የክልል ቤተክህነት: ለዘላቂ መንፈሳዊ አንድነት ወይስ ለፖለቲካዊ ልዩነት?

መግቢያ

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮዋና አስተዳደሯ “የየብሔረሰቡን ቋንቋና ባህል የዋጀ አይደለም” በሚል መነሻነት የተለያየ ቋንቋ ያላቸውና በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የሚኖሩ ኦርቶዶክሳውያን “የየራሳቸው ቤተክህነት ሊኖራቸው ያሰፈልጋል” የሚል አስተሳሰብ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በመደበኛና በማኅበራዊ ሚዲያ ላይ ሲንፀባረቅ ይታያል፡፡ ይህም በምዕመናን አእምሮ ጥያቄን ከመፍጠሩም ባሻገር የቤተክርስቲያንን አንድነትም እንዳይፈታተን ያሰጋል፡፡ እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር  “የክልል ቤተክህነት ማቋቋም” የሚለውን ሀሳብ በቅዱሳት መጻሕፍትና በሥርዓተ ቤተክርስቲያን አስረጅነት እንዳስሳለን፡፡ አካሄዳችንም ሀሳቡን የሚያነሱትን፣ ቅን ሀሳብም ሆነ መንፈሳዊ ያልሆነ ተልዕኮ የያዙትን ወገኖቻችንን ለመውቀስ ሳይሆን ለመልካም ያሰብነው አገልግሎት ለክፋት እንዳይውል ለማሳሰብ፣ ቤተክርስቲያንን በምድራዊ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ቁርቁስ ውስጥ ማስገባት የፈጠረውን፣ የሚፈጥረውን ጠባሳ ማሳየትና የመፍትሔ ሀሳብ መጠቆም ነው፡፡

የቤተክርስቲያን አስተዳደር 

ቤተክህነት (የክህነት፣ የአገልግሎት ቤት) ስንል አጠቃላይ የቤተክርስቲያንን ተቋማዊ አስተዳደር፣ ካህናትና የክህነት አገልግሎትን ማለታችን ነው። ይህም ከአጥቢያ ቤተክርስቲያን አስተዳደር ጀምሮ ወረዳ ቤተ ክህነትንና ሀገረ ስብከትን ጨምሮ እስከ ጠቅላይ ቤተክህነት ያለውን ያጠቃልላል። የቤተክርስቲያን አስተዳደራዊ መዋቅር ሥርዓትን በጠበቀ መልኩ በማንኛውም ጊዜ ቅዱስ ሲኖዶስ በሚሰጠው መመሪያ መሠረት ሊሻሻል ይችላል። የቤተክህነት መምሪያዎች፣ የሀገረ ስብከቶች አወቃቀር፣ የወረዳ ቤተክህነቶች አወቃቀር፣ የአጥቢያ ቤተክርስቲያን አስተዳደር፣ የማኅበራትና የሰንበት ትምህርት ቤቶች አወቃቀር ዘመኑን በዋጀ መልኩ በየወቅቱ ይሻሻላሉ። ይህም ሲደረግ የነበረና ለወደፊትም የሚቀጥል ነው። የተሻለ የአስተዳደር መዋቅር መፍጠርም ዓላማው መንፈሳዊ አገልግሎትን ማጠናከር ነው።

ቋንቋና መንፈሳዊ አገልግሎት

ቤተክርስቲያን በሕዝብ ቋንቋ ታስተምራለች እንጂ ቋንቋን ለሕዝብ አታስተምርም። በኢትዮጵያም ይሁን በሌሎች ሀገራት የተለያየ ቋንቋ የሚናገር ህዝብ (ብሔረሰብ) ከመኖሩ አንፃር ቤተክርስቲያንም ምዕመናን በሚናገሩት ቋንቋ ሁሉ ማስተማርና የመንፈሳዊውንም ይሁን የአስተዳደሩን አገልግሎት በዚሁ ቋንቋ መፈጸም እንደሚገባት የታመነ ነው። ይህ ባልሆነበት ሁኔታ ካህናትና ምዕመናን የመጠየቅ፣ የቤተክርስቲያኒቱም አስተዳደር ደግሞ መልስ የመስጠት ኃላፊነት አለባቸው። ይህንን ከማድረግ ቸል የሚል አስተዳደር በምድር በሰው ፊት፣ በሰማይም በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ ይሆናል። ነገር ግን ቤተክርስቲያን ቋንቋን  የምትጠቀመው ወንጌልን ለመስበክ እምነትን ለማስፋትና የክርስቲያኖችን አንድነት ለመፍጠር ነው እንጂ ምዕመናንን እርስ በእርስ ለመ(ማ)ለያየት አይደለም። ቤተክርስቲያን አንዱን ቋንቋ ከሌላው ቋንቋ አታስበልጥም፣ አታሳንስምም። ቋንቋን ስትጠቀምም ሰው ስለሚናገረውና ስለሚረዳው እንጂ በማበላለጥ አይደለም። በአንዳንድ አኃት አብያተ ክርስቲያናት በሰንበት ሁለት ቅዳሴ (በተለያዩ ቋንቋዎች) ይቀደሳል። ስብከተ ወንጌልም እንዲሁ ለተለያዩ ቋንቋ ተናጋሪዎች በመደበኛነት ይዘጋጃል። በእኛም ሀገር በተለያዩ ቋንቋዎች ወንጌልን የማስተማርና ሌሎች መንፈሳዊ አገልግሎቶችን የመስጠት ጅምር ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል።

ቋንቋን መሠረት ያደረገ መዋቅር

በአሁኑ ሰዓት ቋንቋንና ባህልን መሠረት አድርጎ በተዋቀረው “ክልል (national regional state)” ደረጃ ቤተክህነት ማቋቋም ያስፈልጋል የሚል ጉዳይ እየተነሳ ይገኛል። በሀሳብ ደረጃ ስናየው ቤተክርስቲያን እንኳን በክልል ይቅርና በወረዳም ደረጃ ቤተክህነት ያላት ተቋም ናት። ትክክለኛው ጥያቄ፣ በትክክለኛው ጊዜ፣ ለትክክለኛው ዓላማ፣ በትክክለኛው ጠያቂ፣ ለትክክለኛው መልስ ሰጪ አካል ቢቀርብ ለቤተክርስቲያን ይጠቅማል እንጂ አይጎዳም። ነገር ግን በአክራሪዎች ክፋት ክርስቲያኖች እየተገደሉ፣ መከራን እየተቀበሉና እየተሰደዱ ባሉበት ወቅት፣ ቤተክርስቲያን እየተቃጠለችና ንብረቶቿ እየተዘረፉ ባሉበት ሰዓት፣ ጥላቻ የተጠናወታቸው ወገኖች ቤተክርስቲያን ላይ አፋቸውን በከፈቱበት በዚህ ወቅት ቅድሚያ ለሚሰጠው አንገብጋቢ ጉዳይ ትኩረት መስጠት ያስፈልጋል።

ከሁሉም በፊት ቤተክርስቲያንን የመጠበቅ ሥራ መቅደም ይኖርበታል። ቤተክህነት የሚኖረው ምዕመናን ሲኖሩና በአጥቢያ ደረጃ ቤተክርስቲያን ስትኖር ነውና። ቤተክርስቲያን እሳት ሲነድባት ድምፁን እንኳን ያልሰማነው አካል ድንገት ተነስቶ “የክልል ቤተክህነት ላቋቁም” በማለት ቤተክርስቲያንን በቋንቋዎች ቁጥር ልክ ለመከፋፈል ሲቃጣ  ዓላማው እሳቱን ለማጥፋት ስለመሆኑ እንኳን ያጠራጥራል። የዚህ ሀሳብ አቀንቃኞች “ቤተክርስቲያን ፈርሳለች፣ የያሬዳዊ ዜማን በእኛ ቋንቋ መስማት አንፈልግም፣ ቤተክርስቲያን የመሬት ወራሪ ነች፣ የአንድ ቋንቋ ተናጋሪዎች ንብረት ናት”፣ አልፎ አልፎም ለቤተክርስቲያን መቃጠልና ለክርስቲያኖች መገደል ራሷን ቤተክርስቲያንን “ተጠያቂ ናት” ሲሉ ይሰማል። ቤተክርስቲያንንም በእነዚህም በሌሎች ጉዳዪች ስሟን ሲያጠፉ ይሰማሉ። ይህንን እያዩ የሀሳቡን ዓላማ አለመጠራጠር ይከብዳል። የተባለው “የክልል ቤተክህነት” በቅዱስ ሲኖዶስ ቢፈቀድ እንኳን በሌሎች ቅን እና መንፈሳውያን የቋንቋው ተናጋሪ የሆኑ አባቶች እንጂ በእነዚህ ሊመራ አይገባም።

ቋንቋን መሠረት ያደረገ የቤተክህነት አወቃቀር ሀሳብ ቢተገበር አግላይ እና ከፋፋይ የመሆን እድሉ ከፍተኛ ነው። ይህ ሀሳብ በቤተክርስቲያን ውስጥ ያለውን የአስተዳደር ብልሽትን ለማስተካከል በሚል ምክንያት መደላድልነት ቤተክርስቲያንን በዘር በተቧደኑ አንጃዎች መዳፍ ሥር እንዳይጥላት መጠንቀቅ ያስፈልጋል። የፖለቲካ አስተዳደርና የቤተክርስቲያን አስተዳደር የተለያየ ዓላማ እንዳላቸው እየታወቀ የግድ ትይዩ አወቃቀር ይኑራቸው የሚለው አስተሳሰብ አደገኛ ነው። ቤተክርስቲያን በሁሉም ቋንቋዎች አገልግሎት ትሰጣለችና በቋንቋዎቹ ብዛት ልክ ቤተክህነት ይኑራት ማለት አይቻልም። ቢሆንም “የክልል ቤተክህነትን” ጉዳይ ማንም ያንሳው ማን ጥያቄው ከጥላቻ ያልመነጨና መለያየትን ግብ ያላደረገ መሆኑን ማረጋገጥ ይገባል። ክርስትና ፍቅርና አንድነት እንጂ መለያየትና ጥላቻ አይደለምና። ሆኖም ይህንን ሀሳብ አስፍቶ ለማየት የሚከተሉትን ነጥቦች ማንሳት ይጠቅማል፡፡

ሊፈታ የሚገባው ችግር

ለዘመናት የቆየውና በዚህ ዘመንም መሠረታዊ ችግር ተደርጎ የሚነሳው የቤተክርስቲያኒቱ አገልግሎት፣ አስተዳደርና አስተምህሮ የህዝቡን ቋንቋና ባህል ያልዋጀ በመሆኑ ምክንያት ብዙ ምዕመናን በአገልግሎቱ ተደራሽ ባለመሆናቸው ከቤተክርስቲያን መውጣታቸውና የቀሩትም አገልግሎቱን በተገቢው መንገድ እያገኙ አለመሆናቸው ነው። ከዚህም በተጨማሪ ይህንንም ችግር መፍታት የሚጠበቅበት የጠቅላይ ቤተክህነትና የየሀገረ ስብከት መዋቅር ሥር የሰደደ የአደረጃጀትና የሰው ኃይል ጉድለት እንዲሁም የአሠራር ብልሹነት ስላለበት መፍትሔ ሊያመጣ አልቻለም የሚል አመክንዮ ነው። ከዚህ አንጻር ምእመናን ከቤተክርስቲያን እንዲወጡ ካደረጓቸው ምክንያቶች አንዱ የቋንቋ ችግር ቢሆንም ችግሩ የቋንቋ ችግር ብቻ ነው ብሎ መደምደም አይቻልም። ብዙ ሲገለጽ እንደቆየው የቤተክርስቲያን ችግር በዋናነት አስተዳደራዊ (functional) ነው እንጂ መዋቅራዊ (structural) ብቻ አይደለም፡፡ ይህም ችግር በቋንቋ ያልተወሰነ ከአጥቢያ ቤተክርስቲያን እስከ ጠቅላይ ቤተክህነት ሥር የሰደደና የተንሰራፋ ነው፡፡

ከዚህ ችግር ጋር አብሮ መታየት ያለበት ሌላ ዐቢይ ጉዳይ አለ። ይህም ቤተክርስቲያን በተቋም ደረጃ ስለመንፈሳዊ አገልግሎት መጠናከር ትሠራለች እንጂ ይህንን ቋንቋ እንጠቀም ይህንን ደግሞ አንጠቀም ብላ አታውቅም፣ ለወደፊትም አትልም። እንዲህ የሚል አስተምህሮም ሥርዓትም ትውፊት የላትምና። አገልጋዮች በራሳቸው የቋንቋ ውስንነት ምክንያት በአንድ ቋንቋ ብቻ ያስተማሩበት አካባቢ ካለ ሌሎች የአካባቢውን ቋንቋ የሚችሉ አገልጋዮች በቋንቋቸው እንዳያስተምሩ፣ አገልጋዮች እንዳያፈሩ፣ እንዳይቀድሱ፣ እንዳያስቀድሱ፣ የአስተዳደር ሥራ እንዳይሠሩ የሚከለክላቸው ነገር የለም። በጠቅላይ ቤተክህነትም ሆነ በሀገረ ስብከት ያለው አገልግሎትም ከዚህ የተለየ ህግ የለውም። ከቤተክርስቲያን አስተምህሮና ዓላማ ባፈነገጠ መልኩ ቤተክርስቲያንን የፖለቲካ ሀሳብ ማራገፊያ የሚያደርጉ ሰዎች የቤተክርስቲያንን አውደ ምህረት ተጠቅመው የሚያደርጉትን ያልተገባ ንግግርና አሰራር ማረም ግን ጊዜ ሊሰጠው የሚገባ ጉዳይ አይደለም፡፡ ይሁንና በማሳችን ውስጥ ጠቃሚ የመሰላቸውን አረም እየዘሩ ምዕመናንን ለፖለቲካዊ ዓላማ መጠቀሚያ የሚያደርጉትን ሰዎች መታገል መዋቅር በመቀየር ብቻ የምንፈታው ሳይሆን ሳያውቁ የሚያጠፉትን በማስተማር፣ አውቀው የሚያጠፉትን በማጋለጥና ተጠያቂ በማድረግ መሆን አለበት፡፡

የሚፈለገው ለውጥ

ቋንቋን በተመለከተ ላለው ችግር መፈትሔው ምንም የማያሻማ ነው፡፡ ችግሩ የቋንቋ ጉዳይ ከሆነ መፍትሔው እንዴት የመዋቅር ሊሆን ይችላል? ይልቅስ መፍትሔው ምዕመናን የቤተክርስቲያኒቱን ትምህርት በቋንቋቸው እንዲማሩ፣ መንፈሳዊ አገልግሎቱንም በቋንቋቸው እንዲያገኙ፣ አስተዳደሩም በቋንቋቸው እንዲሆን ማድረግ ነው። ለዚህም የሕዝቡን ቋንቋ የሚናገሩ አገልጋዮችንና የአስተዳደር ባለሙያዎችን ማሰልጠን፣ በቋንቋው መጻሕፍትን ማሳተም፣ በተለያዩ ቋንቋዎች መረጃ የሚያስተላልፉ መገናኛ ብዙኃንን ማስፋፋትን ይጠይቃል። ከምንም በላይ ደግሞ ይህንን ሊያስፈፅም የሚችል መንፈሳዊ ዝግጅት፣ በቂ አቅምና ቁርጠኝነት ያለውን አስፈፃሚ አካል መፍጠርን ይጠይቃል። ይህንንም ለማድረግ ምን አይነት የአመለካክት ለውጥ፣ የአስተዳደራዊ ስነ-ምግባር መሻሻል፣ የመዋቅርና የአሠራር ለውጥ ያስፈልጋል የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ ግን ጥናትን ይጠይቃል። የቋንቋና ሌሎች ተያያዥ ችግሮችን ለመፍታት ተብሎ እየቀረበ ያለው አማራጭ (“የክልል ቤተክህነት ማቋቋም”) የመፍትሔው አካል ሊሆንም ላይሆንም ይችላል። ሌሎችም የተሻሉ አማራጮችም ሊኖሩ ይችላሉ።

እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልገው ጉዳይ ግን አስተዳደራዊ ችግሩ በዋናነት  ከቋንቋ ጋር የተያያዘ አይደለም፡፡ ከቋንቋም በላይ ሥር የሰደደ በመሆኑ አማርኛም የሚናገሩ ምዕመናን ቤተክርስቲያንን እየተው የመጡበት ሁኔታ መኖሩ ነው፡፡ መፈታት ያለበት ይህ መሠረታዊው የአስተዳዳር ችግር ነው፡፡ ቋንቋን በመቀየር ብቻ ችግሩን መፍታት አይቻልም፡፡ ቤተክርስቲያን በአንድና በሁለት አይደለም በብዙ ቋንቋዎች አገልግሎት የሚሰጥ ጠቅላይ ቤተክህነት፣ ሀገረ ስብከት፣ ወረዳ ቤተክህነት፣ አጥቢያ ቤተክርስቲያን፣ መገናኛ ብዙሀን ወዘተ እንዲኖሯት ማድረግን እንደ አማራጭ እንኳን ሳይታይ ተቻኩሎ “የክልል ቤተክህነት” ማለት ችግሩን በሚገባ ካለመረዳት ወይም ሌላ ዝንባሌን ከማራመድ የመጣ ስላለመሆኑ ማረጋገጫ ያስፈልገዋል።

የመፍትሔው አሰጣጥ ሂደት

በሕክምናው ሙያ የታመመን ሰው ለማከም በመጀመሪያ ደረጃ የበሽታውን ምንነት በትክክል (በሙያው በሰለጠነ ባለሙያና ጥራት ባለው መሣርያ) መርምሮ ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ ቀጥሎም በሽታውን ለማከም የሚውለውን መድኃኒት ለይቶ ማዘዝን ይጠይቃል፡፡ በመጨረሻም የታመመው ሰው የታዘዘለትን መድኃኒት በታዘዘለት መሠረት መውሰድ ይጠበቅበታል፡፡ በሕግ ሙያም ቢሆን በቂ መረጃና ማስረጃ ሳይሰነድ ፍርድ አይሰጥም። አስተዳደራዊ ችግርንም ለመፍታት እንዲሁ ነው፡፡ ማንኛውንም የቤተክርስቲያን ችግር ለመፍታት ሦስት መሠረታዊ ነገሮች ወሳኝ ናቸው፡፡ የመጀመሪያው እግዚአብሔርን በጸሎት መጠየቅ ነው። ሁለተኛው እንደ ሰው አቅም የችግሩን ስፋትና ጥልቀት እንዲሁም የመፍትሔ አማራጮችን በጥናት በተደገፈ መረጃ ማቅረብ ነው፡፡ ሦስተኛው ደግሞ ህግንና ሥርዓትን የተከተለ የችግር አፈታት ሂደትን መከተል ነው፡፡

በዚህ መሠረት ይህንን ችግር ለመፍታት ይረዳ ዘንድ ያለውን መሠረታዊ ችግር ከነመንስኤዎቹና ያባባሱት ምክንያቶች ያለውን መረጃ በመጠቀም በአጭር ጊዜ ውስጥ በባለሙያ እንዲተነተኑ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ከዚህም በመነሳት ችግሩን ሊፈቱ የሚችሉ የመፍትሔ አማራጮችን በማሰባሰብ የመፍትሔ ሀሳቦቹ ለመተግበር የሚያስፈልጋቸው ግብዓትና ቢተገበሩ የሚያመጡት ውጤትና የሚያደርሱት ጉዳት (ካለ) በባለሙያዎች ተጠንቶና በውይይት ዳብሮ ውሳኔ የቤተክርስቲያኒቱ የበላይ አካል ለሆነውና ለሚሰጠው  ለቅዱስ ሲኖዶስ ማቅረብ ያስፈልጋል፡፡ በተለይም መዋቅርን የሚነኩ ለውጦች ወጥ በሆነ መንገድ መዘጋጀትና መተግበር ስለሚያሰፈልጋቸው ጥንቃቄን ይሻሉ፡፡ በመገናኛ ብዙኃን እየወጡ “እኛ በራሳችን የወደድነውን እናደርጋለን፤ ሌላው ምን ያመጣል?” ማለት ግን ከመንፈሳዊነቱ ይልቅ ዓለማዊነቱ፣ ከጥቅሙ ይልቅ ጥፋቱ ያመዝናል፡፡

መንፈሳዊ ለዛ የሌላቸው ፖለቲካዊ አመክንዮዎች

የክልል ቤተክህነትን ጉዳይ የሚያቀነቅኑ እና ራሳቸውን የእንቅስቃሴው መሪዎች መሆናቸውን ያወጁ ካህናት በቅርቡ በሚዲያ ያስተላለፏቸው መልእክቶች ከመንፈሳዊ እሳቤ ይልቅ “ለወቅቱ የሚመጥን”፣ ስሜት የተጫነው ነበር የሚል ምልከታ አለን፡፡ ችግሮችን አግዝፎ በመናገርና ራስን አስማት በሚመስል መልኩ ብቸኛ የመፍትሔ ምንጭ አስመስሎ የሚያቀርብ፣ በተግባር ያሉት መሠረታዊ ችግሮች የፈጠሩትን ቀቢጸ ተስፋ እንደ መደላድል በመጠቀም መንፈሳዊም ምክንያታዊም ባልሆነ የብልጣብልጥነት መንገድ ወደ ከፋ የችግር አዙሪት የሚመራ ነው፡፡ ይህም የእንቅስቃሴውን ዳራ ያመላክተናል፡፡ ቤተክርስቲያን ለማንም በሚታወቅ መልኩ በነውረኛ አሸባሪዎች እየተቃጠለች፣ ካህናቷና ምዕመናኗ በአሰቃቂ ሁኔታ እየተገደሉ ባለበት ወቅት ለቤተክርስቲያን ጉዳት ቤተክርስቲያንን ተቀዳሚ ተወቃሽ አድርገው የሚያቀርቡ ሰዎች ከመንፈሳዊ ዓላማ ይልቅ ሊንከባከቡት የሚፈልጉት ፖለቲካዊ እይታ ያለ ይመስላል፡፡ ሕዝብን በጅምላ በመፈረጅ አንዱን የዋህና ቅን፣ ሌላውን መሰሪና ተንኮለኛ፤ አንዱን ጥንቆላን የሚፀየፍ፣ ሌላውን ጥንቆላን የሚወድ፤ አንዱን ተበዳይ ሌላውን በዳይ አድርጎ የሚተነትን እይታ በመንፈሳዊ ሚዛን ይቅርና በዓለማዊ አመክንዮ እንኳ ፍፁም ስህተትና ሚዛናዊነት የጎደለው ነው፡፡ በዚህ ዓይነት ቅኝት የሚቆም መዋቅር ወገንተኝነቱ ለመንፈሳዊ አንድነት ሳይሆን ለፖለቲካዊ ልዩነት መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡

ጥያቄውን በቅንነት መመልከት

በመጀመሪያ የቤተክርስቲያንን መንፈሳዊ አገልግሎት ማጠናከርን ዓልመው የሚነሱ ጥያቄዎችን በቅንነት መመልከት የቤተክርስቲያን ትውፊትም ሥርዓትም ነው፡፡ የሚጠየቁ ጥያቄዎችን ከጠያቂ ግለሰቦች የቀደመም ሆነ የአሁን ማንነት ጋር በማምታታት ጉዳዩን ሳይመረምሩ ማለፍ ለማንም አይጠቅምም፡፡ እንኳን በቤተክርስቲያን ካህናትና አገልጋዮች የሚነሳን ሀሳብ በሌሎች አካላት የሚሰጡ ሀሳቦችንም በቅንነት በመመርመር ለምዕመናን መንፈሳዊ አንድነት የሚበጀውን፣ ዘመኑንም የዋጀውን አሰራር መከተል ይገባል፡፡የጥያቄውን አራማጆች ከጥያቄው ይዘት በወጣ በልዩ ልዩ መንገድ እየተቹ በተመሳሳይ መመዘኛ የባሰ ጅምላ ፈራጅነትን መከተል ቤተክርስቲያንን የሚጎዳ፣ ከምንም በላይ በእግዚአብሔር ዘንድ የሚያስጠይቅ መሆኑን ተገንዝበን በቅን እይታ ከወንድሞቻችን፣ አባቶቻችን ጋር ልንመካከር ይገባል እንጂ እንደ ወደረኛ መተያየት ፍፁም ስህተት ነው፡፡

በሌላ በኩል የሚነሱ/የተነሱ ጥያቄዎችንና የተጠቆሙ የመፍትሔ ሀሳቦችን አጣሞ በመተርጎም ሌሎች የተሳሳተ ግንዛቤ እንዲይዙ ማድረግም አይገባም፡፡ ለምሳሌ ከቋንቋ ጋር በተያያዙ ችግሮች ምክንያት “በክልል ደረጃ የቤተክህነት መዋቅር ቢኖረን” ብሎ መጠየቅ “የክልል ቤተክርስቲያን ለመመሥረት ነው” ተብሎ መተርጎም የለበትም፡፡ ይህ ሀሳብ የዚያ አይነት አዝማሚያ ካለው፤ ከጀርባ ሆኖ የሚዘውረው አካል ካለ፤ ሌላን ግብ ለማሳካት የተቀየሰ ስልት ከሆነ፤ ወይም ቤተክርስቲያንን የሚከፍላት ከሆነ በመረጃ ተደግፎ መቅረብ አለበት፡፡የክልል ቤተክህነት ሀሳብ አራማጆች ፖለቲካዊ ምልከታቸው የቤተክርስቲያንን መንፈሳዊ አንድነት ሊጎዳ የሚችለውን ያክል የክልል ቤተክህነት መቋቋምን ከመንፈሳዊ እይታ ሳይሆን ከፖለቲካዊና የማንነት ምልከታ ጋር ብቻ በማገናኘት ደርዝ የሌለው ማምታቻ የሚያቀርቡ ሰዎች አስተሳሰብም ለቤተክርስቲያን መንፈሳዊ አንድነት ከባድ ችግር የፈጠረና የሚፈጥር መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡ቋንቋን በተመለከተ ግን የቤተክርስቲያን አንድነት የሚገለጠው በአንድ ቋንቋ በመጠቀም አይደለም፤ በክልል ደረጃ የቤተክርስቲያን መዋቅር ባለመኖሩም አይደለም። የቤተክርስቲያን አንድነት  በዋናነት የሚገለጠው በእምነት (ዶግማ) እና በቀኖና (ሥርዓት) አንድነት ነው።

መፍትሔውን በጥንቃቄ ማበጀት

በተነሳው ጉዳይ ጥያቄ የሚጠይቀውም ሆነ የመፍትሔ ሀሳብ የሚጠቁመው አካልም ቢሆን እኔ ያልኩት ብቻ ይሁን በማለት ሳይሆን እግዚአብሔር የፈቀደውና ለቤተክርስቲያን/ምዕመናንና ካህናት/ የሚበጃት ይሁን በማለት መንፈሳዊ አካሄድን መከተል ይጠበቅበታል፡፡ጥያቄው የሚነሳውም በውጫዊ አካል ግፊት ሳይሆን ሙሉ በሙሉ መንፈሳዊ ለሆነ ዓላማ መሆን ይኖርበታል፡፡ የመፍትሔ አማራጮችም ከግል/ከቡድን ጥቅም፣ ከመናፍቃን ተንኮልና ከፖለቲካ ሴራ በጸዳ መልኩ መቅረብ ይኖርባቸዋል፡፡ ጥያቄዎችና የመፍትሔ ሀሳቦች በቅንነት ቢቀርቡም እንኳን አንዳንድ አካላት ይህንን ‘የለውጥ’ አጋጣሚ በመጠቀም ቤተክርስቲያንን ከማዳከም ወይም ከማጥቃት እንደማይቦዝኑ ማስተዋል ያሻል፡፡ በአስተዳደራዊ ጥያቄ ሽፋን የቤተክርስቲያኒቱ አስተምህሮና ሥርዓት የማይገዳቸው አካላት ቤተክርስቲያንን ለመከፋፈልና ምዕመናንን በመለያየት ነጣጥሎ ለማጥቃት ወይም ምንፍቅና ለማስፋፋት እንዳይጠቀሙበት ፈቃደ እግዚአብሔርን በማስቀደም በጸሎት፣ በመመካከርና በመግባባት ሊሠራ ይገባዋል። ከሁለት አሠርት ዓመታት በላይ የሀገር ውስጥና የሀገር ውጭ ሲኖዶስ በሚል በመለያየት መከራ ውስጥ ለቆየችው ቤተክርስቲያን ዛሬ ላይ ደግሞ የዚህ ክልልና የዚያ ክልል ወይም የዚህ ቋንቋና የዚያ ቋንቋ ቤተክርስቲያን የሚል ክፍፍል እንዳይመጣ ሰዎች ከራሳቸው ፍላጎት ይልቅ የቤተክርስቲያንን አገልግሎት ሊያስቀድሙ ይገባል እንላለን፡፡

ከጊዜያዊ መፍትሄው ባሻገር

የክልል ቤተክህነት ጉዳይ ከአስተዳደራዊ ጥያቄነት ይልቅ በሀገራችን ኢትዮጵያ በነበረው፣ ባለውና በሚኖረው የህዝቦች ማኅበራዊና ፖለቲካዊ መስተጋብር የቤተክርስቲያን ሚና ምን መሆን እንዳለበት ካለመገንዘብ ወይም ቤተክርስቲያንን የፖለቲካዊ ነጥብ ማስቆጠሪያ ሜዳ፣ አልያም የፖለቲካዊ ቂም ማወራረጃ መድረክ አድርጎ ከሚያስብ መለካዊ እና ስሁት እይታ የሚመነጭ ነው፡፡ ስለሆነም ጊዜ ሊሰጠው የማይገባውን አስተዳደራዊ ብልሹነት ማስተካከል እንደተጠበቀ ሆኖ በየደረጃው ያሉ የቤተክርስቲያን የአስተዳደርና አገልግሎት አካላት፣ ካህናትና ምዕመናን መሰረታዊውን የተቃርኖ ምንጭ በአግባቡ በመለየት ቅድስት ቤተክርስቲያን ሰማያዊ ተልዕኮና ተያያዥ ማኅበራዊ አበርክቶዎችን በአግባቡ ለሁሉም ማዳረስ እንድትችል ከተቋማዊ የፖለቲካ ወገንተኝነት መለየት እንደሚያስፈልግ ከመረዳት መጀመር አለባቸው፡፡

የቤተክርስቲያን አካላት የሆኑ ምዕመናንና ካህናት በየግላቸው የሚያደርጉት ነቀፌታ የሌለበት ፖለቲካዊ ተሳትፎ ከቤተክርስቲያን መንፈሳዊም ሆነ ተቋማዊ ኀልወት ጋር እየተሳከረ መቅረብ የለበትም፡፡ ይሁንና በሀገራችን ኢትዮጵያ ያሉ ልዩ ልዩ ፖለቲካዊ አካላት የቤተክርስቲያንን ምዕመናንና ካህናትም ሆነ ተቋማዊ ማንነት ለየራሳቸው ፖለቲካዊ ዓላማ ለማዋል መሞከራቸው አይቀርም፡፡ ይህም የሚደንቅ አይደለም፡፡ ታሪክን  በልካቸው ሰፍተው የሚፈልጉትን ብቻ እያዩ ደክመው የሚያደክሙ ሰዎች እንደሚመስላቸው ይህ ቤተክርስቲያንን ለፖለቲካዊ ዓላማ የመጠቀም አካሄድ ትላንት ወይም ዛሬ የተጀመረ ሳይሆን በዘመናት ሁሉ ቤተክርስቲያን እየተፈተነች ያለፈችበት የታሪክ ሂደት ነው፡፡ የቤተክርስቲያን መሪዎች ከምድራውያን ነገስታት ድርጎ ይቀበሉበት የነበረውን ዘመን “የቤተክርስቲያን ወርቃማ ዘመን” አድርገው የሚያስቡ ሰዎች ፖለቲካንም ሆነ የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ በሚገባው ደረጃ የማይረዱ ፊደላውያን ናቸው፡፡ መሰረታዊው ጉዳይ ቀደምት የቤተክርስቲያን መሪዎች፣ ካህናትና ምዕመናን ለየዘመናቸው በሚመጥን ጥበብ ተመርተው ቤተክርስቲያንን ለእኛ እንዳደረሱልን እኛም በዘመናችን ያለውን ከፖለቲካዊ ቁርቁስ የሚወለድ ወጀብ በሚገባ ተረድተን ለዘመኑ የሚመጥን መፍትሄ ማመላከት ይኖርብናል፡፡

በሀገራችን ኢትዮጵያ ባሉት የተለያዩ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ መስተጋብሮች የቤተክርስቲያናችንን መንፈሳዊ ማንነት፣ አስተዳደራዊ መዋቅርና እያንዳንዱን ምዕመን በአሉታዊ መልኩ የማጥቃትና የመጉዳት ግልጽ ዓላማ ያላቸውንም ሆነ በሚገባ ሳይረዱ ለቤተክርስቲያን ፈተና የሆኑባትን አካላት እንደቅደም ተከተላቸው ሳንሰለች መጋፈጥና ማስረዳት ያስፈልጋል፡፡ ቤተክርስቲያንን በግልጽ በጠላትነት ፈርጀው የከበሩ መቅደሶቿን ለሚያቃጥሉ፣ ካህናቷን ምዕመናኗን ለሚያርዱ፣ ለሚገሉ ሰዎች ምንም ዓይነት የአመክንዮ ድርደራ ማቅረብ አይጠቅምም፡፡ ይሁንና ቤተክርስቲያንን እየወደዱ፣ የአስተምህሮዋን ርቱዕነት እየመሰከሩ፣ እንደ አቅማቸውም በግልም ሆነ በቡድን፣ በሩቅም ሆነ በቅርብ መንፈሳዊ ሱታፌ እያደረጉ በፖለቲካዊ አቋም የተነሳ ከቤተክርስቲያን የሚርቁትን ግን ለመታደግ መረባረብ አለብን፡፡ ይህንንም ለማድረግ ዋና ዋና የሚባሉትን የችግር ምንጮች መለየት፣ በአቅማችን መምከርና ማስተማር እንዲሁም በአመክንዮ መሞገት ያስፈልጋል፡፡

የተማጽኖ ቃል

እስኪ በስህተት ጎዳና የተወናበዱ ወገኖቻችንን እንማልዳቸው፡- በዘመናችን ካሉ መሰረታዊ የቤተክርስቲያናችን ችግሮች አንዱ የመበሻሸቅ ፖለቲካ የወለደው ነው፡፡ የመበሻሸቅ ፖለቲካ በመርህ አይመራም፡፡ መሪ አስተሳሰቡ “ይሄን ነገር እነ እገሌ የሚወዱት ከሆነ እኛ ልንጠላው ይገባል” ከሚል ያልበሰለ እይታ የሚወለድ ነው፡፡ በታሪክ ትንተና እና በፖለቲካዊ ምልከታ ከአንተ/ከአንቺ ከሚለዩ ሰዎች ለመራቅ ስትል ሃይማኖታዊ አስተምህሮህን ዘመን በወለደው የብልጣብልጥ ተረት ወይም ከንፁህ ህሊናህ በሚላተም የኢ-አማኒነት አመክንዮ የበረዝክ ወንድማችን፣ የበረዝሽ እህታችን ለአፍታ ወደ አዕምሮህ ተመለስና/ተመለሽና “በእውነት መንገዴ መንፈሳዊ ነውን?” በማለት ራስህን ጠይቅ/ራስሽን ጠይቂ፡፡ ዛሬ በብሽሽቅ ስሜት ተውጠን የምንጥለው፣ ለሌላ የምንሰጠው ታሪክና መንፈሳዊ ስብእና ከዘመናት በኋላ ብኩርናውን እንደሸጠ እንደ ኤሳው በእንባ ብንፈልገው መልሰን አናገኘውም፡፡

በአካል የማናውቃችሁ በቤተክርስቲያን አካልነት ግን የምናውቃችሁ ፍቁራን፡- ሳይታወቃቸው የሰይጣንን የቤት ስራ የሚፈጽሙ ሰዎች የቤተክርስቲያንን አውደምህረትም ሆነ ሌሎች መገለጫዎች አንተ/አንቺ በማትስማሙበት የታሪክና የፖለቲካ አረዳድ ሲያበላሹት በማየታችሁ ሰዎቹን የተቃወማችሁ መስሏችሁ በመናፍቃንና በመሰሪ ተሃድሶአውያን የለብ ለብ ስብከት እጃችሁን ስትሰጡ ማየት ያንገበግባል፡፡ በእውነት ያሳሰባችሁ ታሪካችሁና እምነታችሁ ቢሆን ኖሮ በራሳችሁ መረዳት ታሪካችሁን እየተረካችሁ ከቅዱሳን አባቶቻችሁና እናቶቻችሁ ያለመቀላቀል የተቀበላችሁትን ነቅ የሌለበት ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ  ታሪካችሁንም እምነታችሁንም በሚያጠፋ አረም ባልለወጣችሁት ነበር፡፡ ሰይጣን ቅን በሚመስል ተቆርቋሪነት ገብቶ፣ የሌሎችን ስህተት ተጠቅሞ እናንተን ከበረቱ ሲያስወጣችሁ አይታያችሁም?!

በአንፃሩ ደግሞ የቤተክርስቲያንን አውደ ምህረት ጭምር በመጠቀም የራሳቸውን የታሪክና የባህል አረዳድ በሌሎች ላይ እንደ ሃይማኖታዊ አስተምህሮ ሊጭኑ የሚፈልጉ ሰዎችን መምከር፣ ማስረዳትና መገሰፅ ያስፈልጋል፡፡ ከእነዚህ ብዙዎቹ የድርጊታቸውን ምንነትም ሆነ ውጤት በአግባቡ የሚረዱ ሳይሆኑ ዓለም ሁሉ በእነርሱ መነጽር የሚያስብ የሚመስላቸው የዋሀን ናቸው፡፡ በክርስቶስ አካሎቻችን የሆናችሁ ፍቁራን ቤተክርስቲያንን የማንም የባህልም ሆነ የቋንቋ የበላይነት መገለጫ መድረክ አድርጋችሁ አትመልከቷት፡፡ በተለይም ደግሞ ከቃለ እግዚአብሔር ጋር እየሸቀጣችሁ የእኔ የምትሉትን የባህልም ሆነ የፖለቲካ ቡድን ለመጥቀም የምታደርጉት ከንቱ ድካም እግዚአብሔርን የሚያሳዝን፣ ቤተክርስቲያንን የሚያደማ መሆኑን እወቁ፡፡ በዚህ አካሄድ የምታልሙትን ማግኘት አትችሉም፡፡ በአንተ/በአንቺ ምክንያትነት ሰይጣን ከበረቱ የሚያስወጣቸውን ደካማ ምዕመናን ነፍስ ዋጋ ጌታ ከእጅህ/ከእጅሽ እንደሚቀበል አትርሱ፡፡ የታወቁ መንፈሳዊ/ሃይማኖታዊ ጸጋዎቻችንን የእኔ ለምትለው/ለምትይው ምድራዊ ቡድን መገበሪያ አድርጋችሁ የምታቀርቡ በዚህም በክርስቶስ አካሎቻችሁ የሆኑትን በፖለቲካዊ አቋም ከአንተ/ከአንች የተለዩትን ወገኖች የምትገፋ/የምትገፊ ወድማችን/እህታችን አስተውሎታችሁን ማን ወሰደባችሁ?!

እባካችሁ ወደ ልባችሁ ተመለሱ! እባካችሁ ወደ ልባችን እንመለስ! በቤተክርስቲያን እየተሰበሰብን ለመንፈሳዊ አንድነታችን እንትጋ እንጂ ፖለቲካዊ መከፋፈልን ወደቤተክርስቲያን አስርገን አናስገባ፡፡ የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ ባለማወቅ፣ የሃይማኖትና የፖለቲካን መንፈሳዊም ሆነ ዓለማዊ መስመር ባለመረዳት ፖለቲካዊና ባህላዊ አስተሳሰባቸውን በሌሎች ላይ ሊጭኑ የሚሞክሩትን እንዲሁም በሰበብ አስባቡ ቤተክርስቲያንን ለፖለቲካዊ ዓላማ የሚያዳክሙትን ሁሉ በያለንበት በአቅማችን የቀናውን መንገድ ልናመለክታቸው ይገባል፡፡ለዚህም የቤተክርስቲያን አምላክ፣ በሚፈለገው መጠን በማይረዱት ምድራዊ ቋንቋ ለዘመናት የቤተክርስቲያንን ትምህርት በመንፈሳዊ እዝነ ልቦና እየተረዱና እየጠበቁ ያኖሩልን የደጋግ እናቶቻችን እና አባቶቻችን አምላክ ልዑለ ባሕርይ እግዚአብሔር ይርዳን፡፡†

ደብረ ታቦር፡ የነገረ ተዋሕዶ ማሳያ

Debretabor2.1

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሐዋርያዊት ስለሆነች ለሐዋርያዊ ተልዕኮዋ መሳካት የሚያገለግሏት ከፍተኛ ክብር ያላቸውና በከፍተኛ መንፈሳዊ ሥርዓት የምታከብራቸው ከጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነገረ ሥጋዌና የማዳን ሥራ ጋር የተገናኙ ዘጠኝ ዓበይት በዓላት እና ዘጠኝ ንኡሳን በዓላት አሏት፡፡ ከእነዚህ የጌታችን ዓበይት በዓላት አንዱ በየዓመቱ ነሐሴ 13 ቀን የምናከብረው የደብረ ታቦር በዓል ነው፡፡ የደብረ ታቦር በዓል ጌታችን አምላካችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በታቦር ተራራ ብርሃነ መለኮቱን፣ ክብረ መንግሥቱን መግለጡን በማሰብ በየዓመቱ በድምቀት ይከበራል (ማቴ. ምዕ.17፡1 ማር.9፡1፤ ሉቃ.9፡28)፡፡

በዚህን በዓል በተዋህዶ የከበረ፣ አምላክ ሲሆን በፈቃዱ የሰውን ባህርይ ያለመለወጥ የተዋሀደ ጌታ መለኮታዊ ክብሩ፣ የተዋህዶው ፍጹምነት ይነገርበታል፣ የነቢያትና የሐዋርያት ምስክርነት ይተረጎምበታል፡፡ በባህላዊ ገጽታው ይህ በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ዘንድ ‹ቡሄ› በመባል ይታወቃል፡፡ ቡሄ ማለት ‹መላጣ፣ ገላጣ› ማለት ነው፡፡ ክረምቱ፣ ጭጋጉ፣ ደመናው ተወግዶ የብርሃን ወገግታ የሚታይበት በዚሁ በዓል አካባቢ ስለሆነ በዓሉ ‹‹ቡሄ›› ተብሎ ይጠራል፡፡ በዓለ ደብረ ታቦር ጌታችን ምሥጢረ መለኮቱን የገለጠበት፤ ብርሃን የታየበትና ድምፀ መለኮቱ የተሰማበት ዕለት ስለሆነ ‹‹የብርሃን በዓል›› (Transfiguration) ይባላል፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማርም ስለ ደብረ ታቦር በዓል መንፈሳዊ መሠረትና ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ እንዳስሳለን፡፡

በስድስተኛው ቀን ሦስቱን ሐዋርያት ይዞ ወደ ተራራ ወጣ

‹‹ደብረ ታቦር›› የሁለት ቃላት ጥምር ሲሆን ‹‹ደብር›› ማለት ተራራ፣ ‹‹ታቦር›› ደግሞ በናዝሬት አካባቢ በሰማርያ አውራጃ በገሊላ ወረዳ የሚገኝ የረጅም ተራራ ስም ነው፡፡ የደብረ ታቦር ተራራ ከገሊላ ባሕር በምዕራባዊ በኩል 10 ኪሎ ሜትር ርቀት የሚገኝ  ሲሆን፤ ከፍታው ከባሕር ጠለል በላይ 572 ሜትር ያህል ነው፡፡ በዚህ ተራራ ላይ ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ብርሃነ መለኮቱን እንደሚገልጽ አስቀድሞ ልበ አምላክ ክቡር ዳዊት በመዝሙሩ “ታቦርና አርሞንኤም በስምህ ደስ ይላቸዋል” ብሎ ተናግሮ ነበር (መዝ. 88፥12)፡፡ ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዚህ ተራራ ላይ ብርሀነ መለኮቱን በመግለጡ ተራሮችም የፈጣሪያቸውን ተዓምራት በማየታቸው የነቢያት ትንቢት ተፈጽሟል፡፡ በዘመነ መሳፍንት ባርቅ ሲሳራን ከነሠራዊቱ ድል ያደረገው በደብረ ታቦር ተራራ ላይ ነበር (መሳ. 4፥6)፡፡

የዚህም ታሪክ ምሳሌነቱ ባርቅ የጌታችን ሲሳራ ደግሞ የአጋንንት ነው፡፡ ጌታችን በደብረ ታቦር ክብሩን በመግለጥ በአይሁድ እያደረ አምላክነቱን እንዲጠራጠሩ ያደረጋቸውን አጋንንት ድል የማድረጉ ምሳሌ ነው፡፡ በዚህ ተራራ ነቢዩ ሳሙኤል ትንቢት ተናግሮበታል፡፡ ንጉሥ ሳኦልም ከሦስት ሰዎች ጋር ተገኝቶበታል (1ኛ ሳሙ.10፡3)፡፡ ርእሰ አበው አብርሃምና ኖኅ በዚህ ተራራ ላይ ቀስተ ደመና ተተክሎ አይተዋል፡፡ አባታችን ኖኅም ይህንን ተራራ ‹‹መካነ ብርሃን፤ የብርሃን ቦታ›› ብሎ ጠርቶታል፡፡ የሐዲስ ኪዳን ወንጌል ጸሐፊያን ግን ‹‹ረጅም ተራራ፣ ቅዱስ ተራራ›› ከማለት በስተቀር ‹‹የታቦር ታራራ›› ብለው ስሙን አልጠቀሱትም፡፡ ሆኖም ኢየሱስ ክርስቶስ በዚህ ተራራ ላይ ክብሩን እንደገለጠና የዚህም ተራራ ስም ታቦር መሆኑን ሐዋርያት በሲኖዶሳቸው ገልጠዋል፣ በትውፊትም ይታወቃል፡፡ ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድም ይህንን ረጅም ተራራ ደብረ ታቦር እያለ በድጓው አስፋፍቶ ጽፏል፡፡

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሰው የሆነ አምላክ ነው፤ ሰው የሆነ ጌታ ነው፤ ሰው የሆነ ንጉሥ ነው፡፡ ጌትነቱና ንግሥናው በጸጋ እንደከበሩ ቅዱሳንና፣ በኃላፊ ስልጣን እንደተሾሙ ምድራውያን ነገስታት በጊዜ የሚገደብ፣ ሰጭና ከልካይም ያለበት አይደለም፡፡ አምላክነት፣ ጌትነት፣ ንግሥና የባሕርይ ገንዘቡ ነው፤ ከማንም አልተቀበለውም፣ ማንም አይወስድበትም፡፡ የድኅነታችን መሠረቱም የጌታችን ፍፁም አምላክ፣ ፍፁም ሰው መሆን ነው፡፡ ክቡር ዳዊት በመዝሙሩ “እግዚአብሔርሰ ንጉሥ ውእቱ እምቅድመ ዓለም ወገብረ መድኃኒተ በማዕከለ ምድር/ እግዚአብሔር ግን ከዓለም አስቀድሞ ንጉሥ ነው፣ በምድርም መካከል መድኀኒትን አደረገ” (መዝ. 72፡12) ማለቱ ለዚህ ነው፡፡ ማዕከለ ምድር በተባለች በቀራንዮ ሰው የሆነ አምላክ ኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀሉ ቤዛነት ዓለሙን ሁሉ አድኗልና፡፡ ይሁንና የጌታችን ነገረ ተዋሕዶ ለብዙዎች ለማመንና ለመረዳት ይከብዳቸዋል፡፡

ዛሬም ድረስ በዚህ የተነሳ ብዙዎች ስለአንድ ክርስቶስ እየተነጋገሩ የተለያየና የነገረ ድህነትን ምስጢር በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የሚያዛቡ እምነቶች አሏቸው፡፡ መምህረ ትህትና ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሚያስተምርበት ወቅትም የተለያዩ የአይሁድ ማኅበራት ስለ ጌታችን ማንነት ባለመረዳት አንዳንዱ ነቢይ ነው ሲል ሌላው ከዮሴፍ ጋር በተናቀች ከተማ በናዝሬት ማደጉን አይቶ ይንቀው ነበር፡፡ ፍጥረታቱን ለሞት ለክህደት አሳልፎ የማይሰጥ ጌታ የአይሁድ ክህደት ደቀመዛሙርቱንም እንዳያውካቸው ነገረ ተዋሕዶን (አምላክ ሲሆን ሰው የመሆኑን ድንቅ ምስጢር) በትምህርትም በተዓምራትም ይገልጥላቸው ነበር፡፡ በትምህርት ነገረ ተዋሕዶን ካስረዳባቸው የመጽሐፍ ቅዱስ ምንባባት አንዱ በማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ 16 ደቀመዛሙርቱን በጥያቄ ያስተማረበት ነው፡፡ ይህም ጥያቄ የጠየቀበት ቦታ ቂሣርያ ይባል ነበር፡፡ አባቶቻችን ይህን የጌታችንን ትምህርት ተስእሎተ ቂሣርያ (የቂሣርያ ጥያቄ) በማለት ይጠሩታል፡፡

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በፊሊጶስ ቂሳርያ ደቀመዛሙርቱን ‹‹ሰዎች የሰውን ልጅ ማን ይሉታል?›› ብሎ ጠየቃቸው፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስም ‹‹አንተ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ!›› ብሎ መሰከረ (ማቴ 16፡16)፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስ በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት የመሰከረውን ምስክርነት ከአብ ከመንፈስ ቅዱስ ይሰሙ ዘንድ፣ ከነቢያት (ሙሴና ኤልያስ) አንደበት ይረዱ ዘንድ፣ በተዓምራት የደነደነ ልባቸውን ይከፍት ዘንድ በተስእሎተ ቂሣርያ ቅዱስ ጴጥሮስ የሃይማኖት መሠረት የሆነውን የጌታችንን ነገረ ተዋህዶ ከመሰከረ ከስድስት ቀን በኋላ አዕማድ ሐዋርያት ተብለው የተጠሩትን ጴጥሮስ፣ ያዕቆብና ዮሐንስን ይዞ ወደ ተራራ አወጣቸው (ማቴ 17፡1-10)፡፡ ጌታችን ብርሃነ መለኮቱን በደብረ ታቦር የገለጠው ከተስእሎተ ቂሣርያ በ6ኛው ቀን (ነሐሴ 13 ቀን) ነው፡፡ ተራራ የወንጌል ምሳሌ ናት፡፡ ተራራ ሲወጡት ያስቸግራል፤ ከወጡት በኋላ ግን ከታች ያለውን ሁሉ ሲያሳይ ደስ ይላል፡፡ ወንጌልም ሲማሯት ታስቸግራለች፡፡ ከተማሯት በኋላ ግን ጽድቅንና ኃጢአትን ለይታ ስታሳውቅ ደስ ታሰኛለች፡፡

አንድም ተራራ የመንግስተ ሰማያት ምሳሌ ነው፡፡ ተራራን በብዙ ጻዕር እንዲወጡት መንግስተ ሰማያትንም በብዙ መከራ ያገኟታልና፡፡ (ሐዋ. 14፡22) አንድም ተራራ የቤተክርስቲያን ምሳሌ ናት፡፡ በደብረ ታቦር ምስጢረ ሥላሴ እንደተገለጠ በቤተ ክርስቲያንም የቅድስት ሥላሴ አንድነትና ሦስትነት ይነገርባታልና፡፡ ተራራ መሠረቱ ከመሬት አናቱ ከሰማይ እንደሆነ ሁሉ፤ ቤተ ክርስቲያንም መሠረቷ በምድር ሲሆን ራሷ (ክርስቶስ) በሰማይ ነውና፡፡ የቤተክርስቲያን አገልጋዮቿ የተጠሩት ከምድር (ከዓለም) ሲሆን ክብራቸው ግን በሰማይ ነው፡፡ ቅዱስ ጳውሎስ ‹‹እኛስ ሀገራችን በሰማይ ነውና›› እንዲል (ፊልጵ. 3፥20)፡፡ በዚህም መነሻነት ጌታችን በልዩ ልዩ ኅብረ አምሳል ለደቀመዛሙርቱ ነገረ ተዋሕዶውን አስረዳቸው፡፡ ደቀመዛሙርቱም ዛሬ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን እንደምታምነው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አምላክ ወልደ አምላክ ሲሆን ሰው መሆኑን አመኑ፣ መሰከሩ፡፡

በፊታቸው ተለወጠ፤ ፊቱም እንደ ፀሐይ በራ

ሦስቱ ሐዋርያት በተራራው ሳሉ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ሲጸልይ ሳለ መልኩ በፊታቸው ተለወጠ፡፡ ይህም የመለኮቱን ብርሃን ሲገልጥ ነው እንጂ ውላጤ/መለወጥ አይደለም፡፡ “እኔ እግዚአብሔር አልለወጥም” እንዳለ /ሚል 3፥6/ በእርሱ ዘንድ መገለጥ እንጂ መለወጥ የለም፡፡ ሦስት ክንድ ከስንዝር አካል ምሉዕ ብርሃን ሆኗል፡፡ ይህም አበቦች ከአዕጹቃቸው እንዲፈነዱ ያለ መገለጥ ነው፡፡ ፊቱም እንደ ፀሐይ ብሩህ ሆነ፡፡ ልብሱም እንደ በረድ ጸዓዳ ሆነ፡፡ ይህ ሁሉ ነገረ ተዋሕዶን እንዲረዱ የተደረገ መገለጥ ነው፡፡ ሰውነቱን አልካዱም፣ አምላክነቱን ግን ተጠራጥረው ነበርና አምላክነቱን ከሰውነቱ አዋሕዶ ነገረ ተዋሕዶን ገለጠላቸው፡፡ ጌታችን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በተወለደ በ32 ዓመት ከ6 ወር ከ13 ቀን፣ በዘመነ ማቴዎስ፣ በወርኃ ነሐሴ በዕለተ እሑድ በደብረ ታቦር ብርሃነ መለኮቱን ገልጧል፡፡

ቅዱስ መጽሐፍ ስለ ጌታችን ብርሃንነት “በዓለም ሳለሁ የዓለም ብርሃን ነኝ” “ብርሃን ሳለላችሁ በብርሃን ተመላለሱ” “እኔ የዓለም ብርሃን ነኝ” “በሞት ጥላ መካከል ላሉ ብርሃን ወጣላቸው” እንዳለ ፀሐየ ጽድቅ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የሰው ልጆች የተስፋ ብርሃን፣ የእውቀት ብርሃን፣ የዓይን ብርሃን፣ የሕይወት ብርሃን የሆነውን ብርሃኑን ገለጠ፡፡ ፀሐይ፣ ጨረቃና ከዋክብትንም ብርሃን ያለበሰ እርሱ ነው፡፡ ለመላዕክት፣ ለጻድቃን ለቅዱሳን ሁሉ የጽድቅ ብርሃንን ያደለ የማይጠፋ ብርሃን እርሱ ነው፡፡ ለእርሱ ብርሃንነት ሊቀ ነቢያት ሙሴ ከተራራው በወረደ ጊዜ የእስራኤልን ዐይን የበዘበዘ ገጸ ብርሃን ምሳሌው ሊሆን አይችልም፡፡ እርሱ የብርሃን መገኛ ለቅዱሳን ብርሃንን የሚሰጥ የብርሃናት አምላክ፣ ሙሴን ብሩህ ያደረገ፣ ለአባ አትናቴዎስም ብርሂት እድን (እጅ) የሰጠ ነው እንጂ፡፡ በቅዱሱ ተራራ ማደሪያውን ያደረገ አምላክ በዚህ ተራራ ብርሃነ መለኮቱን ገለጠ፡፡

ቅዱስ ማቴዎስ «በፊታቸው ተለወጠ፣ ፊቱም እንደ ፀሐይ በራ፣ ልብሱም እንደ ብርሃን ነጭ ሆነ» ሲል የክርስቶስ ፊቱ እንደ ፀሐይ የበራው የብርሃኑም ኃይል ያንፀባረቀው የብሉይ ኪዳን መሪ እንደነበረው እንደ ሙሴ ፊት ብርሃን ያለ አይደለም፡፡ «ሙሴ ከሲና ተራራ ሲወርድ የፊቱ ቆዳ አንፀባረቀ፣ አሮንና እስራኤልም ይህንን ስላዩ ወደ እሱ ይቀርቡ ዘንድ ፈሩ ተሸፈንም እያሉ ጮኹ «ሙሴም እግዚአብሔር ያዘዘውን ለእነሱ ተናግሮ ከጨረሰ በኋላ በፊቱ መሸፈኛ አደረገ» ይላል (ዘፀ .34፡29-30)፡፡ የሙሴ የጸጋ ነው፤ የክርስቶስ ግን የባህርይ ነው፡፡እንዲሁም «ብሩህ ደመና ጋረዳቸው» ያለው በሲና እንደታየው ያለ አይደለም፡፡ በታቦር የታየው ብሩህ ደመና ነበር፡፡ በደብረ ሲና የተገለጠ የፍጡሩ የሙሴ ክብር ነበር፤ በደብረ ታቦር የተገለጠው ግን የሕያው ባሕርይ የክርስቶስ ክብር ነው፡፡

ሙሴና ኤልያስ ከእርሱ ጋር ሲነጋገሩ ታዩአቸው

መጽሐፍ ቅዱስ ሙሴና ኤልያስ ከጌታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ሲነጋገሩ ለቅዱሳን ሐዋርያት እንደታዩአቸው ይነግረናል እንጅ የተነጋገሩትን ዝርዝር አላስቀመጠልንም (ማቴ. 17፡3)። ኦርቶዶክሳውያን ሊቃውንት በትውፊት የከበሩ ናቸውና ከቅዱሳን ሐዋርያት በቃል የተማሩትን የሙሴና የኤልያስ ምስክርነት አቆይተውልናል፡፡ ከሞተ ብዙ ዘመን የሆነውን ሙሴን ከመቃብር አስነስቶ ቀጥሎም በእሳት ሠረገላ ያረገውንና በብሔረ ሕያዋን የሚኖረውን ኤልያስን ወደ ደብረ ታቦር እንዲመጡ ያደረገበት ምክንያት እርሱ የባሕርይ አምላክ መሆኑን እንዲመሰክሩ ነው፡፡ ሊቀ ነቢያት ሙሴ ከመቃብር ተነሥቶ “እኔ ባህር ብከፍልም፤ ጠላት ብገድልም፤ ደመና ብጋርድም፤ መና ባወርድም እስራኤልን ከክፋታቸው መልሼ ማዳን ያልተቻለኝ ደካማ ነኝ፤ የእኔን ፈጣሪ እንዴት ሙሴ ይሉሃል? የሙሴ ፈጣሪ እግዚአብሔር ይበሉህ እንጂ!” ብሎ ስለጌታችን አምላክነት ምስክርነት ሰጥቷል፡፡ ነቢዩ ኤልያስም ደግሞ ከብሔረ ሕያዋን መጥቶ “እኔ ሰማይ ዝናብ እንዳይሰጥ ብለጉም፣ እሳት ባዘንብም፣ እስራኤልን ከክፋታቸው ማዳን የማይቻለኝ ነኝ። እንዴት የእኔን ፈጣሪ ኤልያስ ነህ ይሉሃል? የኤልያስ ፈጣሪ እግዚአብሔር ይበሉህ እንጂ!” በማለት የባሕርይ አምላክነቱን በደብረ ታቦር ላይ መስክሯል፡፡ ሐዋርያቱ “አንዳንዱ መጥምቁ ዮሐንስ፥ ሌሎችም ኤልያስ፥ ሌሎችም ኤርምያስ ወይም ከነቢያት አንዱ ነው ይላሉ›› ብለውት ነበርና (ማቴ.16፡14)፡፡ ቅዱስ ሉቃስ በወንጌሉ ‹‹በክብርም ታይተው በኢየሩሳሌም ሊፈጽም ስላለው ስለ መውጣቱ ይናገሩ ነበር›› ያለውም የነበራቸውን ክብር ታላቅነት ያስረዳል፡፡

ሊቀ ነቢያት ሙሴ ከሕግ/ከኦሪት ነቢዩ ኤልያስ ደግሞ ከታላላቅ ነቢያት የተመረጡበት ሌላው ምክንያት ለሙሴ “ጀርባዬንም ታያለህ፤ ፊቴ ግን አይታይም” ተብሎ ነበርና ነው፡፡ እግዚአብሔር አምላክ በዘመነ ኦሪት ከሙሴ ጋር ቃል በቃል በደመና በሚነጋገርበት ጊዜ ነቢዩ ሙሴ ‹‹… ጌትነትህን (ባሕርይህን) ግለጽልኝ›› ሲል እግዚአብሔርን ተማጽኖት ነበር፡፡ እግዚአብሔርም ለሙሴ ‹‹በባሕርዬ ፊቴን አይቶ የሚድን የለምና ፊቴን ማየት አይቻልህም፡፡ … እኔ በምገለጽልህ ቦታ ዋሻ አለና በብርሃን ሠረገላ ሆኜ እስካልፍ ድረስ በዋሻው ውስጥ ቁመህ ታየኛለህ፡፡ በባሕርዬ አይተህ ደንግጠህ እንዳትሞት በብርሃን ሠረገላ ሆኜ እስካልፍ ድረስ ቀዳዳ ባለው ዋሻ እሠውርሃለሁ፡፡ በብርሃን ሠረገላ ኾኜ ካለፍሁ በኋላ እጄን አንሥቼልህ ከወደ ኋላዬ ታየኛለህ እንጂ በባሕርዬ ግን ፊቴን ማየት አይቻልህም›› የሚል ምላሽ ሰጥቶት ነበር (ዘፀ.33፡13-23)፡፡ ይህም በፊት የሚሔድ ሰው ኋላው እንጂ ፊቱ እንደማይታይ ጌታም በባሕርዩ አለመገለጡን ያስረዳል፡፡ ምሥጢሩም አምስት ሺህ አምስት መቶ ዘመን ሲፈጸም አምላክ ሰው ሆኖ ሥጋ ለብሶ በደብረ ታቦር በባሕርዩ እስኪገለጥለት ድረስ ሙሴ በመቃብር ተወስኖ እንደሚቆይ ያጠይቃል፡፡ በእግዚአብሔር ድንቅ ሥራ ከሙታን ተነሥቶ ከዘመናት በፊት የተመኘውን የአምላኩን ፊት ለማየት የታደለው ሊቀ ነቢያት ሙሴ የተወለደውም በዚህች ዕለት ነው፡፡ ነቢዩ ኤልያስም “በኋለኛው ዘመን ምስክሬ ትሆናለህ” የተባለው ትንቢትም በዚህች ዕለት ተፈጸመ፡፡

ስለምን ሁለቱን ከነቢያት ሦስቱን ከሐዋርያት አመጣ ቢሉ ደብረ ታቦር የቤተክርስቲያን ምሳሌ መሆኑን ሲያስረዳ ነው፡፡ በቤተክርስቲያን ነቢያት ያስተማሩት ብሉይ ኪዳንና ሐዋርያት የሰበኩት ሐዲስ ኪዳን ይነገራሉና፡፡ በደብረ ታቦር ነቢያትም፣ ሐዋርያትም እንደ ተገኙ ሁሉ ዛሬ በቤተክርስቲያን ብሉይና ሐዲስ ኪዳን ይሰበካል፡፡ ሥርዓተ ቅዳሴ የሚፈጽሙ ልዑካን አምስት መሆናቸውም በደብረ ታቦር የተገኙትን ሙሴን፣ ኤልያስን፣ ጴጥሮስን፣ ያዕቆብንና ዮሐንስን ያስታውሱናል፡፡ ዘወትር በቤተ መቅደሱ የሚፈተተው ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙ ደግሞ በደብረ ታቦር ብርሃነ መለኮቱን የገለጠው የጌታችን የመድኀኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋውና ክቡር ደሙ ነው፡፡ አንድም ደብረ ታቦር የመንግስተ ሰማያት ምሳሌ ነው፡፡ በሕግ በሥርዓት ያገቡ ሰዎችም፣ በንጽሕና በድንግልና በምንኩስና የአምላካቸውን ፈቃድ የሚፈጽሙ  መናንያን፣ ባህታውያን፣ መነኮሳት አንድ ሆነው መንግስተ ሰማያትን እንደሚወርሷት ለማጠየቅ ከሕጋውያን ሙሴን ከደናግል ደግሞ ኤልያስን አመጣ፡፡ ሙሴን ከመቃብር አስነስቶ ኤልያስን ከብሔረ ሕያዋን አምጥቶ በደብረ ታቦር ተራራ አብረውት እንዲገኙ ያደረገው ደቀ መዛሙርቱ ሙሴ ነው ወይም ኤልያስ ነው በማለት ሲጠራጠሩ እንዳይኖሩ መለኮታዊ ትምህርት ለመስጠትም ነው፡፡

ጴጥሮስም ‘በዚህ መሆን ለእኛ መልካም ነው’ አለው

በዚያን ሰዓት ሦስቱ ሐዋርያት ማለትም ጴጥሮስንና ከእርሱ ጋር የነበሩት እንቅልፍ ከበደባቸው፤ ነቅተው ግን ክብሩንና ከእርሱ ጋር ቆመው የነበሩትን ሁለት ሰዎች አዩ (ሉቃ 9፡32)። ቅዱስ ጴጥሮስም ይህንን ምስጢረ መለኮት፣ ማለትም የጌታ በብርሃነ መለኮት ማሸብረቅና ልብሶችም እንደበረዶ ነጭ መሆን እንደዚሁም የእነዚህ የቅዱሳን የነቢያት መምጣት እና ከጌታችን ጋር መነጋገራቸውን ከሰማ በኋላ “እግዚኦ እግዚእ ሠናይ ለነ ኃልዎ ዝየ/ጌታ ሆይ በዚህ መኖር ለእኛ መልካም ነው/“አለ፡፡ ቅዱሳን ነቢያቱ የወትሮ ሥራቸውን እየሠሩ ማለትም ሙሴ ደመና እየጋረደ፣ መና እያወረደ፣ ባሕር እየከፈለ፣ ጠላት እያስገደለ፤ ኤልያስም ሰማይ እየለጎመ፣ እሳት እያዘነመ፣ ዝናመ እያቆመ፤ አንተም አምላካዊ የማዳን ሥራን እየሠራህ ገቢረ ተአምራትህን እያሳየህ፤ በዚህ በተቀደሰ ቦታ “በደብረ ታቦር” መኖር ለእኛ እጅግ መልካም ነው”፡፡ “ወእመሰ ትፈቅድ ንግበር በዝ ሠለስተ ማኅደረ አሐደ ለከ ወአሐደ ለሙሴ ወአሐደ ለኤልያስ” አምላካዊ ፈቃድህስ ከሆነ በዚህ ተራራ ላይ አንድ ለአንተ፤ አንድ ለሙሴ፤ አንድ ለኤልያስ ሦስት ዳስ እንሥራ ብሎ ጠየቀ፡፡

ቅዱስ ጴጥሮስ ‹‹በዚህ መኖር ለእኛ መልካም ነው›› ሲል መናገሩም ጌታችን በተአምራቱ ሲራቡ እያበላቸው፣ ሲጠሙ እያጠጣቸው፣ ሲታመሙ እየፈወሳቸው፣ ቢሞቱ እያነሣቸው፤ ሙሴም እንደ ቀድሞው ደመና እየጋረደ፣ መና እያወረደ፣ ባሕር እየከፈለ፣ ጠላትን እየገደለ፤ ኤልያስ ደግሞ ሰማይን እየለጎመ፣ እሳት እያዘነመ፣ ዝናም እያቆመ በደብረ ታቦር ለመኖር መሻቱን ያመላክታል፡፡ ዳግመኛም ‹‹ሦስት ጎጆ እንሥራ፤ አንዱን ለአንተ፤ አንዱን ለሙሴ፤ አንዱን ለኤልያስ›› በማለት የእርሱንና የሁለቱን ሐዋርያት ጎጆ ሳይጠቅስ አርቆ መናገሩ በአንድ በኩል ትሕትናውን ማለትም ‹‹ለእኛ›› ሳይል ነቢያቱን አስቀድሞ ባልንጀሮቹ ሐዋርያትን አለመጥቀሱን፤ እንደዚሁም ከጌታችን ጋር ለመኖር ያለውን ተስፋ ሲያመለክት፣ በሌላ በኩል ደግሞ የቅዱስ ጴጥሮስን ድክመት ማለትም የክርስቶስን አምላክነት በሚገባ አለመረዳቱን ያሳያል፤ ጌታችንን በተራራ ላይ በሰው ሠራሽ ቤት ይኖር ዘንድ ጠይቆታልና፡፡ጌታችንም ሐዋርያቱን ወደ ተራራው የወሰዳቸው ብርሃነ መለኮቱን ሊገልጥላቸው እንጂ በዚያ ለመኖር አልነበረምና ቅዱስ ሉቃስ ጴጥሮስ በደብረ ታቦር የተናገረውን ‹‹የሚለውንም አያውቅም ነበር›› በማለት ገልጦታል፡፡

ከደመናም ‘የምወደው ልጄ ይህ ነው፤ እርሱን ስሙት’ የሚል ቃል መጣ

ቅዱስ ጴጥሮስም ይህንን ሲናገር ብሩህ ደመና መጥቶ ጋረዳቸው፡፡ ከደመናውም “ዝንቱ ውእቱ ወልድየ ዘአፈቅር ዘቦቱ ሠመርኩ/ልመለክበት የወደድኩት ለምስጢረ ተዋሕዶ የመረጥኩት የምወደው የምወልደው ልጄ ይህ ነው እርሱንም ስሙት/” የሚል ቃል መጣ፡፡ በዚህም የሥላሴ ምስጢር ለዓለም ለሦስተኛ ጊዜ ተገለጸ፡፡ እግዚአብሔር አብ ደመናን ተመስሎ “የምወደው የምወልደው ልጄ ይህ ነው” እያለ፣ እግዚአብሔር ወልድ ሥጋን ተዋሕዶ ፍጹም አምላክ ሲሆን ፍጹም ሰውም ሆኖ፣ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ በነጭ ደመና ተመስሎ ተገልጸዋል፡፡ ስለዚህም ደብረ ታቦር ጌታችን ብርሀነ መለኮቱን፣ ክብረ መንግስቱን የገለጠበት እንዲሁም የስላሴ አንድነትን ሦስትነት የተገለጠበት ብላ ቤተክርስቲያናችን ታስተምራለች፡፡

የደብረ ታቦር በዓል ከዘጠኙ የጌታችን አበይት በዓላተ አንዱ ስለሆነ በቤተክርስቲያናችን ከዋዜማው ጀምሮ እስከ በዓሉ ፍጻሜ ድረስ ማኅሌት ይቆማል፡፡ ሊቁ ቅዱስ ያሬድ ስለ በዓሉ የደረሰው «ሰበሕኩከ በደብር በቅድመ ሙሴ ወኤልያስ ነቢያት ምእመናኒከ» በታማኞችህ ነቢያት በሙሴና በኤልያስ ፊት የባሕርይ ልጅነትህን መሰከርሁልህ›› የሚለው መዝሙር በመዘመር ለበዓሉ ልዩ ድምቀት ተሰጥቶት ይውላል፡፡ የአብነት ተማሪዎች እንደ ቅዱሳን ሐዋርያት ትምህርት ሃይማኖትን የሚማሩ ናቸውና ለሐዋርያት ነገረ መለኮቱን የገለጠ አምላክ እንዲገልጥላቸው በዓለ ደብረ ታቦርን በተለየ ድምቀት ያከብሩታል፡፡ ጌታችን ብርሃነ መለኮቱን ሲገልጥ ነጎድጓዳማ ድምጽ መሰማቱን የብርሃን ጎርፍም መውረዱን በማሰብ በሀገራችን በኢትዮጵያ ያሉ ወጣቶች የነጎድጓዱ ምሳሌ አድርገው ጅራፍ በማጮኽ፣ የብርሃን ጎርፍ ምሳሌ አድርገው ችቦ በማብራት ያከብሩታል፡፡

አባቶቻችን ቀደምት ኢትዮጵያውያን ሃይማኖታዊ በዓላትን በትምህርት ከማስተላለፍ ባሻገር ምሳሌነታቸውን በባህላችን ውስጥ እንድንይዘው በማድረግ ሃይማኖታዊ አስተምህሮው ለሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል እንዲገለጽ ያደርጋሉ፡፡ ይህን የማይረዱ ሰዎች ግን ሃይማኖታዊ አስተምህሮውን በባህላዊ ጨዋታ በመተካት በበዓለ ደብረታቦር፣ በቤተክርስቲያን መሠረታዊውን ነገረ ተዋሕዶ ከማስረዳት ይልቅ ስለባህል በመጨነቅ ጊዜያቸውን ያሳልፋሉ፡፡ ለቤተክርስቲያን በዓለ ደብረታቦር በዋናነት የነገረ ተዋህዶ ማሳያ እንጅ የባህል ትርኢት ማሳያ ቀን አይደለም፡፡ ሃይማኖታዊ ባህል የሚያስፈልገው ለሃይማኖተኛ ህዝብ መሆኑን መዘንጋት አያስፈልግም፡፡ ሃይማኖተኛ ህዝብ ከምንም በላይ መሠረተ እምነቱን ጠንቅቆ ሊያውቅ፣ ከመናፍቃንም ቅሰጣ ሊጠብቅ ይገባል፡፡ እኛም በዓሉን ስናከብር በምስጋና በመዘመር እንጂ ሌሎች ሃይማኖታዊ መሠረት የሌላቸውን ባህላዊ ነገሮች ላይ ብቻ በማተኮር መሆን የለበትም፡፡

በአጠቃላይ በወንጌሉ ያመንንና በስሙ የተጠመቅን ክርስቲያኖች የደብረ ታቦርን በዓል ስናከብር ቅዱስ ጴጥሮስ “ለእኛ በዚህ መኖር መልካም ነው” እንዳለው በደብረ ታቦር በምትመሰለው በቤተክርስቲያን ውስጥ ሆነን የቤተክርስቲያናችን ሕግና ሥርዓት አክብረን፣ በምግባር በትሩፋት አጊጠን፣ ሕገ ተፋቅሮን አስቀድመን መኖር በሥጋዊ ዓይን መከራ ወይም ድካም መስሎ ቢታየንም ፍጻሜው ግን ዘለአለማዊ ሕይወት ስለሆነ በቤቱ ጸንተን እስከ ሕይወታችን ፍጻሜ መኖር መንፈሳዊ ግዴታችን መሆኑ ማወቅ መንፈሳዊ ጥበብ መሆኑን መገንዘብ ይኖርብናል፡፡ ለቅዱሳን ሐዋርያት ነገረ ተዋሕዶውን በታቦር ተራራ የገለጠ፣ ነቢያት ሐዋርያት የመሰከሩለት የጥበቡ ጸጋ ብዛት የማይታወቅ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነገረ ተዋሕዶውን አውቀን፣ ተረድተን ለሌሎች የምናስረዳበትን ጥበብ መንፈሳዊ ይግለጥልን፡፡ አሜን፡፡

ጽንዕት በድንግልና ሥርጉት በቅድስና

St Mary new image

ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ስለቅድስት ድንግል ማርያም የምታምነውና የምታስተምረው ጥልቅ ምስጢር ያለው መንፈሳዊ ትምህርትና የምታመሰግነው ምስጋና የተመሠረተው በመጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነታዎች ላይ ነው፡፡ ቤተክርስቲያናችን ታላቅ ሥፍራ የምትሰጣቸው ሊቃውንት በተለይም ቅዱስ ኤፍሬም፣ አባ ሕርያቆስ፣ ቅዱስ ያሬድና አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ የእርስዋን ምስጋና በመጻፍና በዜማ አዘጋጅተው ለትውልድ በማስተላለፍ ታላቅ ድርሻን አበርክተዋል፡፡ እነዚህና ሌሎች ሊቃውንት የድንግል ማርያምን ምስጋና ሲደርሱና ሲያደርሱ ብሔረ ኦሪትን፣ ትንቢተ ነቢያትን፣ ቅዱስ ወንጌልን፣ የሐዋርያትን አስተምህሮና ትውፊት ጠንቅቀው አውቀው፣ ለድንግል ማርያምም ምስጋና ማቅረብ የሚያስገኘውን ታላቅ ሰማያዊ ክብር ተረድተውት ነው፡፡ እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር እንደሰማይ ክዋክብትና እንደባሕር አሸዋ ለበዛውና ብዙ ክብርን ስለሚያሰገኘው የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያም ምስጋና (ውዳሴ፣ ቅዳሴ፣ ሰዓታት፣ ማኅሌት ወዘተ) መሠረት የሆኑ አንኳር ነጥቦችን በመጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃዎች እንዳስሳለን፡፡

ንጽሕና: ንጽሕተ ንጹሐን

ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን የቀደሙት አባቶችን አሠረ ፍኖት ተከትላ እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያምን ንጽሕተ ንጽሐን ትላታለች፡፡ ይህም “ከንጽሐን ይልቅ ንጽሕት የሆነች” ማለት ነው፡፡ በትምህርቷም ቅድስት ድንግል ማርያም ቀድሞ በሰው ልጅ ይተላለፍ የነበረው መርገም ያላገኛት፣ ሰው በምድር ላይ ሲኖር በበሀልዮ (በማሰብ)፣ በነቢብ (በመናገር)፣ በገቢር (በመተግበር) የሚሠራው ኃጢአት ከቶ የሌለባት ንጽሕት ናት ብላ ታስትምራለች፡፡ ከቀደመው መርገምም ነጽታ ሳይሆን ተጠብቃ ከሀናና ከኢያቄም የተወለደች፣ በቤተመቅደስ ያደገች፣ በመልአኩ ብሥራትም ጸንሳ የወለደች ንጽሕት ናት፡፡ ከእግዚአብሔር የተላከው መልአኩ ቅዱስ ገብርዔል ወደ ድንግል ማርያም ገብቶ ‘አንቺ ከሴቶች ተለይተሸ የተባረክሽ ነሽ (ሉቃ 1፡28)” ያላት ንጽሕት ስለሆነች ነው፡፡ ቅድስት ኤልሳቤጥም “አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ (ሉቃ 1፡42)” ብላ በመንፈስ ቅዱስ ያመሰገነቻት ድንግል ማርያም ንጽሕት ስለሆነች ነው፡፡ ወልደ አብ ኢየሱስ ክርስቶስም የተዋሐደው ንጽሕት ከሆነችው ነፍሷና ንጹሕ ከሆነው ሥጋዋ ነው፡፡ የእርሷ ንጽሕና አስቀድሞ ከመመረጥ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ነቢዩ ኢሳይያስ “እግዚአብሔር አምላክ ዘርን ባያስቀርልን ኖሮ እንደ ሰዶም በሆንን፣ ገሞራንም በመሰልን ነበር (ኢሳ 1፡9)” ብሎ የተናገረው የድኅነት ምክንያት የሆነችው ድንግል ማርያም በንጽሕና ተጠብቃ የቆየች ንጽሕት ዘር መሆኗን ያረጋግጥልናል፡፡

ድንግልና: ዘላለማዊ ድንግልና

ቅድስት ድንግል ማርያም ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን በድንግልና ፀንሳ በድንግልና መውለዷን ቅዱሳት መጻሕፍት በግልጽ ያስቀመጡት እውነት ነው፡፡ ነቢዩ ኢሳይያስ “ድንግል ትፀንሳለች፤ ወንድ ልጅም ትወልዳለች፤ ስሙንም አማኑኤል ትለዋለች፡፡ (ኢሳ 7፡14)” ብሎ የተናገረውና ቅዱስ ሉቃስም “በስድስተኛው ወር መልአኩ ገብርዔል …ወደ አንዲት ድንግል ከእግዚአብሔር ዘንድ ተላከ፡፡ ሉቃ 1፡26″ ሲል የትንቢቱን ፍጻሜ ያረጋገጠው፣ በተጨማሪም ድንግል ማርያም ራሷ “ወንድ ስለማላውቅ ይህ እንዴት ይሆናል? (ሉቃ 1፡34)” ስትል የጠየቀችው የድንግልናዋ ማረጋገጫ ነው፡፡ ከዚህም በመነሳት ነው ቅዱሳን አበው “በሁለት ወገን ድንግል ከምትሆን (ድንግል በክልዔ) ተወለደና አዳነን” ብለው ያስተማሩን፡፡ በሁለት ወገን ድንግል ያሏትም በሥጋም ድንግል፣ በነፍስም ድንግል በመሆኗ ነው፡፡ ሊቁ አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ ድንግልናዋ ስድስት ጊዜ መሆኑን ሲናገር ከመፅነሷ በፊት፣ በፀነሰች ጊዜ፣ ከፀነሰች በኋላ፣ ከመውለዷ በፊት፣ በምትወልድበት ጊዜ፣ ከወለደችም በኋላ ድንግል ናት ብሏል፡፡ በዚህም የእርሷ ድንግልና ዘላለማዊ ስለሆነ ዛሬም ቅድስት ቤተክርስቲያን “በሀሳብሽ ድንግል ነሽ፤ በሥጋሽም ድንግል ነሽ” እያለች ታከብራታለች፣ ታመስግናታለች፡፡

እናትነት: ወላዲተ አምላክ 

ንጽሕትና ድንግል የሆነችው እናታችን ማርያም በእውነት አምላክን የወለደች ስለሆነች “ወላዲተ አምላክ/የአምላክ እናት/” እንላታለን፡፡ ሌሎች ሴቶች እናት ቢባሉ ቅዱሳን ሰዎችን ወልደው ነው፡፡ የእርሷ እናትነት ግን አምላክን በመውለድ ነው፡፡ ከእርሷ በፊት ከእርሷም በኋላ አምላክን የወለደ አልነበረም፤ አይኖርምም፡፡ ስለዚህም ከሰዎች ልጆች አምላክን የወለደችና የአምላክ እናት የምትባል እርሷ ብቻ ናት፡፡ ይህንንም አስቀድሞ ነቢዩ ኢሳይያስ “ሕፃን ተወልዶልናልና፥ ወንድ ልጅም ተሰጥቶናልና፤ አለቅነትም በጫንቃው ላይ ይሆናል፤ ስሙም ድንቅ መካር፥ ኃያል አምላክ፥ የዘላለም አባት፥ የሰላም አለቃ ተብሎ ይጠራል። (ኢሳ 9፡6)” ሲል የተነበየው፤ መልአኩ ቅዱስ ገብርዔል “እርሱ ታላቅ ይሆናል የልዑል ልጅም ይባላል፥ ጌታ አምላክም የአባቱን የዳዊትን ዙፋን ይሰጠዋል፤ በያዕቆብ ቤትም ላይ ለዘለላም ይነግሣል፥ ለመንግሥቱም መጨረሻ የለውም። (ሉቃ 1፡32)” ብሎ የመሰከረው፤ ቅዱስ ኤልሳቤጥም “የጌታዬ እናት…” ብላ የተናገረችው (ሉቃ 1፡43)፤ መልአኩም ለእረኞች “ዛሬ በዳዊት ከተማ መድኃኒት እርሱም ክርስቶስ ጌታ የሆነ ተወልዶላችኋልና (ሉቃ 2፡11)” ሲል ያበሠራቸው ከእርሷ የተወለደው አምላካችን ስለሆነ ነው፡፡ ድኅነተ ሥጋ ድኅነተ ነፍስን ያደለንም ከእርሷ ከሥጋዋ ሥጋ ከነፍሷም ነፍስ ነስቶ በተዋሕዶ የከበረው ኢየሱስ ክርስቶስ ነው። በመጻሕፍት “የኢየሱስ እናት” የሚል እንጂ “ወላዲተ አምላክ” የሚል የለም የሚሉ የኢየሱስ ክርስቶስን የባህርይ አምላክነት የሚጠራጠሩ ናቸው፡፡ ልጇን አምላክ ብለው ካመኑ እርሷን የአምላክ እናት ማለት ጥያቄ የሚያስነሳ ጉዳይ አይደለምና፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ድንግል ማርያም የአምላክ እናት ብቻ ሳትሆን የሁላችንም እናት ናት፡፡ ይህም ጌታችን በመስቀል ላይ ሆኖ ለደቀመዝሙሩ ለዮሐንስ “እነኋት እናትህ”፣ ለእመቤታችንም “እነሆ ልጅሽ” ብሎ በዮሐንስ በኩል በሰጠው አደራ ይታወቃል (ዮሐ 19፡36)፡፡ ስለዚህም የእርሷ እናትነት ለአምላክም (በተዋሕዶ) ለሰው ልጆችም (በጸጋ) ነው፡፡

ምልዕተ ጸጋ: ጸጋን የተመላች

ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ድንግል ማርያምን “ምልዕተ ጸጋ/ጸጋን የተመላሽ” በማለት ታመሰግናታለች፡፡ በዚህም ሁሉም/ሙሉ ጸጋ የተሰጣት መሆኗን ትመሰክራለች፡፡ ይህንንም የምትለው ከእግዚአብሔር የተላከ ቅዱስ ገብርዔል የተናገረውን አብነት በማድረግ ነው፡፡ መልአኩ ወደ እርሷ ገብቶ “ጸጋን የተመላሽ ሆይ ደስ ይበልሽ (ሉቃ 1፡28)” ያለው የጸጋ ሁሉ ባለቤት ስለሆነች ነው፡፡ ሊቃውንትም አንዳች የጎደለባት ጸጋ የለም የሚሉት ለዚህ ነው፡፡ ቅዱስ ኤፍሬም በረቡዕ ውዳሴ ማርያም ላይ “ጸጋን አገኘሽ። መንፈስ ቅዱስ አደረብሽ። የልዑል ኃይልም ጋረደሽ ጸለለብሽ። ማርያም ሆይ በእውነት ቅዱስን ወለድሽ። ዓለምን ሁሉ የሚያድን መጥቶ አዳነን፡፡” ብሎ ያመሰገናት መልአኩ “ጸጋን የተመላሽ” ብሎ የተናገረውን አብነት በማድረግ ነው፡፡ ቅዱሳን ጸጋቸው የተወሰነ ነው፡፡ አንዳንዶች ትንቢት የመናገር፣ ሌሎች የማስተማር፣ ሌሎች ድውይ የመፈወስ ጸጋ አላቸው፡፡ የጸጋ ሁሉ መገኛ የሆነውን ኢየሱስ ክርስቶስን የወለደችው ድንግል ማርያም ግን ምልዕተ ጸጋ ናት፡፡ ምስጋናዋም የበዛው ጸጋዋ ምሉዕ ስለሆነ ነው፡፡

ብፅዕና: ትውልድ ሁሉ የሚያመሰግናት 

ብፁዕ ማለት የተባረከ፣ የበቃ፣ የተመሰገነ ማለት ነው፡፡ ድንግል ማርያም የተባረከች/ቡርክት መሆኗን ከሰማያውያን ወገን የሆነውና ከእግዚአብሔር የተላከው ቅዱስ ገብርዔል “አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ (ሉቃ 1፡28)” በማለት አመስግኗታል። ከሰዎች ወገን የሆነችውና መንፈስ ቅዱስ የመላባት ቅድስት ኤልሳቤጥም “አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ፥ የማኅፀንሽም ፍሬ የተባረከ ነው (ሉቃ 1፡42)” በማለት አመስግናታለች፡፡ ብፅዕት ስለመሆኗም ምስክርነት ስትሰጥ “ከጌታ፤ የተነገረላት ቃል ይፈጸማልና ያመነች ብፅዕት ናት (ሉቃ 1፡45)” በማለት አረጋግጣልናለች፡፡ ድንግል ማርያምም ወልድ በተለየ አካሉ በማኅፀኗ ካደረ በኋላ በጸሎቷ “እነሆም፥ ከዛሬ ጀምሮ ትውልድ ሁሉ ብፅዕት ይሉኛል (ሉቃ 1፡48)” ስትል የተናገረችው ምስጋናዋ በቅዱስ ገብርዔልና በቅድስት ኤልሳቤጥ ብቻ የሚወሰን ሳይሆን ያለፈው ትውልድ፣ አሁን ያለው ትውልድ፣ የሚመጣውም ትውልድ ሁሉ እንደሚያመሰግናት ሌላው ማረጋገጫ ነው፡፡ ሶርያዊው ቅዱስ ኤፍሬም በቅዳሜ ውዳሴ ማርያም ‹‹ግርማ ያለሽ ድንግል ሆይ ገናናንትሽን እናምሰግናለን፤ እናደንቃለን፡፡ እንደ መልአኩ ገብርኤልም ማስጋና እናቀርብልሻለን፡፡ የባህርያችን መዳን በማህፀንሽ ፍሬ ተገኝቷልና። ወደ አባቱ ወደ እግዚአብሔርም አቀረበን” በማለት ያመሰገናት ቅዱስ ገብርዔልን አብነት በማድረግ ነው፡፡ አባ ሕርያቆስም በቅዳሴ ማርያም “በእንተ ብዕዕት…” እያለ ያመሰገነው በዚሁ አብነት ነው፡፡

ልዕልና: ከፍጡራን በላይ ከፈጣሪ በታች

ድንግል ማርያም ምልዕተ ክብር ናት፡፡ በዚህም ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ/ከፍጡራን በላይ ከፈጣሪ በታች የሆነች” ክብርት ናት ይላሉ፡፡ ቅዱስ ኤፍሬምም በረቡዕ ወዳሴ ማርያም ላይ የክብሯን ታላቅነት ሲናገር “ከቅዱሳን ክብር ይልቅ የማርያም ክብር ይበልጣል፡፡ የአብን ቃል ለመቀበል በተገባ ተገኝታለችና፡፡ መላእክት የሚፈሩትን ትጉሆች በሰማያት የሚያመሰግኑትን ድንግል ማርያም በማሕፀኗ ተሸከመችው። ይህች ከኪሩቤል ትበልጣለች ከሱራፌልም ትበልጣለች። ከሦስቱ አካል ለአንዱ ማደሪያ ሆናለችና፡፡ የነቢያት ሀገራቸው ኢየሩሳሌም ይህች ናት።” በማለት የክብሯን ታላቅነት ከነምክንያቱ አስቀምጦልናል፡፡ መልአኩ ቅዱስ ገብርኤልም “በእግዚአብሔር ዘንድ ባለሟልነትን አግኝተሸልና” ሲል የተናገረው የሰማያዊው ንጉሥ ባለሟልና ክብሯ ታላቅ መሆኑን ሲገልጥ ነው፡፡ ልበ አምላክ የተባለ ክቡር ዳዊትም “የወርቅ ልብስ ተጎናጽፋ ንግስቲቱ በቀኝህ ትቆማለች (መዝ 44፡9)” በማለት ትንቢትን የተናገረው የድንግል ማርያም ክብር ምን ያህል ታላቅ እንደሆነ ሲመሰክር ነው፡፡ በክብር ዐርጋ ከልጇ ከወዳጇ ጋር መሆኗንም በዚህ እናውቃለን፡፡ ፍቁረ እግዚእ ዮሐንስም በራዕዩ “ፀሐይን ተጐናጽፋ ጨረቃ ከእግሮችዋ በታች ያላት በራስዋም ላይ የአሥራ ሁለት ከዋክብት አክሊል የሆነላት አንዲት ሴት ነበረች (ራዕይ 12፡1)” ሲል የተናገረው እንዲሁ የክብሯን ታላቅነት ያሳያል፡፡ ስለዚህም ነው ቅዱሳን አባቶች ክብሯን ለመግለጽ ብዙ ምሳሌዎችን የተጠቀሙት፡፡ ክብሯን የሚገልጥ ምሳሌም ቢያጡ “በማንና በምን እንመስልሻለን?” ብለው አመስግነዋታል። እኛም እንደ እነርሱ እናመሰግናታለን።

አማላጅነት: የምሕረት አማላጅ

ድንግል ማርያም የምሕረት አማላጅ ናት፡፡ ለሰው ልጆች ሁሉ ምሕረት እያማለደች የምታሰጥ ርህርህት እናት ናት፡፡ መልአኩ ቅዱስ ገብርኤል “እግዚአብሔር ካንቺ ጋር ነው” እንዳላት ቅድስት ቤተክርስቲያንም “እግዚአብሔር ካንቺ ጋር ነውና ከተወደደው ልጅሽ ይቅርታን ለምኝልን” እያለች ትጸልያለች፡፡ እግዚአብሔር ከእርሱ ጋር የሆነ ሰው የሚቃወመው የለም፤ የሚሳነውም ነገር የለምና (ሮሜ 8፡31)፡፡ ሁሉን የሚችል አምላክ ከእርሱ ጋር ያለ ሰው እንኳን ምሕረትን መለመንና ከዚያም በላይ ማድረግ ይችላልና፡፡ በቃና ዘገሊላ ሠርግ ቤት የወይን ጠጅ ላለቀባቸው በእርሷ አማላጅነት ልጇ ውኃውን ወደ ወይን ጠጅ እንደለወጠ ዮሐንስ ወንጌላዊ ጽፎታል (ዮሐ 2፡1)። ቅዱሳን በምድር ሲሠሩ የነበሩት የቅድስና ሥራቸው ይከተላቸዋልና (ራዕ 14፡13) እርሷም በቀኙ የምትቆመው ለሰው ልጆች ምሕረትን ለማሰጠት ነው፡፡ በበደሉ ምክንያት የወደቀው የአዳም ዘር ከእርሷ በተወለደው በኢየሱስ ክርስቶስ እንደዳነ ዛሬም ቃል ኪዳኗ የሰውን ልጅ ያድናል፡፡ ስለዚህ ነገር ቅዱስ ኤፍሬም በዓርብ ውዳሴ ማርያም “ንጽሕት ድንግል ማርያም የታመነች አምላክን የወለደች ናት። ለሰው ልጆችም የምሕረት አማላጅ ናት። ኃጢአታችንን ያስተሠርይልን ዘንድ ከልጅሽ ከክርስቶስ ፊት ለምኝልን” ሲል ገልጾታል፡፡ እኛንም ከተወደደ ልጇ አማልዳን በምሕረቱ ብዛት ኃጢአታችንን ያስተስርይልን። አሜን።

ዘማሪ ማስመጣት፡ በሐዋርያዊ ጉዞ ላይ የዘማርያን ሚና

ከዚህ ቀደም በተከታታይ ባወጣናቸው የአስተምህሮ ጦማሮች ወንጌልን በየቦታው ተዘዋውሮ የማስተማርን አስፈላጊነትና አገልግሎቱን የሚያጠለሹ ዘመን የወለዳቸው ችግሮችን ዳስሰን እነዚህ ችግሮች በሂደት የሚቀረፉበትን አሠራር ለመዘርጋት ልንከተላቸው የሚገቡ የትግበራ መርሆችን አቅርበናል፡፡ በእነዚህ ሁለት ጦማሮች በዋነኛነት ትኩረት ያደረግነው ሰባክያነ ወንጌል ላይ ነበር፡፡ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ በግል መንፈሳዊ ካሴቶችን የሚያወጡ እንዲሁም ሌሎች ዘማርያን የሐዋርያዊ ጉዞ አካል መሆናቸው እየተለመደ የመጣ አሠራር ነው፡፡ በዚህም እንደየአቅማቸው ኦርቶዶክሳዊ ይትበሃልና አስተምሮን ጠብቀው መዝሙር በመዘመር፣ ምዕመናንን ወደ ቤተክርስቲያን የሚያቀርቡ በርካታ መዘምራን አሉ፡፡ ይሁንና መዝሙርን በኅብረት ከመዘመር ይልቅ ግለሰባዊ ስብዕና ላይ ያተኮረ “የግል ዘማርያን” ጉዳይ በኅብረት ሥርዓተ አምልኮን የመፈጸም ሐዋርያዊ ውርስ ባላት ኦርቶዶክሳዊ ቤተክርስቲያችን ድንገቴ ልማድ እንጂ በረዥም ጊዜ ልምድ የዳበረ አይደለም፡፡ ከዚህም የተነሳ ዘማርያኑ በሐዋርያዊ ጉዞ ላይ ያላቸው ሚና በሚገባ የታሰበበት አይመስልም፡፡

በሐዋርያዊ ጉዞዎች ላይ መዘምራን የእግዚአብሔርን ቃል በዜማና በግጥም በማቅረብ አገልግሎታቸውን ይፈጽማሉ፡፡ ስለሆነም የመዘምራኑ አገልግሎት የትምህርተ ወንጌል አካል እንጅ ተነጥሎ የሚታይ አይደለም፡፡ አሁን በተለመደው አሠራር ግን ከሰባኪ ጋር አብረው የሚጓዙ ዘማሪያን የተወሰኑ መዝሙሮችን በቤተክርስቲያን መድረክ ጉባዔውን ለማድመቅ (ሕዝብን ለማነቃቃት) ከመዘመርና የመዝሙር ቪ/ሲዲ ከመሸጥ ያለፈ ድርሻ ሲያበረክቱ አይታይም፡፡ በዚህም የተነሳ አንዳንድ ምዕመናን ‘የዘማርያኑ መምጣት አስፈላጊነቱ ምንድን ነው?‘ ሲሉ ይጠይቃሉ፡፡ “ዓላማው ጉባዔውን ማድመቅ ከሆነ እዛው ያሉት የሰንበት ትምህርት ቤት መዘምራን ይበቃሉ፤ መዝሙራቸውን እንድንሰማ ከሆነ ደግሞ ከቪ/ሲዲው በተሻለ ጥራት እንሰማዋለን፤ መዝሙራቸውን ለማስተዋወቅና ለመሸጥ ወይም ሀገር ለማየት ከሆነ ደግሞ ይህ የሐዋርያዊ ጉዞ ዓላማ አይደለም” ሲሉ ይከራከራሉ፡፡ “በተለይ ወደ ውጭ ሀገር የሚመጡ መዘምራን የሚሰጡት አገልግሎት ከጉዞ ጋር ተያይዞ ከሚወጣው ወጭ አንጻር ሲታይ ሚዘን ላይደፋ ይችላል” ሲሉ ያክሉበታል፡፡ “ማንኛችንም የተጠራነው እነርሱ ሲመጡ እየዘመርን እነርሱ ሲሄዱ ደግሞ እየቆዘምን እንድንኖር ሳይሆን በቤተክርስቲያን ሥርዓት መሠረት እንድናገለግል ነው” በማለትም ያጠናክሩታል፡፡ እነዚህን ሀሳቦች መነሻ በማድረግ በዚህች የአስተምህሮ ጦማር በሐዋርያዊ ጉዞ የዘማሪያን ሚና እና ከዚህ ጋር ተያይዘው የሚታዩ ችግሮችና የመፍትሔ ሀሳቦች ተዳስሰዋል፡፡

በሐዋርያዊ ጉዞ የመዘምራን ሚና

በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮ መሠረት መንፈሳዊ ይዘቱንና ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን የጠበቀ መዝሙር አንዱ የመንፈሳዊ አገልግሎት ዘርፍ ነው። ይህም መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት ያለው ነው (ኤፌ ፭:፲፰ ቆላ ፫:፲፮)። ለምሳሌ:- ከሁሉም አገልግሎቱ በላይ ልበ አምላክ ክቡር ዳዊት የሚታወቀው በመዝሙሩ ነበር። ቅዱስ ጳውሎስና ሲላስም በእስር ቤት ሆነው ሲዘምሩ በእግዚአብሔር ተአምር ከእስር ቤት ወጥተዋል (ሐዋ ፲፮)። ዛሬም በእኛ ዘመን በእምነትና በእውነት የሚቀርብ መዝሙር ታላቅ መንፈሳዊ ኃይልና ዋጋ አለው። ከዚህ አንጻርም ኦርቶዶክሳዊ ዘማርያን በሚከተሉት የአገልግሎት ዘርፎች ሊተጉ ይገባል።

አብሮ በመዘመር  ማመስገን

በጉባዔ መዝሙር መዘመር ብዙ ዘማርያን ሲያበረክቱ የምናየው አገልግሎት ነው። መዝሙር ማዳመጥ መልካም ቢሆንም ከዘማርያኑ ጋር አብሮ መዘመር/ማመስገን ደግሞ እጅግ የተሻለ አገልግሎት ነው። ስለዚህም መዘምራኑ መድረክ ላይ ቆሞ ከመዘመር (መዝሙር ለምዕመናኑ ከማቅረብ) ባሻገር ምእመናኑን መዝሙርን በማስተማር አብረው እንዲያመሰግኑ ሊያደርጉ ይገባል። ይህም በማስተዋልና በጥበብ እንጂ ምእመናኑን “በጭብጨባና በእልልታ” አድማቂ በማድረግ ስሜትን በመቀስቀስ መሆን የለበትም። ብቻን ሆኖ መድረክ ላይ ቆሞ ከመዘመር ይልቅ ከሰንበት ትምህርት ቤት ዘማርያን እንደ አንዱ ሆኖ መዘመርን “የግል ዘማርያን” ሊለምዱት ይገባል። በተለይ ከሰንበት ትምህርት ቤት ዘማርያን ጋር አብረው ከመዘመር ይልቅ ራሳቸውን ሰቅለው “ለብቻችን መድረክ ካልተሰጠን አንዘምርም!” አይነት አንድምታ ያለው ጸባይን የሚያሳዩ ዘማርያን በኅብረት መዘመርን ሊያስቀድሙ ይገባል፡፡ ምዕመኑም ቢሆን የግል እና የኅብረት መዝሙር እየተባለ ረጅም ጊዜ እየተወሰደበት የሚማርበት፣ የሚጸልይበትና የሚሠራበት ጊዜው ለግለሰቦች ታይታ መዋል የለበትም፡፡

ስለ ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬ ማስተማር

ከመዘመር ጎን ለጎን ስለ ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬ ምንነት ማስተማር የመዘምራኑ ድርሻ ሊሆን ይገባል። ኦርቶዶክሳዊ ዘማሪ የተሰጠውን ግጥምና ዜማ የሚጮህ ብቻ ሳይሆን የኦርቶዶክሳዊ ዝማሬን ታሪካዊ አመጣጥ፣ ምስጢር፣ ምንነትና ስልት በሚገባ ያወቀ መሆን ይጠበቅበታል። ስለዚህም ስለኦርቶዶክሳዊ መዝሙር ለማስተማር ዘማርያን የተሻላ ድርሻ ያበረክታሉ። ስለዜማ ስልት፣ ስለ ግጥም/ቅኔ፣ ስለዜማ መሣርያዎች ታሪክና ምስጢር፣ በዝማሬ ስለሚገኘው ዋጋና በአጠቃላይም ስለ ዝማሬ አገልግሎት በቃልና በተግባር ማስተማር ይጠበቅባቸዋል። ለሚዘምር ሰው ስለ መዝሙር ማስተማር ታላቅ ሐዋርያዊ አገልግሎት ነው።

ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬን ማስተማር

ተተኪውን ትውልድ ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬን ማስተማር የዘማርያን ድርሻ ነው። በተለይ ለልጆችና ለወጣቶች ኦርቶዶክሳዊ የዝማሬ ሥርዓትን፣ የዜማ ስልቶችን፣ የዜማ መሣርያ መጫወትን ማስተማር ከመዘምራን ይጠበቃል። ዛሬ ላይ ውጥንቅጡ ለወጣው የዝማሬ ‘አገልግሎት’ ምክንያቱ ተተኪ ዘማርያን በሚገባ እየተማሩ ስላላደጉና ማንም ‘ድምፅ አለኝ የሚል’ እየተነሳ ለመዘመር መሞከሩ ነው። ስለዚህ እውነተኛ ኦርቶዶክሳዊ ዘማርያን ቤተክርስቲያንን ማገልገልና ዋጋ ማግኘት ከፈለጉ ለተተኪ ዘማርያንን ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን የጠበቀ መዝሙር ማስተማር ይኖርባቸዋል።

ተያይዘው የሚታዩ ችግሮች
የዘማርያን በእውቀት፣ በክህሎትና በሕይወት ደካማ መሆን

ከላይ የተጠቀሱትን መንፈሳዊ አገልግሎቶች ለመፈፀም ዘማርያን በቤተክርስቲያን ያደጉና የዝማሬን ሥርዓት ጠንቅቀው የተማሩ ሊሆኑ ይገባል፡፡ እንዲሁም በመንፈሳዊ ሕይወታቸው ለሌላው ምሳሌ መሆን የሚችሉ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ለዚህም ራሳቸውን በምክረ ካህንና በቅዱሳት መጻሕፍት ሊመሩ ይገባል፡፡ በዘመናችን ይህንን የሚያደርጉ ጥቂት ዘማርያን ቢኖሩም በአብዛኛው ግን በድንገት የገባና በመዝሙር ለመጥቀም ሳይሆን ከመዝሙር ለመጠቀም ያሰበ፣ ለገንዘብ፣ ለታይታና ለዝና የሚሮጥ አገልጋይ በዝቷል፡፡ ከዚህም ባሻገር የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ ያልተረዳ፣ የዜማ ስልትና ምስጢሩን ያላጠና፣ የዜማ መሣርያዎችን የመጫወት ክህሎት የሌለው ዝም ብሎ ግጥምና ዜማ እየተቀበለ የሚጮህ “ተጧሪ ዘማሪ” ቦታውን እየያዘ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር በቤተክርስቲያን የሚዘምሩ ዘማርያን የሚማሩበት የትምህርት ሥርዓት፣ የሚያገለግሉበት የአገልግሎት መመሪያና ደንብ ሥራ ላይ ሊውል ይገባል፡፡

መዝሙር ለማነቃቂያና ማድመቂያነት መዋሉ

በዘማርያን አገልግሎት እየተለመደ የመጣ ክፉ ልማድ አለ፡፡ አንዳንድ ሰዎች መዝሙርን ከማስተማሪያና ማመስገኛነት ይልቅ ለመነቃቂያና ለመዝናኛነት ሲያውሉት ማየት እየተለመደ መጥቷል፡፡ መዝሙር የተሳካ የሚመስላቸው በጭብጨባውና በእልልታው ድምቀት፣ በተፈጠረው ጩኸት ብዛት የሚመስላቸው በርካታ አገልጋዮች በመፈጠራቸው የምዕመናን አረዳዳድም በዚሁ አንጻር እንዲቃኝ እያደረጉ ይገኛሉ፡፡ ይህም አሰራር በሂደት ኦርቶዶክሳዊ የስብከት ዘዴንና በጸጥታ ወደብነት የሚታወቀውን አውደ ምህረት የተደባለቀ፣ ስልት የሌለው ጩኸት ቦታ ሲያደርጉት ታዝበናል፡፡ ለወቅቱና ለጊዜው የሚስማሙ ኦርቶዶክሳዊ ለዛ ያላቸውን መዝሙራት ከመዘመር ይልቅ “ሊያደምቁልን” ይችላሉ የሚሏቸውን መዝሙራት ብቻ በመዘመር፣ የባህል ዘፈኖችንና የእማሆይ ቅንቀናዎችን እንደ መደበኛ ወካይ መዝሙር በመዘመር የጉባኤውን ስኬት በሚያገኙት የግብረ መልስ እልልታና ጫጫታ የሚለኩ ብኩን አስተሳሰብ ያላቸው ሰዎች እየበዙ ነው፡፡ ምዕመናንም ክፉውንና ደጉን በሚገባ ለይቶ የሚያስተምራቸው ከማጣት የተነሳ ይህን ክፉ ልማድ ለምደው የክፉ ልማዱ ዋና አስቀጣይ ሆነው ሲታዩ ያሳዝናል፡፡ ይህ ሁኔታ ከዜማ ችግሮችም ጋር ይያያዛል፡፡

ይድመቅልን ብለው የባህል ዘፈኖችን መንፈሳዊ ካባ አልብሰው በቤተክርስቲያን አውደምሕረት የሚያቀርቡ ሰዎች ሳይታወቃቸው ቤተክርስቲያንን ለብሔርተኛ ፖለቲከኞች ንክሻ አሳልፈው ይሰጧታል፡፡ ሁሉም እንደ አቅሙ እንደ ችሎታው እግዚአብሔርን ማመስገኑ የሚገባ ቢሆንም የሕዝባውያኑን ጨዋታ ራሳቸውን እንደ ባለሙያ (professional) የሚቆጥሩ፣ በሰዎችም ዘንድ እንዲሁ የሚታሰቡ አገልጋዮች ሲያደርጉት ለማስተካከል አስቸጋሪ የሆነ ተጣሞ የተተከለ ዛፍን ይመስላል፡፡ ለእነዚህ ዓይነት አገልጋዮች የዝማሬውም ሆነ የትምህርቱ ዓላማ ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን ቢከተልም ባይከተልም የግላዊ ዝናና ገንዘብ ምንጭ እንዲሆን ማድረግ ነው፡፡ በአንፃሩ ደግሞ በገንዘብና በዝና በሰከሩት መካከል ሆነው እንደ ጻድቁ ኖህ ቅድስት ነፍሳቸውን በአመጸኞች መካከል እያስጨነቁ ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬን፣ ክርስቲያናዊ አስተምህሮን ያለመበረዝና ያለመከለስ ለማስተማር የሚደክሙ አሉ፡፡

መዝሙር ለገንዘብ ማስገኛነት መዋሉ

መዝሙር ከማመስገኛነት ይልቅ ገቢ ማስገኛነት ተደርጎ መወሰድ ከጀመረ ሰነባብቷል፡፡ዘማርያን የአገልግሎታቸው ፍሬ የሚሆነውን ሰማያዊውን ዋጋቸውን አስቀድመው በምድር ላይ ለመኖር ለሚያስፈልጋቸው ነገር ደግሞ ሥርዓትን በተከተለ መንገድ እንደ አንድ አገልጋይ ደክመው ገንዘብ ማግኘታቸውን የሚቃወም የለም፡፡ ነገር ግን መታወቅ ያለበት መዝሙር ለእግዚአብሔር የሚቀርብ ንጹሕ መስዋዕት እንጂ ለንግድ የሚቀርብ ቁሳቁስ አለመሆኑ ነው፡፡ ንጹሑን መስዋዕት ገንዘብን ለማስገኘት ስንጠቀምበት መስዋዕቱም ንጹሕ አይሆንም፣ ገንዘቡም በረከት አይኖረውም፡፡ በመሰል “አገልግሎቶች” የተሰበሰበው ገንዘብም ቤተክርስቲያንን ከመጥቀም ይልቅ ቤተክርስቲያን ገንዘብን በመውደድ በሚመጡ የዓለማዊነት ፈተናዎች እንድትጎዳ ያደርጋታል፡፡ በዚህ መሰል አሠራር ብዙዎች ከክብር ተዋርደዋል፣ ቤተክርስቲያንንም አሰድበዋል፡፡ከመዝሙር ጋር ተያይዘው የሚታዩ ችግሮችን በሌላ ጦማር ማቅረባችን ይታወሳል፡፡

የመፍትሔ ሀሳቦች

ከመዝሙርና ከዘማርያን ጋር ተያይዘው የሚነሱ ችግሮችን ለመቅረፍና የዝማሬ አገልግሎትን ሰማያዊ ክብር የሚያስገኝ ለማድረግ ከቤተክርስቲያን አስተዳደር፣ ከመዘምራንና ከምእመናን ብዙ ይጠበቃል። ከእነዚህም መካከል የሚከተሉት ይገኙበታል። ከሁሉ በፊት ዘማርያንን ከመተቸት ይልቅ ተተኪ ዘማርያን በቂ መንፈሳዊ ዕውቀት፣ የዝማሬ ክህሎትና ምሳሌ ሊሆን የሚችል ሕይወት እንዲኖራቸው ማገዝ ይገባል፡፡በቅድስት ቤተክርስቲያን ያለው የመዘምራንን አገልግሎትና መንፈሳዊ አበርክቷቸው የሚመራበት መመሪያና ደንብ ማዘጋጀትና ሥራ ላይ ማዋል እንዲሁ አገልግሎቱ እንዲጠናከር ይረዳል፡፡ የኦርቶዶክሳዊያን ዘማርያንን ማኅበራት በማጠናከር የዝማሬ አገልግሎትና ዘማርያኑ ተገቢውን ቦታ እንዲያገኙና ያሬዳዊ ዝማሬም ከትውልድ ወደ ትውልድ እንዲተላለፍ ስለሚያስችል ዘማርያኑ ሊተጉበት የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡

በተለይም የኦርቶዶክሳዊ መዝሙርን ምንነት፣ ዓላማና ጥቅም እንዲሁም ሥርዓት ለምዕመናን በሚገባ በማስተማር እውነተኛውን ኦርቶዶክሳዊ መዝሙራትን መለየትና መዘመር እንዲችሉ ማድረግ የሁሉም አገልጋዮች ድርሻ ነው፡፡ ያልተገቡና ከሥርዓት የወጡ መዝሙራትን በመለየት መዝሙራቱ እንዲስተካከሉ፣ ዘማርያኑ ደግሞ እንዲማሩ በማድረግ ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን ማስከበር ቸል መባል የሌለበት ጉዳይ ነው፡፡ ዝም እየተባለ ሲተው እየተለመደ መጥቶ የወደፊቱ ትውልድ ሥርዓት ይመስለዋልና፡፡ በተጨማሪም ለርካሽ ታዋቂነትና ለዓለማዊ ጥቅም የሚሯሯጡ “የግል ዘማርያንን” እና ከእነርሱ ጋር የጥቅም ቁርኝት የሚፈጥሩ የተለያዩ አካላት የቤተክርስቲያንን አውደምህረት ለዚህ ዓላማ እንዳይጠቀሙበት መጠበቅ ይገባል፡፡

በአጠቃላይ በሐዋርያዊ ጉዞ ላይ የሚኖረው የዘማርያን አገልግሎት የትምህርተ ወንጌል ተጨማሪ ሳይሆን አንዱ አካል ተደርጎ መታሰብ ይኖርበታል፡፡ በሐዋርያዊ ጉዞ የሚሳተፉ ዘማርያን ከሰንበት ትምህርት ቤት መዘምራንና ከምዕመናን ጋር መዝሙር በመዘመር እግዚአብሔርን ከማመስገን ጎን ለጎን ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬንና ስለ ኦርቶዶክሳዊ ዝማሬ የሚመለከተውን የቤተክርስቲያን አስተምህሮ ለሕፃናትና ለወጣቶች እንዲሁም ለምዕመናን እንዲያስተምሩ ሁኔታዎችን ማመቻቸት ያስፈልጋል፡፡ ዘማርያኑም የአገልግሎት ድርሻቸው አውደምህረት ላይ ከመዘመር ያለፈ ታላቅ መንፈሳዊ አበርክቶ ያለው መሆኑን ሊያስተውሉት ይገባል፡፡ አገልግሎታቸው ፈር እንዳይስት የሚሰጣቸው አስተያየት ለቤተክርስቲያን አገልግሎትና ለመንፈሳዊ ሕይወታቸው መጠንከር እንደግብአት የሚጠቅም ሰለሚሆን “የተቺዎች ወይም የምቀኞች ምልከታ” በሚል ንቀው በመተው መንፈሳዊ ዋጋቸውን እንዳያጡ መጠንቀቅ ያስፈልጋቸዋል። በዚህ መልኩ የወደፊቱን ከማያይ ትችትና ነቀፋ ይልቅ በመማማርና አብሮ በማገልገል ዘማርያን በሐዋርያዊ ጉዞ ላይ የሚኖራቸውን ሚና ወደ ላቀ ደረጃ ማድረስ ይቻላል። አጥንትን በሚያለመልም እውነተኛው ያሬዳዊ ዝማሬ የቅዱሳንን አምላክ አመስግነን፣ ቅዱሳኑንም አክብረን የዘላለም ሕይወትን እንድንወርስ የዝማሬ ባለቤት አምላካችን እግዚአብሔር ይርዳን። አሜን