ሴቶች በቤተ ክርስቲያን (ክፍል ፭): የማስተማር ሚናቸው እንዴት ይታያል?

women in church_2
መግቢያ

በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሴቶች ያላቸው የቅድስና ሱታፌ ሴቶች በቤተ ክርስቲያን ከሚሉት ጦማሮቻችን በመጀመሪያው በስፋት ተዳስሷል። ይሁንና በዘመናችን ባለ ኦርቶዶክሳዊ አገልግሎት ብዙውን ጊዜ ሴቶች ከመዘመር፣ ከማስቀደስ፣ ከፅዳት፣ ከመሰናዶና ከማስተናገድ ያለፈ መንፈሳዊ አገልግሎት ሲፈፅሙ አይታይም። አልፎ አልፎም የሰበካ ጉባዔ አባል ይሆናሉ። ይህ እውነታ ሲታይ ሴቶች ከወንዶች የተሻለ ቤተክርስቲያን የሚያዘወትሩና ከምስጢራትም የሚሳተፉ ከመሆናቸው አንፃር ያላቸውን የአገልግሎት ሱታፌ አነስተኛ ያደርገዋል። በተለይም በማስተማር ዙሪያ ያላቸው ተሳትፎ ጎልቶ የሚታይ አይደለም። ለዚህም ምክንያት ተደርጎ የሚወሰደው “ሴቶች ማስተማር የለባቸውም” የሚለው አስተሳሰብ ነው። ይህም መነሻ የሚያደርገው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “ሴት በነገር ሁሉ እየተገዛች በዝግታ ትማር፤ ሴት ግን በዝግታ ትኑር እንጂ ልታስተምር ወይም በወንድ ላይ ልትሰለጥን አልፈቅድም” (1ኛ ጢሞ 2፡11-12) በማለት የተናገረው ነው። ይህንን መነሻ በማድረግ ወንጌልን ማስተማርና ሌሎች ሴቶች ሊያበረክቷቸው የሚችሉትን መንፈሳዊ አገልግሎቶች ቅዱሳት መጻሕፍትን ዋቢ በማድረግ እንዳስሳለን።

ማስተማር ምን ምን  ያካትታል?

አስቀድመን የጠቀስነውን “ሴት ልታስተምር ወይም በወንድ ላይ እንድትሰለጥን አልፈቅድም” የሚለውን ቃል ከማየታችን በፊት “ማስተማር” ማለት ምን ምን እንደሚያጠቃልል እንይ። በዘመናችን ማስተማርን በተመለከተ እጅግ የተዛባ፣ ንግድ የወለደው አስተሳሰብ አለ። ለብዙዎች ማስተማር ማለት ቀሚስ ለብሶ እና/ወይም መስቀል አንጠልጥሎ/ይዞ አውደ ምህረት ላይ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅስን ማብራራት፣ ቀልድና ተረት መናገር ወይም ታሪክ መተረክ ብቻ ይመስላቸዋል። ይሁንና ዋናው ማስተማር ክርስትናን በሕይወት እየኖሩ ለሌሎች ምሳሌና አርአያ መሆን ነው። ይህ ደግሞ ወንድ ወይም ሴት ሳይል ከሁሉም ክርስቲያን የሚጠበቅ መንፈሳዊ ግዴታ ነው። ሐዋርያውም “ሴት ልታስተምር … አልፈቅድም” ያለው ይህንን እንዳልሆነ ግልፅ ነው።

ስለዚህ ሴቶች በሕይወታቸው መልካም አርአያ በመሆን ብዙዎችን ማስተማር እንደሚችሉና በዚህም ረገድ ብዙ እንደሚጠበቅባቸው ማስተዋል ይገባል። ከዚያም ባሻገር “ማስተማር” በአንድ አቅጣጫ ብቻ እንደሚፈስ ጎርፍ (unidirectional) አስተማሪው ጮሆ እየተናገረ፣ ተማሪዎች በፀጥታ እያዳመጡ የሚታዩበት ሥርዓት ብቻ አይደለም። ይህን መሰሉ የማስተማር ስልት በአንድ ጊዜ ብዙ ሰዎችን ለማስተማር የሚጠቅም ቢሆንም በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ታሪክና ትውፊት ዋነኛው የማስተማሪያ መንገድ አልነበረም። ይህን የማይረዱ ሰዎች የቤተ ክርስቲያንን ወንጌልን የማስፋፋት ተግባር በቅርብ ጊዜ ከተጀመሩ የሰንበት ት/ቤትና መንፈሳዊ ኮሌጅ አሠራሮች ጋር አዳብለው በማየት የተሳሳተ ምስል ይፈጥራሉ። አብነት ትምህርት ቤቶችን ጨምሮ በበርካታ ማኅበራዊና መንፈሳዊ አውዶች ትምህርተ ወንጌል የሚሰጠው በእርጋታ በሚደረግ አሳታፊ ምልልስ እንጅ አንዱን ተናጋሪ ብቻ፣ ሌሎችን አድማጭ ብቻ በሚያደርግ አሰራር አይደለም።

ክርስትናን መማርም ይሁን ማስተማር ብዙውን ጊዜ ኢ-መደበኛ (informal teaching) ነው። ብዙ ለውጥ የሚያመጣውም የዚህ አይነቱ የማስተማሪያ ዘዴ ነው። ይህም በቤተሰብ፣ በጓደኝነት፣ በሥራ ባልደረባነት፣ በማኅበራዊ ትሥሥር (social networks) በንግግር፣ በፅሑፍ በድራማና በመሳሰሉት ሰዎችን በግልና በቡድን የተለያዩ አጋጣሚዎችን በመጠቀም ማስተማር ነው። ሐዋርያው “አልፈቅድም” ያለው ይህንን ይጨምራል ብሎ መከራከር የክርስትናን አስተምህሮ መፃረር ይሆናል። ታላላቅ ነቢያት፣ መሪዎች፣ ጠቢባን፣ ሊቃውንት እንዲሁም ቅዱሳን ክርስትናን እና ጥበብን ከእናቶቻቸው እንደተማሩ በክፍል ፩ በሰፊው አይተናል። ይህም የእናቶችን የማስተማር ድርሻ ግልፅ ያደርግልናል።

ወንጌል ማስተማር በመደበኛ ትምህርት ቤት (በአብነት ትምህርት ቤት፣ በመንፈሳዊ ኮሌጆች፣ በተከታታይ ስልጠና) የተደራጀ ትምህርት መስጠትንም ያካትታል። በእነዚህም ትምህርት ቤቶች ያለው የሴቶች ሚና ጥቂትም ቢሆኑ በአብነት ትምህርት ቤትና በመንፈሳዊ ኮሌጆች በማስተማርና ምርምር በመሥራት ፍሬ ያፈሩ ሴቶች እንዳሉ ግልፅ ነው። በተለይም በአብነት ትምህርት ቤት ቅኔ በማስተማር የተመሠከረላቸውን ቅዱሳት አንስት በክፍል ፩ በሰፊው አሳይተናል። ይህም የሚያሳየን ሴቶች መንፈሳዊውን ትምህርት በሚገባ ተምረው በቤተክርስቲያኒቱ ትምህርት ቤቶች ከማስተማር የሚከለክላቸው ነገር እንደሌለ ነው። ነገር ግን ከልጅነታቸው ጀምሮ ይህንን አውቀው እንዲያድጉና በማኅበረሰቡም ዘንድ ሴቶች በመደበኛው ትምህርት ማስተማር እንደሚገባቸው ግንዛቤ መፍጠር ያስፈልጋል።

የምንፈጥረው ግንዛቤ ግን በዓለም እንዳለው ቅኝት ከፆታ መበላለጥና እኩልነት አንፃር የሚቃኝ ሳይሆን የመንግስቱን ወንጌል ለዓለም ለማዳረስ በሚል ትሁት እይታ ብቻ ሊሆን ይገባዋል። ማስተማር ማለት እንደ ጧፍ ለሌሎች እያበሩ መንደድ እንጅ በሌሎች ላይ የመሰልጠን (ራስን የመጫን) አጋንንታዊ ልማድ አይደለም። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ 12 ሐዋርያትንና 72 አርድእትን ለወንጌል መልእክተኝነት እንደጠራው ሁሉ 36 ቅዱሳን አንስትንም እንደሚገባቸው መጠን የክርስቶስን ወንጌል በሰማዕትነት ጭምር እንዲመሰክሩ የጠራቸው መሆኑን ማስተዋል ያስፈልጋል። ይህም ለሁሉም ሴቶች እንደ ሰማዕትነት አቅማቸው የተሰጠ እንጂ የቄስ ወይም የመርጌታ ልጆች ለሆኑ ሴቶች ብቻ ተለይቶ የሚሰጥ የዝምድና ማወራረጃ አይደለም። በእነ እሙሃይ ገላነሽ ቅኔ የሚኮራ ሰው የቅዱስ ጳውሎስን ትምህርትና የቤተክርስቲያንን ትውፊት በአግባቡ ተረድቶ የተመዘነ እይታ ሊኖረው ይገባል እንጂ ክህነትን በማይጠይቁ አገልግሎቶች ሁሉ “ለሴት አይፈቀድም!” በማለት ባህላዊና ማኅበራዊ ጫናዎችን ፍፁም መንፈሳዊ አስመስሎ ማቅረብ የተሳሳተ ነው፣ ለቤተክርስቲያንም አይጠቅማትም።

አራተኛውና በተለምዶ “ማስተማር” ተብሎ የሚታወቀው “የአውደምህረት ስብከት” ነው። ይህም በተለይ ከቅዳሴ መካከል/በኋላ የሚሰጠው ስብከት ነው። ይህም በካህናት የሚከናወን ስለሆነ ሐዋርያው በወቅቱ “ሴት ልታስተምር አልፈቅድም” ብሎ በኤፌሶን ለነበረው ለደቀመዝሙሩ ለጢሞቴዎስ የፃፈው ይህንን እንደነበር ብዙዎች ይስማሙበታል። ነገር ግን በአውደምህረትም ቢሆን ከተለመደው ስብከት ውጭ በስነ-ጽሑፍ፣ በመዝሙር፣ በድራማና በመሳሰሉት ሴቶች ብዙ እያስተማሩ እንዳሉ ይታወቃል። በተጨማሪም ሴቶች ብቻ በሚገኙበት ጉባዔ (ለምሳሌ በሴቶች ገዳም፣ በሴቶች ፅዋ፣ በሴት ተማሪዎች መኖሪያ ወዘተ) ሴቶች በአውድምሕረትም ጭምር ሲያስተምሩ ኖረዋል፣ ሊያስተምሩም ይገባል። ይህ አገልግሎታቸውም ተጠናክሮ መቀጠል ይኖርበታል።

ሴቶች በስብከተ ወንጌል

“ሴት ልታስተምር አልፈቅድም” ያለው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ በሌላው መልእክቱ “እንዲሁም አሮጊቶች ሴቶች አካሄዳቸው ለቅዱስ አገልግሎት የሚገባ፥ የማያሙ፥ ለብዙ ወይን ጠጅ የማይገዙ፥ በጎ የሆነውን ነገር የሚያስተምሩ ይሁኑ” (ቲቶ 2፡3) በማለት ሴቶች (በተለይም አረጋውያን ሴቶች) ማስተማር እንደሚጠበቅባቸው ተናግሯል። ጌታችንን በሰማርያ ያገኘችው ሳምራዊቷ ሴትም ስለጌታችን ለሰማርያ ሰዎች ሰብካለች (ዮሐ 4:1:)። መግደላዊት ማርያምም ከሁሉ በፊት ትንሣኤውን አይታ ለደቀመዛሙርቱ አብስራለች። የመድህን መምጣት ለሰማርያ ሰዎች ማብሰርና የክርስቶስን ትንሣኤ ለደቀመዛሙርቱ ማብሰር ስብከት ካልተባለ ሌላ ምን ሊባል ነው?  በሐዋርያት ዘመን የነበሩ እነ ፌቨንም ወንጌልን በማስተማር ይራዱ እንደነበር በሐዋርያት ሥራ ተፅፏል (ሮሜ 16:1)። ነቢይት ሐናም እንደ ስምዖን አረጋዊ እውነተኛ የክርስቶስ ምስክር ሆና አምላክነቱን መመስከሯን ቅዱስ ወንጌል ይነግረናል (ሉቃ 2:36~40)። እነዚህን ለምሳሌ አነሳን እንጂ በቤተክርስቲያን ታሪክ ወንጌልን በማስተማር ብዙ ድርሻ ያበረከቱ ቆጥረን የማንጨርሳቸው ብዙ ቅዱሳት አንስት አሉ።

“ሴቶች በማኅበር ዝም ይበሉ”

አንዳንድ ወገኖች ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ በቆሮንቶስ መልእክቱ “ሴቶች በማኅበር ዝም ይበሉ፤ ሕግ ደግሞ እንደሚል እንዲገዙ እንጂ እንዲናገሩ አልተፈቀደላቸውምና። ለሴት በማኅበር መካከል መናገር ነውር ነውና፥ ምንም ሊማሩ ቢወዱ በቤታቸው ባሎቻቸውን ይጠይቁ (1ኛ ቆሮ 14:34-35)” በማለት የተናገረውን በመጥቀስ ሴቶች ማስተማር የለባቸውም ብለው ይከራከራሉ። መልእክቱን ለሚያስተውል ግን ይህ ትዕዛዝ በማኅበር ሊኖር ስለሚገባው ሥርዓት እንጂ ስለማስተማር አይደለም። ሁሉም በሥርዓት እንዲሆን፣ ሁከት እንዳይነግሥና መደማመጥ እንዲኖር ያስተማረው ነው። ይህንንም ሲል በጉባዔ የታደሙ እርስ በእርሳቸው አይነጋገሩ፣ ትምህርቱን ጸጥ ብለው ያዳምጡ የሚል መልእክት ለማስተላለፍ ስለሆነ አስቀድሞ በቁጥር 33 ላይ “እግዚአብሔር የሰላም አምላክ እንጂ የሁከት አምላክ አይደለም” ብሏል። ስለዚህ የዚህ መልእክት ጭብጥ ማስተማርን የሚመለከት አይደለም።

ሴት እንድታስተምር አይፈቀድምን?

ከሴቶች የማስተማር ሚና አንጻር ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ የተናገረውን ቃል መመርመር ያስፈልጋል። ለጢሞቴዎስ “ሴት ልታስተምር ወይም በወንድ ላይ ልትሠለጥን አልፈቅድም” ያለው በወቅቱ በኤፌሶን የነበረውን ልዩ ሁኔታ የሚመለከት ቢሆንም በዋናነት ከክህነት ጋር ተያይዞ መታየት ይኖርበታል። ሐዋርያው “ልታስተምር አልፈቅድም” እንጂ “ልታስተምር አይገባም” አለማለቱ መልእክቱ ያተኮረው በወቅቱ በኤፌሶን የነበረው ልዩ ሁኔታ ላይ መሆኑን ያሳያል። “ልትሠለጥን” የሚለውም በዚሁ አግባብ ሊታይ ይገባዋል። ምክንያቱም ‘መሠልጠን’ መበላለጥን የሚያሳይ ስለሆነ ይህ መልእክት በጥንቃቄ መታየት ይኖርበታል።

የተወደደች የቅኔ መምህር የእማሆይ ገላነሽ ሐዲስ የልጅነት ታሪክና ክስተት የቅዱስ ጳውሎስን ክልከላ ሀሳብ መነሻ ለማሳየት ሊጠቅመን ይችላል። እማሆይ ገላነሽ በልጅነታቸው ወራት የቅኔ መምህር ከሆኑት ከአባታቸው ቄሰ ገበዝ ሐዲስ ቅኔን በሚገባ ተምረዋል። ከዕለታት በአንዱ በከበረ የደብረታቦር በዓል ከሥርዓተ ቅዳሴ በኋላ ቄሰ ገበዝ ሐዲስ በዓሉን የተመለከተ ቅኔ ማቅረብ ጀመሩ። “በታቦርሂ አመቀነፀ መለኮትከ ፈረስ•••” (መለኮትን በጉልበተኛ ፈረስ መስለው በታቦር ተራራ መለኮት በዘለለ ጊዜ•••) ብለው የጀመሩትን ሳይጨርሱ በቅኔ ቤት እንዳለው ልማድ በምቅዋመ አንስት (በሴቶች መቆሚያ) የነበረችው የያኔዋ ሕፃን እማሆይ ገላነሽ ሳትጠበቅ ተነስታ “ኢክሀሉ ስሂቦቶ ሙሴ ወኤልያስ” (ሙሴና ኤልያስ ሊስቡት፣ ሊቋቋሙት አልቻሉም) በማለት ቅኔውን በእውቀት ነጠቀቻቸው። ይህን በእውቀት የተሞላ፣ ከመንፈስ ቅዱስ የፈለቀ ቅኔ ነጠቃ ሌላ የቅኔ መምህር ወይም ተማሪ ቢፈፅመው ኖሮ “ይበል ነው” ተብሎ ይደነቅለታል፣ ካልሆነም ቅኔውን የተነጠቀው ሊቅ የጀመረውን ቅኔ በተለየ መልኩ መጽሐፋዊ ምስጢሩን ጠብቆ ይፈፅመዋል እንጂ ነጣቂው ላይ አላግባብ ማሸማቀቅ አይፈፀምበትም።  በልጃቸው ቅኔውን የተነጠቁት አባት ግን እንደ ልማዱ በጀመሩት ቅኔ ከመመለስ ይልቅ “ወእንዘ ትትናገሪ ዘንተ በአድንኖ ክሳድ ወርእስ በከመ አነ ስማዕኩኪ ኢይስማዕኪ ጳውሎስ።” (እዩኝ በማለት (በትዕቢት) እንዲህ ስትናገሪ እኔ እንደሰማሁሽ ጳውሎስ እንዳይሰማሽ) በማለት ተናገሯት። የቄሰ ገበዙ መልስ ሥጋዊ እልህ የወለደው ማሸማቀቂያ ይሁን የገላነሽ አነጋገር ትዕቢታዊ ሆኖ የተገባ ተግሳፅ የሚያስረዳ አውድ (context) እንደነበረ ማወቅ ያስፈልጋል። የቅዱስ ጳውሎስ ክልከላ የሚመለከተው እዩኝ፣ እዩኝ በማለት ማስተማርን ራስን በሌሎች ላይ ከመሾም (ከመሰልጠን) አንፃር የሚያዩትን እንጂ በትህትና የሚናገሩትን አይመለከትም። ከዘመናት በኋላ እማሆይ ገላነሽ ትልቅ ሰው ሆነው የአባታቸውን ወንበር በመምህርነት መተካታቸው ምን ያስተምረን ይሆን?

ብዙ ሊቃውንት ይህንን “ሴት ልታስተምር አልፈቅድም” የሚለውን የሐዋርያውን መልእክት ሲያብራሩ በሦስት ነገሮች ላይ ያተኩራሉ። የመጀመሪያው ትህትናን የሚመለከት ነው። ይህም ሴት “እኔ ከሌላው እልቃለሁና ላስተምር” አትበል ማለቱ ነው። ይህም በወቅቱ እንዲህ የሚያደርጉ ሴቶች ስለነበሩ ትህትናን እና እኩልነትን ለማስተማር ነው። ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ በቤተክርስቲያን (በማኅበር) ያለውን እኩልነትን የሚያረጋግጠው የፆታ ቅደም ተከተል (ካህናት፣ ወንዶች፣ ሴቶች) በማስተማርም ጭምር የሚገለጥ መሆኑን ለማሳየት ነው። ወንድ ከካህን ቀድሞ ላስተምር አይበል፣ ሴትም ከወንድ በፊት ላስተምር አትበል ሲል ነው። ሦስተኛው ደግሞ መልእክቱ የተጻፈው በኤፌሶን ለነበረው ለጢሞቴዎስ እንደመሆኑ በማኅበር ማስተማር ያለባቸው ካህናት መሆናቸውን ለማስገንዘብ ነው። ምክንያቱም ካህናት የክርስቶስ እንደራሴ ናቸውና። ይህም የአገልግሎት ጸጋን፣ ኃላፊነትና ድርሻን የሚያንጸባርቅ ነው።

በዘመናዊው ትምህርት ሴቶች ከመዋዕለ ሕፃናት ጀምሮ እስከ ዩኒቨርስቲ ድረስ በማስተማር ዘርፍ ከፍተኛ ድርሻ እያበረከቱ ይገኛሉ። በመንፈሳዊው ዘርፍም እንዲሁ የድርሻቸውን ሊያበረክቱ ይገባል። የሴቶችን ዕውቀትና ልዩ የማስተማር ጸጋ ለቤተክርስቲያን ዕድገትና ለምዕመናን መንፈሳዊ ሕይወት መጎልበት አለመጠቀም ዕድልን ማባከን እንጂ ሌላ ምንም ሊባል አይችልም። በተለይም በቂ መምህራን በሌሉበት አካባቢ ይህን ዕድል መጠቀም ያስፈልጋል። ይሁንና በእውቀትና በመንፈሳዊነት ሳይሆን በባህላዊ ፍርደ ገምድል አድልዎ ሴቶች ሕፃናትን እንኳ እንዳያስተምሩ የሚከለክል ስሁት ምልከታ በብዛት ይስተዋላል። በዚህም የተነሳ የሚያስተምሩትን የሚያውቁ እናቶችና እህቶች እየተገፉ የሚናገሩትን የማያውቁ ሰዎች “ወንዶች ስለሆኑ ብቻ” የማስተማር ድርሻ የሚሰጥባቸው ቦታዎች ብዙ ናቸው። ይህ ከቅዱሳት መጻሕፍትና ከቤተክርስቲያን ትውፊት የተፋታ አስተሳሰብና አሠራር በአግባቡ ተመርምሮ ሊስተካከል ይገባል። በሌሎች ኦርየንታል አብያተ ክርስቲያናት ልጆችን እና ወጣቶችን የሚያስተምሩት እናቶችና እህቶች መሆናቸው ከእነርሱም ብዙ መማር እንዳለብን ያመላክታል።

ወንጌልን መስበክና ክርስትናን ማስተማር የሁሉም ኃላፊነት ነው። የትምህርትና የስብከት መንገዱ ቢለያይም ወንድም ሴትም፣ ካህንም ምዕመንም፣ አረጋዊም ወጣትም፣ መነኩሴም ሕጋዊም ሁሉም የየራሱ ድርሻና ጸጋ አለው። ከቅዱሳት መጻሕፍት ንባብና ከቤተክርስቲያን ትውፊት እንደምንረዳው ሴቶች ትምህርተ ወንጌልንና ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን ለሌሎች በማስተማርና በመመስከር የራሳቸው ድርሻ አላቸው። ስለሆነም ይህንን ሚና በሚገባ ተረድተን፣ ከሴቶች የማስተማር ሚና ወሰን ጋር ተያይዘው የሚነሱ መንፈሳዊ አመክንዮዎችን በአግባቡ ተረድተን፣ መንፈሳዊ መሰረት ከሌለው ጥቅል ፍረጃ ርቀን፣ በመንፈሳዊ ጉባኤዎቻችን ሴቶች ከምግብ አብሳይነት የዘለለ የማስተማር ሚና እንዲኖራቸው ማድረግ ይገባናል። ይህም የሁሉም የቤተክርስቲያን አካላት ድርሻ መሆን አለበት እንጂ  አሳማኝ ባልሆነ ምክንያት በስብከተ ወንጌል የሴቶችን ዘርፈ ብዙ ሚና ባለማወቅ ማሳነስና ማንኳሰስ አይገባም። ከወሰናቸው ሳይተላለፉ በትዕቢት ሳይሆን በትህትና የእግዚአብሔርን ቃል በንግግርም በሕይወትም ያስተማሩን የቅዱሳት እናቶቻችን አምላክ ልዑል እግዚአብሔር በጥበብና ማስተዋል ተመርተን አገልግሎታችንን ለመፈፀም ይርዳን። አሜን።

 

 

ሴቶች በቤተ ክርስቲያን (ክፍል ፬): በወር አበባ ጊዜና ከወሊድ በኋላ

women in church_2መግቢያ

“ሴቶች በቤተክርስቲያን” በሚለው ዐቢይ ርዕሰ ጉዳይ ዙሪያ ሌላው የሚያወያየው ነጥብ ሴቶች በወር አበባ (ደመ ጽጌ፣ ልማደ አንስት) ወቅትና ድኅረ ወሊድ (ሕፃን ልጅ እስኪጠመቅ ድረስ) ወደ ቤተክርስቲያን መግባት የለባቸውም የሚለው የሠለስቱ ምዕት ትዕዛዝ (ፍት ነገ አንቀፅ 6) እና ይህን እንደመነሻ በመጠቀም በልማድ የዳበሩ የተሳሳቱ አመለካከቶች ጉዳይ ነው። የፍትሐ ነገሥቱን ክልከላ ዓላማ በሚገባ ያልተረዱ አንዳንድ ወገኖች የወር አበባን በዘሌ 12:1-8 ካለው መርገም/ርኩሰት ጋር ያያይዙታል። በዚህም የተነሳ በወር አበባ ላይ ያሉ ሴቶችን በተለየና ከርኩሰት ጋር በማያያዝ የሚመለከቱ አሉ። በሌላም በኩል ይህ ሥርዓት “ሴቶችን አግላይ ነውና መሻሻል ይገባዋል” ብለው የሚከራከሩም አሉ። የወር አበባን ከእርግማን ጋር በማነፃፀር ሴቶችን ወደ ቤተክርስቲያን ከመሄድ፣ ጸሎት ከመፀለይ፣ መስቀል ከመሳለምና መሰል መንፈሳዊ አገልግሎቶች የሚከለክሉ እንዳሉ ሁሉ የፍትሐ ነገሥቱን ክልከላ መሠረታዊ ምክንያት ባለመረዳት “ሴቶች በወር አበባ ወቅት ቤተክርስቲያን ቢገቡ ምንም ችግር የለውም” የሚሉም ይሰማሉ። በዚህች ጦማር ሴቶች በወር አበባና በድኅረ ወሊድ ወቅት ቤተክርስቲያን ስለመግባት ያለውን ሥርዓትና ተያያዥ ጉዳዮችን እንዳስሳለን።

የወር አበባ ወቅት

የወር አበባ ሴቶች ከእግዚአብሔር የተቀበሉትን ተፈጥሯዊ የመውለድ ፀጋ የሚያሳይ ምልክት ነው። የወር አበባን በማየት የመጀመሪያዋ ሴት የሁላችን እናት ሔዋን ናት። የወር አበባ በሔዋን ዘመን ባለመታዘዝ (የመጀመሪያ በደል) ምክንያት የመጣ የእርግማን ምልክት እንደነበር መጽሐፍ ቅዱስ ይነግረናል። ይሁንና በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ቤዛነት በአዳም፣ በሔዋንና በልጅ ልጆቻቸው (የሰው ዘር) በሙሉ ተወግዷል። የተወደደ ሐዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ እንዳስተማረን በቀዳማዊ አዳም አለመታዘዝ ምክንያት የመጣ ኃጢአትና ርግማን በዳግማዊ አዳም ኢየሱስ ክርስቶስ ፍፁም መታዘዝ ርቆልናል፣ ቀርቶልናል። ምክንያተ ሞት በሆነች በቀዳማዊት ሔዋን አለመታዘዝ የመጣ ርግማን ምክንያተ ሕይወት በሆነች በዳግሚት ሔዋን በድንግል ማርያም መታዘዝና ትህትና ቀርቶልናል። መቅድመ ተአምረ ማርያም “የሔዋን ጽኑ (የሚጎዳ) ማሰሪያዋ በአንቺ የተቆረጠላት እመቤቴ ማርያም ሆይ ደስ ይበልሽ” እንዲል። በዚህ መልኩ በዘመነ ሐዲስ የርግማን ማሳያነታቸው ቀርቶ የእግዚአብሔር ተቆጥሮ የማያልቅ የጸጋ ስጦታ መገለጫ ከሆኑት ነገሮች አንዱ በሴቶች ያለ ወርኃዊ ልማድ ነው። ምንም እንኳ የወር አበባ የመውለድ ጸጋ እንጂ የርግማን ምልክት ባይሆንም ከሚያስከትላቸው አካላዊና ስነልቦናዊ መገለጫዎች የተነሳ ሴቶች በወር አበባ ወቅት የክርስቶስ ሥጋና ደም ተፈትቶ ለምዕመናን ወደሚሰጥበት የቤተክርስቲያን ክፍል (ቅድስት ወይም ቅኔ ማኅሌት) እንዳይገቡ የቤተክርስቲያን ሥርዓት ይደነግጋል።

ይህን ሴቶች በወር አበባ ወቅት ወደ ቤተክርስቲያን እንዳይገቡ የሚከለክለውን የቤተክርስቲያን ሥርዓት ከሁለት የተሳሳቱ ሀሳቦች ጋር የሚያገናኙ ወገኖች አሉ። አንደኛው ስሁት ሀሳብ የወር አበባን እንደ መርገም ከመቁጠር የመነጨ ነው። ይህም የሰው ልጅን ፍፁም ድኅነት በሚገባ ካለመረዳትና የወር አበባን ምንነት ጠንቅቆ ካለማወቅ የሚመጣ ስህተት ነው። የወር አበባ ተፈጥሮአዊ አጀማመር ከሔዋን አለመታዘዝ ጋር መገናኘቱ በዘመነ ሐዲስ በክርስቶስ ቤዛነት የተዋጁ ሴቶች ካላቸው ተፈጥሯዊ ዑደት ጋር መምታታት የለበትም። ዛሬም በርግማን ሥር እንዳለን አድርጎ ማሰብና ማስተማር የክርስቶስን ቤዛነት ማቃለል፣ የሰውነትን ክብር ማዋረድ ነው። ከሰናዖር ሰዎች አመፅ የተነሳ በመደበላለቅ (ርግማን) ብዙ ቋንቋዎች ቢፈጠሩም በዘመነ ሐዲስ ግን እነዚያ ቋንቋዎች (ልሳናት) የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ ማሳያ እንደሆኑት ሁሉ ከርግማን ጋር የተያያዘ መነሻ ታሪክ ያለው የሴቶች የወር አበባም በዘመነ ሐዲስ የእግዚአብሔር ስጦታ እንጂ የመርገም ምልክት አይደለም። የምንናገረው ቋንቋ የርግማን ምልክት አለመሆኑን እንደምናምን፣ እንምንረዳ ሁሉ የወር አበባንም “የርግማን ምልክት” አድርጎ የሚያይ አስተሳሰብ ሊኖረን አይገባም።

ከላይ እንደተገለጠው በወር አበባ ወቅት ተለይተው ወደታወቁ የሕንፃ ቤተክርስቲያን ክፍሎች መግባትና ከቅዱስ ሥጋውና ከክቡር ደሙ መቀበል የሚከለከለው በርግማን ምክንያት ሳይሆን የወር አበባ ፈሳሽ በሚፈጥረው ወይም ይፈጥረዋል ተብሎ በሚገመተው አካላዊና ስነልቦናዊ ጫና ምክንያት ነው። እንደመነሻ የሚያገለግለውም  በዘሌዋውያን 15:19 “ሴት ፈሳሽ ነገር ቢኖርባት በሥጋዋም ያለው ፈሳሽ ነገር ደም ቢሆን፥ በመርገምዋ ሰባት ቀን ትቀመጣለች፤ የሚነካትም ሁሉ እስከ ማታ ድረስ ርኩስ ነው”  የሚለው የቅዱስ መጽሐፍ  ንባብ ነው። ነገር ግን ከርግማንና ከቁራኝነት ጋር የተያያዙ የዘመነ ብሉይ ንባባት ከዘመነ ሐዲስ የክርስቶስ ቤዛነት ጋር ተስማምተው መነበብና መተርጎም እንዳለባቸው የታወቀ ነው። በክርስቶስ ድኅነት የተፈጸመለት ሰው (ሴትም ወንድም) በኃጢአት ምክንያት የሚመጣ ርኩሰት ካልሆነ በቀር በተፈጥሮው መርገም የለበትም። የወር አበባ የሚባለው በማኅፀን ውስጥ ፅንስን ለመንከባከብ የተዘጋጀ መደላድል ፅንስ ሳይመጣ ሲቀር ለሌላ ዑደት ቦታውን የሚለቅበት ሂደት እንጂ ከመርገም ጋር የሚያያዝ አይደለም። ሁላችንም በማኅፀን ሳለን እንክብካቤ ያገኘነው በዚህ መልኩ መሆኑን ማስተዋልም ያስፈልጋል። በአጭር ቋንቋ ልማደ አንስት ከርኩሰት ወይም ከመርገም ጋር አይገናኝም። ሴቶችም በዚህ ወቅት “ርኩስ ነኝ” የሚል ስሜት ሊሰማቸው ከቶ አይገባም።

ሁለተኛው ስህተት ደግሞ ሴቶች በደመ ፅጌ ወቅት ወደ ቤተክርስቲያን ቢገቡ ቤተክርስቲያኑን ያረክሱታል ከሚል የአይሁድ ሥርዓት የተወሰደ ነው። በመጀመሪያው እንዳየነው የወር አበባ መርገም/ርኩሰት ስላልሆነ ማንንም አያረክስም። በሌላ በኩልም በሰዎች ምክንያት የምትረክስ ቤተክርስቲያን የለችንም። ሰዎች ሥርዓቷን ቢጥሱ እንኳን ራሳቸው በኃጢአታቸው ይረክሳሉ እንጂ ቤተክርስቲያንን አያረክሷትም። ስለዚህ የዚህ ስህተት ሌላው መሠረቱ ቤተክርስቲያን የማትረክስ መሆኗን ካለማስተዋልም ጭምር የመጣ ነው። ሴቶችም በዚህ ወቅት ቤተክርስቲያን ብሄድ፣ መስቀል ብሳላም፣ የጸሎት መጻሕፍትን ብነካ ‘ላረክስ እችላለሁ’ የሚል ስጋት ሊገባቸው ከቶ አይገባም።

ታዲያ “ሴቶች በወር አበባ ወቅት ለምን ወደ ቤተክርስቲያን አይገቡም?” ቢሉ የዚህ ምክንያት ከቤተክርስቲያን ምስጢራት አንዱ ከሆነው ከቅዱስ ቁርባን ክብር ጋር የተያያዘ ነው። ሰው ወደ ቤተክርስቲያን የሚሄደው ለማስቀደስና የክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ለመቀበል ነው። ከቅዱስ ቁርባኑ የሚቀበል ሰው ደግሞ መንፈሳዊና አካላዊ ዝግጅት ማድረግ ይጠበቅበታል። ከአካላዊ ዝግጅት መካከልም ከሰውነት የሚወጣ ፈሳሽ (ህልመ ሌሊት፣ ደመ ፅጌ፣ የቁስል ፈሳሽ፣ የአፍንጫ ፈሳሽና የመሳሰሉት) ሊኖረው አይገባም የሚለው አንዱ ነው። ይህም የሚሆነው ለቅዱስ ቁርባን ከሚሰጠው ልዩ ክብር የተነሳ ነው። በዚህም መሠረት ሴቶች በወር አበባ ወቅት፣ ወንዶችም ህልመ ሌሊት ከመታቸው፣ ባለትዳሮችም ለሦስት ቀናት ራሳቸውን ከሩካቤ ካልከለከሉ ከቅዱስ ቁርባኑ አይቀበሉም (ዘሌ 7:19-21)። በፍትሐ ነገሥት አንቀጽ 6 “ከቀሳውስትና ከዲያቆናት ወገን አንዱስ እንኳ አደፋፍሮ ከግዳጅዋ (ከደሟ) ያልነጻችውን ሴት ቤተክርስቲያን ያስገባ በደሟም ወራት ሥጋውንና ደሙን ያቀበላት ቢኖር ከሹመቱ ይሻር፡፡ ምንም ከነገሥታት ሴቶች ወገን ብትሆን፡፡” በማለት ሥርዓቱ ተቀምጧል። ከዚህ ውጭ ግን ከማንኛውም መንፈሳዊ አገልግሎት እንዳይሳተፉ የሚከለክላቸው ነገር የለም።

ድኅረ ወሊድ ያለው ወቅት

እናቶች ድኅረ ወሊድ ወቅት ለተወሰኑ ሳምንታት ከማኅፀናቸው ደም/ፈሳሽ እንደሚፈሳቸው ይታወቃል። ይህም ድኅረ ወሊድ እስከ አራት ሳምንት ድረስ ሊቆይ ይችላል። በተጨማሪም እናቶች በዚህ ወቅት በእርግዝናና በወሊድ ወቅት ከደረሰባቸው አካላዊ ድካም እንዲያርፉ፣ ጨቅላ ሕፃኑ(ኗ)ንም ጡት እንዲያጠቡና እንዲከባከቡ ሲባል ከመደበኛ ሥራም ጭምር ያርፋሉ። በመንፈሳዊውም አገልግሎት እንዲሁ ጾምና ስግደት አይጠበቅባቸውም። ጸሎትም ቢሆን የቻሉትን ያህል ብቻ እንዲጸልዩ ይመከራሉ። ከዚህ ባሻገር ስለየወር አበባ በተገለፀው ምክንያትም አካላዊ ዝግጅት ስለሚያስፈልጋቸው በዚህ ወቅት ቅዱስ ቁርባንን አይቀበሉም። ሕፃኑ(ኗ) 40/80 ቀን ሲሆነው/ናት ወደ ቤተክርስቲያን ወስደው ያስጠምቃሉ፣ ያስባርካሉ።

ወደ ቤተክርስቲያን ሲሄዱ ጸሎት የሚደረግላቸውና ጠበል የሚረጩትም ሕፃን እና እናትን ለመባረክ ነው እንጂ መርገም ስላለባቸው ለማንፃት አይደለም። በዚህም ቀን እግዚአብሔር ልጅን ስለሰጣቸው የሚያመሰግኑበትና የተሰጣቸውም ልጅ ዳግመኛ ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ የሚወለድበት የደስታ ቀን ነው። የባለትዳሮች የፍቅርና የአንድነታቸው ፍሬ እንዲሁም የእግዚአብሔር ስጦታ የሆነውን ልጅ በመውለድ በሴቶች ላይ የሚመጣ መርገም/ርኩሰት አለ ብሎ ማሰብ ምንኛ አለመታደል ነው?!። በተጨማሪም በብዙ ድካም የወለደችን እናት ከድካሟ እንኳን ሳታገግም ደስታዋን በመካፈልና በማበርታት ፈንታ የረከሰች አድርጎ መቁጠር፣ አለመቅረብ፣ ዕቃ እንኳን ብትነካ ይረክሳል ብሎ ማሰብ ኃጢአትም በደልም ነው። የሕይወትን ምንጭ (እናትን) በዚህ መልኩ ማቃለል ከቃለ ሕይወት (ከፍርድ ቀን ሽልማት) የሚከለክል በደል ነው ማለት ይቀላል።

ደም ይፈሳት የነበረች ሴት

አንዳንዶች “አሥራ ሁለት ዓመት ደም ይፈሳት የነበረች ሴት ክርስቶስን ነክታ ከዳነች (ማቴ  9:20-22) ለምንድን ነው ሴቶች በወር አበባ  ወቅት የክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም የማይቀበሉት?” ሲሉ ይጠይቃሉ። ይህንን ለመረዳት ሁለት ነጥቦችን ማስተዋል ያስፈልጋል። አንደኛው ይህች ሴት ያለማቋረጥ ደም ይፈሳት የነበረው በተፈጥሮ ልማድ ሳይሆን በበሽታ ምክንያት ነበር። ወደ ክርስቶስም የመጣችው ከዚህ በሽታዋ ለመፈወስ ነበር። ሁለተኛው በፍጹም እምነት የነካችውም የልብሱን ጫፍ ብቻ ነበር። እነዚህ ሁለት ነጥቦች የዚህችን ሴት መዳን ከሴቶች የወር አበባ የቅዱስ ቁርባን ሥርዓት ጋር በፍፁም የማይነፃፀር ያደርጉታል።

በሌላ በኩል ጥንት በነበረው ሥርዓት (ንፅሕና መጠበቂያ ግብዓቶች ባልነበሩበት ዘመን) ሴቶች በወር አበባ ወቅት ቤተክርስቲያን አይግቡ መባሉ እና አሁን ሁሉ ነገር በሰለጠነበትና ዘመናዊ የንፅሕና መጠበቂያ ቁሳቁሶች ባሉበት ዘመንም እንዴት ተመሳሳይ ሥርዓት ሊኖር ይችላል? ብለው የሚጠይቁ ወገኖችም አሉ። እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልገው ሥርዓቱ የተሠራው የቅዱስ ቁርባንን ክብር፣ የቤተክርስቲያንን ክብር፣ እንዲሁም “ከሰውነት የሚፈስ ፈሳሽን” ምክንያት በማድረግ እንጂ የንፅሕና መጠበቂያ ግብዓት አለመኖርን መነሻ በማድረግ አይደለም። ሴቶችም በወር አበባ ወቅት ወደ ቤተክርስቲያን የማይገቡት ቤተክርስቲያንን እና ቅዱስ ቁርባንን ከማክበር አንጻር መሆኑን በሕሊናቸው ሊያኖሩት ይገባል። ይህ በእንዲህ እንዳለ በቤተክርስቲያን ውስጥም ሆነ በቤተክርስቲያኑ ዙሪያ የሚደረግ ጸሎትና የሚቀርብ ምስጋና ወደ እግዚአብሔር ከመድረስ አንጻር ልዩነት የለውም። ይልቁንም በትህትና፣ ራስን ዝቅ በማድረግና ህሊናን ሰብስቦ መጸለይና ማመስገን ላይ ነው ዋናው ቁም ነገሩ ያለው።

ይህ ሥርዓት ሴቶችን አግላይ ነውን?

ሴቶች በአማካይ ከ12-15 ዓመታቸው ጀምሮ እስከ 45-49 ዓመታቸው ድረስ በአጠቃላይ ለ34 ዓመታት ያህል በአማካይ በየ28 ቀኑ የወር አበባ ያያሉ። በዕድሜያቸውም በአማካይ ለ444 ጊዜ (ነፍሰ ጡር ካልሆኑ) ያያሉ። እያንዳንዱም ዑደት ከ3-7 ቀናት ሊቆይ ይችላል። የወር አበባቸው ከመጣ እስከ ሰባት ቀን ድረስ ቤተክርስቲያን አይገቡም። በዚህ ቀመር እያንዳንዷ ሴት ከ4 ሳምንት አንድ ሳምንት በተፈጥሮ ምክንያት ቤተክርስቲያን አትገባም ማለት ነው። በአጠቃላይም ከዕድሜዋ ለ3,105 ቀናት (8 ዓመት ከ6 ወር) በወር አበባዋ ምክንያት ቤተክርስቲያን እንዳትገባ ትሆናለች ማለት ነው። ከዚያም ባሻገር ከወሊድ በኋላ ባለው ወቅት ከላይ በተገለፀው መልኩ በቤተክርስቲያን የውስጥ አገልግሎቶች የተገደበ ሱታፌ ይኖራቸዋል።

ታዲያ “ይህ ሥርዓት ሴቶችን አግላይ አይደለምን?” የሚል ጥያቄ ሊያስነሳ ይችላል። ሥርዓቱ የተሠራው ሴቶችን በተፈጥሮ በሚያዩት የወር አበባ ወይም የድኅረ ወሊድ ፈሳሽ ምክንያት ለማግለል ሳይሆን ለቅዱስ ቁርባን የሚሰጠውን ክብር ለመግለፅ የተሠራ ሥርዓት ነው። ሴቶችም በወር አበባቸው ምክንያት ምንም አይነት መገለል ሊደርስባቸው እንደማይገባ የቤተክርስቲያን አስተምህሮ ያስረዳል። ይሁን እንጂ የቤተክርስቲያን አገልጋዮች የሆኑ ካህናትን ጨምሮ ቀላል የማይባል ቁጥር ባላቸው ምዕመናን ዘንድ ከላይ የተጠቀሱት የወር አበባንና ድኅረ ወሊድ ፈሳሽን ከርግማን ጋር የማምታታት ክፉ ልማድ አለ። ይህ ልማድ በሥርዓት ከተደነገገው የአገልግሎት ገደብ ጋር በመደበላለቁ ሴቶችን የሚያገል አስተሳሰብ ሥር እንዲሰድ ምክንያት ሆኗል። ስለሆነም ቤተክርስቲያን የወር አበባና የድኅረ ወሊድ ወቅትን በተመለከተ በሚገባው ልክ ልታስተምር ይገባል።

ሴቶችን በተፈጥሮ በሚያዩት የወር አበባ ምክንያት የሚያገላቸው ካለ ክርስትናንም ይሁን የሰውን ልጅ ተፈጥሮ ያልተረዳ ነው። ይልቁንም ሁላችንም “ትምክህተ ዘመድነ/የባሕርያችን መመኪያ” የምንላት፣ አምላክን በድንግልና ከልማደ አንስት ልዩ በሆነ ሁኔታ በመውለዷ በሔዋን ምክንያት የመጣ የሴቶችን መናቅ ያስቀረች የድንግል ማርያምን  የነገረ ድኅነት ሱታፌ ባለማወቅ የሚያቃልል ነው። ሴቶችን ከተፈጥሮ ጸጋ የተነሳ ማቃለልና እንደርኩስ ማየት እግዚአብሔር ከክብር ሁሉ የበለጠውን ክብር ለሰው ልጆች በድንግል ማርያም በኩል የገለጠበትን መቅደስ ማቃለል ነውና። ይህንንም በተአምረ ማርያም ከተመዘገበው ዮሐንስ የተባለ ካህንና አንዲት በወር አበባ ምክንያት እንደርኩስ ተቆጥራ የአምላክን ሰው መሆን በሚያናንቁ ንስጥሮሳውያን እርቃኗን በተተፋባት ሴት ታሪክ መረዳት እንችላለን። ዮሐንስ የተባለ ካህን በሚተፉባት ሰዎች ፊት የተዋረደ እርቃኗን ስሞ “እኔስ እግዚአብሔር ከሴት እንደተወለደ አምናለሁ” በማለት እምነቱን መሰከረ። የቅዱሳት መጻሕፍትን ምስጢር የማይረዱ መናፍቃን ግን የዚህን ፃድቅ ታሪክ በማይረባ መልኩ እየተረጎሙ ስተው ያስቱበታል። በእውነት ደም እየፈሰሰው፣ ምራቅ እየተተፋበት ያለን የሴት አካል ከሥጋዊ ፍትወት ጋር አነፃፅረው የሚያምታቱ መናፍቃን ምን ያህል የጎሰቆለ አዕምሮ እንዳላቸው እንረዳለን። እነርሱ የቅዱሳት መጻሕፍት ጠላቶች መሆናቸው የተገለጠ ነውና። ካህኑ ዮሐንስ ግን ሰው የሚፀየፈውን ደም ይፈሳት የነበረችውን የዚህችን ሴት እርቃን  መሳሙ በወር አበባ ላይ ሴቶችን ከባሕርያቸው የተነሳ ርግማን ያለባቸው አድርጎ ማሰብ የተሳሳተ መሆኑን ያስረዳናል። ስለሆነም በወር አበባም ሆነ ድኅረ ወሊድ በሚመጣ የተፈጥሮ ፈሳሽ የተነሳ ሴቶችን ማቃለልም ሆነ ማግለል የእግዚአብሔርን ስጦታ ማቃለል መሆኑን ሁሉም ሊረዳው ይገባል። ሴቶችም በወር አበባ ወቅት ከቅዱስ ቁርባኑ ስለተከለከሉ የመገለል ስሜት ሊሰማቸው አይገባም። ይልቁንም ይህን ጊዜ የሚጸልዩበት፣ በቂ ዕረፍት የሚያደርጉበትና ራሳቸውን የሚንከባከቡበት ሊያደርጉት ይገባል።

ቤተክርስቲያን የገነት ምሳሌ ናት። ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚያስረዱን ሔዋን ከአዳም ጋር በገነት ለሰባት ዓመታት ስትኖር የወር አበባ አታይም ነበር። ስለዚህም ቤተክርስቲያን የገነት አማናዊ ምሳሌ መሆኗን ለማሳየት ሴቶች በወር አበባ ወቅት፣ ወንዶችም ህልመ ሌሊት ከመታቸው ወደ ቤተክርስቲያን አይገቡም። ነገር ግን አገልግሎቱን የሚከታተሉበት ሥፍራ በሚገባ ሊዘጋላቸው ይገባል። ለምሳሌ እንደየቦታው የቴክኖሎጂ ተደራሽነት የሚወሰን ቢሆንም ቅዳሴውን ከውጭ ሆነው ቀጥታ እያዳመጡና እያዩ የሚከታተሉበት ስክሪን፣ የተሟላ ወንበር፣ የጸሎት መጻሕፍትና በአጠቃላይ ውስጥ ያለው አገልግሎት (ከቅዱስ ቁርባኑ በቀር) ባሉበት እንዲደርሳቸው ጥረት ሊደረግ ይገባል። ከዚህም በተጨማሪ ይህ እህቶችና እናቶች የሚያስቀድሱበት ቦታ መለየቱን መነሻ በማድረግ እዚያ ሆነው የሚያስቀድሱት ላይ ሌላ መገለል እንዳይደርስ ምዕመናንን ስለየወር አበባ ምንነትና ተያያዥ ጉዳዮች ማስተማር ይገባል። ይህንን ሳያደርጉ “መግባት የለባቸውም” ማለት ብቻውን ሴቶች ከቤተክርስቲያን ከአገልግሎት እንዲርቁ ሊያደርጋቸው ይችላል። እኛም የቤተክርስቲያን አባቶች እና መምህራን ለዚህ ጉዳይ በቂ ትኩረት ሰጥተው እንዲያስተምሩ በልጅነት መብታችን እንጠይቃለን።