ ልጅነት የሚያገኝበት ታላቅ ምስጢር ነው፡፡ ይህም ምስጢር ከሌሎች ምስጢራተ ቤተክርስቲያን ቀዳሚው ስለሆነ “የክርስትና በር/መግቢያ” ይባላል፡፡ ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስጢረ ጥምቀትን ራሱ ተጠምቆ አርአያ በመሆን፣ ጥምቀት ለመዳን አስፈላጊ መሆኑን በማስተማር፣ እንዲሁም ሐዋርያቱ እንዲያጠምቁ በማዘዝ መስርቶልናል፡፡ በዚህም መሠረት በሥላሴ ስም የተጠመቀ ሰውም አምላኩ ክርስቶስ፣ እምነቱ ክርስትና፣ ማንነቱ ክርስቲያን፣ እናቱ ቤተክርስቲያን ይሆናሉ፡፡ ስለዚህም ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ምስጢረ ጥምቀትን የእምነት መሠረት በመሆኑ ከአምስቱ አዕማደ ምስጢራት፣ ተፈጻሚ ምስጢር በመሆኑ ከሰባቱ ምስጢራተ ቤተክርስቲያን በመመደብ ታላቅ ቦታ ትሰጣለች፡፡ የሰው ልጅ ሁሉ አምኖና ተጠምቆ በቀናችው የሃይማኖት መንገድ ተጉዞ ዘላለማዊ ሕይወትን ይወርስም ዘንድ የሕይወትን ቃል ትመግባለች፡፡ በጥምቀት ከማይጠፋ ዘር የወለደን፣ በሞቱና በትንሣኤው እንመስለው ዘንድ ተጠምቆ ተጠመቁ ያለን የቅዱሳን አምላክ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በጥምቀት የተሰጠንን የልጅነት ጸጋ ይጠብቅልን፤ ለዚህ ጸጋ ያልበቁትን ወደ እግዚአብሔር መንግስት መግቢያ ያመጣልን ዘንድ የአብ የወልድ የመንፈስ ቅዱስ ፈቃድ ይሁንልን፡፡

በምስጢረ ሥጋዌ ላይ የሚነሱ ጥያቄዎችና ኦርቶዶክሳዊው አስተምህሮ

ምስጢረ ሥጋዌ (አምላክ ሰው የሆነበት ምስጢር) ተረድተው ለሚያምኑት የመዳን መሠረት፣ በከንቱ ፍልስፍና ለሚጠራጠሩት ደግሞ የመሰናከያ አለት ነው፡፡ ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ “እርሱም በቃሉ ለሚጠራጠሩና የተፈጠሩበትን ለሚክዱ የዕንቅፋት ድንጋይና የማሰናከያ ዐለት ነው፡፡” (1ኛ ጴጥ. 2፡8) ያለው ለዚህ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ ከጌታችን ልደት ጀምሮ በሐዋርያትም ዘመን ከዚያም በኋላ እኛ አስካለንበት ዘመን ድረስ ምስጢረ ሥጋዌ ላይ ብዙ ጥያቄዎች ይነሳሉ፡፡ ጥያቄዎቹም ምስጢሩን በሚገባ ካለመረዳት ወይም በተሳሳተ መንገድ ከመረዳት የሚመነጩ ናቸው፡፡ በተለያየ ጊዜ የተነሱ መናፍቃን ያነሷቸውንና ሐዋርያዊት ጉባኤ በሆነች የቅድስት ቤተክርስቲያን አንድነት የተወገዙባቸውን (የተረቱባቸውን) አስተምህሮዎች ካለመረዳት ዛሬም ብዙ ወገኖች ተመሳሳይ ጥያቄዎችን ያነሳሉ፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማርም በምስጢረ ሥጋዌ ላይ የሚነሱ ዋና ዋና ጥያቄዎች ተዳስሰዋል፡፡

ወደ ጥያቄዎቹ ከመግባታችን በፊት ስለመጽሐፍ ቅዱስ ሁለት ነጥቦችን ማስተዋል የሚያስፈልግ መሆኑን እናስገነዝባለን፡፡ የመጀመሪያው የመጽሐፍ ቅዱስ አጻጻፍ ዘይቤ የሰዋስው፣ የጊዜ ቅደም ተከተልን፣ እንዲሁም የድርጊት ቅደም ተከተልን የማይጠንቅቅ  መሆኑን ነው፡፡ የወደፊት ጊዜን በኃላፊ ግስ መግለጽ የመጽሐፍ ቅዱስ አጻጻፍ ጠባይ ነው፡፡ ለምሳሌ በኢሳ 53፡1 ያለውን ብናይ ‹‹በእውነት ደዌያችንን ይቀበላል›› ማለት ሲገባው (ነቢዩ ከጌታችን አስቀድሞ የነበረ ነውና) ‹‹በእውነት ደዌያችንን ተቀበለ›› ይላል፡፡ ቅዱስ ዳዊትም እንዲሁ ‹‹በቀሚሴ ዕጣ ይጣጣላሉ›› በማለት ፈንታ ‹‹ዕጣ ተጣጣሉ›› ብሏል፡፡ መዝ 21፡12 በሌላ በኩል ቅዱሳን ነቢያት መጻዕያትን እንደተፈጸሙ አድርገው መናገራቸው የእምነታቸውን ጽናትና የመንፈስ ቅዱስን ሥራ ያስገነዝበናል፡፡ የቅዱሳት መጻሕፍት መተርጉማን አባቶቻችን “መጽሐፍ ምስጢር እንጂ ዘይቤ አይጠነቅቅም” የሚሉት ለዚህ ነው፡፡ የመጽሐፍ ቅዱስ ዓላማ የእግዚአብሔርን ማዳን፣ የመንግስተ ሰማያትን ጉዞ ማሳወቅ፣ ማስረዳት እንጂ የቋንቋ ብሂል ማስተማር አይደለም፡፡

ስለሆነም ቅዱሳት መጻሕፍት የተጻፉበትን ዓላማ፣ በአንዱ መጽሐፍ ያለው ምንባብ ከሌሎች መጻሕፍት ጋር ያለውን ትይይዝ እንዲሁም በመንፈስ ቅዱስ ምሪት የተጻፉ የቀደምት ሊቃውንትን ትርጓሜዎች አገናዝበን ልንተረጉም ይገባል እንጂ ማናችንም መጽሐፍ ቅዱስን በራሳችን ስሜት ልንተረጉመው አልተፈቀደልንም፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “ይህን በመጀመሪያ ዕወቁ፤ በመጽሐፍ ያለውን ትንቢት ሁሉ ማንም ለገዛ ራሱ ሊተረጉም አልተፈቀደም፡፡ ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፤ ዳሩ ግን ቅዱሳን ሰዎች ከእግዚአብሔር ተልከው በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝተው ተናገሩ፡፡” (2ኛ ጴጥ. 1፡20-21) በማለት አስተምሮናልና፡፡ ማኅቶተ ቤተክርስቲያን፣ ንዋይ ኅሩይ የተባለ ቅዱስ ሐዋርያ ጳውሎስም “በመንፈስ እንጂ በፊደል ለማይሆን ለአዲስ ሕግ አገልጋዮች አደረገን፤ ፊደል ይገድላል፣ መንፈስ ግን ሕያው ያደርጋል፡፡” (2ኛ. ቆሮ. 3፡6) በማለት መክሮናል፡፡ ስለሆነም የቅዱሳት መጻሕፍትን ምሥጢር እንደ አባቶቻችን ልቡናን ከፍ ከፍ በማድረግ፣ በትሁት ስብዕና፣ ከቀደሙት ሊቃውንት በመማር፣ በመንፈስ ቅዱስ ምሪት ሊሆን ልንመረምር ይገባል እንጂ ቃላትና ፊደላትን ብቻ በመከተል ሳያገናዝቡ የእምነት ድምዳሜ ላይ በመድረስ ሊሆን አይገባም፡፡ ፊደልን በመከተል መንገድ የሄዱት ሁሉም ጠፍተዋልና፡፡

ሁለተኛው ማስተዋል የሚያስፈልገው ነገር ከጥንት ዘመን በነበረው መጽሐፍ ቅዱስና በዘመናችን ባሉት በተለያዩ ቋንቋዎች የታተሙት የመጽሐፍ ቅዱስ ቅጂዎች መካከል አንዳንድ ቦታዎች ላይ የቃላትና የትርጉም ልዩነቶች መኖራቸውን ነው፡፡ ይህም ልዩነት (Translation Bias) በተርጓሚው፣ አስተርጓሚው ወይም በአሳታሚው ዝንባሌ/ተጽዕኖ የመጣ ሊሆን ይችላል፡፡ ስለዚህ ቀደም ወዳሉት እትሞች ሄዶ ማረጋገጥ ተገቢ መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ ለምሳሌ በሮሜ 8፡34 (‹‹የሚማልደው››) በዕብ 7፡25 (‹‹ሊያማልድ››) በ1ኛ ዮሐ 2፡1 (‹‹ጠበቃ››) ያሉት ከቀደሙት የመጽሐፍ ቅዱሳት ቅጂዎች ጋር ያላቸውን የትርጉም ልዩነት ማስተዋል ይገባል፡፡

 አምላኬ አምላኬ ለምን ተውከኝ” (ማቴ 27፡46)

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዓለምን ለማዳን በተሰቀለ ጊዜ “አምላኬ አምላኬ ለምን ተውኸኝ?” ማለቱን ይዘው በልዩ ልዩ ክህደት ራሳቸውን የሚጎዱ ወገኖቻችን አሉ፡፡ አንዳንዶቹ በፈቃዱ የተቀበለውን መከራ በግዳጅ የተቀበለ የሚመስላቸው አሉ፡፡ ሌሎቹም አምላክነቱን ለመካድ መነሻ ያደርጉታል፤ ሌላ አምላክ ያለው (የተፈጠረ) ይመስላቸዋል፡፡ ይሁንና ጌታችን መከራውን ስለ እኛ በፈቃዱ የተቀበለ ሲሆን ዓለማትን የፈጠረ የሁሉ አስገኝ እንጂ በማንም በማን የተፈጠረ አይደለም፡፡ ጌታችን ይህንን የተናገረው ስለ ሦስት ነገሮች ነው፡፡ የመጀመሪያው ምክንያት ለአብነት ነው፡፡ በሃይማኖት ምክንያት መከራ ሲያጸኑባችሁ ‹‹አትተወን አበርታን›› እያላችሁ አምላካችሁን ተማጸኑ በችግር በሃዘናችሁም ጊዜ ጥሩኝ ሲለን ነው፡፡ ይህም ‹‹ከእኔም ተማሩ፥ እኔ የዋህ በልቤም ትሑት ነኝና›› ስላለ ነው (ማቴ 11፡29)፡፡ ሁለተኛው ምክንያት ስለ አዳም ተገብቶ የተናገረው ነው፡፡ ተላልፎ ስለተሰጠለት ስለ አዳምና ስለልጆቹ የተናገረው ቃል ነው፡፡ ስለ አዳም ተገብቶ የአዳምን መከራ ተቀበለ የአዳምን ጩኸት ጮኸ፣ ሕመም የሚሰማማውን ሥጋ እንደለበሰ ለማመልከት ታመመ፣ የባሪያውን መልክ ይዞ በትህትና ሰው ሆኖ ተገልጧልና ራሱን አዋረደ እስከ መስቀል ሞትም እንኳ ሳይቀር ታዘዘ (ፊልጵ 2፡7) ይህ የለበሰው ስጋ ይራባል፣ ይጠማል፣ይታመማልና ጌታም በለበሰው ሥጋ የተቸነከረው ችንኳር ያሰቃያል፣ ያቆስላል ያማልና አምላኬ አምላኬ ብሎ አባቱን ተጣራ።

ሦስተኛቸው ምክንያት የትንቢት ቃል ይፈጸም ዘንድ የተናገረው ነው፡፡ በዙሪያው ተሰብስበው ለነበሩት አይሁድ ‹‹ይህ ለእኔ ተጽፏልና ሂዱና ሕግና ነቢያትን አንብቡ›› ሲል ነበረ አይሁድ የነቢያትንና የሙሴን መጻሕፍት ያውቁ ስለነበር ይህ የተነገረ ስለ እርሱ እንደሆነ እንዲያምኑ ነበር፡፡  ነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት ጌታችን ይህን ጸሎት በአዳም ተገብቶ “አምላኬ አምላኬ ተመልከተኝ ለምን ተውኸኝ?” (መዝሙር 21፡1) በማለት እንደሚጸልይ በትንቢት ተናግሮ ነበር፡፡ ጌታችን ይኽንን ጸሎት በሚጸልይበት ጊዜ አዳም የተሰጠውን ተስፋ እየጠበቀ “አምላኬ አምላኬ ተመልከተኝ ለምን ተውኸኝ?” ብሎ እየተማጸነ እንደነበር የቤተክርስቲያን መተርጉማን ያስረዳሉ፡፡ በሌላም መንገድ በማቴ 12፡29 ‹‹ሰው አስቀድሞ ኃይለኛውን ሳያስር ወደ ኃይለኛው ቤት ገብቶ እቃውን ሊነጥቀው እንዴት ይችላል?›› ብሎ እንደተናገረው ሰይጣንን ወደ እግረ መስቀሉ አቅርቦ ለማሰርና ምርኮኞችን ለማስመለስ ነው፡፡ ሰይጣን በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ተዋሕዶ ከልደቱ ጀምሮ ግራ ተጋብቶ ይኖር ነበር፡፡ አንድ ጊዜ በአምላክነት፣ ሌላ ጊዜ በሰውነት ሲገለጥ አምላክነቱን የተረዳ ሲመስለው ፈርቶ ይሸሽ ነበር፤ ሰውነቱን የተረዳ ሲመስለው ደፍሮ ሊፈትነው ይቀርብ ነበር፡፡ ሰይጣንን አስሮ በአካለ ነፍስ ሲኦልን የበረበረ ጌታችን “አምላኬ አምላኬ” ማለቱን ሲሰማ ሰይጣን ዕሩቅ ብዕሲ (ፍጡር) መስሎት እንደ ቀደሙት ነቢያት ሥጋውን በመቃብር ነፍሱን በሲኦል እገዛለሁ ብሎ ሲቀርብ በእሳት ዛንጅር አስሮ ቀጥቶታል፣ በሲኦል የነበሩ ነፍሳትንም ነጻ አድርጓል፡፡ (ቆላስይስ 2፡14-15) ስለሆነም አባቶቻችን ጌታችን “አምላኬ፣ አምላኬ” ማለቱ ለአቅርቦተ ሰይጣን (ሰይጣንን አቅርቦ ለማሰር) መሆኑን ያስረዳሉ፡፡ እርሱ ፍጹም ሰው ነውና ‹‹አምላኬ አምላኬ አለ፣ ፍጹም አምላክ ነውና ‹‹ዛሬ ከእኔ ጋር በገነት ትኖራለህ›› ሲል በቀኙ ለተሰቀለው ወንበዴ ተናገረው፡፡ በዚህም በተዋሕዶ ሰው የሆነ አምላክ መሆኑን አረጋገጠልን፡፡ ‹‹አምላኬ አምላኬ›› ብሎ ሁለት ጊዜ ‹‹አምላኬ›› ያለው ነፍስና ሥጋን፣ ለጻድቃንና ለኃጥአን፣ እንዲሁም ሕዝብና አሕዛብን ለመካስ የመጣ መሆኑን ለማጠየቅ ነው፡፡

“ወደ አባቴ፣ ወደ አባታችሁ ወደ አምላኬ ወደ አምላካችሁም አርጋለሁ” (ዮሐ 20፡17)

ይኽንንም ቃል ይዘው ክብር ይግባውና የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስን አምላክነት የሚጠራጠሩ፣ ልዩ ልዩ ክህደትንም የሚናገሩ አሉ፡፡ይሁንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን ቃል የተናገረው ሞትን ድል አድርጎ ከተነሳ በኋላ ሲሆን ይህም ፍጹም በተዋሕዶ ሰው መሆኑን ለማጠየቅ ነው። ተዋሕደው ያሉ ሥጋና መለኮት ከትንሣኤም በኋላ ለአፍታም እንዳልተለያዩ ሊያስረዳን ‹‹ወደ አምላኬ›› ብሎ ተናግሯል። አንድም “በተዋሕዶ ለነሳሁት ሥጋ ፈጣሪው ወደሚሆን” አምላክ ዐርጋለው የሚል ትርጉም ይኖረዋል። ወደ አምላኬ አለ፤ ምክንያቱም መለኮት የፈጠረውን ሥጋ ንብረቱ አድርጓልና፡፡ አንድም የተዋሐደውን ሥጋ በመቃብር ጥሎት እንዳልተነሳ ለማጠየቅ ፤ ቀጥሎም አምላካችሁ አለ፤ በጥንተ ተፈጥሮ ሁላችንን ይፈጥረናልና ነው፡፡

እንደዛ ባይሆን ‹‹ወደ አምላካችን›› ብሎ በተናገረ ነበር። ወደ አባታችንና አምላካችን ብሎ በአንድነት ቃል ቢገልጸው ኖሮ እርሱም ሆነ እኛ ከአንድ ወገን መሆናችንን ያስረዳ ነበር፡፡ ነገር ግን ይህን ለመለየት ወደ አባቴና አባታችሁ ፤ ቀጥሎም አምላኬና አምላካችሁ አለን እንጅ:: ስለዚህ ይህ ቃል የሚያመለክተው ክርስቶስ በተዋሕዶ ፍጹም ሰው ፍጹም አምላክ መሆኑን ነው።  እርሱ ‹‹ወደ አባቴ›› ያለውም ለእርሱ የባህርይ አባቱ መሆኑን ሲገልጽ ነው፡፡ ቀጥሎም ‹‹ወደ አባታችሁ›› ያለው ደግሞ ለእኛ የፈጠረን አባታችን መሆኑን ሲያመለክት ነው፡፡ ሁለቱን ለመለየት ‹‹ወደ አባታቸን›› ሳይሆን ‹‹ወደ አባቴና ወደ አባታችሁ›› አለ፡፡ ሊቁ አባታችን ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ይህንን ሲያስረዳ እንዲህ አለ “ዳግመኛም በተነሣ ጊዜ ከዚህ ከአዳም ባሕርይ ሰው መሆኑን አስረዳ ፈጽሞ ከእርሱ ወደአልተለየው ወደአብም ከማረጉ አስቀድሞ ለደቀ መዛሙርቱ አምላኬ አምላካችሁ አለ፤ ይህን በሰሙ ጊዜ ይህን የተናገረ ሥጋ ብቻ እንዳይመስላቸው ሰው የሆነ እርሱ እግዚአብሔር ቃል አስቀድሞ አቡየ ብሎ ከዚህ በኋላ አምላኪየ አለ እንጂ፡፡…ከእኔ ጋር አንድ አካል አንድ ባሕርይ ላደረግኹት ለሥጋ ሥርዓት እንደሚገባ እንዲህ አባቴን አምላኪየ ብዬ ጠራሁት ይላል፡፡” (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ 68፡12-13) ቅዱስ ኤጲፋንዮስም ይህንን ቃል ሲተረጉም እንዲህ አለ፡- “የባሕርይ ልጁ ስለሆነ አቡየ (አባቴ) አለ፤ ለደቀመዛሙርቱ ስለሰጣቸው ልጅነትም አቡክሙ (አባታችሁ) አለ፤ ባሕርየ ትስብእትን ስለሚመስል ባሕርየ አርድእት አምላኪየ አለ ይኸውም ፈጣሪያችሁ ማለት ነው” (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ኤጲፋንዮስ 54፡8)

“ስለ እነርሱም ሊያማልድ ዘወትር በሕይወት ይኖራልና” (ዕብ.7:25)

ይህ ንባብ በብዙ የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ቅጅዎች ይገኛል፡፡ ከግዕዙ የተተረጎመው ግን እንዲህ ይላል “ለእነዚያስ ብዙዎች ካህናት ነበሩአቸው፤ ሞት ይሽራቸው፣ እንዲኖሩም አያሰናብታቸውም ነበርና፡፡ እርሱ ግን ለዘለዓለም ይኖራል፤ ክህነቱ አይሻርምና፡፡ ዘወትር በእርሱ በኩል ወደ እግዚአብሔር የሚቀርቡትን ሊያድናቸው ይቻለዋል፤ ለዘለዓለምም ሕያው ነውና ያስታርቃቸዋል፡፡” (ዕብ. 7፡24-25) ነገር ግን ፊደል ለሚያጠፋቸው፣ ላጠፋቸው ወገኖች ትምህርት ይሆን ዘንድ በአማርኛ ትርጉም የሚገኘውን “ሊያማልድ በሕይወት ይኖራል” የሚለውን መነሻ አድርገን እናስረዳለን፡፡

እነርሱም (ሌዋውያን ካህናት) ሞት ስላለባቸው ካህናት የሆኑት ብዙ ናቸው ፡ ክርስቶስ ግን ለዘላለም የሚኖር ስለሆነ (እግዚአብሔር ስለሆነ) የማይለወጥ ክህነት አለው (ዕብ 7፡24) ፡ ስለእነሱም ሊያማልድ ዘወትር በሕይወት ይኖራልና ፡ ስለዚህም ደግሞ በእርሱ በኩል ወደ እግዚአብሔር የሚመጡትን ፈፅሞ ሊያድናቸው ይችላል (ዕብ 7፡25)፡፡ ‹‹ስለእነርሱ ሊያማልድ ዘወትር በህይወት ይኖራል›› መባሉ ስለክርስቶስ ኃይል የመስዋእቱ ኃይል ከፍ እንዳለ መናገሩ ነው፡፡ይህን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል መናፍቃኑ ለምንፍቅና ትምህርታቸው እንዲመቻቸው ‹‹ስለ እነርሱ ሊያማልድ ዘወትር በሕይወት ይኖራል›› ብለው ያጣሙት እንጂ ቆየት ብሎ በታተመው መጽሐፍ ቅዱስ (1960) ላይ ግን ‹‹ክህነቱ አይሻርምና ዘወትር በእርሱ በኩል ወደ እግዚአብሔር የሚቀርቡትን ሊያድናቸው ይቻለዋል ለዘላለም ሕያው ነውና ያስታርቃቸዋል›› ነው የሚለው (ዕብ 7፡24-25)

ጌታችን ራሱ መስዋዕት አቅራቢ፣ ራሱ መስዋዕት፣ ራሱ መስዋዕት ተቀባይ ሆኖ አንድ ጊዜ ብቻ ራሱን ባቀረበው መስዋዕት ለዘላለም ኃጢዓታችንን ያስተሰርይልናል፡፡ አንድ ጊዜ በመስቀል ላይ ያፈሰሰው ደም ያለፈውንም ሆነ የሚመጣውን ትውልድ ለዘላለም ያስታርቀዋል እንጂ እንደ ኦሪቱ ሥርዓት ቅዱስ ጳውሎስ እንዳለው ‹‹ዕለት ዕለት መሥዋዕትን ሊያቀርብ አያስፈልገውም›› ራሱን ባቀረበ ጊዜ ይህን አንድ ጊዜ ፈጽሞ አድርጓልና፡፡ ስለዚህ እኛም ፍጹም ድኅነትን ያገኘነው አንድ ጊዜ በሠራልን የክህነት ስራ ነው፡፡ ‹‹በመስቀሉ ደም ሰላም አድርጎ በምድራዊ ወይም በሰማያት ያሉትን ሁሉ ለራሱ እንዲያስታርቅ ፈቅዷል›› (ቆላ 1፡19) ተብሎ እንደተጻፈ ይህ የሠራልን የክህነቱ ሥራው ነው፡፡ ‹‹ዘወትር ሲያስታርቀን የሚኖረው አሁንም ያማልደናል›› ካልን ግን ክርስቶስ ዕለት ዕለት ኃጢአት በሠራን ቁጥር መሞት አለበት ማለት ነው፡፡

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ይህንን ሲያብራራ ‹‹ነገር ግን የሆነው ሁሉ በክርስቶስ ከራሱ ጋር ካስታረቀን (ከባሕርይ አባቱ ከአብ፣ ከባሕርይ ሕይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ) ጋር በሥልጣን፣ በአገዛዝ፣ በሕልውና አንድ ስለሆኑ) የማስታረቅም አገልግሎት ከሰጠን ከእግዚአብሔር (የሦስትነትና የአንድነት ስማቸው) ነው አንድም ኢየሱስ ራሱ እግዚአብሔር ነው፣) እግዚአብሔር ‹‹በክርስቶስ ሆኖ›› (ሥጋን ለብሶ ሰው ሆኖ) ዓለሙን ከራሱ ጋር ያስታርቅ ነበር›› (ኀላፊ ቃል) በደላቸውንም አይቆጥርባቸውም ነበር በእኛም የማስታረቅን ቃል አኖረ እንግዲህ እግዚአብሔር በእኛ እንደሚማድ ስለ ክርስቶስ መልዕክተኞች ነን ከእግዚአብሔር ጋር ታረቀ ብለን ስለ ክርስቶስ እንለምናለን እናማልዳለን› ብሏል› (2ቆሮ 5፡18-21)፡፡

“ስለእኛ የሚማልደው ክርስቶስ ኢየሱስ ነው” (ሮሜ 8፡34)

ይህ ጥቅስ መናፍቃኑ ለራሳቸው እንዲመች አድርገው የተረጎሙት ነው፡፡ ትክክለኛው ትርጓሜ ‹‹እግዚአብሔር የመረጣቸውን ሰዎች የሚነቅፋቸው ማን ነው? የሚፈርድስ ማን ነው? የሞተው ይልቁንም ከሙታን ተለይቶ የተነሣው በእግዚአብሔርም ቀኝ የተቀመጠው ደግሞ ስለ እኛ የሚፈርደው ኢየሱስ ክርስቶስ ነው (ሮሜ 8፡33-35)፡፡›› የሚለው ነው፡፡ በ1946 ዓ.ም. እና በ2000 ዓ.ም. በታተሙት የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ቅጅዎች “ስለ እኛ የሚፈርደው” ይላል እንጂ “ስለ እኛ የሚማልደው” አይልም፡፡ ይሁንና በ1980 የታተመው ቅጅ “ስለ እኛ የሚማልደው” በማለት ከአውድ ውጭ የተረጎመውን ይዘው ፊደላውያን ሰዎች መሰረታዊ የቤተክርስቲያን መሰረተ እምነትን ለማዛባት ይደክማሉ፡፡

እነዚህ ሰዎች የዚህን የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብና ትርጓሜ ለመረዳት የሚሞክሩት በጥሬ ንባብ እንጂ የንባቡን ዓላማ ለመረዳት እንኳ ጥረት አያደርጉም፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ሰዎች ለመከራከር የሚያነሱትን ቃል የተናገረበትን አውድ መረዳት ያስፈልጋል፡፡ በሮሜ መልእክቱ 8፡31-39 ቅዱስ ጳውሎስ አንቀጸ ሰማዕታትን እያስተማረ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል፡፡ ሰማዕታት መከራ ሲቀበሉ ሊሰቀቁ እንደማይገባ፣ ይልቁንም ኢየሱስ ክርስቶስን አብነት አድርገው መከራን ሊቀበሉ እንደሚገባ ያስተማረበት ክፍል ነው፡፡ የሰማዕታትን ዋጋ ሲያስረዳም “እንግዲህ እርሱ ራሱ ካጸደቀ እግዚአብሔር የመረጣቸውን ሰዎች የሚቃወማቸው ማን ነው?” በማለት ይጠይቃል፡፡ ለዚህ መልሱን ሲሰጥ፡- “የሚፈርድስ ማን ነው?” በማለት ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ፈራጅነት (ስለ ሥሙ መከራ ለሚቀበሉ ሰማዕታት እንደሚፈርድላቸው ያስረዳል፡፡  “የሞተው ይልቁንም ከሙታን ተለይቶ የተነሣው በእግዚአብሔርም ቀኝ የተቀመጠው ደግሞ ስለ እኛ የሚፈርደው ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡” በማለትም አስረግጦ ይናገራል፡፡ ከዚህ ሁሉ ንባብ አንዲት ቃልን የሚፈርደው ከሚል የሚማልደው ወደሚል ንባብ የሚቀይሩ ሰዎች ያልተረዱት መሰረታዊ ሀሳብ የንባቡ አውድ ነው፡፡

ቅዱስ ጳውሎስ ቁጥር 35 ላይ “ከክርስቶስ ፍቅር ማን ይለየናል? መከራ ነውን? ኀዘን ነውን? ስደት ነውን? ራብ ነውን? መራቆት ነውን? ጭንቀት ነውን? ሾተል ነውን? መጽሐፍ እንዳለ ‘ስለ አንተ ዘወትር ይገድሉናል፤ እንደሚታረዱ በጎችም ሆነናል፡፡” የሚለው የሚያስረዳን የሰማዕታትን ዋጋ ነው፡፡ ሰማዕታት መከራ በተቀበሉ ሰዓት የሚፈርድላቸው (ዋጋቸውን የሚሰጣቸው) እንጂ የሚያማልዳቸው አምላክ እንዳላቸው መጽሐፍ ቅዱስ አያስተምረንም፡፡ ለማሳያ ያክል በዮሐንስ ራዕይ 6፡9-10 የተጻፈውን ነገረ ሰማዕታት ማየት እንችላለን፡፡ “አምስተኛውንም ማኅተም በፈታ ጊዜ ስለ እግዚአብሔር ቃልና ስለ ጠበቁት ምስክር የተገደሉትን ሰዎች ነፍሳት ከመሠዊያው በታች አየሁ፡፡ በታላቅ ድምፅም እየጮሁ ‘ቅዱስና እውነተኛ ጌታ ሆይ እስከ መቼ ድረስ አትፈርድም? ስለ ደማችንስ በምድር በሚኖሩት ላይ እስከ መቼ አትበቀልም?’ አሉ፡፡” እንግዲህ እናስተውል ሰማዕትነትን የተቀበሉ ሰዎች ቅዱስና እውነተኛ ፈራጅ ከሆነ ከጌታቸው ከኢየሱስ ዘንድ ፍርድን ይጠብቃሉ እንጂ ዋጋ ከፋዩን ጌታ አማላጅ አይሉትም፡፡ ስለሆነም ሰይጣን በመናፍቃን አድሮ ቅዱሳት መጻሕፍትን ያለ አውዳቸው ንባባቸውን ሲቆነጻጽል ልንታለል አይገባም፡፡

በተመሳሳይ የሊቃውንት ጉባኤ ባሳተመው ግዕዝና አማርኛ ወይም ነጠላ ትርጉም አዲስ ኪዳን እንደሚከተለው ተገልጧል፡፡ ‹‹ወመኑ ውእቱ እንከ ዘይትዋቀሦሙ ለኅሩያነ እግዚአብሔር ለእመ ለሊሁ ያጸድቅ፡፡ ወመኑ ዘይኬንን ክርስቶስ ኢየሱስ ሞተ ወተንስአ እምውታን ወሀሎ ይነብር በየማነ እግዚአብሔር ወይትዋቀሥ በእንቲአነ›› (ሮሜ 8፡33-34) ትርጉሙም ‹‹እርሱ ካጸደቀ እንግዲህ እግዚአብሔር የመረጣቸውን ሰዎች የሚቃወማቸው ማነው? የሚፈርድ ማን ነው? ክርስቶስ ኢየሱስ ሞተ፣ ከሙታንም ተለይቶ ተነሣ በእግዚአብሔር ቀኝ ተቀምጧል፣ ስለ እኛም ይፈርዳል›› ይላል፡፡

ይህንን ለራሳቸው እንዲመች አድርገው የተረጎሙትን ጥቅስ በመጠቀም አንዳንዶች ‹‹ኢየሱስ ክርስቶስ ያማልደናል›› ይላሉ፡፡ ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ‹‹በዚያን ቀን በስሜ ትለምናላችሁ፤ እኔም ስለ እናንተ አብን እንድለምን የምላችሁ አይደለሁም፡፡›› (ዮሐ 16፡26) በማለት እውነቱን ተናግሯል፡፡ እንዲሁም ‹‹አብ ሙታንን እንደሚያነሣ ሕይወትም እንደሚሰጣቸው፥ እንዲሁ ወልድ ደግሞ ለሚወዳቸው ሕይወትን ይሰጣቸዋል። ሰዎች ሁሉ አብን እንደሚያከብሩት ወልድን ያከብሩት ዘንድ፥ ፍርድን ሁሉ ለወልድ ሰጠው እንጂ አብ በአንድ ሰው ስንኳ አይፈርድም። ወልድን የማያከብር የላከውን አብን አያከብርም።›› (ዮሐ 5፡21-23) በማለት እውነተኛ ፈራጅ እርሱ መሆኑን አረጋግጧል፡፡

‹‹ከአብ ዘንድ ጠበቃ አለን››” (1ኛ ዮሐ፡2፡1)

‹‹ማንም ኃጢአትን ቢያደርግ ከአብ ዘንድ ጠበቃ አለን›› (1ኛ ዮሐ 2፡1)። ይኸንን ኃይለ ቃል የምናገኘው በተለመደው መጽሐፍ ቅዱስ በሐዋርያው በቅዱስ ዮሐንስ መልእክት ላይ ነው። ይህ ሐዋርያ በመጀመሪያቱ መልእክቱ ምዕራፍ አንድ ከቍጥር አንድ ጀምሮ እንዲህ ይላል፡፡ “ስለ ሕይወት ቃል ከመጀመሪያው የነበረውንና የሰማነውን፤ በዓይኖቻችንም ያየነውን፥ እጆቻችንም የዳሰሱትን እናወራለን፤ ሕይወትም ተገለጠ፥ አይተንማል፥እንመሰክርማለን፥ ከአብ ዘንድ የነበረውንም፥ ለእኛም የተገለጠውን የዘላለምን ሕይወት እናወራችኋለን። ”ካለ በኋላ፥በምዕ 2፡1 “ማንም ኃጢአትን ቢያደርግ ከአብ ዘንድ ጠበቃ አለን፥ እርሱም ጻድቅ የሆነ ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፤” ብሎአል። እንዲህ የሚለው በስፋት በሁሉ ዘንድ የተሰራጨው መጽሐፍ ቅዱስ ነው፡፡

ነገር ግን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በራሷ ሊቃውንት አስመርምራ፥ በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳውሎስ ዘመነ ፕትርክና፥የራሷን መጽ ሐፍ ቅዱስ በ2000 ዓ.ም. በማሳተሟ ችግሩ ተቀርፎአል። እንደተለመደው ይኸንን ገጸ ንባብ፥ለአማርኛው ጥንት ከሆነው ግዕዝ ጋር እናገናዝበዋለን። “ደቂ ቅየ ዘንተ እጽሕፍ ለክሙ ከመ ኢተአብሱ፤ልጆቼ ሆይ፥እንዳትበድሉ ይህን እጽፍላችኋለሁ” በማለት የጻፈበትን ምክንያት ካስረዳ በኋላ፡-“ወእመኒ ቦ ዘአበሰ ጰራቅሊጦስ ብነ ኀበ አብ ኢየሱስ ክርስቶስ፤ጻድቅ ውእቱ ይኅድግ ለነ ኃጣውኢነ፤ የሚበድልም ቢኖር ከአብ ዘንድ ጰራቅሊጦስ አለን፥ኢየሱስ ክርስቶስም ኃጢአታችንን ያስተሠርይልን ዘንድ ጻድቅ ነው፤(በድሎ ንስሐ የገባ ሰው ቢኖር ኃጢአታች ንን የሚያስተሠርይልን ኢየሱስ ክርስቶስ ከአብ ዘንድ የሚልክልን ጰራቅሊጦስ አለን፥ እርሱ ኃጢ አታችንን ያስተሠርይልን ዘንድ ቸር አምላክ ነው)፥ይላል።በመሆኑም፡-“ኢየሱስ ጠበቃ፤” የሚል ንባብም ትርጓሜም የለውም።

“ከእኔ አብ ይበልጣል” (ዮሐ 14፡28)

ጌታ ኢየሱስ ይህንን ያለበት ምክንያት ሥጋን በመልበሱ ህማም፣ ሞት፣ ግርፋት፣ ስቃይ፣ የመስቀል መከራ ስለሚደርስበት ነው ፡፡ አብ ግን ሥጋን ስላለበሰ ህማም፣ ሞት፣ መከራ፣ ስቃይ አያውቀውም /አይደርስበትም/ የለበትም፡፡ በዚህ ምክንያት አብ ከኔ ይበልጣል በዚህ ሰአት እኔ ወደመከራ ግርፋት ስቃይ መሄዴ ነው፤ ወደ አባቴ መሄዴ መልካም ነው፤ እሱ ዘንድ መከራ የለም ግርፋት የለም ስቃይ የለም ሥጋን በመልበሴ በሚደርስብኝ መከራ ምክንያት አብ ከኔ ይበልጣል አለ፡፡ እርሱ ከባሕርይ አባቱ ከአብና ከባህርይ ሕይወቱ ከወልድ ጋር አንድ መሆኑን ሲናገር ግን ‹‹እኔና አብ አንድ ነን›› ብሏል (ዮሐ 10፡30)፡፡

ጌታችን ሥጋን በመዋሐዱ ምክንያት እንኳን ከአብ ከመላእክትም አንሶ እንደነበር ቅዱስ ጳውሎስ በዕብራውያን መልእክቱ ይነግረናል፡፡ ዕብ 2፡9 ‹‹ነገር ግን በእግዚአብሔር ጸጋ ስለ ሰው ሁሉ ሞትን ይቀምስ ዘንድ፥ ከመላእክት ይልቅ በጥቂት አንሶ የነበረውን ኢየሱስን ከሞት መከራ የተነሣ የክብርና የምስጋናን ዘውድ ተጭኖ እናየዋለን።›› መላእክት ሥጋን ባለመልበሳቸው/ሰው  ባለመሆናቸው/የሚደርስባቸው መከራ እና ስቃይ ባለመኖሩ የመላእክት ፈጣሪ ከመላእክት አንሶ ነበር ተብሎ ተፃፈ ፡፡ ራሱን ባዶ አድርጎ ‹‹በሰውም ምሳሌ ሆኖ ራሱን ዝቅ አደረገ፡፡›› ፊልጵስዩስ 2፡6

“የክርስቶስ ራስ እግዚአብሔር ነው” (1ኛ ቆሮ 11፡3)

ቅዱስ ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ክርስቲያኖች በጻፈው መልእክቱ “ነገር ግን የወንድ ሁሉ ራስ ክርስቶስ፥ የሴትም ራስ ወንድ፥ የክርስቶስም ራስ እግዚአብሔር እንደ ሆነ ልታውቁ እወዳለሁ።” በዚህ ጦማር የምንመለከተው የዚህን ጥቅስ የመጨረሻውን ሐረግ ” የክርስቶስም ራስ እግዚአብሔር እንደሆነ ልታውቁ እወዳለሁ” የሚለው ላይ በማተኮር ነው፡፡ ይህንንም በመያዝ አንዳንዶች ክርስቶስ ከእግዚአብሔር የሚያንስ አስመስለው ይናገራሉና፡፡ እውነታው ግን እንደሚከተለው ነው፡፡

የሴት ራስ ወንድ ነው ሲል የሴት መገኛ ወንድ ነው ማለቱ ነው፡፡ ‹‹እግዚአብሔር አምላክም በአዳም ከባድ እንቅልፍን ጣለበት፥አንቀላፋም፤ ከጎኑም አንዲት አጥንትን ወስዶ ስፍራውን በሥጋ ዘጋው (ዘፍ 2:21)›› እንዳለው። ሴት ከወንድ ተገኘች እንጂ ወንድ አልፈጠራትም፡፡ ወንድ የሴት እራስ ነው የተባለው መገኛዋ ስለሆነ ነው፡፡ ስለሆነም ራስ የአካል መገኛና ተመሳሳይ፤ አንድ ባህሪ ወይም መሰረት ነው፡፡ የሴት መሰረቷ (መገኛዋ) ወንድ ነው፡ ይሁን እንጂ ሴት በወንድ አልተፈጠረችም፡፡ ነገር ግን የወንድ እና የሴት አፈጣጠር መቀዳደም ነበረበት፡፡

የክርስቶስ ራስ እግዚአብሔር ነው ሲል ደግሞ የወልድ መገኛ እግዚአብሔር አብ ነው ማለቱ ነው፡፡ ‹‹ከአብ ወጥቼ ወደ ዓለም መጥቻለሁ፤ ደግሞ ዓለምን እተወዋለሁ ወደ አብም እሄዳለሁ (ዮሐ 16:28)›› እንዳለው። ወልድ ከእግዚአብሔር ወጥቶ መጣ እንጂ በእግዚአብሔር አብ አልተፈጠረም፡፡ የሴት መገኛዋ ወንድ ቢሆንም ሴት በወንድ እንዳልተፈጠረች ሁሉ  የወልድ መገኛው ወይም መሰረቱ እግዚአብሔር አብ ቢሆንም ወልድ በእግዚአብሔር አብ አልተፈጠረም፡፡ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ አንድ አምላክ ናቸውና፡፡

“በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው” (1ኛ ጢሞ 2፡5)

‹‹አንድ እግዚአብሔር አለና በእግዚአብሔርና በሰውም መካከል ያለው መካከለኛው ደግሞ አንድ አለ እርሱም ሰው የሆነ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው (1ኛ ጢሞ. 2፡5)›› የሚለውን ቃል ይዘው ‹‹ኢየሱስ ክርስቶስ አማላጃችን ነው›› የሚሉ ወገኖች አሉ፡፡ ሐዋርያው የተናገረው ቃል ኦርቶዶክሳዊው አስተምህሮ ግን እንደሚከተለው ነው፡፡

ቅዱስ ጳውሎስ በዚህ አንቀጽ ላይ መግለጽ የፈለገው አንድ እግዚአብሔር አለና ማለቱ በስልጣን፣ በአገዛዝ፣ በፈቃድ አንድ የሆነ እግዚአብሔር (የዓለም ጌታ) አለ ማለቱ ነው፡፡ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው መካከለኛው ደግሞ አንድ አለ እርሱም ሰው የሆነ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው ማለቱ በአንድነት እግዚአብሔር ተብለው ከሚጠሩት ከሦስቱ አካላት አንዱ አካል ወልድ ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ ፍፁም አምላክ ፍፁም ሰው(ማዕከላዊ) የሆነው ማለቱ ነው፡፡ አንድ አለ ብሎ መካከለኛው አንድ ብቻ መሆኑን መግለፁ በተለየ አካሉ ፍፁም አምላክ ፍፁም ሰው የሆነው ወልድ ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ በመሆኑ ነው፡፡

ምክንያቱም እግዚአብሔር አብ መካከለኛ አይባልም፡፡ ለምን ቢባል ፍፁም አምላክ ብቻ ነው እንጂ ፍፁም ሰው አልሆነም፡፡ ወደፊትም አይሆንምና፡፡ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስም መካከለኛ አይባልም ምክንያቱም ፍፁም አምላክ ብቻ ነው እንጂ ፍፁም ሰው አልሆነም፡፡ ወደፊትም አይሆንምና፡፡ እግዚአብሔር ወልድ ኢየሱስ ክርስቶስ ግን መካከለኛ ይባላል ምክንያቱም ፍፁም አምላክ ሆኖ ሳለ አምላክነቱን ሳይለቅ ፍፁም ሰው ሆኗልና፡፡ አምላክነትን ሰውነትንም የያዘ ከሁለት አካል አንድ አካል ከሁለት ባህሪ አንድ ባህሪ በተዋህዶ የከበረ ነው፡፡ ስለዚህ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው መካከለኛው ሲል ፍፁም አምላክ ፍፁም ሰው የሆነው ማለቱ ነው፡፡

ቅዱስ ጳውሎስ ኢየሱስ ክርስቶስን መካከለኛ ነው ካለ በኋላ ወረድ ብሎ ከቁጥር 6 – 7 እንዲህ ይላል፡፡ ራሱን ለሁሉ ቤዛ ሰጠ ይህም በገዛ ዘመኑ ምስክርነቱ ነበረ በማለት ጌታ በሥጋ ማርያም ተገልፆ በምድር ይመላለስበት በነበረበት በገዛ ዘመኑ ማለትም በሥጋው ወራት ስለሁላችን ራሱን ቤዛ አድርጎ እንደሰጠ ሐዋርያው ተናገረ፡፡በሌላም ቦታ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ መካከለኛነት ሲገልጽ እንዲህ አለ፡፡ ዕብ. 9፡15 የፊተኛው ኪዳን ሲፀና ሕግን የተላለፉትን የሚቤዥ ሞት ስለሆነ የተጠሩት የዘላለምን ርስት የተስፋ ቃል እንዲቀበሉ እርሱ የአዲስ ኪዳን መካከለኛ ነው፡፡ የተጠሩት ሰዎች የዘላለምን ርስት የተስፋ ቃል እንዲቀበሉ ማለትም መንግስተ ሰማያት ትወርሳላችሁ የዘላለምን ሕይወት ታገኛላችሁ የሚለውን የተስፋ ቃል እንዲይዙ እርሱ ኢየሱስ ክርስቶስ የሐዲስ ኪዳን መካከለኛ ነው፡፡ ማለትም የዘላለም የተስፋን ቃል(አዲሱን ኪዳን) የተቀበልነው በፍጡር ሳይሆን በፈጣሪ መካከለኛነት ወይም በኢየሱስ ክርስቶስ ፍፁም አምላክ ፍፁም ሰው ሆኖ ነው ማለቱ ነው፡፡ በዚህ መሰረት ፍፁም አምላክ ፍፁም ሰው በመሆን አዲሱን ኪዳን ለሰው ልጆች የሰጠ በመሆኑ ማዕከላዊ (መካከለኛ) ተብሏል፡፡

“እርሱን ኢየሱስን እግዚአብሔር አስነሳው” (ሐዋ 2፡32)

እግዚአብሔር የሚለው የመለኮት መጠርያ ሲሆን እግዚአብሔር አብ እግዚአብሔር ወልድ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ተብሎ ይጠራል፡፡ ለዚህም መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማረጋገጫው ቀዳሚሁ ቃል ውእቱ ወውእቱ ቃል ኀበ እግዚአብሔር ውእቱ ቃል ወዝንቱ እምቀዲሙ ኀበ እግዚአብሔር ውእቱ (ዮሐ 1፡2)፡፡ ስለዚህ ሥላሴ በፈቃድ አንድ በመሆናቸው አንዲት በሆኑት በአብ በራሱ እና በመንፈስ ቅዱስ ፈቃድ ተነሳ፤ ኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔር በመሆኑ ተነሳ ተብሎ ይተረጎማል ይታመናል፡፡ ትንቢቱም የሚያረጋግጥልን ይህንኑ ነው (ወተንስአ እግዚአብሔር ከመዘንቃህ እምንዋም ወከመ ኃያል ወህዳገ ወይን ወቀተለፀሮ በድህሬሁ) እግዚአብሔር ከእንቅልፍ እንደሚነሳ እንደሚነቃ ተነሳ የወይን ስካር እንደተወ እንደ ኃያልም ሰው ጠላቶቹን በኋላው መታ መዝ( 77፡65)።

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ «ይህን ቤተ መቅደስ አፍርሱት እኔ በሶስተኛው ቀን አነሳዋለሁ›› ያለው በራሱ መለኮታዊ ስልጣን እንደሚነሳ ሲናገር ነው (ዩሐ.ወ 2፥19)። በተጨማሪም «ነፍሴን ደግሞ አነሣት ዘንድ አኖራታለሁ…. እኔ በፍቃዴ አኖራታለሁ እንጂ ከእኔ ማንም አይወስዳትም ላኖራት ስልጣን አለኝ ደግሞ ላነሳት ስልጣን አለኝ» (ዮሐ 10፥17) ብሏል። ስለዚህን ክርስቶስ የሞትን ማሰሪያ የሚያጠፋ መለኮታዊ ኃይል ያለው አምላክ ስለሆነ ሌላ አስነሺ አላስፈለገውም።

“በእግዚአብሔር ፍጥረት መጀመሪያ የነበረው” (ራዕይ 3፡14)

የዚህ አነጋገር ትርጓሜ ፍጥረታት ከመፈጠራቸው በፊት ያለው የነበረው ለማለት ነው፡፡ የቀድሞው ትርጓሜ ‹‹እርሱ እግዚአብሔር ከፈጠረው ሁሉ አስቀድሞ የነበረው›› ሲል ጽፎታል፡፡ እንግዲህ ከፍጥረት ሁሉ ቀድሞ የነበረ ነው ማለትና መጀመሪያ ተፈጠረ ማለት የሰማይና የምድር ያህል በአነጋገርም ሆነ በሀሳብ የተራራቁ ናቸው፡፡ ፈጣሪ ኢየሱስ ክርስቶስ ከፈጠረው ፍጥረት ቀድሞ መኖሩ የተረጋገጠ ነው፡፡ ስለዚህ እግዚአብሔርነቱ ከፈጠረው ፍጥረት ሁሉ አስቀድሞ የነበረው እርሱ እግዚአብሔር ወልድ (ኢየሱስ ክርስቶስ) እንዲህ አለ ብለህ ጻፍለት አለ እንጂ የእግዚአብሔር የመጀመሪያ ፍጥረቱ አላለም፡፡

“እንደ እግዚአብሔር ምሳሌ የተፈጠረውን አዲሱን ሰው ልበሱ” (ኤፌ 4፡24)

በእግዚአብሔር ምሳሌ (አርአያ) የተፈጠረው ቀዳማዊ አዳም እንጂ ሁለተኛው አዳም የተባለው ኢየሱስ ክርስቶስ አይደለም፡፡ እግዚአብሔር ሰውን በመልካችን እንደምሳሌችን እንፍጠር በማለት አዳምን ፈጠረ፡፡ ዘፍ 1፡26 ይህ በንጽሕና በቅድስና በአርአያ ሥላሴ የተፈጠረው አዳም ትዕዛዘ እግዚአብሔርን በመጣሱ ተዋረደ ጎሰቆለ፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ለወደቀው አዳም ክሶ የቀደመ ክብሩን ንጽሕናውን ቅድስናውን መለሰለት፡፡ በጥንተ ተፈጥሮ የፈጠረን አምላክ በሐዲስ ተፈጥሮ ፈጠረን፤ በኃጢአት ያረጀው የአዳም ባህርይ በክርስቶስ መስዋዕትነት ታደሰ፡፡ ይህንን ሲያስረዳና ዳግመኛ ወደ ኃጢአት እንዳንመለስ ሲመክረን እግዚአብሔር ያደሰውን አዲሱን ሰውነት ልበሱት በእውነት በቅንነት በንጽሕናም አለ፡፡

“ያቺን ሰዓት ልጅም ቢሆን አያውቃትም” (ማቴ 24፡36)

ከፍጡራን ሲለየው ነው እንጂ ከወልድ ከመንፈስ ቅዱስ ሲለየው አይደለም፡፡ ልብ ቃልና እስትንፋስ ያለው አንድ ሰው በልቡ አስቦት አውቆት ለመናገር ጊዜው ባለመድረሱ ሰዓት እየጠበቀለት ሰውሮ የያዘውን ነገር በቃል ሳይናገረው ቢቆይ ቢጠየቅም ዛሬ አልናገረውም ቢል አያውቀውም እንደማይባል ወልድም ያቺ ዕለት ያቺ ሰዓት የምትገለጽበት ጊዜው እስኪደርስ በልቤ በአብ ሰውሬ አቆያታለሁ እንጂ ዛሬ በቃልነቴ አውጥቼ አልናገራትም ማለቱ ነው እንጂ የማያውቃት ሆኖ አይደለም፡፡ ባያውቃትማ ምልክቶቹን ባልተናገረም ነበር፡፡ ነገር ግን ቢያውቃትም ቀኒቱን ለሰው ልጆች ሊገልጻት አልፈለገም፡፡ ይህም ቀኑ ሩቅ ነው ብለው ችላ እንዳይሉ ቅርብ ነው ብለው የዚህ ዓለም ኃላፊነታቸውን እንዳይዘነጉ ያደረገው ነው፡፡

አንድም ወልድ ቅድመ ተዋሕዶ የነበረ አላዋቂ ሥጋን እንደተዋሐደ ለማጠየቅ ነው፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አልአዛርን ከሞት እያስነሳ የት ቀበራችሁት እያለ ይጠይቅ ነበር (ዮሐ 11)፡፡ አስራ ሁለት ዓመት ደም ሲፈሳት የነበረች ሴት ስትነካው ማነው የነካኝ እያለ ኃይል ከውስጤ ወጥቷል (ሉቃ 8፡43) ይል ነበር፡፡ ይህን የተናገረው ‹‹ቅድመ ተዋሕዶ አላዋቂ የነበረውን ሥጋ በእውነት እንደተዋሐደ ለማስረዳት ሲል›› ነው፡፡

አንድም አብ ለልጁ በመስጠት አውቋታል፡፡ ወልድ ግን በሥራ አላወቃትም ሲል እንዲህ አለ፡፡ ይህም ማለት የዓለም ፍጻሜ ዕለቱና ሰዓቱ በአብ ልብነት ትታወቃለች እንጂ በወልድ ቃልነት አልተነገረችም፤ ምጽአተ ክርስቶስ ትሁን ትፈጸም አልተባለችም ሲል ነው፡፡  አንድም ወልድ ብቻውን ያለ አብ አያውቃትም ሲል ነው፡፡ ከአብ ተለይቶ እንደማያውቃት ከልቡ የተሰወረች አለመሆንዋን፤ቀኒቱ በአብም ዘንድ የምትታወቅ መሆንዋን ለመግለጽ ነው፡፡ መንፈስ ቅዱስም ያውቃታል፡፡ 1ኛ ቆሮ 2፡10 የጌታ መምጫ ቀን በሥላሴ ዘንድ ብቻ መታወቅዋን መግለጹንና ከዚህ ውጭ ግን ከሰማይ መላእክትም ሆነ ከምድራዊያን ወገኖች የተሰወረች መሆንዋን ገልጾልናል፡፡

“ወልድም ሁሉን ላስገዛለት ይገዛል” (1ኛ ቆሮ 15፡24-28)

ይህንን ይዘው ‹‹ወልድ ለአብ ይገዛል›› የሚሉ አሉ፡፡ ነገር ግን የዚህ ቃል ትርጉም እነርሱ እንደሚሉት ሳይሆን እንደሚከተለው ነው፡፡ሁሉን ካስገዛለት (ሥልጣን ከሰጠው) ከወልድ ሞት እንዲያንስ ይታወቃል፡፡ ሞት ከሁሉ በሁሉ ላይ እንዲሰለጥን ያደረገው ወልድ ነውና፡፡ ከሰው ደግሞ ሞት እንዲያንስ ይታወቃል፤በዕለተ ምጽአት ሞት ይሻራል፡፡ ሁሉ ሞትን ድል አድርገው ይነሳሉና፡፡ ለሞት ሁሉ በተገዛለት ጊዜ ያን ጊዜ ወልድም ሁሉን እንዲገዛ ስልጣን ሰጥቶት ለነበረው ለሞት ተገዝቷል፡፡ በዕለተ ዓርብ ጌታ ስለ ሰው ልጆች ለነበረው ለሞት ተገዝቷል፡፡ በዕለተ ዓርብ ጌታ ለሰው ልጆች ብሎ እንደሞተ ሲገልጽ ነው፡፡ ነገር ግን ክርስቶስ በገዛ ፈቃዱ ሞተ እንጂ እንደሌሎች ሰዎች በግድ የሞተ አይደለም፡፡ ራሱ ወዶ ፈቅዶ ሦስት መዓልት ሦስት ሌሊት በከርሠ መቃብር አደረ እንጂ፡፡ ይህም ወዶ ፈቅዶ ያደረገው መሆኑን ጳውሎስ ሲገልጽ ‹‹ሁሉን ላስገዛለት ተገዢ ይሆናል›› አለ፡፡ እንዲገዛ ስልጣን ለሰጠው ለሞት ወዶ ፈቅዶ ራሱን ሰጠ ማለት ነው፡፡

“ስለምን ቸር ትለኛለህ? ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ማንም የለም” (ማር 10፡18)

ጌታችን ራሱን ‹‹ቸር ጠባቂ እኔ ነኝ›› ብሏል (ዮሐ 10፡11)፡፡ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ከሌለ፤ እርሱ ደግሞ ከአብና ከመንፈስ ቅዱስ ጋር በባህርይ በመለኮት አንድ ካልሆነ እንዴት ‹‹ቸር ጠባቂ እኔ ነኝ ሊል ቻለ?›› ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ማንም የለም ያለው ጠያቂው ምስጋናን ከእግዚአብሔር ዘንድ ሽቶ (ቸር ብለው ቸር ይለኛል ብሎ ነበርና መጣጡ) ነበርና ‹‹ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር የለም›› በማለት የእርሱን ቸር መሆን ሲገልጽ ከእግዚአብሔር በቀር ሰው ቸር ሊባል አይገባውም ብሎ መለሰለት፡፡ በዚህም ሰውየው በልቡ አስቦ የመጣውን እንዳወቀበት ገልጾለታል፡፡ በተጨማሪም በሉቃስ 11፡27 ላይ  ‹‹ይህንም ሲናገር፥ ከሕዝቡ አንዲት ሴት ድምፅዋን ከፍ አድርጋ፥ የተሸከመችህ ማኅፀንና የጠባሃቸው ጡቶች ብፁዓን ናቸው አለችው። እርሱ ግን፥ አዎን፥ ብፁዓንስ የእግዚአብሔርን ቃል ሰምተው የሚጠብቁት ናቸው አለ›› የሚለው ከዚህ ጋር ተመሳሳይ ነው፡፡

በምስጢረ ሥጋዌ ላይ የተነሱና የሚነሱ እጅግ ብዙ ጥያቄዎች አሉ፡፡ መጽሐፍ ቅዱስን ያለመንፈስ ቅዱስ መሪነት በሥጋዊ አዕምሮ በራሱ እየተረጎመ የሚሄድ ሁሉ በየዘመናቱ የተለያዩ ጥያቄዎችን በማንሳት በክርስቲያኖች ላይ ውዥንብር ለመፍጠር ይሞክራል፡፡ ከዚህ ለመጠበቅ እውነተኛውን የሐዋርያትና የሊቃውንተ ቤተክርስቲያን አስተምህሮ አስቀድሞ መማርና ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ለዕብራዊያን ክርስቲያኖች በጻፈው መልእክቱ ‹‹የእግዚአብሔርን ቃል የተናገሩአችሁን ዋኖቻችሁን አስቡ፥ የኑሮአቸውንም ፍሬ እየተመለከታችሁ በእምነታቸው ምሰሉአቸው። ኢየሱስ ክርስቶስ ትናንትና ዛሬ እስከ ለዘላለምም ያው ነው፣ ልዩ ልዩ በሆነ እንግዳ ትምህርት አትወሰዱ።›› (ዕብ 13-7-8) እንዳለው ከጌታችን እግር ሥር ቁጭ ብለው የተማሩት ዋኖቻችን ቅዱሳን ሐዋርያት በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ለዓለም ሁሉ ያስተማሩት እውነተኛው የወንጌል ቃል እያለ በየዘመናቱ የተነሱ መናፍቃን አስርገው ባስገቡት የስህተት ትምህርት ልንወሰድ አይገባም፡፡ ስለዚህም ሐዋርያዊት የሆነችው ቤተክርስቲያን የምታስተምረውን አምላክ ሰው የሆነበትን ምስጢረ ተዋሕዶ ጠንቅቆ በማወቅና በማመን ለሌሎችም ማስተማር ይገባል፡፡ የጌታችን ተዋሕዶ ምሥጢር በእምነት እንደደከሙት የመሰናከያ አለት ሳይሆን የመዳን መሰረት እንዲሆንልን ስለ መድኃኒታችን የምናምነውን፣ የምንናገረውን እንወቅ። የቤተክርስቲያን አምላክ እግዚአብሔር ማስተዋሉን ያድለን።

ወስብሃት ለእግዚአብሔር

ምስጢረ ሥጋዌ: ኢየሱስ ክርስቶስ በተዋሕዶ ሰው የሆነ አምላክ ነው!

Incarnation_cover

ምስጢረ ሥጋዌ “ቃል ስጋ ሆነ… በእኛም አደረ” በሚለዉ የወንጌል ቃል ላይ የተመሰረተ ታላቅ የክርስትና ሃይማኖት ምስጢር ነዉ (ዮሐ 1፥14)። ይህ ምስጢር አምላካችን የእግዚአብሔር ልጅ፣ እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ በተለየ አካሉ ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል በሥጋ በመወለዱ (ሰው በመሆኑ) አምላክ ሰው የሆነበት፣ ሰው አምላክ የሆነበት ልዩ ምስጢር ነው፡፡ የሰው ልጅ በበደሉ ምክንያት ከመጣበት ሞት የዳነበት ምስጢር ነው፡፡ በተጨማሪም ቤተክርስቲያናችን ‹‹ተዋሕዶ›› የሚለውን ስያሜ ያገኘችበት እኛም “ክርስቲያን” የተባልንበት ምስጢር ነው፡፡ ሰማያዊው “ነገረ እግዚአብሔር” ለሰው ልጅ የተገለጠው በዚህ ምስጢር ነው፡፡ ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ስለ ምስጢረ ሥጋዌ ታላቅነት ሲናገር “የተነገረውን አስተውል፤ እግዚአብሔር ከእኛ ባሕርይ የተዋሐደው ተዋሕዶ ጥቂት ክብር አይምሰልህ፣ ይህንን ለመላእክት አላደረገውምና፡፡” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ 62፡4)

የኢየሱስ ክርስቶስ ሁለት ልደታት

ወልደ እግዚአብሔር፣ ወልደ ማርያም (የእግዚአብሔር አብ ልጅ፣ የድንግል ማርያም ልጅ) ኢየሱስ ክርስቶስ ሁለት ልደታት አሉት፡፡ የመጀመሪያው (ቀዳማዊ) ልደት ዘመን ከመቆጠሩ ዓለም ከመፈጠሩ በፊት እግዚአብሔር ወልድ ከእግዚአብሔር አብ ከሰው አእምሮ በላይ በሆነ ምሥጢር (አካል ዘእምአካል ባህርይ ዘእምባህርይ) የተወለደው ልደት ነው (መዝ 2፥7 መዝ 109፥3 ምሳ 8፥25)፡፡ ሁለተኛው (ደኀራዊ) ልደቱ ደግሞ  ዓለም ከተፈጠረ አዳም ከበደለ ከአምስት ሺ አምስት መቶ ዘመን በኋላ ከቅድስት ድንግል ማርያም በሥጋ የተወለደው ልደት ነው (ገላ 4፥4 ኢሳ 7፥14 ኢሳ 9፥6 ዘፍ 3፥15 ፤18፥13 ፤ 12፥8 ፣ መዝ 106፥20)፡፡ ዘመን የማይቆጠረለት፣ በቅድምና ከአብ ከመንፈስ ቅዱስ ጋር የነበረ፣ ዓለምንም በአምላክነቱ የፈጠረ የእግዚአብሔር ልጅ፣ አካላዊ ቃል መለኮታዊ አካሉን፣ መለኮታዊ ባሕርይውን ሳይለቅ በተለየ አካሉ ንጽሕት፣ የባሕርያችን መመኪያ ከምትሆን  ከድንግል ማርያም በሥጋ በተወለደ ጊዜ አምላካዊ አካልና ባሕርይን ከሰው አካልና ባሕርይ ጋር ያለመጠፋፋት፣ ያለመቀላቀል ተዋሐደ እንጅ አካሉም ባሕርይውም አልተለወጠም፡፡

ሊቁ አባታችን ቅዱስ ፊሊክስ የጌታችንን ቀዳማዊና ደኀራዊ ልደቱን በተናገረበት አንቀጽ “ዓለም ሳይፈጠር ከእግዚአብሔር አብ የተወለደው በኋላ ዘመን በእመቤታችን በቅድስት ድንግል ማርያም ማኅፀን ያደረ እርሱ ነው፤ እርሱ ሰውም ቢሆን አንድ አካል፣ አንድ ገፅ፣ አንድ ባሕርይ ነው” በማለት ሁለቱን ልደታት አስተምሯል፡፡ ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ፊሊክስ 38፡10 በተጨማሪም ቅዱስ ናጣሊስ “ከእግዚአብሔር አብ በተወለደው በቀዳማዊ ልደቱ የእግዚአብሔር አብ ልጅ ነው፤ ከድንግል በተወለደው በደኃራዊ ልደቱ የሰው ልጅ ሆነ፡፡ እርሱ አንዱ በመለኮት ከአብ ጋር አንድ የሚሆን የሚተካከል ፍጹም አምላክ ነው፤ እርሱ ብቻ ከድንግል በተወለደው ልደት በሥጋ ከሰው ጋር አንድ የሚሆን ፍጹም ሰው ነው፡፡” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ናጣሊስ 46፡3-4)

አምላክ ለምን ሰው ሆነ?

ምስጢረ ሥጋዌ አምላክ ሰው የሆነበት ሰውም አምላክ የሆነበት ምስጢር ነው ስንል ‹‹አምላክ ለምን ሰው ሆነ?›› የሚለውን በመጻሕፍት ማስረጃነት መዳሰስ ያሻል፡፡ የእግዚአብሔርን ዕቅድ በሙሉ መርምሮ የሚያውቅ ባይኖርም በቅዱሳት መጻሕፍት በተገለጠውና በሊቃውንት አስተምህሮ በተተነተነው መሠረት አምላክ ሰው የሆነባቸው ዋና ዋና ምክንያቶች ቤዛ ለመሆን (ኢሳ 64፥6 ኢሳ 53፥5 ዕብ 9፥26 ዮሐ 10፥15-18) (‹‹የወደቁትን ያነሳ ዘንድ፣ በክብር ከፍ ያደርገን ዘንድ››)፣ አርአያ ለመሆን (ዘፍ 3፥12 4፥8 13፥3፣ መዝ 61፥4 ማቴ 11:29 2ኛ ጴጥ 2፥21)፣ ፍቅሩን ለመግለጥ (ሆሴ 14፥4) (ዮሐ 3፥16) (1ኛ ዮሐ 4፥19፣ ሮሜ 5፥8፣ ኤፌ 2፥4)፣ አምላክ መኖሩን ለመግለጽ (ሮሜ 1:19-20 ዮሐ 14:8-9 ዮሐ 1:18)፣ የሰይጣንን ጥበብ ለመሻር (ዕብ 2:9;14;15) እና እነዚህን የሚመስሉት ናቸው፡፡

ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘአርማንያ አምላክ ለምን ሰው መሆን እንዳስፈለገው ሲያስረዳ “ከብርሃን የተገኘ ብርሃን፤ ከሕይወት የተገኘ ሕይወት፤ ተቀዳሚ ተከታይ የሌለው ልጁን ወደዚህ ዓለም የላከው ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም የእኛን ባሕርይ ይዋሐድ ዘንድ ጌትነቱንም ወደማወቅ ያደርሰን ዘንድ ነው፡፡” ብሏል፡፡ ዮሐ. 6፡55፣ ዮሐ. 11፡25፣ ገላ. 4፡4፣ ኤፌ. 2፡16፣ ሐዋ. 4፡12 (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘአርማንያ 15፡2) ቅዱስ እለእስክንድሮስም “እግዚአብሔር ቃል ወደዚህ ዓለም ይመጣ ዘንድ ከንጽሕት ድንግል ማርያም ሥጋን ይዋሐድ ዘንድ ምን አተጋው? በጨርቅ ይጠቀለል ዘንድ፣ በበረት ይጣል ዘንድ፣ ከሴት (ከድንግል) ጡት ወተትን ይተባ ዘንድ፣ በዮርዳኖስ ይጠመቅ ዘንድ ምን አተጋው? ሕግ አፍራሽ ጲላጦስ ይዘብትበት ዘንድ፣ በመስቀል ይሰቀል ዘንድ፣ በመቃብር ይቀበር ዘንድ፣ በሦስተኛው ቀን ይነሣ ዘንድ ምን አተጋው? በፍዳ ተይዘን የነበርን እኛን ያድነን ዘንድ፣ ለእኛ ብሎ አይደለምን?” በማለት አምላክ ሰው የሆነበትን ምክንያት በአንክሮ ገልጾታል፡፡ ኢሳ. 7፡14፣ ፊልጵ. 2፡5-9፣ 1ኛ ቆሮ. 1፡21-25 (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ እለእስክንድሮስ 16፡2-3)

አምላክ እንዴት ሰው ሆነ?

ቅድመ ተዋሕዶ (ከተዋሕዶ በፊት) ሁለት ባሕርያት ሁለት አካላት ነበሩ፡፡ እነዚህም መለኮትና ትስብዕት (ሰው) ናቸው፡፡ እግዚአብሔር ወልድ፡ ፈጣሪ፣ በባሕርይ ከአብና ከመንፈስ ቅዱስ ጋር አንድ የሆነ፣ ከሦስቱ አካላት አንዱ ወልድ ሲሆን በሁሉም ቦታ ያለ፣ ዘላለማዊ፣ ከሁሉ በላይ የሆነ፣ ሁሉን የሚያውቅ፣ ሁሉን ማድረግ የሚችል፣ ሁሉን የፈጠረ ነው፡፡ በአንጻሩ ትስብዕት (ሰው) ደግሞ አራት ባሕርያተ ሥጋ (ከአፈር፣ ከነፋስ፣ ከእሳትና ከውኃ የተሠራ) እና ሦስት ባሕርያተ ነፍስ (ልባዊት፣ ነባቢት፣ ሕያዊት) ያለችው በእግዚአብሔር አምሳል የተፈጠረ ሲሆን ውሱን፣ የሚደክም፣ የሚራብ፣ የሚጠማ፣ የሚታመም፣ የሚያንቀላፋ፣ የሚሞት ነው፡፡

ተዋሕዶ ከሁለት አካል አንድ አካል፣ ከሁለት ባሕርይ አንድ ባሕርይ የመሆን ምስጢር ነው፡፡ ከሁለት አካል አንድ አካል ሲባል ረቂቅ መለኮት ርቀቱን ሳይለቅ፣ ግዙፍ ሥጋ ግዙፍነቱን ሳይለቅ ማለትም ግዙፍ ሥጋ ረቂቅ መለኮትን ግዙፍ ሳያደርገው፣ ረቂቅ መለኮት ግዙፉን ሥጋ ሳያረቀው በመጠባበቅ (በተዐቅቦ) ተዋሐዱ ማለት ነው፡፡ ከሁለት ባሕርይ አንድ ባሕርይ ማለት ደግሞ መለኮት የእርሱ ያልሆነውን የሥጋ ባሕርይ ባሕርዩ አድርጎ፣ ሥጋም የእርሱ ያልሆነውን የመለኮት ባሕርይ ባሕርዩ አድርጎ ተዋሐዱ ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ነገር ቅዱስ ቴዎዶስዮስ “ከተዋሕዶ በኋላስ ሁለት ባሕርይ አንልም፤ እንደ ንጹሐን አባቶቻችን ክርስቶስ (መለኮትና ትስብእት) በአንድ አካል ሁለተኛ የሌለው አንድ እንደሆነ እንናገራለን እንጂ፡፡” በማለት አስተምሯል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ቴዎዶስዮስ 82፡37) ቅዱስ ቄርሎስም “የሥጋ ገንዘብ ለቃል የቃል ገንዘብ ለሥጋ ሆነ” በማለት አንድ አካል አንድ ባህርይ መሆኑን ተናግሯል፡፡

አምላክ ሰው የሆነው ያለመለወጥ (ዘእንበለ ውላጤ) ነው፡፡ ይህም በቃና ገሊላ ውኃ ወደ ወይን ጠጅ እንደተለወጠው ሳይሆን የመለኮትነቱ አካል፣ ባሕርይ ወደ ትስብዕት አካል፣ ባሕርይ ሳይለወጥ፣ የትስብዕትም አካል፣ ባሕርይ ወደ መለኮትነት ሳይለወጥ ነው በተዋሕዶ አምላክ ሰው፣ ሰውም አምላክ የሆነው፡፡ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘእንዚናዙ አምላክ መለወጥ የሌለበት መሆኑን ሲናገር “ሁሉን የፈጠረ ነው፤ ሰው ከመሆኑ አስቀድሞ፤ ሰውም ሆኖ ከቅድስት ድንግል ማርያም ከተወለደ በኋላ እግዚአብሔር ቃል ነውና እርሱ መቸም መች አንድ ነው፤ የመለኮቱ ባሕርይ ወደ ሰውነቱ ባሕርይ አልተለወጠም፤ የሰውነቱ ባሕርይም ወደ መለኮቱ ባሕርይ አልተለወጠም፤ ደንግል ማርያም አንድ አካል ሆኖ ወለደችው እንጂ፤ ሰብአ ሰገልም አንድ ባሕርይ ሁኖ ሰገዱለት እንጂ፡፡” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘእንዚናዙ 60፡17)

የመለኮትና የትስብዕት ተዋሕዶ ያለመመለስ (እንበለ ሚጠት) ነው፡፡ የሙሴ በትር እባብ ከሆነች በኋላ ተመልሳ በትር እንደሆነችው መመለስ (ሚጠት) የሌለበት ነው፡፡ ምስጢረ ተዋሕዶ የተፈጸመው ያለመቀላቀል (ዘእንበለ ቱሳሔ) ነው፡፡ ይህም ወተትና ውኃ ሲቀላቀሉ ሌላ ሦስተኛ መልክ ያለው ነገር እንደሚሰጡት ሳይሆን መለኮትና ትስብዕት የተዋሐዱት በመጠባበቅ (በተዐቅቦ) ነው፡፡ ቅዱስ ሳዊሮስ ስለተዋሕዶ ምስጢር ሲናገር “የምናምንባት ሃይማኖት ይህች ናት፤ መስሎ በመታየት በሐሰት አልተወለደም፤ ባሕርይን እውነት በሚያደርግ በከዊን ነው እንጂ፤ ይኸውም በተዋሕዶ እግዚአብሔርም ሰውም መሆን ነው፤ እርሱ ሰው የሆነ አምላክ ነውና፡፡” በማለት አስረድቷል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ሳዊሮስ 84፡13)

የመለኮትና የትስብዕት ተዋሕዶ ያለማደር (ዘእንበለ ኅድረት) ነው፡፡ ሰይፍ በሰገባው፣ ዳዊትም በማኅደሩ እንደሚያድር መለኮትም በሥጋ ላይ አደረበት የሚል የንስጥሮስ ክህደት በተዋሕዶ ዘንድ የተወገዘ ነው፡፡ የመለኮትና የትስብዕት ተዋሕዶ ልብስ በልብስ ላይ እንደሚደረበው ወይም እንጀራ በእንጀራ ላይ እንዲሚደራረበው ሳይሆን ያለመደራረብ (ዘእንበለት ትድምርት) ነው፡፡ የተዋሕዶ ምስጢር ሥጋና ነፍስ ተዋሕደው ኖረው በሞት ሰዓት እንደሚለያዩትም ሳይሆን ያለመለያየት (ዘእንበለ ፍልጠት) ነው፡፡ ስለዚህም ነገር ሊቁ ቅዱስ አዮክንድዮስ “ሥጋ በሠራው ሥራ ሁሉ መለኮት አንዲት ሰዓት ስንኳን በማናቸውም ሥራ ከእርሱ እንዳልተለየ እናምናለን፤ ጌታችን መድኃኒታችን ሰው በሆነ ጊዜ መለኮቱን ከሥጋ ጋር በተዋሕዶ አንድ እንደ አደረገ እናምናለን፡፡ መለኮትም ከትስብእት ጋር ከተዋሐደ በኋላ ከሥራ በማናቸውም ሥራ አንድነታቸው ፈጽሞ አልተለየም፤ መለየት የለባቸውምና፤ ለመለኮት ጥንት እንደሌለው ከትንሣኤው በኋላ ለትስብእትም እንዲሁ ፍጻሜ የለውም፡፡” በማለት ተናግሯል፡፡ (ዕብ. 13፡8) )ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ አዮክንድዮስ 44፡4-5)

የመለኮትና የትስብዕት ተዋሕዶ እንጨትና ዛቢያው (መቁረጫው) ተዋደው በኋላ እንደሚነጣጠሉትም ሳይሆን ያለመነጣጠል (ዘእንበለ ቡዐዴ) ነው፡፡ በዚህም አምላክ ሰው የሆነበት ምስጢር እጅግ ድንቅ ነው፤ ዓለምን ከፈጠረበት ምስጢርም ይበልጣል ይላሉ ሊቃውንት፡፡ አምላክ በተዋሕዶ ሰው ስለሆነበት ምስጢር ቅዱስ መጠሊጎን ሲናገር “የእግዚአብሔር ልጅ ወልድ ዋሕድ ነፍስን ሥጋን ነስቶ ሰው ሆነ ባልን ጊዜም ስለዚህም ነገር ቢሆን እነዚያ እንደሚያምኑ መቀላቀል የለበትም፤ የቃል ባሕርይ የሥጋን ባሕርይ ወደመሆን የሥጋ ባሕርይም የቃል ባሕርይን ወደመሆን አልተለወጠም፤ ሁለቱ ባሕርያት ያለመለዋወጥ ባለመቀላቀል ጸንተው ይኖራሉ እንጂ” በማለት አረጋግጦልናል፡፡ (ዮሐ. 1፡1-18፣ ዮሐ. 3፡18፣ 1ኛ ቆሮ. 8፡6) (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ መጠሊጎን 43፡6)

ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምላክ ፍጹም ሰው ነው!

በተዋሕዶ የከበረው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምላክ ፍጹም ሰው ነው፡፡ ፍጹም አምላክነቱ አምላካዊ መስዋእትን ሲቀበል (ሉቃ. 2፡11)፣ ወጀቡን ጸጥ ሲያደርግ (ማቴ 8፡ 23)፣ በደረቅ ግንባር ላይ ዓይን ሲፈጥር (ዮሐ 9፡6)፣ ኃጢአትን በስልጣኑ ሲያስተሰርይ  (ማር. 2፡5)፣ በተዘጉ ደጆች ሲገባ (ዮሐ 20፡26)፣ ውኃውን ወይን ጠጅ ሲያደርግ (ዮሐ 2፡1-11)፣ እንዲሁም በአብና በመንፈስ ቅዱስ፣ በመላእክት እና በሰዎች ምስክርነት (ማቴ. 3፡16-17፣ ማቴ. 17፡5፣ ሉቃ 2፡11 ኢሳ 9፡6 ማቴ 2፡11) ታውቋል፡፡በእነዚህና በመሳሰሉትም ጌታችን እኛን ያከብረን ዘንድ ሰው ሆነ እንጂ ከአምላክነቱ ያልተለየ መሆኑን እንረዳለን፡፡ ስለዚህ ምስጢር ዘቅዱስ ቴዎፍሎስ “ሰው ሆኖ ከድንግል ተወለደ፤ ከኃጢአት በቀር የኛን ሥራ ሁሉ በመሥራት መሰለን፤ ልዩ ድንቅ በሆነ ባሕርይ ሰው በሆነ ጊዜ በመታየቱ የሰውን ባሕርይ አከበረ፡፡” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ቴዎፍሎስ 69፡7)

ፍጹም ሰው መሆኑም እንዲሁ በግዕዘ ሕፃናት ሲወለድ (ማቴ. 2፡11)፣ በታንኳ ውስጥ ተኝቶ ሲያንቀላፋ (ማቴ 8፡23)፣ ምራቁን ወደ መሬት እንትፍ ሲል (ዮሐ 9፡6)፣ ሠርግ ቤት ተጠርቶ ሲሄድ (ዮሐ 2፡1)፣ በአጭር ቁመት፣ በጠባብ ደረት ተወስኖ በአንዲት ቤት ሲታይ (ማር. 2፡1)፣ ከትንሣኤ በኋላ ሲመገብ (ሉቃ 24፡42) እና በመሳሰሉት ይታወቃል፡፡ ስለሆነም ኢየሱስ ክርስቶስ ‹‹ሰው የሆነ አምላክ›› መሆኑን እናምናለን፣ እናውቃለንም፡፡ ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ ይህንን ድንቅ ምስጢር “ጥንት የሌለው ሥጋ ጥንታዊ፣ ቀዳማዊ ሆነ፤ ዘመን የማይቆጠርለት መለኮት ዘመን ተቆጠረለት፤ የማይታወቅ ተገለጠ፣ የማይታይ ታየ፤ የሕያው የእግዚአብሔር ልጅ በርግጥ ሰው ሆነ፡፡” በማለት ገልጾታል፡፡ (የረቡዕ ውዳሴ ማርያም)

ኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክ ነው!

ቅዱሳት መጻህፍት በተዋሕዶ የከበረው ወልድ (ኢየሱስ ክርስቶስ) ከባህርይ አባቱ ከአብና ከባሕርይ ሕይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ ጋር የባሕርይ አምላክ መሆኑን ያረጋግጡልናል፡፡ ለምሳሌም ያህል ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “እርሱ ክርስቶስ በሥጋ መጣ እርሱም ከሁሉ በላይ ሆኖ ለዘላለም የተባረከ አምላክ ነው” (ሮሜ 9፡5) ብሎ ፍጹም አምላክነቱን ሲመሰክር ፍቁረ እግዚእ ዮሐንስ ደግሞ “እርሱ እውነተኛ አምላክና የዘላለም ሕይወት ነው” (1ኛ ዮሐ 5:20) በማለት የባህርይ አምላክነቱን አረጋግጦልናል፡፡ ትንሣኤውን ተጠራጥሮ የነበረው ቶማስም “ጌታዬ አምላኬም” ሲል መስክሮ (ዮሐ 20:28) የኢየሱስ ክርስቶስን አምላክነት ተናግሯል፡፡ ቅዱስ ዮሐንስም በራዕዩ “ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉን የሚገዛ ጌታ አምላክ አልፋና ኦሜጋ እኔ ነኝ ይላል” (ራዕ 1:8) በማለት ጌታችን “እኔ የአብርሃም የይስሐቅ የያዕቆብ አምላክ ነኝ” (ማቴ 22: 31) ያለውን አጠናክሮ አስፍሮታል፡፡ ቅዱስ ኤጲፋንዮስ ጌታችንን ያለመለየት፣ ያለመለወጥ ፍጹም ሰው የሆነ የባሕርይ አምላክ እንደሆነ ሲያስረዳ “የባሕርይ አምላክ እንደሆነ ቢነገርም በእውነት ሰው ሆኗል፤ አምላክ እንደመሆኑም ያውቀው ዘንድ የሚቻለው ሰው የለም፤ ስለዚህም አብሲዳማኮስ ተባለ፤ ይኸውም ከሁለት አንድ የሆነ ማለት ነው፤ እርሱ አምላክ ነው፤ ሰው ነው” ብሏል፡፡  (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ኤጲፋንዮስ 54፡21)

የተዋሕዶን ምስጢር በምን እንመስለዋለን?

የተዋሕዶን ነገር ጠንቅቀው የሚገልጹ ምሳሌዎች ባይገኙም ምስጢሩን ለሰዎች ለማስረዳት ያህል አባቶቻችን ያስተማሩንን ፍጹም ያልሆኑ ምሳሌዎች (ምሳሌ ዘየሐፅፅ፣ ከሚመሰልለት የሚያንስ ምሳሌ) እንጠቀማለን፡፡ የተዋሕዶ ምስጢር ከምሳሌዎች በላይ መሆኑን ቅዱስ ቴዎዶጦስ ሲናገር “ወልድ ዋሕድ ከአብ መወለዱ እንዴት እንደ ሆነ፣ ከቅድስት ድንግልም መወለዱ እንዴት እንደ ሆነ አትጠይቀኝ፤ እርሱ በባሕርይው ከአብ ተወልዶዋልና፤ ለራሱ በአደረገው ተዋሕዶም ከድንግል ተወልዶዋልና አምላክ ነው፤ ሰውም ነው” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ቴዎዶጦስ 53፡16) ቅዱስ ኤፍሬምም “ከሕሊናት ሁሉ ለራቀ ለዚህ ድንቅ ምሥጢር አንክሮ ይገባል፤ ምድራዊት ሴት ሰው የሆነ እግዚአብሔር ቃልን ወለደችው፣ ድንግል ፈጣሪዋን ወለደችው፤ እርሱም እናቱን ፈጠረ፤ ከእርሷም እርሱ ፈጠረውን ሥጋ ተዋሐደ፡፡” (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ኤፍሬም 47፡2) በማለት እንደተናገረው የተዋሕዶ ነገር ከምሳሌዎች በላይ እጅግ ድንቅ ነው፡፡እነዚህም ምሳሌዎች ከቅዱሳት መጻሕፍትና ከሥነ ፍጥረት የተገኙ ናቸው፡፡

ሙሴ ባያት ዕፀ ጳጦስ:-  ሐመልማሉ የትስብእት ምሳሌ ነበልባሉ የመለኮት ምሳሌ ነው፡፡ ነበልባሉ ሐመልማሉን ሳያቃጥለው ሐመልማሉ ነበልባሉን ሳያጠፋው በአንድነት ታይተዋል (ዘፀ 3:2)፡፡ አንዱ አንዱን ሳያጠፋ እንደታዩ ሥጋ ከመለኮት ጋር ሳይጠፋፉ አንድ የመሆናቸው ምሳሌ ነው፡፡

በኢሳይያስ ፍሕም:  ምሳሌነት ደግሞ እሳት የመለኮት ከሰል የሥጋ ምሳሌ ናቸው፡፡ እሳቱ ተለውጦ ከሰል ፤ ከሰሉ ተለውጦ እሳት አልሆነም፡፡ ሁለቱም ከሰል ከሰልነቱን እሳትም እሳትነቱን ሳይለቅ ተዋሕደው ፍሕም ሆነዋል (ኢሳ 6:6)፡፡

የጋለ ብረት ምሳሌነት፡- አንድን ብረት ከእሳት ባስገቡት ጊዜ ብረትነቱን ሳይለቅ እሳቱም እሳትነቱን ሳይለቅ በብረቱ ቅርፅ ልክ እሳት ይሆናል፡፡ ይህንንም እሳትና ብረቱ ስለተዋሐዱ የጋለ ብረት ብለን እንጠራዋለን እንጂ ብረት ወይም እሳት ብቻ ብለን አንጠራውም፡፡  ይሁንና ብረት እሳት ሲነካው በቀላሉ ስለሚቀጠቀጥ ይህ “ምሳሌ ዘየሐፅፅ” ነው፡፡ ቅዱስ ቄርሎስ ስለዚህ ምሳሌ ሲናገር “በእግዚአብሔር ቃል በረቂቅ ባሕርይ የሆነውን ተዋሕዶ አንካድ፤ ብረት ከእሳት በተዋሐደ ጊዜ ከእሳትም በመዋሐዱ የእሳትን ባሕርይ ገንዘብ እንዲያደርግ፤ ብረት በመዶሻ በተመታ ጊዜ ከእሳት ጋር በአንድነት እንደሚመታ ግን ከመዶሻው የተነሣ የእሳት ባሕርይ በምንም በምን እንዳይጎዳ ሰው የሆነ አምላክ ቃል በመለኮቱ ሕማም ሳይኖርበት በሥጋ እንደታመመ እንዲህ እናስተውል፡፡” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ቄርሎስ 73፡12)

የሰው ነፍስና ሥጋ ውሕደት ምሳሌ፡- የሰው ልጅ ከእናቱ ማሕፀን ሥጋና ነፍስን ነስቶ ፅንስ ከሆነበት ቀን ጀምሮ ይህ ነፍስ ነው ይህ ሥጋ ነው ብሎ መለያየት እንደማይቻል ሁሉ ሥጋና መለኮትም ከተዋሕዶ በኋላ ይህ ሥጋ ነው ይህ መለኮት ነው፤ ይህ ሥጋዊ ሥራ ነው ይህ መለኮታዊ ሥራ ነው ተብሎ መክፈል አይቻልም፡፡ ነገር ግን ነፍስና ሥጋ በሞት ስለሚለያዩ ይህም “ምሳሌ ዘየሐፅፅ” ነው፡፡

የወልደ እግዚአብሔር የተዋሕዶ ስሞች

የእግዚአብሔር ወልድ የተዋሕዶ ዋና ዋና ስሞች የሚባሉት አማኑኤል፣ ኢየሱስና ክርስቶስ የሚሉት ናቸው፡፡ አማኑኤል ማለት እግዚአብሔር ከእኛ ጋር ሆነ ማለት ነው፡፡ እግዚአብሔር ወልድ ከድንግል ማርያም ተወልዶ ከእኛ ጋር ስለኖረ የወጣለት ስም ነው (ኢሳ 7፡14 ማቴ 1፡23)፡፡ ኢየሱስ ማለት ደግሞ መድኀኒት ማለት ነው፡፡ ደቂቀ አዳምን ሊያድን ሰው ሁኗልና ከእግዚአብሔርም በቀር መድኀኒት ሆኖ ዓለምን ሊያድን የሚችል የለምና (ኢሳ 45:20-24፤ሆሴ 13:4፤ቲቶ 1:3)፡፡ እንዲሁም ክርስቶስ ማለት መሲህ፣ የተቀባ፣ ሹም፣ የተሾመ፣ ባለስልጣን ማለት ነው፡፡ የተቀባ የተሾመ ሲባል ግን ለእርሱ ቀቢ ሿሚ ኖሮት አይደለም ቀቢውም ሿሚውም ተቀቢውም ተሿሚውም አንድ እርሱ ነው እንጂ (ዮሐ 4:25-30)፡፡ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ ስለክርስቶስ ሲናገር “ክርስቶስ ማለት ፈጣሪና ፍጡር አንድ አካል አንድ ባሕርይ በመሆን አንድ ሆነ ማለት ነው፡፡ ዓለም ሳይፈጠር የነበረ ለዘላለሙ የሚኖር፤ ያለውን ሁሉ የፈጠረ እርሱ ነውና ስለርሱ ስንናገር ያልተፈጠረ ነው እንላለን፡፡ (መዝ. 102(101)፡ 25-27፣ ዕብ. 1፡1-14) ሰው ነው ያልነውም ስለ እኛ ባደረገው ተዋሕዶ ደካማ ባሕርያችንን ስለተዋሐደ ነው” ብሏል፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ 35፡2-3)

በምስጢረ ሥጋዌ ላይ የተነሱ የኑፋቄ ትምህርቶች

በምስጢረ ሥጋዌ ላይ የሚነሱ እጅግ ብዙ የኑፋቄ ትምህርቶች አሉ፡፡ እነዚህም ከጥንት ዘመን ጀምሮ እስከዚህ ዘመን ድረስ መልካቸውን የሚለዋውጡ ናቸው፡፡ በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ኢየሱስ “ሰው ብቻ ነው” ብለው አምላክነቱን የካዱ፣ መለኮትነት የለውም፣ ሰው ብቻ ነው የሚሉ መናፍቃን ነበሩ፡፡ ከዚህ በተቃራኒው ደግሞ “መለኮት ብቻ ነው” ብለው ሰውነቱን (ሰው መሆኑን) የካዱና ሰው መስሎ በተአምራት ተገለጠ የሚሉ (ግኖስቲክስ) ነበሩ፡፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ግን በእውነት ሰው የሆነ አምላክ ነው፤ ከሥጋዌ (ሰው ከመሆን) በኋላም መለኮት ከሥጋ ለቅጽበተ ዓይን እንኳ የተለየበት ጊዜ የለም፡፡ ጌታችን በተወለደ ጊዜ ሰብአ ሰገል የሰገዱለት የአምልኮ ስግደትና ያቀረቡለት መብዓ ፍጹም አምላክነቱን ያሳየናል፡፡ ፍፁም አምላክ እንደመሆኑ ስግደትን፣ አምሐን ተቀበለ፤ ፍፁም ሰው እንደመሆኑም “ሕፃን” ተባለ፡፡ (ማቴ. 2፡9-11)

ከሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኋላ የተነሱ “ልጅነት ተሰጠው” የሚል አስተሳሰብ ይዘው እርሱ ሲወለድ ሰው ብቻ ነበር፣ በጥምቀት ወቅት መለኮት አደረበት የሚል የስህተት ትምህርት ያስተማሩ መናፍቃንም ነበሩ፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ግን በሥጋ ማርያም ሲወለድም የእግዚአብሔር አብ የባሕርይ ልጅ መሆኑን መልአኩ ቅዱስ ገብርኤል እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያምን ባበሰረበት አንቀጽ አስተምሮናል፡፡ (ሉቃ. 2፡32) በሦስተኛው መቶ ክፍለ ዘምን የተነሳው አቡሊናርዮስ ኢየሱስ ክርስቶስ “በሥጋ ሰው በነፍስ መለኮት” ነው በማለት አእምሮው መለኮት ነው የሚል የስህተት ትምህርት ሲያስተምር በቅርብ ዘመን የተነሳው ቶማሲየስ ደግሞ “ሰው ለመሆን ሲል መለኮቱን ወሰነው/ተወው” የሚል ስህተትን ካስተማሩ ውስጥ ይገኛሉ፡፡

በቤተክርስቲያን ታሪክ በምሥጢረ ሥጋዌ ላይ ያነጣጠረ ከፍተኛ ኑፋቄን ያስተማረው በቁስጥንጥንያ ጉባዔ የተወገዘው ንስጥሮስ ነው፡፡ ንስጥሮስ “ኢየሱስ ክርስቶስ ሁለት ባህርይ ሁለት አካል ነው” በማለት የኅድረት ኑፋቄን ሲያስፋፋ ነበር፡፡ ማርያም የወለደችው ሰው ነው፣ መለኮት አደረበት ብሎ ኅድረትን ያስተማረ እርሱ ነው:: ቅዱስ ዮሐንስ ግን በወንጌሉ “ቃል ሥጋ ሆነ በእኛም አደረ” (ዮሐ. 1፡14) እንዳለ በስጋ ማርያም በተጸነሰ ጊዜም ከአምላክነቱ ሳይለይ በእኛ ማደሩን መስክሮልናል፡፡ ቅዱስ አቡሊዲስ የኅድረት ትምህርት የተወገዘ መሆኑን ሲናገር “ክርስቶስ አምላክ ያደረበት ሰው እንደሆነ የሚናገር ቢኖር የተወገዘ ይሁን፤ አምልኮተ እግዚአብሔርን የዘነጋ ያ ሰው የባሕርይ ገዥ ክርስቶስን ከተገዦች እንደ አንዱ አደረገው፡፡” ብሏል፡፡ ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ አቡሊዲስ 42፡19 በዚያው ወቅት የተነሳው አውጣኪ ደግሞ “አንድ (ሦስተኛ) ባህርይ (የሰውና የመለኮት ቅልቅል)” የሚል ፍልስፍናን ይዞ ብቅ አለ፡፡ አውጣኪ “ኢየሱስ ክርስቶስ ከሥጋም ከመለኮትም የተለየ (የሁለቱ  ቅልቅል) ሦስተኛ ባህርይ ያዘ” ሲል ክህደትን ሲያስተምር ነበር፡፡

ለቤተክርስቲያን ሁለት መከፈል ምክንያት የሆነው ግን “ሁለት ባህርይ አንድ አካል” የሚለው የኬልቄዶናውያን ምንፍቅና ነበር፡፡ ይህ ኑፋቄ ከንስጥሮስ ትምህርት “ሁለት ባህርይ” የሚለውን ሀሳብ የወሰደ፣ የምዕራባውያኑ አስተምህሮ፣ ለቤተክርስቲያን ሁለት መከፈል ዋነኛው ምክንያት ነው፡፡ በ451 ዓ.ም በሊዮ እና በንግስቲቱ አስተባባሪነት የተዘጋጀው ጉባዔ እውነተኞቹ አባቶች ላይ መከራ በማድረስ ይህንን ኑፋቄ ተቀብሎ ስለተጠናቀቀ ቤተክርስቲያናችን አትቀበለውም፡፡ ስሙንም “ጉባዔ አብዳን” ወይም “ጉባዔ ከለባት” ብላ ትጠራዋለች፡፡ ከእነዚህ ኑፋቄዎች ተርታ የሚመደበው በኢትዮጵያ ያለው “ጸጋና ቅባት” የሚባለው ነው፡፡ ይህም አልፎንሶ ሜንዴዝ የተባለ ፖርቹጋለዊ በሸዋ እና በጎጃም ላሉ “ካህናት” ያስተማረው ሲሆን “ኢየሱስ  በእናቱ ማሕጸን ሳለ በመንፈስ ቅዱስ ተቀብቶ በጸጋ አምላክነትን (ቅባቶች: የባሕሪይ አምላክነትን ይላሉ) አገኘ” ይላሉ:: ይህም ምስጢረ ሥላሴንና ምስጢረ ሥጋዌን የሚያፋልስ ክህደት ነው፡፡

የተዋሕዶ አስተምህሮስ ምንድን ነው?

ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ኢየሱስ ክርስቶስ በተዋሕዶ ከሁለት አካል አንድ አካል፣ ከሁለት ባህርይ አንድ ባህርይ የሆነ ሥግው ቃል ነው ብላ ታምናለች፤ ታስተምራለች፡፡ መለኮት ከቅድስት ድንግል ማርያም ከሥጋዋ ሥጋ ከነፍሷ ነፍስ ነስቶ በሥጋ ተወለደ፤ መለኮትና ትስብዕት የተዋሐዱት ያለመለወጥ፣ ያለመቀላቀል፣ ያለመለያየት፣ ያለመነጣጠል ነው በማለት ቅዱስ ቄርሎስ እንዳስተማረው ታምናለች፡፡ ቅድመ ዓለም ከአብ የተወለደው ወልድ ድኅረ ዓለም በተለየ አካሉ ከድንግል ማርያም ፍጹም አምላክ ፍጹም ሰው ሆኖ ተወለደ በማለት አምላክ ሰው የሆነበት ምስጢር ተዋሕዶ ነው ትላለች፡፡ ይህም የኦርየታል አብያተ ክርስቲያናት አስተምህሮ ነው፡፡ ይህንን ምስጢር ያመሰጠሩት ሊቃውንት ምስጢረ ሥጋዌን በሃይማኖተ አበው በብዙ መልኩ ገልፀውታል፡፡ ለአብነት ያህል የሚከተሉትን ማየት ይቻላል፡፡

ስለተዋሕዶ ነገር ቅዱስ አትናቴዎስ “አሁንም በተዋሕዶ ሰው የሆነ አምላክ እንደሆነ ሰምተህ ዕወቅ፤ አምላክ ብቻ ከሆነማ እንደምን በታመመ ነበር? ወይስ እንደምን በሰቀሉት ነበር? ወይስ እንደምን በሞተ ነበር? ይህ ሥራ (ሕማም፣ ሞት) ከእግዚአብሔር የራቀ ነውና (ዘዳግ. 32፡40-49)፡፡ ሰው ብቻ ከሆነ በታመመ በሞተ ጊዜ ሞትን እንደምን ድል በነሣው ነበር? ሌሎችንስ በነፍስ በሥጋ እንደምን ባዳነ ነበር? ይህ ከሰው ኀይል በላይ ነውና (1ኛ ቆሮ. 5፡13፣ ዕብ. 5፡1-4) ፡፡ እርሱ ታሞ ሞቶ ፍጥረቱን አዳነ፣ ሞትንም ድል ነሳ፤ ሰው የሆነ አምላክ ነውና” በማለት አስተምሮናል፡፡ (ሉቃስ 24፡5፣ ዮሐ. 5፡26-27፣ ሮሜ. 8፡3-4) (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ አትናቴዎስ ሐዋርያዊ 27፡6-8)

ቅዱስ ኤራቅሊስም “እኛ ኦርቶዶክሳውያን እንዲህ እናምናለን፡፡ መለየት መለወጥ የሌለበትን አንዱን ሁለት አንለውም፤ ሁለት ገዥ፣ ሁለት መልክ፣ ሁለት አካል፣ ሁለት ግብር፣ ሁለት ባሕርይ ነው አንለውም፤ እንደተናገርኩ ሰው ሆነ እግዚአብሔር ቃል አንድ አካል አንድ ባሕርይ ነው እንጂ፡፡ ይህን ገልጠን እናስተምራለን፤ ቃልን ከሥጋ አንድ አድርገን አንዲት ስግደትን እንሰግድለታለን፡፡” በማለት የተዋሕዶ አስተምህሮ አንድ አካል አንድ ባህርይ መሆኑን ገልጾታል (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ኤራቅሊስ 48፡6-7)፡፡ ቅዱስ አፍሮንዮስም “እንግዲህ እንጠበቅ መለኮትንም ከሥጋ አንለይ፡፡…አንድ ጊዜ የጌትነቱን ነገር ይናገራል፤ አንድ ጊዜም የሕማሙን የሞቱን ነገር ይናገራል፤ እግዚአብሔር ነውና የጌትነቱን ነገር ያስተምራል፤ የእግዚአብሔርም ቃል ነው፤ ሰውም እንደመሆኑ የሰውነቱን ነገር ይናገራል፤ አንድ አካል፣ አንድ ባሕርይ፡፡” በማለት መለኮትና ትስብዕት ፍጹም መዋሐዳቸውን አስተምሯል (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ አፍሮንዮስ 51፡8-9)፡፡

አምላክ ሰው በመሆኑ ለመላእክትም ታያቸው፡፡ ቅዱስ ቄርሎስ ስለዚህ ነገር ሲናገር “በስጋ ተወልዶ ለመላእክት ታያቸው፤ ሰው ሳይሆን አላዩትም ነበርና በሰማይ ለእግዚአብሔር ምስጋና ተገባው ሰውንም ስለወደደ በምድር ሰላም ሆነ አሉ፤ በአሕዛብም ዘንድ ተነገረ፤ በሥጋ የተገለጠ የእግዚአብሔር የባሕርይ ልጅ እንደሆነ ዓለም ሁሉ አመነበት፡፡ ብሏል፡፡ (ሉቃ. 2፡14፣ 1ኛ ጢሞ. 3፡16)  ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ቄርሎስ 79፡56 ቅዱስ ያዕቆብ ዘሥሩግም “አገልጋይ ይሆን ዘንድ ወደ እዚህ ዓለም ከመጣ ከወልድ የተነሣ የአባቱ አገልጋዮች መላእክት እጅግ አደነቁ፤ በመለኮቱ ግን ማገልገል የለበትም፤ በወገቡ የታጠቀውን ማድረቂያ አይተው መላእክት አደነቁ፤ ስሙ ከፀሐይና ከጨረቃ በፊት የነበረ እርሱ አገልጋይ ሆነ፡፡” በማለት የአምላክ ሰው መሆኑ በመላእክትም ዘንድ የተደነቀ መሆኑን ተናግሯል  (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ያዕቆብ ዘሥሩግ 88፡9)፡፡ የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮ ቅዱስ ዲዮናስዮስ እንደተናገረው “ሰው ከመሆኑ በፊት ሰው ከሆነም በኋላ ካንድ ወልድ በቀር የምናውቀው አይደለም፡፡” የሚል ነው፡፡ (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ዲዮናስዮስ 93፡2)

ምሥጢረ ሥጋዌ የእግዚአብሔር አብ የባሕርይ ልጅ ኢየሱስ ክርሰቶስ በተለየ አካሉ ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል በተዋሕዶ መወለዱን የሚያስረዳ አምላካችን የሰይጣንን ተንኮል ያፈረሰበት የማይመረመር አምላካዊ ጥበብ ነው፡፡ ጌታችን ሰው የሆነውም አባታችን አባ ሕርያቆስ “ከአባቱ አጠገብ ሳይለይ ቃል ወደ አንቺ መጣ፤ ሳይወሰን ፀነስሽው፣ በላይ ሳይጎድል በታችም ሳይጨመር በማኅፀንሽ ተወሰነ” (ቅዳሴ ማርያም ቁጥር 46) ብሎ እንዳስተማረው ሰው ከመሆኑ የተነሳ ከአምላክነቱ ምንም ምን የጎደለበት የለም፤ ሰው ሲሆን በአምላክነት ወዳልነበረበት ዓለም የመጣ ሳይሆን እንደ አምላክነቱ በእቅፉ ወደተያዘች ዓለም የተጎሳቆለውን የሰውን ባሕርይ በቸርነቱ ያከብር ዘንድ ከኃጢአት በቀር የሰውን ባሕርይ ተዋሕዶ ፍፁም ሰው ሆነ እንጂ፡፡ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ የሥጋዌውን ነገር በአግባቡ ያልተረዱ ብዙዎች ለእኛ ብሎ በፈቃዱ ያደረገው ቤዛነት “የመሰናከያ ዓለት” ሆኖባቸው በክህደት ይኖራሉ፡፡ እኛ ግን ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚመሰክሩት፣ አባቶቻችንም እንዳስተማሩን ኢየሱስ ክርስቶስ በተዋሕዶ ሰው የሆነ አምላክ እንደሆነ እናምናለን፣ እንመሰክራለንም፡፡ የወልድን ሥጋዌውን ማመን የመዳናችን መሰረት ነውና፡፡

ወስብሃት ለእግዚአብሔር