ቅዱስ መስቀል፡ እግዚአብሔርን ለሚፈሩ የተሰጠ ምልክት!

ግሸን

እንኳን ለብርሃነ መስቀሉ በሰላም አደረሳችሁ፤ አደረሰን፡፡

በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮ መሠረት የጌታችን የአምላካችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል ታላቅ ክብር ይሰጠዋል፡፡ የመስቀል በዓልም ከዘጠኙ የጌታችን ንዑሳን በዓላት አንዱ ሲሆን በየዓመቱ መስከረም 17 ቀን ይከበራል፡፡  በዓሉም ከዋዜማው መስከረም 16 ጀምሮ ደመራ በመደመር ይከበራል፡፡ የመስቀል ደመራ በዓል ቅድስት ቤተክርስቲያን በደማቅ ሁኔታ በአደባባይ ከምታከብራቸው በዓላት መካከል አንዱ ነው፡፡ ይህንን ታላቅ በዓል በማስመልከት በዚህች የአስተምህሮ ጦማር የመስቀልን ምንነት፣ የመስቀልን አገልግሎት፣ የመስቀልን ታሪክ፣ የመስቀልን ክብርና አንዳንድ ተያያዥ ጉዳዮች እንዳስሳለን፡፡

የቅዱስ መስቀል ምንነት: መከራ ክርስቶስ፣ መከራ ክርስትና፣ ዕፀ መስቀል

በቤተክርስቲያን አስተምህሮ “መስቀል” የሚለው ቃል ሦስት መሠረታዊ ቁም ነገሮችን ያመለክታል፡፡ የመጀመሪያው ጌታችን አምላካችን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የሰውን ልጅ ከሞተ ነፍስ ለማዳን ሲል የተቀበለው መከራና የከፈለው መሥዋዕትነት (የክርስቶስ መከራ መስቀል) ነው፡፡  ሁለተኛው  ደግሞ በክርስትና ሕይወት ውስጥ የሚያጋጥም ልዩ ልዩ ዓይነት መከራም (መከራ መስቀለ ክርስቲያን) ነው፡፡ ሦስተኛው ደግሞ መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የተሰቀለበት ዕፀ መስቀል ነው፡፡ በሦስቱም ቁም ነገሮች ነገረ መስቀል (የመስቀሉ ነገር) ከክርስትና ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት አለው፡፡ መስቀል የሰላማችንና የድኅነታችን የመቀደሳችን ዓርማ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ የሰውን ልጆች ለማዳን፥ የዘላለም ሕይወትን ለመስጠት መስዋዕትነት የከፈለበት ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን ያፈሰሰበት መንበር፥ ሲሆን አምላካችንን የምንመለከትበት መስታወት ነው።

የቅዱስ መስቀል አገልግሎት:  የድኅነት ኃይል፣ የእምነት ዓርማ

መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዋጋ የከፈለበት ቤዛ ዓለም የተከናወነበት እንደመሆኑ መስቀል በቤተ ክርስቲያናችን በሁሉ አገልግሎት ሰፊ ድርሻ ያለውና እንዲሁም በንዋያተ ቅድሳት ላይ የሚውል አቢይ ምልክት ነው:: በነቢየ እግዚአብሔር ክቡር ዳዊት “ለሚፈሩህ ምልክትን ሰጠሃቸው (መዝ 59:4) እንደተባለ ለክርስቲያኖች መስቀል የጠላት ሰይጣን ተንኮል የከሸፈበት ስለሆነ ከአንገታችን፣ ከእጃችን ሳይለይ የክርስቶስን ቤዛነት የምንመሰክርበት የድኅነታችንም ኃይል የተገለጠበት ነው:: አጋንንት የመስቀሉን ምልክት ባዩ ጊዜ ይንቀጠቀጣሉ፤ ካደሩበት ሰው ላይም በፍጥነት ይወጣሉ፡፡ ምእመናን በመስቀሉ ስንዳሰስ ከልዩ ልዩ ደዌ እንፈወሳለን፡፡ እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልግ ነገር አለ፡፡ ቤተክርስቲያንና ክርስቲያኖች ቅዱስ መስቀል ስንገለገልበት የሕሊናችን ትኩረት በመስቀሉ ላይ ተሰቅሎ ቤዛ የሆነን ኢየሱስ ክርስቶስን በማሰብ የመስቀሉ ምልክትነት (ዓርማነት) ላይ ነው እንላለን እንጂ የመስቀሉን ቁሳዊ አካል (Physical structure) ላይ አይደለም የሚሆነው፡፡ መስቀል ከእንጨትም ተሠራ ከእንቁ ትኩረታችን መሆን ያለበት ምልክትነቱ፣ ዓርማነቱ ላይ ነው፡፡ ይህም በቅዱሳን አባቶቻችንና እናቶቻችን ህይወት የተገለጠ ህያው ምስክር ነው፡፡ መስቀልም የድኅነታችን ኃይል፣ የእምነታችን ዓርማ፣ የቤተክርስቲያናችን ሰንደቅ ዓላማ ነው፡፡ ስለዚህም የመስቀል ምልክት የሃይማኖታችን መገለጫ እንጂ ለሥጋዊ ሰውነታችን ማጌጫ አይደለም፡፡

በሀገራችን ኢትዮጵያ ክርስቲያናዊ ባህል የመድኀኒታችን የክርስቶስ መስቀል በብዙ ተግባራት ላይ በምልክትነት ጥቅም ላይ ሲውል ይታያል፡፡ ለምሳሌ በየሸማ ልብሶች፤ እንደዚሁም በጆሮ፣ በአንገት፣ በእጅና ሌሎችም ጌጣጌጦች ላይ የመስቀል ምልክት አለ፡፡ ክርስቲያን ልጃገረዶች (በተለይ በሰሜኑ የአገራችን ክፍል) በግንባራቸው፣ በጉንጫቸው፣ በአንገታቸው፣ በደረታቸውና በእጃቸው ላይ በመስቀል ቅርፅ እየተነቀሱ እምነታቸውን ይመሰክሩበታል፡፡ ክርስቲያኖች ከዚህ ዓለም በሞት ስንለይም በመቃብር ሣጥናችን ወይም በሐውልቶቻችን ላይ የመስቀል ምልክት ይቀመጣል፡፡ በቤት ውስጥም ስንተኛና ከእንቅልፋችን ስንነቃ ፊታችንንና መላ ሰውነታችንን በትእምርተ መስቀል እናማትባለን፤ አባቶችና እናቶችም ውሃ ሲቀዱ፣ ሊጥ ሲያቦኩ፣ እንጀራ ሲጋግሩ፣ ምግብ ሲቈርሱ፣ ወዘተ በመስቀል አማትበው ነው፡፡ በአጠቃላይ መስቀል ብዙ ነገር ነው፤ መስቀል በክርስትና ሕይወት ውስጥ በሚደረጉ ተግባራት ኹሉ ያለው ድርሻ ጕልህ ነው፡፡

የቅዱስ መስቀል ታሪክ: ከደብረ ቀራንዮ እስከ ደብረ ከርቤ

የቅዱስ መስቀሉ መቀበር በብሉይ ኪዳን መስቀል የወንጀለኞች መቅጫ መሣርያ ነበር፡፡ በደላችንን ሊያጠፋ የመጣው ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በ33 ዓ.ም ለሰው ልጆች ሲል በመስቀል ተሰቀለ፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የሰው ልጆችን ለማዳን የተሰቀለበት ቅዱስ መስቀል ሕሙማንን በመፈወሱ ምክንያት በርካታ አሕዛብ ክርስቲያን እንዲሆኑ አስችሏል፡፡ በተአምራዊነቱና በክርስቲያኖች ዘንድ ከፍተኛ ክብር የተሰጠው በመሆኑ ይህን የተመለከቱ አይሁድ ቅዱስ መስቀሉን በአንድ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ ቦታ እንዲቀበር አደረጉ፡፡ የአካባቢው ነዋሪዎች በየቀኑ ቆሻሻ ስለሚጥሉበት ቦታው ወደ ተራራነት ተቀየረ፡፡ ምንም እንኳን መስቀሉን ለማውጣት ባይችሉም በኢየሩሳሌም የነበሩ ክርስቲያኖች ቦታውን ያውቁት ነበር፡፡ በሰባ ዓመተ ምሕረት በጥጦስ ወረራ ኢየሩሳሌም ስለጠፋች በዚያ የነበሩ ክርስቲያኖች ተሰደዱ፡፡ የተቀበረበትን ቦታ የሚያውቅ ባለመገኘቱ መስቀሉ ከ300 ዓመታት በላይ ተዳፍኖ /ተቀብሮ/ ኖረ፡፡

የቅዱስ መስቀሉ ከተቀበረበት መውጣት፡ በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን (በ327 ዓ.ም) የንጉሥ ቆስጠንጢኖስ እናት ቅድት እሌኒ መስቀሉን ለማግኘት ወደ ኢየሩሳሌም ሄደች፡፡ ቅድት ዕሌኒ በዕጣን ጢስ አመልካችነት መስቀሉን ከተቀበረበት ቦታ ለማውጣት ቍፋሮ ያስጀመረችበትን የመታሰቢያ በዓል የደመራ በዓል ተብሎ ይከበራል፡፡ በሀገራችን መስቀል የሚከበርበትን ጊዜ በማስመልከት ሁለት አይነት ትውፊት አለ፡፡ ጎንደር ትግራይና ኤርትራ እንዲሁም በገጠራማው የጎጃምና የወሎ ክፍሎች ደመራ የሚለኮሰው መስከረም 17 ሲሆን በሌሎች አካባቢዎች ደግሞ መስከረም 16 ቀን ለ17 ዋዜማ ምሽት ላይ ይከበራል፡፡ የዚህን ልዩነት መነሻ መተንተን የዚህ ጽሁፍ ዓላማ ባይሆንም ቅዱስ መስቀልን ለማግኘት ደመራ ተሰርቶ የተለኮሰው መስከረም 16 ለ 17 አጥቢያ እንደሆነ አባቶቻችን ያስተምራሉ፡፡ ከዚህም በመነሳት አንዳንዱ አካባቢ በዋዜማው ሌላ አካባቢ ደግሞ በዕለቱ ያከብራሉ፡፡ በየዓመቱ መስከረም 16 ቀን ደመራ ደምረው በመለኮስ በታላቅ መንፈሳዊ ሥርዓት በዐደባባይ ያከብሩታል፡፡

ቅድስት እሌኒ ከመስከረም 17 ቀን አስጀምራ እስከ መጋቢት 10 ቀን ሌሊትና ቀን ለሰባት ወራት ያህል የጉድፍን ኮረብታ ቆፍረው ቆሻሻውንም ካስወገዱ በኋላ ሦስት መስቀሎች ተገኙ ፡፡ የጌታም መስቀል ሙት በማስነሣቱ ተለይቶ ታውቋል፡፡ መስቀሉ የተገኘው መጋቢት 10 ቀን 326 ዓ. ም. ነበር፡፡ በተመሳሳይ መልኩ መስቀሉ ከተቀበረበት ተራራ ተቈፍሮ የወጣበት መጋቢት 10 ቀንም በቤተ ክርስቲያን በደማቅ ሥርዓት ይከበራል፡፡ በተጨማሪም መስከረም 17 ቀን ንግሥት ዕሌኒ ቅዳሴ ቤቱን ያከበረችበትን የመታሰቢያ በዓል ታቦት አውጥተው ዑደት በማድረግ በቤተ ክርስቲያን ያከብሩታል፡፡ በ327 ዓ.ም የጌታን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርሰቶስ መስቀል በቅድስት እሌኒ ከተቀበረበት ከወጣና በክብር ለረጅም ዓመታት በኢየሩሳሌም ከተቀመጠ በኋላ ዐረቦች ኢየሩሳሌምን በመውረራቸው ምክንያት በአረማውያን እጅ እየተማረከ ከአንዱ ሀገር ወደ አንዱ ሀገር ሲንከራተት ቆይቷል፡፡ በዓለም ላይ ያሉ ክርስቲያኖችም በመስቀሉ መማረክ ያዝኑና ይበሳጩ ስለነበር ጦራቸውን አሰልፈው መስቀሉ ወደሔደበት ሀገር በመዝመት ጦርነት ያካሔዱ ነበር፡፡

ቅዱስ መስቀሉን እንደተከፋፈሉት በ778 ዓ.ም አራቱ አኅጉራት ለበረከት ይሆናቸው ዘንድ በአራቱ የመስቀሉ ክንፍ የተያያዙት ምልክቶችን በማንሳት የተከፋፈሉ ሲሆን በወቅቱ በኢየሩሳሌም ይኖሩ የነበሩ ዐረቦች በእስክንድርያ ለሚኖሩ አባቶች የጌታችን የመድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እግሮቹ እና እጆቹ ተቸንክረው የተሰቀለበትን ሙሉ መስቀል ላኩላቸው፡፡ የእስክንድርያው ሊቀ ጳጳስም በክብርና በጥንቃቄ እንዲቀመጥ አድርጓል፡፡ ይህም የመስቀሉ ክፋይ (ግማደ መስቀል) በእስክንድያ እስከ 14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ በክብር ተቀምጦ ነበር፡፡

የግማደ መስቀሉ ወደ ኢትዮጵያ መግባት፡ የጌታችን ቅዱስ መስቀል ወደ ኢትዮጵያ ሊመጣ የቻለበት 1394 ዓ.ም. ዐፄ ዳዊት ሁለተኛ በነገሡ በ29ኛ ዓመታቸው የእስክንድርያ ቤተ ክርስቲያን 47ኛው ሊቀጳጳስ ብፁዕ አቡነ ሚካኤል  በወቅቱ የነበረው የግብጽ ፈርዖን አሠራቸው ክርስቲያን የሆኑ ዜጎቹን “የእኔን ሃይማኖት ካልተከተላችሁ መኖር በግብጽ መኖር አትችሉም” ብሎ ከአቅማቸው በላይ ግብር ጣለባቸው፡፡ መከራው የጸናባቸው የግብጽ ክርስቲያኖች “ከደረሰብን መከራና ሊቀጳጳሳችንን ታስፈታልን ዘንድ በእግዚአብሔር ስም ተማጽነናል” ሲሉ ለአፄ ዳዊት መልእክት ላኩባቸው፡፡ አጼ ዳዊትም ወታደራቸውን ወደ ግብፅ አዘመቱ፡፡ በወታደሩም ኃይል የዓባይን ወንዝ ለመገደብ ተነሱ፡፡ ይህን የሰሙ የወቅቱ የግብጽ መሪ መርዋን እልጋዴን መኳንቱን ሰብስበው “ምን ይሻለናል ብለው ምክር ያዙ” የዐባይን ወንዝ ከምናጣ “ሊቀጳጳሱን አቡነ ሚካኤልን እንፈታለን በክርስቲያኖችም ላይ መከራ አናደርስም” ብለው ቃል በመግባት ብፁዕ አቡነ ሚካኤልን ሁለት እልፍ ወቂት ወርቅ እጅ መንሻ አስይዘው ለዐፄ ዳዊት አማላጅ ላኩ፡፡

ንጉሡ ዐፄ ዳዊትም “ብርና ወርቅ አልፈልግም ጌታዬ ኢየሱስ ክርስቶስ የተሰቀለበትን መስቀል ነው የምፈልገው” አሏቸው፡፡ የሀገራችን ሕዝብ በውኃ ጥም ከሚያልቅ ብንስማማ ይሻለናል ብለው መስከረም 10 ቀን 1395 ዓ.ም. ከመስቀሉ ጋር ቅዱስ ሉቃስ የሳላት የእመቤታችን ሥዕል ጨምረው ሰጧቸው፡፡ መስከረም 10 ቀን በዐፄ ዳዊት ዘመነ መንግሥት ግማደ መስቀሉ ከእስክንድርያ ወደ ኢትዮጵያ የመጣበትን የመታሰቢያ በዓል በየዓመቱ ይከበራል፡፡ ዐፄ ዳዊት መስከረም 10 ቀን የጌታችን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን መስቀል ከግብፃውያን የተቀበሉበት ቀን በመሆኑ በቤተ ክርስቲያናችን ተቀጸል ጽጌ በመባል የሚታወቅ ሲሆን በየዓመቱ በድምቀት ይከበራል፡፡

የመስቀሉ በመስቀለኛ ቦታ መቀመጥ ከዐፄ ዳዊት በኋላ በቦታቸው የተተኩት ዐፄ ዘርዐያዕቆብ “አንብር መስቀልየ በዲበ መስቀል” የሚል ራዕይ በማየታቸው መስቀሉን በ1443 ዓ.ም. ወደ ኢትዮጵያ በማምጣት በተለያዩ ቦታዎች ለማሳረፍ ጥረት አድርገዋል፡፡ በደብረ ብርሃን፤ በሸዋ ደርሄ ማርያም፤ በጨጨሆ፤ በአንኮበር፤ በመናገሻ አምባ፤ በእንጦጦ፤ ወዘተ አሳርፈውት አልተሳካላቸውም፡፡ በመጨረሻም መስከረም 21 ቀን 1446 ዓ.ም. በራዕይ በተነገራቸው ቅዱስ ስፍራ በግሸን ደብረ ከርቤ እግዚአብሔር አብ ቤተ ክርስቲያን አኑረውታል፡፡ መስከረም 21 ቀን ግማደ መስቀሉ በሚገኝበት በግሸን ደብረ ከርቤ ማርያም በታላቅ በዓለ ንግሥ ያከብሩታል፡፡  በአጼ ዳዊት እግር የተተኩት ልጃቸው ዐፄ ዘርዓ ያዕቆብ “አንብር መስቀልየ በዲበ መስቀል /መስቀሌን በመስቀልያ ስፍራ አስቀምጥ/” የሚል ራእይ በተደጋጋሚ እግዚአብሔር አሳያቸው፡፡ በኢትዮጵያ ካሉት መልከዐ ምድር ውስጥ የመስቀል ቅርጽ ያለው የቀራንዮ አምሳል የሆነ ቦታ ከፈለጉትና ካጠኑ በኋላ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶሰ በቀራንዮ የተሰቀለበት ቀኝ እጁ ያረፈበት ግማደ መስቀል አሁን ግሼ አምባ በሚባለው ሥፍራ ላይ መስከረም 21 ቀን 1446 ዓ.ም ደብረ ከርቤ አሁን እግዚአብሔር አብ ቤተ ክርስቲያን የታነጸበት ቦታ ላይ እንዲያርፍ አደረጉ፡፡

አንዳንድ ወገኖች “መስቀሉን ለምን በዚያ አሳረፉት? ለምን ዛሬ ለሰዎች እንዲታይ ሆኖ አልተቀመጠም?” ብለው ይጠይቃሉ፡፡  የመስቀሉ ጠላቶች የሆኑት አይሁድ መስቀሉ ድውይን ስለፈወሰ ሙታንን ስላስነሳ ሰዎች እንዳይድኑበት በተንኮል ነበር የቀበሩት፡፡ የክርስቶስ የክብር ዙፋኑ በሆነው መስቀል ላይም ቆሻሻ እንዲደፋበት አድርገዋል፡፡  የመስቀሉ ወዳጆች የሆኑት ኢትዮጵያውያን አባቶች ግን መስቀሉን በመስቀለኛ ቦታ በክብር ነው ያሳረፉት፡፡ በመስቀለኛው ስፍራም ያሳረፉት በየአድባራቱ አዙረው ምድሪቱን ካስባረኩ በኋላ ከፈጣሪ በተሰጣቸው ትዕዛዝ ለመስቀሉ በተፈቀደው ቦታ በግሸን በደብረ ከርቤ ነው፡፡ በመካከለኛው ምሥራቅ ብዙ ጊዜ ሲማረክ የነበረው መስቀልን በክብር ተጠብቆ እንዲቆይ በመስቀለኛው ቦታ አሳረፉት፡፡

የቅዱስ መስቀል ክብር

በክርስቶስ ክርስቲያን የተሰኘን ክርስቲያኖች መስቀልን የምናከብረው በመስቀሉ ላይ በተፈጸመው ቤዛነት ብዙ ነገሮችን ስላገኘን ነው። በክርስቶስ ቤዛነት ሞት ስለተሻረ አጥተነው የነበረውን ሕይወት አግኝተናል። ስለዚህ ነው “ሁሉ በአዳም እንደሚሞቱ ሁሉ በክርስቶስ ደግሞ ሕያዋን ይሆናሉና፤” የተባለው። 1ኛ ቆሮ.15፥22። የሰው ልጅ ከእርሱ በልቶ እንዳይሞት ክርስቶስ ሥጋውን የሕይወት እንጀራ አድርጎ በመስቀል ላይ ሰጠን። ይህንንም “እውነት እውነት እላችኋለሁ የሰውን ልጅ /የወልደ ዕጓለ እመሕያው ክርስቶስን/ ሥጋውን ካልበላችሁ ደሙንም ካልጠጣችሁ በራሳችሁ ሕይወት የላችሁም። ሥጋዬን የሚበላ ደሜንም የሚጠጣ የዘላለም ሕይወት አለው፤” ሲል አረጋግጦልናል። ዮሐ.6፥53-54። 

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “ሰላምን እተውላችኋለሁ፥ ሰላሜን እሰጣችኋለሁ፤ እኔ የምሰጣችሁ ዓለም እንደሚሰጥ አይደለም፤” ብሎ እንደተናገረ ፍጹም የሆነውን ሰላም የሰጠን በመስቀል ላይ ነው። ይህንንም፡- ሞትን በኃይሉ ድል አድርጎ በተነሣ ጊዜ “ሰላም ለእናንተ ይሁን፤” በማለት ለደቀ መዛሙርቱ አረጋግጦላቸዋል። ዮሐ.14፥27፤ 20፥19፣26። በመርገመ ሥጋ በመርገመ ነፍስ አርጅቶ የነበረው ሰውነታችን አዲስ የሆነው በመስቀል ላይ በተፈጸመው ቤዛነት ነው። ለዚህም ነው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “ከእንግዲህስ ወዲያ ለኃጢአት እንዳንገዛ የኃጢአት ሥጋ ይሻር ዘንድ አሮጌው ሰዋችን /ሰውነታችን/ ከእርሱ ጋር እንደተሰቀለ እናውቃለን።” ያለው ሮሜ.6፥6። መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርቶስ በመስቀሉ ላይ በከፈለው ቤዛነት ከራሱ ጋር አስታረቀን (ታረቀን)፡፡ ስለዚህም ቅዱስ ጳውሎስ “በመስቀሉ ደም ሰላም አድርጎ በምድር ወይም በሰማያት ያሉትን ሁሉ ለራሱ እንዲያስታርቅ ፈቅዷል፤” ብሏል። ቆላ.1፥20።

መስቀልን ስናከብር አንዳንዶች ባለማወቅ ወይም እውነተኛውን የወንጌል አስተምህሮ ባለመረዳት “አባትህ የተገደለበትን መሣርያ እንዴት ታከብራለህ?” የሚል አንድምታ ያለው ሀሳብ ያነሳሉ፡፡ ይህም ስለክርስቶስ ስቀለት ያላቸውን ትክክለኛ ያልሆነ ግንዛቤ ያነፀባርቃል፡፡ ምክንያቱም መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለሰው ልጆች ሲል በመስቀል ላይ የተሰቀለው በራሱ ፈቃድ (በፍቅር) እንጂ እነዚህ ወገኖች እንደሚያስቡት አይሁድ አስገድደውት አይደለም፡፡ መስቀሉም ጥንተ ጠላታችን ዲያብሎስና በእርሱ ምክንያት የመጣብን ሞት የተሸነፉበት ነው፡፡ መስቀሉ ክርስቶስ ለሰው ልጆች ሰላምን ያደለበት ነው፡፡ መስቀሉ የክርስቶስ የክብር ዙፋኑ ለእኛም የድል ዓርማችን ነው የምንለው ለዚህ ነው፡፡ ለአርአያነትና ለቤዛነት የመጣው መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀሉ ጠላትን ድል አድርጎ ቤዛ የሆነን እናንተም በዚህ መስቀል ጠላታችሁ ዲያብሎስን ድል አድርጉበት ብሎ አርአያ ሊሆነንም ጭምር ነው፡፡ እውነተኛዋ ክርስትናም የምታሸንፈው በመግደል ሳይሆን በመሞት፣ በማጥቃት ሳይሆን መከራ በመቀበል፣ በማሳደድ ሳይሆን በመሰደድ፣ በማስገደድ ሳይሆን በማስወደድ፣ በክርክር ሳይሆን በፍቅር ነው፡፡ ነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት በመዝሙሩ “ከቀስት ፊት ያመልጡ ዘንድ ለሚፈሩህ ምልክትን ሰጠሀቸው ወዳጆችህም እንዲድኑ” (መዝ. 59፡4) እንዳለ ቅዱስ መስቀል እግዚአብሔርን ለሚፈሩ ምዕመናን የተሰጠ ልዩ የድኅነት ምልክት ነው፡፡

የኪስኪስ ኤጲስ ቆጶስ ሊቁ አባታችን ቅዱስ ኤራቅሊስ በሃይማኖተ አበው “እግዚአብሔር ያገለገለባት መቅደስ ወዮ እንደምን ያለች ናት?!” (ሃይማኖተ አበው ዘቅዱስ ኤራቅሊስ 48፡17) ብሎ እንዳመሰገናት እንደ እመቤታችን ድንግል ማርያም እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ ያገለገለበት ወገኖቹንም ወደ ጽድቅ የመለሰበት የክብር ዙፋኑ (ማቴ. 20፡21) ቅዱስ መስቀል ወዮ እንደምን የከበረ ነው?! ነቢየ እግዚአብሔር ክቡር ዳዊት በመዝሙሩ “ወንሰግድ ውስተ መካን ኀበ ቆመ እግረ እግዚእነ/ የጌታችን እግሮቹ በሚቆሙበት (በቆሙበት) ቦታ እንሰግዳለን” (መዝ. 131፡7) እንዳለ ለኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል የጸጋ ስግደትን እንሰግዳለን፡፡ የእግዚአብሔር ማደሪያ በመሆኗ ምድራዊት ጽዮን በቅዱሳት መጻሕፍት እንደተመሰገነችና የጸጋ ስጦታ ምንጭ መሆኗ እንደተነገረ፣ ተራሮችም የእግዚአብሔር ክብር ሲገለጥባቸው “ቅዱስ” (2ኛ ጴጥ 1፡18) እንደተባሉ ከዚያ በበለጠ ክብር የድኅነታችን ምስጢር የተፈጸመበትን የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቤዛነት መገለጫና ዘላለማዊ መቅደስ ቅዱስ መስቀልን እናከብረዋለን፡፡ ምልክታችን፣ አርማችን አድርገነው እንኖራለን፡፡ ምልክትና አርማ ሲባል ግን እንደምድራውያን ሰንደቆች ኃይል የሌለው ተዓምራትን የማያደርግ ሳይሆን እንደ ሙሴ በትር ሰይጣንን የሚረታ (ዘፀ. 14፡16)፣  ቅዱሳን መላእክት ከመስቀሉ ደመ ማኅተም የተነሳ ጠላት ዲያብሎስን እንዳሸነፉት ምዕመናንን የሚያጸና፣ የሚረዳ (ራዕይ 12፡11) ሰማያዊ አርማ ነው፡፡ስለዚህ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ለቅዱስ መስቀል ልዩ ክብር ትሰጣለች፡፡ በጸሎቷ ለአብ ለወልድ ለመንፈስ ቅዱስ የባህርይ፣ አምላክን በድንግልና ለወለደች ለእመቤታችን ለቅድስት ድንግል ማርያም የጸጋ ምሥጋና ካቀረበች በኋላ “…ለኢየሱስ ክርስቶስ መስቀልም ምሥጋና ይገባል፡፡” እያለች ታከብረዋለች፡፡ የመስቀሉ በረከት ከሁላችን ጋር ይሁን፡፡

ስብሐት ለእግዚአብሔር ልዑል ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር፡፡

ቅዱስ ዮሐንስ መጥምቅ፡ የአዲስ ዘመን ምልክት

በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን የበዓላት ቀኖና መሰረት የአዲስ ዓመት ዘመን መለወጫ በዓል የቅዱስ ዮሐንስ መጥምቅ በዓል ነው፡፡ ለዚህም ምክንያቱ ቅዱስ ዮሐንስ የአሮጌ (ብሉይ) ዘመን ማብቃት ብስራት፣ የአዲስ ዘመን መምጣት ማሳያ ሆኖ በቅዱሳት መጻሕፍት ስለሚታወቅ ነው፡፡ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ ብሉይ ኪዳንና በሐዲስ ኪዳን መካከል ከነበሩት ቅዱሳን አበው አንዱ የሆነ፣ ከነቢያት እነ ነቢዩ ኢሳይያስ፣ ከመላእክት ቅዱስ ገብርኤልና ከካህናት አባቱ ዘካርያስ ትንቢት የተናገሩለት ነቢይና ሐዋርያ ነው፡፡ ገና ከሕፃንነቱ ጀምሮ ቅኑት እንደ ገበሬ፣ ጽሙድ እንደ በሬ ሆኖ እግዚአብሔርን ያገለገለ፣ በፍጹም ልቡ ዓለምን የናቀ፣ ከተድላዋና ከደስታዋም የተለየ፣ አምላክን ለማጥመቅ የታደለ ሐዋርያ፣ መምህር፣ ሰማዕት፣ ባሕታዊ፣ ነቢይ፣ ጻድቅ ነው፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማር የመጥምቀ መለኮት የቅዱስ ዮሐንስን ሕይወቱን፣ ትምህርቱን፣ አገልግሎቱንና ሰማዕትነቱን እንዳስሳለን፡፡

ትንቢቱና ብሥራቱ፡ በመወለዱም ብዙዎች ደስ ይላቸዋል።

ካህኑ ዘካርያስ እና ከካህኑ ከአሮን ወገን የሆነች ኤልሳቤጥ ሁለቱም በጌታ ትእዛዝና ሕግጋት ሁሉ ያለ ነቀፋ እየሄዱ በእግዚአብሔር ፊት ጻድቃን ነበሩ፡፡ ኤልሳቤጥም መካን ነበረችና ልጅ አልነበራቸውም /ሉቃ.፩፥፭-፯/፡፡ ልጅ ይሰጣቸው ዘንድም እግዚአብሔርን ዘወትር ይማጸኑት ነበር፡፡ ካህኑ ዘካርያስ ወደ ቤተ መቅደስ ገብቶ ዕጣን በማሳረግ ላይ ሳለም የእግዚአብሔር መልአክ በዕጣኑ መሠዊያ ቀኝ ቆሞ “ዘካርያስ ሆይ፥ ጸሎትህ ተሰምቶልሃልና አትፍራ ሚስትህ ኤልሳቤጥም ወንድ ልጅ ትወልድልሃለች፥ ስሙንም ዮሐንስ ትለዋለህ። ደስታና ተድላም ይሆንልሃል፥ በመወለዱም ብዙዎች ደስ ይላቸዋል። በጌታ ፊት ታላቅ ይሆናልና፥ የወይን ጠጅና የሚያሰክር መጠጥ አይጠጣም፤ ገናም በእናቱ ማኅፀን ሳለ መንፈስ ቅዱስ ይሞላበታል፤ ከእስራኤልም ልጆች ብዙዎችን ወደ ጌታ ወደ አምላካቸው ይመልሳል። እርሱም የተዘጋጁትን ሕዝብ ለጌታ እንዲያሰናዳ፥ የአባቶችን ልብ ወደ ልጆች የማይታዘዙትንም ወደ ጻድቃን ጥበብ ይመልስ ዘንድ በኤልያስ መንፈስና ኃይል በፊቱ ይሄዳል።” ብሎ አበሠረው (ሉቃ.፩፥፰-፲፯)፡፡

ካህኑ ዘካርያስም “እኔ ሽማግሌ ነኝ፤ ሚስቴም በዕድሜዋ አርጅታለችና ይህን በምን አውቃለሁ?” አለው፡፡ መልአኩም “እኔ በእግዚአብሔር ፊት የምቆመው ገብርኤል ነኝ፤ እንድናገርህም ይህችንም የምሥራች እንድሰብክልህ ተልኬ ነበር፡፡ እነሆም በጊዜው የሚፈጸመውን ቃሌን ስላላመንህ ይህ ነገር እስከሚኾን ቀን ድረስ ዲዳ ትኾናለህ፤ መናገርም አትችልም፤” አለው፡፡ ከውጪ ቆመው ጸሎት ሲያደርጉ የነበሩት ሕዝብም ዘካርያስን ከቤተ መቅደስ እስኪወጣ ይጠብቁት ነበር፤ በመዘግየቱም ይደነቁ ነበር (ሉቃ.፩፥፲፰-፳፩)፡፡ ከቤተ መቅደስ በወጣም ጊዜ ሊያናግራቸው ባለመቻሉ ይጠቅሳቸው ነበር፡፡ በዚህም በቤተ መቅደስም ራእይ እንዳየ አስተዋሉ፡፡ ከመልአኩም ቃል ተነሳ ካህኑ ዘካርያስ ልጁ ቅዱስ ዮሐንስ እስኪወለድ ድዳ ኾኖ ኖረ፡፡ የማገልገሉም ወራት ሲፈጸምም ወደ ቤቱ ሔደ፤ ከሁለት ቀን በኋላም አረጋዊቷ ቅድስት ኤልሳቤጥ ፀነሰች፡፡ ቅድስት ኤልሳቤጥም በመካንነቷ ከሰዎች የሚደርስባት ሽሙጥ ተወግዷላታልና “እግዚአብሔር በዚህ ወራት ከሰው ስድቤን ያርቅ ዘንድ እንዲህ አደረገልኝ” ስትል ለአምስት ወራት ተሸሸገች (ሉቃ.፩፥፳፪-፳፭)፡፡ ቅዱስ ገብርኤል እመቤታችን ጌታችንን በድንግልና እንደምትወልድ ሲያበሥራት “ወንድ ሳላውቅ ይህ እንዴት ሊኾን ይችላል?” ባለችው ጊዜ እግዚአብሔር ኹሉን ማድረግ እንደሚቻለው ለማስረዳት መካኗ ቅድስት ኤልሳቤጥ በስተእርጅና መውለዷን ጠቅሶላታል፡፡

ጽንሰቱና ልደቱ፡ አንተ ሕፃን ሆይ የልዑል ነቢይ ትባላለህ፡፡

ቅድስት ኤልሳቤጥ መስከረም 26 ቀን ታላቁን ሰው ጸንሳ ለ6 ወራት ራሷን ሠወረች:: በ6ኛው ወር የፍጥረት ሁሉ ጌታ በተጸነሰ ጊዜ የአርያም ንግሥት ድንግል እመቤታችን ደጋ ደጋውን ወደ ኤልሳቤጥ መጣች:: ሁለቱ ቅዱሳት የእህትማማች ልጆች ናቸው:: አስቀድሞ በነቢዩ በኢሳይያስ የአዋጅ ነጋሪ ቃል ተብሎ እንደተነገረው የእግዚአብሔርን መንገድ በምድረ በዳ ጥረጉ፥ ለአምላካችንም ጐዳና በበረሀ አስተካክሉ በማለት ፊት አውራሪ ሆኖ የሚላከውን ቅዱስ ዮሐንስን የፀነሰችው ቅድስት ኤልሳቤጥ በፀነሰች በስድስተኛው ወር እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያምን ልትጠይቃት ወደ እርሷ በሔደች ጊዜ እጅግ የሚያስገርም ሁኔታ ተፈጠረ። ይኸውም ቅዱስ ዮሐንስ በማኅፀን ውስጥ ኾኖ ለቅድስት ድንግል ማርያም እና በማኅፀኗ ላለው ለዓለም መድኃኒት ለኢየሱስ ክርስቶስ ሰግዷል (ሉቃ. ፩፥፳፮-፵፩) ። ቅድስት ኤልሳቤጥም ድምጿን ከፍ አድርጋ “አንቺ ከሴቶች መካከል የተባረክሽ ነሽ፤ የማኅፀንሽም ፍሬ የተባረከ ነው፡፡ የጌታዬ እናት ወደ እኔ ትመጣ ዘንድ እንዴት ይኾንልኛል? እነሆ የሰላምታሽን ድምፅ በሰማሁ ጊዜ ፅንሱ በማኅፀኔ በደስታ ዘሏልና፡፡ ከጌታ የተነገረላት ቃል እንደሚፈጸምላት ያመነች ብፅዕት ናት፤” በማለት እመቤታችንን አመስግናታለች (ሉቃ.፩፥፵፪-፵፭)፡፡

የመውለጃዋ ቀን ሲደርስም ሰኔ ፴ ቀን ንዑድ፣ ክቡር የኾነው መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ ተወለደ። ዘመዶቹ የሕፃኑን ስም በአባቱ መጠሪያ “ዘካርያስ” ሊሉት ቢወዱም እናቱ ግን “ዮሐንስ ይባል” አለች፡፡ የመልአኩን የብሥራት ቃል ባለመቀበሉ አንደበቱ ተይዞ የነበረው ካህኑ ዘካርያም ስሙ “ዮሐንስ” ይባል ብሎ ሲጽፍ አፉ ተከፈተ፤ አንደበቱም ተፈታና በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝቶ “… አንተ ሕፃን ሆይ የልዑል ነቢይ ትባላለህ፤ መንገዱን ልትጠርግ በጌታ ፊት ትሔዳለህና፡፡ የኃጢአታቸው ስርየት የኾነውን የመዳን ዕውቀት ለሕዝቡ ትሰጣለህ፡፡ ይህም ከላይ የመጣ ብርሃን በጐበኘበት በአምላካችን ምሕረትና ርኅራኄ ምክንያት ነው፡፡ ብርሃኑም በጨለማና በሞት ጥላ ተቀምጠው ላሉት ያበራል፤ እግሮቻችንንም በሰላም መንገድ ያቀናል፤” ብሎ ስለ ቅዱስ ዮሐንስ ነቢይነትና አጥማቂነት፣ እንደዚሁም የክርስቶስን የማዳን ትምህርት እንደሚያበሥር አስቀድሞ ትንቢት ተናገረ (ሉቃ.፩፥፶፯-፸፱)፡፡

ስደቱና ገዳማዊ ሕይወቱ፡ የእግዚአብሔርን መንገድ በምድረ በዳ ጥረጉ፥ ለአምላካችንም ጐዳና በበረሀ አስተካከሉ።

በቅዱስ ወንጌል እንደ ተጻፈ ሄሮድስ የመድኀኒታችን የክርስቶስን መወለድ ከሰብአ ሰገል ሲሰማ መንግሥቴን ይወስድብኛል ብሎ ስለ ሰጋ ጌታችንን ያገኘ መስሎት የቤተልሔም ሕፃናትን መግደል ጀመረ (ማቴ.፪፥፩-፲፮)፡፡ ቅዱስ ዮሐንስ ከተወለደ 2 ዓመት ከ6 ወር በሆነው ጊዜ ሰብአ ሰገል በመምጣታቸው በእሥራኤል ምድር የሚገኙ ሕጻናትን ሄሮድስ አስፈጀ:: ትንሽ ቆይቶም አይሁድ ለሄሮድስ ስለ ቅዱሱ ሕጻን ነገሩት:: “ሲጸነስ የአባቱን አንደበት የዘጋ: ሲወለድ ደግሞ የከፈተ ‘ዮሐንስ’ የሚባል ሕጻን አለና እሱንም ግደል” አሉ:: እናቱ ቅድስት ኤልሳቤጥ ይዛው ስትሸሽ ካህኑን ዘካርያስን ግን ገድለውታል:: የሄሮድስ ጭፍሮችም ዮሐንስን ፈልገው ባጡት ጊዜ ዘካርያስን በቤተ መቅደስ ውስጥ በሰይፍ ገደሉት፤ ካህናቱም በንጹሕ ልብስ ገንዘው በአባቱ በበራክዩ መቃብር ቀበሩት፡፡ ደሙም እስከ ፸ ዓመት ድረስ ሲፈላ ኖረ። ጌታችንም የዘካርያስ ደም እንደሚፋረዳቸው ሲያስረዳ “ከአቤል ደም ጀምሮ በመሠዊያውና በቤተ መቅደስ መካከል እስከ ጠፋው እስከ ዘካርያስ ደም ድረስ ከዚህ ትውልድ ይፈለጋል” በማለት ጸሐፍት ፈሪሳውያንን ገሥጿቸዋል (ሉቃ.፲፩፥፶፩)፡፡

በዚህ ጊዜ ቅድስት ኤልሳቤጥ ልጇን ከሞት ለማዳን ስትል ሕፃኑ ዮሐንስን ይዛ ወደ በረሃ ተሰደደች። በበረሃም ድንጋይ ቤት ኾኖላቸው፣ እግዚአብሔርም ከብርድ፣ ከፀሐይና ከአራዊቱ አፍ እየጠበቃቸው መኖር ጀመሩ፡፡ ወደ በረሃ ሲገቡ ቅዱስ ዮሐንስ የሁለት ዓመት ከመንፈቅ ሕፃን ነበር፡፡ አረጋይት ኤልሳቤጥም ሕጻኑን እያሳደገች በገዳመ ዚፋታ ለ3 (5) ዓመታት ቆይታለች:: “ሕፃኑም አደገ፤ በመንፈስም ጠነከረ፤ ለእስራኤል እስከታየበት ቀን ድረስ በምድረ በዳ ኖረ” (ሉቃ.፩፥፹)፡፡ ቅድስት ኤልሳቤጥ ወደ በረሃ በገባች በአምስተኛ ዓመቷ፤ ቅዱስ ዮሐንስም ሰባት ዓመት ሲሞላው ሕፃኑን በበረሃ ትታ ከዚህ ዓለም ድካም ዐረፈች፡፡ በገድሉ እንደተጻፈው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ቅድስት ድንግል ማርያምና ሰሎሜ እንዲሁም ቅዱሳን መላእክት፣ካህኑ ዘካርያስና ሰምዖን በአካለ ነፍስ ተገኝቶ ገንዘው ቀብረዋታል፡፡ ቅዱስ ዮሐንስም እግዚአብሔር ከአራዊት አፍ እየጠበቀው፤ ሲርበው ሰማያዊ ኅብስትን እየመገበው ሲጠማውም ውኃ እያፈለቀ እያጠጣው፤ አናብስቱና አናምርቱ እንደ ወንድምና እኅት ኾነውለት በበረሃ መኖር ጀመረ፡፡ በበረሃ ሲኖርም የግመል ጠጉር ይለብስ፣ በወገቡም ጠፍር ይታጠቅ፣ አንበጣ (በአቴና ቀምሲስ፣ በኢትዮጵያ ሰበቦት /የጋጃ ማር/) የሚባል /የበረሃ ቅጠል/ እና መዓረ ጸደንያ /ጣዝማ ማር/ ይመገብ ነበር (ኢሳ.፵፥፫-፭)። ቅዱስ ዮሐንስ ከዚህ በሁዋላ በዚያ በረሀ የግመል ጠጉር ለብሶ: ጠፍር ታጥቆ ተባሕትዎውን ቀጠለ፡፡ ለሃያ ሦስት ዓመታትም በንጽሕና ሲኖር ከምድር አራዊትና ከሰማይ መላእክት በቀር ማንንም አላየም፡፡ ይህችን አመጸኛ ዓለምም አልቀመሳትም::

ኤልያስ ፀጉራም እንደ ኾነ ኹሉ ዮሐንስም ልብሱ የግመል ፀጉር መኾኑ፤ ሁለቱም መናንያን፣ ጸዋምያን፣ ተሐራምያን (ፈቃደ ሥጋን የተዉ)፣ ዝጉሐውያን (የሥጋን ስሜት የዘጉ)፣ ባሕታውያን መኾናቸው፤ በተጨማሪም ኤልያስ አክአብና ኤልዛቤልን፣ ዮሐንስ ደግሞ ሄሮድስና ሄሮድያዳን መገሠፃቸው፤ ኤልያስ ከክርስቶስ ዳግም ምጽአት ቀድሞ እንደሚመጣ ኹሉ ዮሐንስም ከክርስቶስ ቀዳሚ ምጽአት (በአካለ በሥጋ መገለጥ) ቀድሞ ማስተማሩ ያመሳስላቸዋልና ጌታችን ዮሐንስን ኤልያስ ብሎታል። “እነርሱም ስለ ዮሐንስ እንደ ነገራቸው አስተዋሉ፤” ተብሎ እንደ ተጻፈ (ማቴ.፲፩፥፪-፲፱)። ቅዱስ ዮሐንስ በብሕትውና በበረሃ/በገዳም የኖረ፣ የብሉይና የሐዲስ መሸጋገሪያ፣ የመጨረሻው ነቢይና የመጀመሪያው ሐዋርያ ነው፡፡

ስብከቱና ጥምቀቱ፡ እነሆ የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ!

ሠላሳ ዓመት ሲሞላውም በነቢዩ በኢሳይያስ ቃል “… የጌታን መንገድ አዘጋጁ፤ ጥርጊያውንም አቅኑ፤ እያለ በምድረ በዳ የሚጮኽ ሰው ድምፅ፡፡ ዐዘቅቱ ሁሉ ይሙላ፤ ተራራውና ኮረብታውም ኹሉ ዝቅ ይበል፡፡ ጠማማውም የቀና መንገድ ይኹን፤ ሸካራውም መንገድ ትክክል ይኹን፡፡ ሥጋም የለበሰ ኹሉ የእግዚአብሔርን ማዳን ይይ፤” ተብሎ እንደ ተነገረ ቅዱስ ዮሐንስ “መንግሥተ ሰማያት ቀርባለችና ንስሐ ግቡ!” እያለ እየሰበከ በዮርዳኖስ ዙሪያ ወዳለው አገር ኹሉ ወጣ (ሉቃ.፫፥፫-፮)። ዮሐንስ ወንጌላዊም ይህንን “ከእግዚአብሔር የተላከ ስሙ ዮሐንስ የሚባል አንድ ሰው ነበረ፤ ሁሉ በእርሱ በኩል እንዲያምኑ ይህ ስለ ብርሃን ይመሰክር ዘንድ ለምስክር መጣ። ስለ ብርሃን ሊመሰክር መጣ እንጂ፥ እርሱ ብርሃን አልነበረም።” በማለት ገልጾታል፡፡

በዚያም ወቅት የይሁዳ አገር ሰዎች ኹሉ ኃጢአታቸውንም እየተናዘዙ ከእርሱ ይጠመቁ ነበር። እርሱም፡- “… እናንተ የእፉኝት ልጆች ከሚመጣው ቍጣ እንድትሸሹ ማን አመለከታችሁ? እንግዲህ ለንስሐ የሚገባ ፍሬ አድርጉ፤ መልካም ፍሬ የማያፈራ ዛፍ ኹሉ ይቈረጣል፤ ወደ እሳትም ይጣላል፤” ይላቸው ነበር፡፡ “ምን እናድርግ?” ብለው ሲጠይቁት “ሁለት ልብስ ያለው ለሌለው ያካፍል፤ ምግብም ያለው እንዲሁ ያድርግ” ይላቸው ነበር። ቀራጮችን፡- “ከታዘዘላችሁ አብልጣችሁ አትውሰዱ” ጭፍሮችንም፡- “በማንም ላይ ግፍ አትሥሩ፤ ማንንም በሐሰት አትክሰሱ፤ ደመወዛችሁም ይብቃችሁ” እያለና ሌላም ብዙ ምክር እየመከረ ወንጌልን ይሰብክላቸው ነበር /ሉቃ.፫፥፯-፲፬/፡፡

በተጨማሪም “በዚያን ጊዜ በይሁዳ፣ በኢየሩሳሌምና በዮርዳኖስ አውራጃ ያሉ ሰዎች ሁሉ ወደ እርሱ ይሄዱ ነበር፡ ኃጢአታቸውንም እየተናዘዙ ሁሉም በዮርዳኖስ ወንዝ ይጠመቁ ነበር፡፡ ማቴ. ፫ ፥ ፮ ከሰዱቃውያንና ከፈሪሳውያን ወገን መጥተው ሲጠመቁ አይቶ እናንተ የእፉኝት ልጆች ከሚመጣው ቁጣ ትሸሹ ዘንድ ማን አመለከታችሁ? እንግዲህስ ለንስሐ የሚያበቃችሁን በጎ ሥራ ሥሩ፡፡ አብርሃም አባት አለን በማለት የምታመልጡ አይምሰላችሁ …ምሳር በዛፎች ግንድ ላይ ሊቆርጥ ተዘጋጅቷልና መልካም ፍሬ የማያፈራ ዛፍ ሁሉ ይቆረጣል፤ ወደ እሳትም ይጣላል፡፡ ማቴ. ፫ ፥ ፱ ጥምቀቱንም በተመለከተ እኔ ለንስሐ በውኃ አጠምቃችኋለሁ፤ ከእኔ በኋላ የሚመጣው እሱ ከእኔ አስቀድሞ የነበረ ነው ከእኔ ይበልጣል፤ እርሱ በእሳት ያጠምቃችኋል፤ የጫማውን ጠፍር ልፈታ አይገባኝም (ማቴ. ፫ ፥ ፲፩) እያለ ያስተምር ነበር፡፡ እኔ ለንስሐ በውኃ አጠምቃችኋለሁ፤ ነገር ግን የጫማውን ጠፍር መፍታት የማይገባኝ፣ ከእኔ በኋላ የሚመጣውና ከእኔ ይልቅ የሚበረታው እርሱ በመንፈስ ቅዱስና በእሳት ያጠምቃችኋል፤ መንሹም በእጁ ነው፤ አውድማውንም ፈጽሞ ያጠራል፤ ሥንዴውንም በጎተራው ይከታል፤ ገለባውን ግን በማይጠፋ እሳት ያቃጥለዋል” በማለት የክርስቶስን በሥጋ መገለጥ እና አምላክነት ነግሯቸዋል (ማቴ.፫፥፩-፲፪፤ ሐዋ.፲፫፥፳፬-፳፰)። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስንም ወደ እርሱ ሲመጣ አይቶ “እነሆ የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ” በማለት ታላቅ ምስክርነትን የሰጠ ሐዋርያ ነው፡፡

ቅዱስ ዮሐንስ ከፈሪሳውያን ወገን የኾኑ ካህናትና ሌዋውያን ‹‹ስለ ራስህ ምን ትላለህ?›› ብለው በጠየቁት ጊዜም እርሱ ክርስቶስ እንዳልኾነና “የጌታን መንገድ አቅኑ” ብሎ በምድረ በዳ የሚጮኽ ቃለ ዐዋዲ (ዐዋጅ ነጋሪ) መኾኑን ተናግሯል (ሉቃ. ፫፥፲፭-፲፰፤ ዮሐ.፩፥፲፱-፳፫)። ቅድስት ኤልሳቤጥ “የጌታዬ እናት ወደ እኔ ትመጣ ዘንድ እንዴት ይኾንልኛል?” (ሉቃ.፩፥፵፫) ስትል እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ወላዲተ አምላክ መኾኗን እንደ መሰከረችው ኹሉ፣ ቅዱስ ዮሐንስ ጌታችን ሊጠመቅ ወደ እርሱ በሔደ ጊዜ “እኔ በአንተ ልጠመቅ ያስፈልገኛል፤ አንተም ወደ እኔ ትመጣለህን? ባሪያ ወደ ጌታው ይሔዳል እንጂ እንዴት ጌታ ወደ ባሪያው ይመጣል?” በማለት የጌታችንን አምላክነት በትሕትና ተናግሯል (ማቴ.፫፥፲፬)፡፡

ቅዱስ ዮሐንስ ጌታችንን “… ሌላውን በአንተ ስም አጠምቃለሁ፤ አንተንስ በማን ስም ላጥምቅህ?” ሲለው “እንደ መልከ ጼዴቅ ሹመት ሥልጣንህ ዘለዓለማዊ የኾነ የዓለሙ ካህን፤ የዓለምን ኃጢአት የምታስወግደው የእግዚአብሔር በግ፤ ብርሃንን የምትገልጽ የእግዚአብሔር አብ የባሕርይ ልጅ ኢየሱስ ክርስቶስ ሆይ ይቅር በለን?” እያልህ አጥምቀኝ ብሎት እንደታዘዘው አድርጎ ጥር ፲፩ ቀን ጌታችንን አጥምቆታል፡፡ ቅዱስ ጌታችንን ባጠመቀው ጊዜ ከሰማይ “በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው፤ እርሱን ስሙት” የሚለውን የእግዚአብሔር አብ ቃል መስማቱንና መንፈስ ቅዱስ በርግብ አምሳል መውረዱን በመመስከር ምሥጢረ ሥላሴን አስተምሯል (ማቴ.፲፯፥፭፤ ዮሐ.፩፥፴፬)፡፡

ሰማዕትነቱና ዕረፍቱ፡ በሕፃንነቱ ያለፈችውን የሰማዕትነት ጽዋ በሠላሳ ዓመቱ ተቀበላት፡፡

በመጨረሻም መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ “ድንበር አታፍርሱ፤ ዋርሳ አትውረሱ” እያለ ንጉሡ ሄሮድስንና ሄሮድያዳን በመገሠፁ ምክንያት አንገቱን በሰይፍ ተቈርጦ በሰማዕትነት ካረፈ በኋላ የራስ ቅሉ ክንፍ አውጥቶ በዓለም እየተዘዋወረ ፲፭ አምስት ዓመት ወንጌልን አስተምሯል፡፡ የሰማዕትነቱ ዜናም እንዲህ ነበር፡፡

“የሄሮድያዳ ልጅ ንጉሥ ሄሮድስን በዘፈኗ በጣም አድርጋ ስላስደሰተችው እርሱም በተራው ሊያስደስታት ፈለገ፡፡ ‹እስከ መንግሥቱ እኩሌታ ድረስም ቢሆን የለመነችውን ይሰጣት ዘንድ በሕዝቦቹና በመኳንንቱ ሁሉ ፊት እንዳይከዳት በፅኑ ቃልኪዳን ማለላት፡፡” እንዲህም እያለ ‘የፈለግሽውን ጠይቂኝ፣ የመንግሥቴንም እኩሌታ ቢሆን እሰጥሻለሁ ምን ላድርግልሽ?’ እያለ በመሐላ ባላት ጊዜ በእናቷ ምክር የዮሐንስን አንገት ቆርጦ ይሰጣት ዘንድ ለመነችው፡፡ ንጉሥ ሄሮድስም ይህን ልመና ከአፏ በሰማ ጊዜ ‹የፈለግሽውን እሰጥሻለሁ› ብሎ በሕዝቡ ፊት ስለማለ ለሰው ይምሰል አዘነ፣ ተከዘ፡፡ ኃዘኑም ስለ ዮሐንስ መሞት አይደለም፣ ዮሐንስን ሕዝቡ ይወደው ስለነበር እነርሱን ስለ መፍራቱና መሐላ ምሎ ከዳ እንዳይባል ነው እንጂ፡፡ ስለ ዮሐንስ አዝኖ ቢሆን ኖሮ ቀድሞውንም በግፍ እንዲታሰር ባላደረገው ነበር፡፡ ‹የለመንሽውን ሁሉ እሰጥሻለሁ› ብሎ ስለማለ ሄሮድስ የዮሐንስን አንገት እንድትቆረጥ አደረገ፡፡ መስከረም ፪ ቀን ሰማዕትነት የተቀበለበት ዕለት ነው፡፡

ከዚህ በኋላ ወታደሮች ሠይፍ ይዘው የዮሐንስን አንገት ይቆርጡ ዘንድ ወደ መኅኒ ቤት ሄዱ፡፡ ቅዱስ ዮሐንስም የሄሮድስ ጭፍሮች ሊገድሉት እንደመጡ በመንፈስ ቅዱስ ፀጋ ስላወቀ ከጨለማው ቤት ውስጥ አንገቱን በመስኮት አውጥቶ እንደሚመቻቸው አድርጎ ጠበቃቸው፡፡ የሄሮድስን ቃል እንዳያቃልሉ ጭፍሮቹም የመጥምቀ መለኮት ዮሐንስን አንገት ስለ መሐላው ቆረጡት፡፡ አስቀድሞ በሕፃንነቱ ስለጌታ ከተሰየፉት ሕፃናት መካከል በስደት ምክንያት ባይኖርም ከሠላሳ ዓመት በኋላ ግን እውነትን መስክሮ የሰማዕትነትን ጽዋ ተቀበለ፡፡  በመሐላ ምክንያት ባይሆን ኖሮ ሄሮድስ መጥምቀ መለኮት ዮሐንስን ባላስገደለው ነበር፡፡ ስካርና ዘፈን ከሚገኙበት ቦታ አጋንንትና ኃጢአት ከዚያ አሉ፤ አለልክ መብላና መጠጣት ካለበት ቦታ እግዚአብሔርን መበደል፣ ማስቀየምና ማስቆጣት ይገኝበታል፡፡ ስካር ከሚገኝበት ቦታ አጋንንትና ኃጢአት ከዚያ አሉ፡፡ ስካርና ዘፈን ከሚገኝበት ቦታ የእግዚአብሔር መቅሰፍት የፈጣሪያችን ቁጣና በቀል ይፈጸምበታልና፡፡ መጥምቀ መለኮት ዮሐንስን ያስገደለው ዘፈን፣ ስካርና የዘማ ፍቅር መሆኑን ልብ በማለት መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡

ርጉም ሔሮድስ አንገቱን ካስቆረጠው በሁዋላ የመጥምቁ ቅዱስ ዮሐንስ ራሱ የጸጋ ክንፍ ተሰጥቷት ጌታችን ወዳለበት ደብረ ዘይት ሔዳ በፊቱ ሰገደች:: ቅዱሳን ሐዋርያት በአዩት ነገር ተገርመው ራሱን እጅ ነሷት:: ከዚሕ በሁዋላ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለቅዱስ ዮሐንስ ራስ የማስተማር ስልጣን ሰጥቶ አሰናበታት:: በመላው ዓለም ለአሥራ አምስት ዓመታት ስትሰብክ ኑራ ዓረቢያ ውስጥ ዓርፋለች:: የካቲት ፴ ቀን ራሱ የተገኘችበት፤ ሚያዝያ ፲፭ ቀን ራሱ ያረፈችበት (ነፍሱ የወጣችበት) ዕለት ነው፡፡ ሰኔ ፪ ቀን ደግሞ ፍልሰተ ዐፅሙ (ዐፅሙ የፈለሰበት) በዓል በቤተ ክርስቲያናችን ይከበራል፡፡

ስሞቹና ትርጉማቸው፡ ፍስሐ ወሐሴት፣ ጸያሔ ፍኖት፣ ቃለ ዓዋዲ… ይባላል፡፡

ዮሐንስ ማለት “እግዚአብሔር ጸጋ ነው” ማለት ነው፡፡ ትርጓሜ ወንጌልም መጥምቀ መለኮት ዮሐንስን ፍሥሐ ወሐሴት (ተድላና ደስታ) ይለዋል፤ ወላጆቹ በእርሱ መወለድ ተደስተዋልና (ሉቃ.፩፥፲፬)፡፡ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ የቅዱሳኑ ዘካርያስና ኤልሳቤጥ ልጅ፣ በማሕጸን ሳለ መንፈስ ቅዱስ የሞላበት፣ በበርኀ ያደገና በገዳማዊ ቅድስና ያጌጠ፣ እሥራኤልን ለንስሃ ያጠመቀ፣ የጌታችንን መንገድ የጠረገ፣ ጌታውን ያጠመቀና፣ ስለ እውነት አንገቱን የተቆረጠ ታላቅ ሰው ነው:: ስለዚሕም ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ዮሐንስን ነቢይ፣ ሐዋርያ፣ ሰማዕት፣ ጻድቅ፣  ካሕን፣ ባሕታዊ/ገዳማዊ፣  መጥምቀ መለኮት፣ ጸያሔ ፍኖት (መንገድ ጠራጊ)፣ ድንግል፣ ተንከተም (የብሉይና የሐዲስ መገናኛ ድልድይ)፣ ቃለ አዋዲ (አዋጅ ነጋሪ)፣ መምሕር ወመገሥጽ፣ ዘየዐቢ እምኩሉ (ከሁሉ የሚበልጥ) ብላ ታከብረዋለች::

ስለዮሐንስ የተሰጠ ምስክርነት፡ እርሱ የሚነድና የሚያበራ መብራት ነበረ፡፡

መጥምቁ ዮሐንስ በነብዩ በኢሳይያስ አስቀድሞ ቃለ ዓዋዲ ዘይሰብክ በገዳም፤ በምድረ በዳ የሚያስተምር የአዋጅ ነጋሪ ቃል ኢሳ. ፲፩ ፥ ፩ ተብሎ የተነገረለት ነው፡፡ ጌታችንም፡- “ምን ልታዩ ወደ ምድረ በዳ ወጣችሁ? … ነቢይን? አዎን ይህ ከነቢይም ይበልጣል። (እነሆ መንገድህን በፊትህ የሚጠርግ መልክተኛዬን በፊትህ እልካለሁ) ተብሎ የተጻፈለት እርሱ ነው፤ ከሴቶች ከተወለዱት መካከል ከመጥምቁ ዮሐንስ የሚበልጥ አልተነሣም፤ ልትቀበሉትስ ብትወዱ ይመጣ ዘንድ ያለው ኤልያስ ይህ ነው፤ የሚሰማ ጆሮ ያለው ይስማ” በማለት የቅዱስ ዮሐንስን ታላቅነት ተናግሯል (ማቴ.፲፩፥፱-፲፩)።

ጌታችን በቅዱስ ወንጌሉ ስለ ዮሐንስ ሲናገር “ወዝንቱ ውእቱ ማኅቶት ዘየኃቱ ወያበርህ – እርሱ የሚነድና የሚያበራ መብራት ነበረ” ነው ያለው (ዮሐ ፭፡፴፭)፡፡ ዮሐንስን የሚነድና የሚያበራ ፋና (መብራት) ብሎ ገለጸው፡፡ ይህን ለጨለማው ዓለም ታላቅ ብርሀን ነበረ፡፡ እርሱ ሰማዕትነትን እየተቀበለ (እየነደደ) ለሌላው አበራ፡፡ ፀሐይ  በወጣ ጊዜ የፋናን ብርሀን የሚሻው እንደሌለ ጌታም ባስተማረ ጊዜ የዮሐንስን ትምህርት የሚሻው የለምና የዮሐንስን ትምህርት በፋና፣ የጌታን ትምህርት በፀሐይ መስሎ ተናገረ፡፡ በሌላም መልኩ ፋና ለመጣለት ነው የሚያበራው፡፡ ፀሐይ ግን ለሁሉም ነው፡፡ እንደዚሁም ሁሉ ዮሐንስ ያስተማረው ለመጣለት ሕዝብ ነው፡፡ ጌታ ያስተማረው ለሁሉም ነውና የዮሐንስን ትምህርት በፋና፣ የጌታን ትምህርት ደግሞ በፀሐይ መስሎ አስተማረ፡፡

የመልክአ ዮሐንስ መጥምቅ ፀሐፊም  ከመላእክት፣ ከነቢያት፣ ከካህናት፣ ከሐዋርያት መካከል እንደርሱ መለኮትን ለማጥመቅ የተመረጠ አለመኖሩን በመጥቀስ “ዮሐንስ ከማከ ሶበ ፈተዉ ወጽሕቁ፤ እሳተ ነዳዴ ኢተክህሎሙ ያጥምቁ፤ ራጉኤል በትጋሁ ወኢዮብ በጽድቁ /ዮሐንስ ሆይ ራጉኤል በትጋቱ፣ ኢዮብም በጽድቁ ቢመኙም ሆነ ቢጨነቁ እንደ አንተ የሚነድ እሳትን (መለኮትን) ሊያጠምቁ አልተቻላቸውም/” ሲል መስክሮለታል፡፡ ቅዱስ ዮሐንስ መስከረም ፩ ቀን ቃል ኪዳን የተቀበለበት ዕለት ነው፡፡ የቅዱስ ዮሐንስ ሕይወቱና ትምህርቱ፣ ያደረጋቸው ድንቆችና ተአምራት፣ እንዲሁም እግዚአብሔር የሰጠው ቃል ኪዳንና ሰማዕትነቱ በገድሉ በሰፊው ተጽፏል፡፡ በዚህች አጭር የአስተምህሮ ጦር ክብሩን ለማስታወስ ያህል በጥቂቱ አቀረብን፡፡ ለእግዚአብሔር ምስጋና ይሁን፤ እኛንም በቅዱስ ዮሐንስ ጸሎት ይማረን፡፡ በረከቱም ትጠብቀን፡፡አሜን!

ምንጭ፡- መጽሐፈ ስንክሳር፣ ትርጓሜ ወንጌል (ወንጌለ ሉቃስ)፣ ገድለ ዮሐንስ መጥምቅ፣ የማኅበረ ቅዱሳን ድረ ገጽ

ወርኃ ጳጉሜ፡ ሩፋኤል አሳድገን

ሩፋኤል

ጳጉሜ የሚለው ስያሜ “ኤፓጉሜኔ” ከሚለው የግሪክ ቃል የመጣ ሲሆን ትርጉሙም “ጭማሪ” ማለት ነው ፡፡ በግእዝ “ወሰከ – ጨመረ” ከሚለው የግእዝ ግስ የወጣ ተውሳክ (ተጨማሪ) ማለት ነው፡፡ ምዕራባዊያኑ ጳጉሜን የወር ተጨማሪ ቀን አድርገዋታል፡፡ እኛ ግን የዓመት ተጨማሪ ወር አድርገናታል፡፡ በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ወርኃ ጳጕሜን የዓለም ፍጻሜ መታሰቢያ ተደርጋ ትታሰባለች፡፡ ይህም ጳጉሜ ከአሮጌው ዓመት ወደ አዲሱ ዓመት፣ ከክረምት ወቅት ወደ ጸደይ መሸጋገሪያ እንደሆነች ሁሉ ምጽአትም ከጊዜያዊው ወደ ዘላለማዊ፣ ከምድራዊ ወደ ሰማያዊ፣ ከዚህ ዓለም ወደ ወዲያኛው መሸጋገሪያ ነትና ነው፡፡ ጳጉሜ የክረምቱ ማብቂያ እንደሆነች ሁሉ ምጽአትም በመጨረሻው ዘመን መከራ የሚበዛበት የዚህ ዓለም ማብቂያ ናት፡፡ ወርኃ ጳጉሜ አዲሱን ዓመት ለመቀበል የዝግጅት ጊዜ እንደሆነች ሁሉ ምጽአትም ጻድቃል አዲሲቷን ምድር (መንግስ ሰማያትን) ለመውረስ ተዘጋጅተው “ኑ የአባቴ ብሩካን ዓለም ሳይፈጠር የተዘጋጀላችሁን መንግስት ውረሱ” የሚባሉባት ናት፡፡

በዚህም የተነሣ ብዙ ምእመናን በጾምና በጸሎት (በሱባዔ) ያሳልፏታል፡፡ በተለይም በቅዱስ ሩፋኤል ዕለት ሰማያት የሚከፈቱበት (ርኅዎተ ሰማይ) መኾኑን በማመን ምእመናን የጸሎታቸውን ማረጊያ (ማሳረጊያ) መሆኑን በማመን ከምንጊዜውም በበለጠ በእምነት ይጸልያሉ፡፡ ርኅወተ ሰማይ የስሙ ትርጉም የሰማይ መከፈት እንደማለት ሲሆን በክርስቶስ ክርስቲያን የተባሉ ሁሉ ፀሎት፣ ልመናቸው ምልጃቸው የሚያርግበት ዕለት ነው፡፡ ቅዱሳን መላእክት የምእመናንን ልመና መስዋእቱን የሚያሳርጉበት እና የአምላካችንን ምህረት ቸርነት ለሰው ልጆች የሚያወርዱበት ዕለት ነው፡፡ ከዚህም የተነሳ ውኆች እንደሚባረኩ በሚረዳ ጽኑ እምነት ምዕመናን ወደ ወንዞች በመሔድና በሚዘንበው ዝናብ ይጠመቃሉ፡፡

በቅድስት ቤተክርስቲያን ካሉት ሁለት የፈቃድ አጽዋማት መካከል አንዱ በዚህ በጳጉሜ ወር የምንጾመው ጾመ ዮዲት ነው፡፡ የዮዲት ጾም የሚባለውም እርሷ ስለ ጾመችው ነው፡፡ የፋርስ ንጉስ ናቡከደነጾር በሠራዊቱ ተመክቶ ጠላት አጥፋ ድንበር አስፋ ካመነው እጅ መንሻ እየተቀበልህ ያላመነውን እያሳመንህ ና ብሎ ለጦር አበጋዙ ለሆሎፎርኒስ ትዕዛዝ ሰጠ (ዮዲ ፪፡-፪)፡፡ እርሱም እንደታዘዘው በኃይላቸው የታመኑ ፲፪ ሺህ እግረኞችንና በፈረስ የተቀመጡ ፲፪ ሺህ ጦረኞችን እየመራ ዘምቶ ካመነው እጅ መንሻ እየተቀበለ ያላመነውን እያሳመነ ብዙ ሀገሮችን እያጠፋ ሲሔድ ከአይሁድ ከተማ ደረሰ በዚህም ብዙ ጥፋት በመድረሱ የእስራኤል ልጆች አለቀሱ፡፡

ዮዲት ባለቤቷ ምናሴ ሞቶባት ከወንድ ርቃ ንጽሕናዋን ጠብቃ በጾም በቀኖና በሀዘን ተወስና ትኖር ነበር:: በተፈጠረው ጥፋት ህዝቡ ላይ ለመጣው መከራ ማቅ ለብሳ በራስዋ ላይ ትብያ ነስንሳ ወደ እግዚአብሔር አለቀሰች፡፡ የፍጥረቱን ጥፋት የማይሻ እግዚአብሔር አምላክም ሕዝቡን የሚያድኑበትን መንገድ ለመጠየቅ ሱባኤ በገባች በሦስተኛው ቀን ገለጸላት (ዮዲ ፰፡፪)፡፡ ከዚህ በኋላ ጠላታቸውን በዮዲት ምክንያት እስራኤላውያን እስከ ዮርዳኖስ እየተከተሉ አጥፍተዋቸዋል፡፡ ዮዲት ጠላቷን ለማጥፋት የቻለችው በጾምና በጸሎት ከእግዚአብሔር አምላክ ኃይል አግኝታ ነው፡፡ ስለዚህ ምዕመናን ጥንተ ጠላታችን ሰይጣንንና ፈቃደ ሥጋን ለማሸነፍ በጾም ከፈጣሪያችን ኃይልን መጎናጸፍ አለብን ብለው ጳጉሜን በፈቃድ ይጾማሉ፡፡

በወርኀ ጳጉሜን ከሚታሰቡ እና ከሚከበሩ በዓላት መካከል በየዓመቱ ጳጕሜን ፫ ቀን የሚከበረው የሊቀ መላእክት የቅዱስ ሩፋኤል ዓመታዊ ክብረ በዓል በታላቅነቱ በልዩ ልዩ መንፈሳዊ ሥነ ሥርዓት ይከበራል፡፡ “ሩፋኤል” የሚለው የስሙ ትርጓሜ “ደስ የሚያሰኝ፣ ቸር፣ መሐሪ፣ ቅን የዋህ” ማለት ነው፡፡ በሌላም መልኩ ይህ የከበረ ታላቅ መልአክ ሰሙ የዕብራይስጥ ሁለት ቃላት ጥምረት ውጤት ነው፡፡ “ሩፋ” ማለት ጤና፣ ፈውስ፣ መድኃኒት ማለት ሲሆን “ኤል” ሚለው በሌሎቹም መላእክት ስም ላይ የሚቀጠል ስመ አምላክ ነው:: ይህም “መልአኬን በፊትህ እሰዳለሁ….. ስሜ በእርሱ ስለሆነ አታስመርሩት” (ዘጸ.23÷20-22) እንዳለው ነው፡፡ ታዲያ “ሩፋኤል” የሚለው በጥምረት “ከአምላክ ለሰዎች የተሰጠ ፈውስ” የሚለውን ይተካል፡፡ ቅዱስ ሩፋኤል ከሰባቱ ሊቃነ መላእክት አንዱ ሲሆን ስሙም ከሚካኤልና ከገብርኤል ቀጥሎ በሦስተኛ ደረጃ ይቀመጣል፡፡ “ከከበሩ ከሰባቱ አለቆች አንዱ አለቃ እኔ ሩፋኤል ነኝ” እንዲል (ጦቢት ፲፪፥፲፭)፡፡ ይህ መልአክ እንደሌሎቹ ሊቃነ መላእክት ሁሉ የሰው ልጆችን ይጠብቃቸዋል (ዳን.4÷13 ዘጸ. 23÷20 መዝ. 90÷11-13 ) ያማልዳል፣ ከፈጣሪ ያስታርቃቸዋል፡፡ (ሉቃ. 13፡6-9፣ ዘካ.1÷12) ሊቀ መላእክት ቅዱስ ሩፋኤል ያለ ማቋረጥ ፈጣሪያቸው ልዑል እግዚአብሔርን ከሚያመሰግኑ ቅዱሳን መላእክት አንዱ ነው፡፡ ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን ቅዱሳት መጻሕፍትን መሠረት አድርገው መልአኩ ቅዱስ ሩፋኤልን በሚከተሉት ሰባት አንኳር ነጥቦች ይገልጡታል፡፡

 ፈዋሴ ዱያን፡ ሕሙማንን የሚፈውስ

ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዚህች ምድር ላይ እየተመላለሰ ሲያስተምር ድውያነ ሥጋን በተአምራት ድውያነ ነፍስን ደግሞ በትምህርቱ ይፈውስ ነበር፡፡ ለምሳሌ ለሠላሳ ስምንት ዘመን በአልጋ ላይ የነበረውን መጻጉዕን ተነስተህ አልጋህን ተሸክመህ ሄድ በማለት ከደዌው ፈውሶታል (ዮሐ ፭፡í-፲)፡፡ ማዳን (መድኃኒትነት) ለእርሱ የባህሪው ነው፡፡ የማዳንን ጸጋ ለቅዱሳን ሰጥቷል፡፡ ስለዚህም ነው ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ጳውሎስ ድውያንን ሲፈውሱ የነበረው፡፡ ከቅዱሳን መላእክትም  ቅዱስ ሩፋኤል የሰው ልጆች ከተያዙበት የኃጢአት ቍስል ይፈወሱ ዘንድ በአማላጅነቱና በጸሎቱ የሚረዳ መልአክ ነው፡፡ “በበሽታ ዅሉ ላይ በሰው ልጆችም ቍስል ላይ የተሾመው ቅዱስ ሩፋኤል ነው” በማለት ሄኖክ ከእግዚአብሔር መልአክ ያገኘውን የምስክርነት ቃል ጽፏል (ሄኖክ ፲፥፲፫)፡፡ ቅዱስ ሩፋኤል በሰውነታችን ላይ የሚወጣውን ደዌም ኾነ ቍስል ይፈውስ ዘንድ ከልዑል እግዚአብሔር ሥልጣን ተሰጥቶታል፡፡ “በሰው ቍስል ላይ የተሾመ ከከበሩ መላእክት አንዱ ቅዱስ ሩፋኤል ነው” እንዳለ ሄኖክ (ሄኖክ ፮፥፫)፡፡ ለቈሰሉ ፈውስን የሚያሰጣቸው መልአክ ነው፡፡ ዛሬም ሁላችንን በአማላጅነቱ ከደዌ ሥጋ ከደዌ ነፍስ ይፈውሰናል፣ ይጠብቀናልም፡፡

ፈታሔ ማኅፀን፡ ማኅፀንን የሚፈታ

በብሉያና በአዲስ ኪዳን ብዙ እናቶች ከመካንነት የተነሳ ሀዘን ጸንቶባቸው ቢቆይም ምንም የማይሳነው አምላክ እጅግ ድንቅን ያደረጉ የተባረኩ ልጆችን ሰጥቷቸዋል፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የይስሐቅ እናት ሣራ፣ የያዕቆብ እናት ርብቃ፣ የዮሴፍ እናት ራሄል፣ የሶምሶን እናት እንትኩን፣ የነቢዩ ሳሙኤል እናት ሐና፣ የመጥምቀ መለኮት የዮሐንስ እናት ኤልሳቤጥ፣ የድንግል ማርያም እናት ሐና ይገኙበታል፡፡ እግዚአብሔር የመካኒቱን ማኅፀን ፈትቶ የተባረከ ልጅን የሚሰጥ አምላክ ነው፡፡ ይህንንም ጸጋ ለቅዱሳን መላእክት ሰጥቷል፡፡ ይህም ስልጣን ከተሰጣቸው ቅዱሳን መላእክት ቅዱስ ሩፋኤል አንዱ ነው፡፡

የወላድ ማኅፀን እንዲፈታ ስለተሾመ ከጌታ አዋላጅ ብትኖር ባትኖርም ሐኪም ሩፋኤል አይታጣም በምጥ ጊዜ ሲጨነቁ ሴቶች ሁሉ የመልአኩን መልክ አንግተው ማርያም ማርያም ይላሉ ማየጸሎቱን ጠጥተው ቶሎ ፈጥነው ይወልዳሉ፡፡ የይስሐቅን እናት ሣራን፣ የሶምሶንን እናት (እንትኩይን) ምክነታቸውን የቆረጠ ወልዶ ለመሳም ያበቃቸው ይኸው ፈታሔ ማኅጸን የልዑል እግዚአብሔር መልአክተኛ ቅዱስ ሩፋኤል ነው፡፡ ለነፍሰጡር ሴቶች ረዳታቸው ቅዱስ ሩፋኤል ነው፡፡ ሴት በፀነሰችበት ወቅት ቅዱስ ሩፋኤል አይለያትም፡፡ ሕፃኑ (ኗ) በማኅፀን እያለ (ች) ተሥዕሎተ መልክዕ (በሥላሴ አርአያ መልኩ /ኳ/ መሳል) ከጀመረበት ቀን አንሥቶ እስከሚወለድበት ቀን ድረስ ቅዱስ ሩፋኤል በጥበቃው አይለያቸውም፡፡ በመውለጃቸው ቀን ሴቶች ከሚደርስባቸው ጭንቀትና ሕመም ስሙን ጠርተው ይማጸኑታል፡፡ ፈታሔ ማኅፀን ነውና ቅዱስ ሩፋኤልም ጭንቀታቸውን ያቀልላቸዋል፡፡ ሕጻናትን በእናታቸው ማኅፀን የሚጠብቃቸው እናቶችንም ከመፅነስ እስከ መውለድ የሚራዳቸው፣ የመካኖችንንም ማኅፀን የመፍታት ጸጋ የተሰጠው መልአክ ነው፡፡

ሰዳዴ አጋንንት፡ አጋንንትን የሚያሳድድ

ከጌታችን ሠላሳ ሦስት ታላላቅ ተአምራት ውስጥ አራቱ አጋንንትን ማስወጣት ነበሩ፡፡ ይህ ስልጣን ለቅዱሳን ሰዎችና መላእክት በጸጋ ተሰጥቷቸዋል፡፡ ቅዱስ ሩፋኤልም በተሰጠው ስልጣን አጋንንትን የሚያሳድድ መልአክ ነው፡፡ አስማንድዮስ የተባለ ጋኔን በሣራ (ወለተ ራጉኤል) ላይ አድሮ ባሎቿን እየገደለ ቢያሰቃያት ቅዱስ ሩፋኤል ጋኔኑን አስጨንቆ አስወጥቶላታል (ጦቢት ፫፥፰-፲፯)፡፡ ቅዱስ ሩፋኤል “ዳግመኛም እግዚአብሔር ሩፋኤልን፣ አዛዝኤልን እጁን እግሩን አስረህ በጨለማ ውስጥ ጣለው አለው” ተብሎ እንደ ተጻፈ (ሄኖክ ፫፥፭-፯) ለቃየን ልጆች ሰይፍና ሾተል መሥራትን፣ የምንዝር ጌጥ ማጌጥን፣ መቀንደብን ያስተማረ አዛዝኤል የተባለውን ጋኔን በእሳት ሰይፍ እየቀጣ በረቂቅ አስሮ ወደ ጥልቁ የጣለው ይኸው መልአክ ቅዱስ ሩፋኤል ነው (ሄኖክ ፪፥፲፰)፡፡ ዛሬም ከእግዚአብሔር ተልኮ ለሰው ልጆች የተንኮልን፣ የጥላቻን፣ የመገዳደልን ሀሳብ እንዲያፈልቁ የሚያደርገውን የመልካም ነገር ጠላት የሆነውን ጠላታችንን አስጨንቆ የሚያባርር መልአክ ነው፡፡

አቃቤ ኆኅት፡ የምህረትን ደጅ የሚጠብቅ

ቅዱሳን መላእክት የሰውን ልጅን ጸሎት ከምድር ወደ ሰማይ የእግዚአብሔርን ምህረት ደግሞ ከሰማይ ወደ ምድር የሚያደርሱ መልእክተኛች ናቸው (ራዕ ፰፡፪)፡፡ ቅዱስ ሩፋኤልም ስለራሱ ማንነት በሰጠው ምስክርነት የቅዱሳንን ጸሎት ከሚያሳርጉ ወደ ከበረ ወደ ገነነ ወደ እግዚአብሔር ጌትነትም ከሚያገቡ ከከበሩ ከሰባቱ አለቆች አንዱ አለቃ እኔ ሩፋኤል ነኝ አላቸው” (ጦቢት ፲፪፥፲፭)፡፡ ስለዚህም ቅዱስ ሩፋኤል መዝገበ ጸሎት እና አቃቤ ኆኅት ይባላል፡፡ ከዚህ ጋርም በቅዱስ ሩፋኤል ተራዳዒነት ከተደረጉ ተአምራት መካከል በእስክንድርያ አቅራቢያ በምትገኝ ደሴት በታነጸች ቤተ ክርስቲያኑ ያደረገው ተአምር አንደኛው ነው፡፡ በመጽሐፈ ስንክሳር እና በድርሳነ ሩፋኤል እንደ ተጻፈው በሊቀጳጳሳት ቴዎፍሎስ ዘመን አባቶች ለሊቀመናብርቱ ክብር በአሣ አንበሪ ጀርባ ላይ ያሳነጹትን መታሰቢያ ቤተ መቅደስ በወደቡ አጠገብ በእስክንድሪያ ነበረች፡፡

ብዙ ምእመናን በቤተ ክርስቲያን ውስጥ እያሉ ጠላት ዲያቢሎስ አነዋውጾ ለምስጋና የታደሙትን ምዕመናን ሊያጠፋ አሣ አንበሪውን ቢያውከው ቤተክርስቲያኒቱ ፈጽማ ተናወጠች፤ ያቺ ደሴት በታላቅ አንበሪ ጀርባ ላይ የቆመች ናትና፡፡ የሰዎች ብዛትም በከበደው ጊዜ ዓሣ አንበሪው ቤተ ክርስቲያኒቱን ያፈርሳት ዘንድ ሰይጣን አነሣሣው፡፡ ምእመናኑም ወደ ክብር ባለቤት እግዚአብሔር በከበረ መልአክ ሩፋኤል ስም ጮኹ፡፡ ያን ጊዜ ቅዱስ ሩፋኤል ያንን አንበሪ በበትረ መስቀሉ (ዘንጉ) ገሥጾ “እግዚአብሔር አዝዞሃልና ከቦታህ ሳትናወጥ ጸጥ ብለህ ቁም!” ባለው ጊዜ አንበሪው ጸጥ ብሎ ቆሟል፡፡ ምዕመናኑንም ከጥፋት ታድጓቸዋል፡፡

መራኄ ፍኖት፡ መንገድ መሪ

ጦቢት በፋርስ ንጉሥ በስልምናሶር ዘመን የተማረከ ከነገደ ንፍታሌም የተወለደ ጽኑዕ እሥራኤላዊ ነው፡፡ እግዚአብሔር በስልምናሶር ፊት የመወደድን ግርማና ባለሟልነትን ስለ ሰጠው አለቃ አድርጎ ሾሞት ነበር፡፡ ለወገኖቹ ምጽዋት በመስጠት ሕገ ርትዕን በመሥራት የተጋ ሰው ነበር፡፡ ሐና የምትባል ሚስት አግብቶ አንድ ልጅ ወልዷል፡፡ ስልምናሶር ሞቶ ሰናክሬም በነገሠ ጊዜ ከሹመቱ ስለሻረው ደግሞ ወደ ምድያም መሔድ አልቻለም፡፡

ሣራ ወለተ ራጉኤል ከፍተኛ ችግር ደርሶባት ነበር፡፡ ችግሯም ሕፃናት ወልጄ ቤት ንብረት ይዤ እኖራለሁ በማለት ባል አገባች ነገር ግን በዚች ሴት አስማንድዮስ የሚባል ጋኔን አድሮ ያገባችውን ሰው ገደለባት ሌላም ባል ብታገባ ሞተባት እንደዚህ እየሆነ በጠቅላላ ሰባት ድረስ ያሉትን ባሎችን ገደለባት፡፡ የራጉኤል ልጅ ሣራ በዚህ ሁኔታ በኀዘን ተውጣ ስትኖር በነበረበት ጊዜ ጦቢት ሸምግሎ ስለ ነበር ልጁ ጦብያን ጠርቶ በዚህ ዓለም እስካለ ድረስ ሊሠራው የሚገባውን መንፈሳዊ ሥራ እንዲሠራ በጥብቅ ከመከረው በኋላ በመጨረሻ ልጄ እኔ ሳልሞት የኑሮ ጓደኛህን ፈልግ፣ ስትፈልግም ዕወቅበት፣ እኛ የአብርሃም የይስሐቅና የያዕቆብ ዘሮች ነን ስለዚህ ከእነርሱ ወገን የሆነችውን እንድታገባ ከዚህም ሌላ ከገባኤል ዘንድ በአደራ ያስቀመጥኩት ገንዘብ አለና እኔ በሕይወት እያለሁ ብታመጣው የተሻለ ነው አለው፡፡

“በመንገድ ይጠብቅህ ዘንድ ወዳዘጋጀሁትም ስፍራ ያገባህ ዘንድ፥ እነሆ፥ እኔ መልአክን በፊትህ እሰድዳለሁ (ዘጸ ፳፫፡፳)።” ተብሎ ለመላእክት ሰውን መንገድ የመምራትና የመጠበቅ ስልጣን እንደተሰጣቸው የጦቢትን ልጅ ጦቢያን ከነነዌ የሜዶን ክፍል ወደ ምትሆነውና ራጌስ ወደምትባለው ሀገር ሲሄድ አዛርያስ  (ቅዱስ ሩፋኤል) በመንገድ ይመራው ነበር፡፡ በዚህም ቅዱስ ሩፋኤል መራኄ ፍኖት (መንገድ መሪ) ይባላል፡፡ ጦቢያና አዛርያስ ሲሄዱ ውለው ማታ ጤግሮስ ከተባለው ታላቅ ወንዝ ደረሱና ከዚያም ለማደር ወሰኑ፡፡ በዚህ ጊዜ ከድካሙ ጽናት የተነሣ ጦብያ ሊታጠብ ወደ ወንዙ ወረደና ልብሱን አውልቆ መታጠብ ሲጀምር አንድ ዓሣ ሊውጠው ከባሕር ወጣ፡፡ ወዲያውም መልአኩ ቅዱስ ሩፋኤል ጦብያን ያዘው፤ ዓሣውን እንዳትለቀው አለው፤ ጦቢያም ከዓሳው ጋር ግብ ግብ ገጥሞ እየጐተተ ወደ የብስ አወጣው፡፡ ከዚህ በኋላ ቅዱስ ሩፋኤል ጦብያን እንዲህ ሲል አዘዘው፡፡ ዓሣውን እረደው ጉበቱንና ሐሞቱን ተጠንቅቀህ ያዘው ሌላውን ግን ጠብሰን እንበላዋለን አለው፡፡ ዛሬም በመንገዳችን እንዲመራን በጉዞአችንም ፈተና ሲገጥመን እንዲራዳን መልአኩ ቅዱስ ሩፋኤልን ሊልክልን አምላካችን የታመነ ነው፡፡

መልአከ ከብካብ: ጋብቻን የሚባርክ መልአክ

የራጉኤል ልጅ ሣራ ሰባት ሰዎች አግብተዋት ሰባቱም ባገቧት ሌሊት ደርቀው /ሞተው/ አድረዋል፡፡ ይህንንም ከነነዌ ወደ ራጌስ የመጣው የጦቢት ልጅ ጦቢያ ያውቅ ነበር፡፡ ለአዛርያስም “ስለዚህ እኔ ላባቴና ለእናቴ አንድ ልጅ ነኝ እርስዋን አግብቼ ከዚህ በፊት እንዳገቧት ሰዎች እኔም የሞትኩ እንደሆነ አባቴንና እናቴን የሚረዳቸው የለም ቢሞቱም የሚቀብራቸው አያገኙምና እፈራለሁ” አለው፡፡ መልአኩ ቅዱስ ሩፋኤል ግን ‹አባትህ ከዘመዶችህ ወገን ካልሆኑ በስተቀር ሌላ ሴት እንዳታገባ ሲል የነገረህን ረሳኸውን? በል ሰባት ባሎቿ ሙተውባታል ስለምትለው እኔ መድኃኒቱን አሳይሃለሁ ፤ አይዞህ አትፍራ አትሞትም የዓሣውን ሐሞትና ጉበቱን ለምን ያዘው ያልኩህ ለምን ይመስልሃል? እንግዲህ ሐሞቱንና ጉበቱን ከዕጣን ጋር ጨምረህ ስታጤስበት በሣራ አድሮ የነበረው አስማንድዮስ የተባለው ጋኔን ወጥቶ ይሄዳል ፈጽሞም ወደ እርሷ በገባህም ጊዜ ሁለታችሁ ይቅር ባይ ወደ ሆነው እግዚአብሔር ጸልዩ እርሷም የተዘጋጀች ናት፡፡ ከእኛ ጋርም ወደ ሀገርህ ይዘናት እንሄዳለን› አለው፡፡ ጦብያም ይህንን ቃል በሰማ ጊዜ ደስ አለውና ከእርሷ በስተቀር ሌላ እንዳያገባ በሙሉ አሳቡ ወሰነ፡፡

ከዚህ በኋላ ወደ ራጉኤል ቤት እንደ ደረሱ ሣራ በደስታ ተቀበለቻቸው የሣራ አባትም ጦብያን ገና እንዳየው ሚስቱ አድናን “ይህ ልጅ የእኔ ዘመድ ጦቢትን ይመስላል” አላት ከዚያም ጋር አያይዞ “ልጆች ከየት ሀገር መጣችሁ?” አላቸው፡፡ እነሱም “ከነነዌ ሀገር ነው የመጣን” አሉት፡፡ “ከዚያም ሀገር ጦቢት የሚባል ወንድም ነበረኝ ታውቁት ይሆን?” ሲል ጠየቃቸው፡፡ በዚህ ጊዜ ጦቢያ አባቱን ሲጠራለት “እናውቀዋለን፡፡ እኔም ራሴ የጦቢት ልጅ ነኝ” አለው፡፡ ከዚያ በኋላ ራጉኤል “የወንድሜ ልጅ ነህን?” ብሎ እቅፍ አድርጐ ሳመው፡፡ አድናም ሳመችውና ሁሉም ተያይዘው የናፍቆት ልቅሶ ተላቀሱ፡፡ ከወንድሙ እንደ መጡም ሲገነዘብ በግ አርዶ በጥሩ ሁኔታ ጋበዛቸው፡፡

እራትም ከበሉ በኋላ ጦብያ ቅዱስ ሩፋኤል በመንገድ የነገረውን በልቡ ሲያወጣ ሲያወርድ ስለ ዋለ ቅዱስ ሩፋኤልን ያንን በመንገድ የነገርከኝን አሁን ፈጽምልኝ ሲለው ሰምቶ ስለ ልጅቷ መሆኑን ስለ ገባው ራጉኤል ጦብያን ‹ልጄ ይህች ልጅ ላንተ የምትገባ ናት ሰጥቸሃለሁ አይዞህ አትጠራጠር አሁንም ብላ ጠጣ ለዛሬም ደስ ይበልህ አለውና ሣራ ካለችበት የጫጉላ ቤት አግብተው ዘጉት፡፡ ጦብያም ሣራን በይ እኅቴ ኑሮዋችን እንዲቃናልንና ጋብቻችን እንዲባረክልን አስቀድመን ወደ ፈጣሪያችን ጸሎት እናድርግ› አላትና አብረው ጸሎት ካደረጉ በኋላ ያንን የያዘውንና የዓሣ ጉበትና ሐሞት ከዕጣን ጋር ጨምሮ ቢያጤስበት በሣራ አድሮ ባሎችዋን ይገድልባት የነበረው አስማንድዮስ የተባለው ጋኔን ከሣራ ለቆ ወጥቶ ሄደ ሁለተኛም ሊመለስ አልቻለም፡፡ እነርሱም በሰላምና በጤና አደሩ፡፡

ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በቃና ዘገሊላ ከእናቱ ከቅድስት ድንግል ማርያምና ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ተገኝቶ በዶኪማስ ቤት የነበረውን ሠርግ ባርኮታል፡፡ የወይን ጠጅ ቢያልቅባቸውም ውኃውን ወደ ወይን ጠጅ ለውጦ ቤቱን በበረከት ሞልቶታል (ዮሐ ፪፡í)፡፡ ቅዱሳንም ከእግዚአብሔር በተሰጣቸው ጸጋ ጋብቻን በጸሎታቸው ይባርካሉ፡፡ በመሆኑም  የጦብያንና የሣራን ጋብቻ የባረከ ቅዱስ ሩፋኤል ስለሆነ መልአከ ከብካብ ይባላል፡፡ ዛሬም በምልጃው ላመኑት ጋብቻን ይባርካል፣ ትዳርንም ያጸናል፡፡

ከሳቴ እውራን፡ ዓይነ ስውራንን የሚያበራ

ራጉኤልና ሐና የሣራንና የጦቢያን የጤንነታቸውን ነገር ሲረዱ የሰርጉ ቀን የሚሆን የአሥራ አራት ቀን በዓል እስኪፈጸም ድረስ ጦብያ ወደ ሀገሬ እሄዳለሁ ብሎ እንዳያውከው በማለት አማለው፡፡ የአሥራ አራት ቀን በዓለ መርዓ ከተፈጸመ በኋላ ግን ጥሬ ገንዘብና የከብት ስጦታ አድርጐ መርቆ ወደ ሀገሩ ሰደደው፡፡ ወላጆቹ ጦቢትና አድና ግን በመዘግየቱ ልጃችን ምን አግኝቶት ይሆን? እያሉ ለጊዜው ሳያዝኑ አልቀሩም፡፡ ከጥቂት ቀናት በኋላ ሚስቱንና ግመሎቹን ይዞ ሲመጣ በክብርና በደስታ ተቀበሉት፡፡ የጦብያ አባት ጦቢትም ልጅህ መጣ ሲሉት ዓይነ ሥውር ስለ ነበር እርሱን እቀበላለሁ ሲል ስለ ወደቀ ወዲያው ጦብያ የዓሣውን ሐሞትና ጉበቱን ይዞ ስለ ነበር የአባቱን ዓይን ቀባው ወዲያውም ዓይኖቹ ተከፈቱ፡፡ በምራቁ አፈር ለውሶ በደረቅ ግንባር ላይ ዓይንን የሚሠራው እግዚአብሔር (ዮሐ ፰) በመልአኩ ቅዱስ ሩፋኤል አማካኝነት የጦቢያን አባት የጦቢትን ዓይን በራለት፡፡ ቅዱስ ሩፋኤል ዛሬም በምልጃው ለሚያምኑት ሥጋዊ ዓይንና መንፈሳዊ ዓይንን (ዓይነ ልቡናን) የሚያበራ መልአክ ነው፡፡

ማጠቃለያ

በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን የበዓላት ቀኖና መሰረት ወርኃ ጳጉሜ የዕለተ ምጽአት መታሰቢያ ተደርጋ ትታሰባለች፡፡ በወርኃ ጳጉሜ የአሮጌውን ዘመን የኃጢአት ቆሻሻ በንስሃ አጥበን ከዕለተ ምጽዓት በኋላ ለምትገለጠው የእግዚአብሔር መንግስት ምሳሌ ለሆነ አዲስ የምህረት ዓመት እንዘጋጅባታለን፡፡ የታደሉትም በፈቃድ ጾምና በሱባኤ እንደሚያሳልፏት ይታወቃል፡፡ በወርኃ ጳጉሜ በገናንነት የሚከበረው የሊቀ መላእክት የቅዱስ ሩፋኤል በዓል የአሮጌው ዘመን በዓላት መዝጊያ ለአዲሱ ዘመን ርዕሰ አውደ ዓመት ለቅዱስ ዮሐንስ በዓልም መሸጋገሪያ ነው፡፡ ስለሆነም ኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች የሊቀ መልአኩን የቅዱስ ሩፋኤልን በዓል በማሰብ በወርኃ ጳጉሜ ውኆች እንደሚባረኩ በእምነት በመረዳት “ሩፋኤል አሳድገን (እርዳን፣ ጠብቀን)” እያልን በሃይማኖት እንጠራዋለን፡፡ ቅዱስ ሩፋኤል ከሰባቱ ሊቃነ መላእክት አንዱ ሲሆን በመጽሐፈ ጦቢት፣ በመጽሐፈ ሄኖክ፣ ቅዱስ ኤጲፋንዮስ በጻፈው አክሲማሮስ በተባለው መጽሐፍና በድርሳኑ ላይ እንደተገለጠው ከእግዚአብሔር በተሰጠው ጸጋ ድውያነ ሥጋንና ድውያነ ነፍስን የሚፈውስ፣ የሚካኒቱን ማኅፀን የሚያለመልም፣ ሕጻናትንም በእናታቸው ማኅፀን ሳሉ የሚጠብቃቸው፣ የክፋት አባት የሆነውን ጠላት ሰይጣንን የሚያሳድድ፣ በመንገድ ያሉትን የሚመራ፣ ምህረትን ለሚሹ ፈጥኖ የሚደርስ፣ በጋብቻና በትዳር የሚፈተኑትን የሚረዳ መልአክ ነው፡፡ የሊቀ መልአኩ የቅዱስ ሩፋኤል ጸሎትና አማላጅነት ልጅ በማጣት ለተጨነቁ መልካም ፍሬን፣ ለተወለዱት በሃይማኖት ማደግን፣ ለታመሙት ፈውስን፣ ለባለትዳሮች እግዚአብሔር የሚደሰትበት ትዳርን እንዲሰጥልን የሰራዊት ጌታ የአምላካችን እግዚአብሔር ቅዱስ ፈቃዱ ይሁንልን፡፡ አሜን ሩፋኤል አሳድገን፡፡

መዳንም በሌላ በማንም የለም: ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ

ምክንያተ ጽሕፈት

በመጽሐፍ ቅዱስ የተመዘገበው የእግዚአብሔር ቃል ሁሉ በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት በቅዱሳን ሰዎች የተጻፈ ነው፡፡ የሚተረጎመውም በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ጥበብ መንፈሳዊን ከእውነተኛ ምንጭ በተማሩ ሰዎች ነው፡፡ ይሁንና የበጎ ነገር ጠላት ዲያብሎስ በሀሰተኛ መምህራን እያደረ የቅዱሳት መጻሕፍትን ንባብ ይቆነጻጽላል፣ ትርጓሜአቸውንም ያጣምማል፡፡ ሐዋርያዊ ውርስ የሌላቸው፣ ቅዱሳት መጻሕፍትንም እንደግለሰብ ድርሰት በልብ ወደድ የሚተረጉሙ ሰዎች ትርጓሜአቸውን አጣመው ያለአውዳቸው እየጠቀሱ ራሳቸው ግራ ተጋብተው ምዕመናንን ግራ ከሚያጋቡባቸው የተወደዱ የመጽሐፍ ቅዱስ ምንባባት አንዱ ወንጌላዊው ቅዱስ ሉቃስ የጻፈልንና በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ 4፡12 የተጻፈው ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝቶ ያስተማረው ትምህርት “መዳንም በሌላ በማንም የለም፤ ከሰማይ በታች እንድንበት ዘንድ የሚገባን ለሰው የተሰጠ ሌላ ስም ከቶ የለምና” በማለት ፣ የተናገረው ምስክርነት ነው፡፡

ይህ የቅዱስ ጴጥሮስ ምስክርነት ጥልቅ የክርስትና ሃይማኖት መሠረተ እምነትን የሚያስረዳ ቃል ነው፡፡ ይሁንና “እምነታቸውን” ቤተክርስቲያንን በመቃወም ላይ ብቻ የመሠረቱ ሰዎች ልዩ ልዩ ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮዎችን ለመቃወም ያለ አውዱ ይጠቀሙታል፡፡ ስለ በሽተኞች ፈውስና ሌሎች ተዓምራት፣ ስለ ቅዱሳን ሰዎች አማላጅነት፣ ስለ ቅዱሳን መላእክት ተራዳኢነት ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ ሲነገር እንዲሁም ስለሌሎች ማንኛውም ዓይነት መንፈሳዊ ውይይት ሲነሳ ሁሉንም በራሳቸው አላዋቂነት ልክ እያሰቡ ሌሎች መንፈሳዊ ሀሳቦችን ከጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የማዳን ሥራ ጋር ያለአግባብ እየቀላቀሉ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን አምላካዊ ቃል መልዕክት ሰው እንዳይረዳው ያደርጋሉ፡፡ የዛሬ አስተምህሮ ጦማር ዓላማ የዚህን አምላካዊ ቃል ትርጉም ማብራራትና በግምት የሚደረጉ የአጽራረ ቤተክርስቲያንን ማሳሳቻዎች ለይቶ ማሳየት ነው፡፡

የሐዋርያት ሥራ (ገድለ ሐዋርያት)

“መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን የቅዱስ ጴጥሮስ ትምህርት ለመረዳት የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍን ዓላማ መረዳት እንዲሁም ለቅዱስ ጴጥሮስ ንግግር መነሻ የሆነውን ታሪክ ማንበብ ይጠቅማል፡፡ የሐዋርያት ሥራ በዋናነት ቅዱሳን ሐዋርያት ከጌታ ትንሣኤ በኋላ በነበሩት የመጀመሪያዎቹ የክርስትና ዓመታት ያደረጉትን መንፈሳዊ ተጋድሎ፣ ያስተማሩትን ሐዋርያዊ ትምህርት እና የተቀበሉትን ልዩ ልዩ ሰማዕትነት የሚያትት የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል ነው፡፡ የባህርይ አምላክ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በአይሁድ ሊቃናት ክፋት ለመስቀል ሞት ተላልፎ ቢሰጥም እርሱ ግን የመጣበት ዓላማ ነበርና በሞቱ ሞትን አጥፍቶ በትንሣኤው ትንሣኤያችንን አውጇል፡፡ በልዩ ልዩ ተዓምራት የተገለጠው የክርስቶስ ትንሣኤ ግን ለአይሁድ ሊቃናት የሐሰተኝነታቸው ማረጋገጫ፣ የግፈኝነታቸው ማሳያ፣ ከቀናች የአባቶቻቸው ሃይማኖትና ተስፋ ተለይተው ራሳቸው በፈጠሩት ሃይማኖታዊ ካባ ባለው ምድራዊ ክብርና ዝናን ብቻ በሚፈልግ አሳፋሪ ማንነት መተብተባቸውን የገለጠ ነበር፡፡ ስለሆነም በማናቸውም መንገድ የክርስቶስን ትንሣኤ ማስተሀቀር (ማስተባበል) የተንኮላቸው ሁሉ ማዕከል ነበር፡፡ ለስም አጠራሩ ክብር ይግባውና ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ለመስቀል አይሁድ ከጠቀሱት የማስመሰል ክስ አንዱ የእግዚአብሔር ልጅ፣ እግዚአብሔር መሆኑን በመጽሐፋቸው የተጻፈውን እንኳ እንዳያምኑ ልባቸውን አክብደው ኢየሱስ ክርስቶስን ሳይገባው “ራሱን ከእግዚአብሔር ጋር በሀሰት ያስተካክላል” በማለት የፈጠሩት የክህደት ንግግራቸው ነው፡፡ የሰይጣንን ተንኮል በደቀመዛሙርቱ ትምህርትና የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ የሆኑ ልዩ ልዩ ተዓምራት ማፍረስ ልማዱ የሆነ እግዚአብሔር ደግሞ አላዋቂና ፈሪ የነበሩ ሐዋርያቱን ሳይቀር አዋቂና ደፋሮች አደረጋቸው፤ በእነርሱም እያደረ እንድንበት ዘንድ የተሰጠንን የክርስቶስን ሥም (ማንነት) በይፋ በመግለጥ ሊቃናተ አይሁድን አሳፈራቸው፣ ቤተክርስቲያንንም አጸናት፡፡

የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ከተጻፈባቸው ዓላማዎች ዋናው አይሁድ ጌታችን በሰው ባህርይ መገለጡን አይተው አምላክነቱን ይክዱ ያስክዱ ነበርና ስለእኛ በፈቃዱ ሰው መሆኑ፣ በመካከላችን መመላለሱ፣ መከራ መቀበሉ ከአብ ከመንፈስቅዱስ በክብር እንደማያሳንሰው ማስረዳት ነው፡፡ ለዚህም ነው የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ በተዓምራትና በትምህርት ነገረ ክርስቶስን በማጉላት የትንሣኤውን ኃይል የሚመሰክረው፡፡ የጌታችን የትንሣኤው ኃይል ከተገለጠባቸው ሐዋርያዊ አስተምህሮዎችና ተዓምራትና መካከል በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ ሦስት ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ዮሐንስ ያደረጉት ተዓምርና በተዓምሩ ምክንያት ቅዱስ ጴጥሮስ በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ አራት ያስተማረው የጌታችንን ትንሣኤ የሚያስረግጥ አስተምህሮ ይጠቀሳሉ፡፡

የቤተክርስቲያን የጸሎት ሰዓት

ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስና ፍቁረ እግዚእ (የጌታ ወዳጅ) ቅዱስ ዮሐንስ ወልደ ነጎድጓድ “በጸሎት ጊዜ በዘጠኝ ሰዓት ወደ መቅደስ ይወጡ ነበር፡፡” (ሐዋ. 3፡1) ነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት “ስለ እውነት ፍርድህ ሰባት ጊዜ በቀን አመሰግንሃለሁ” (መዝ. 118፡ 164) እንዳለ በነቢያትና በሐዋርያት መሰረትነት በጸናች (ኤፌ. 2፡20) ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ከሚታወቁት ሰባቱ የጸሎት ጊዜያት አንዱ የተሰዓት (የቀኑ ዘጠኝ ሰዓት) ጸሎት ነው፡፡ ዘጠኝ ሰዓት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “ተፈጸመ” ብሎ ቅድስት ነፍሱን ከክቡር ሥጋው የለየባት ሰዓት ስለሆነች ቅድስት ቤተክርስቲያን በተለየ ሁኔታ በጸሎት የምታስባት ሰዓት ነች፡፡ በአጽዋማት ጊዜ ቅዳሴ ተቀድሶ ሥጋውና ደሙ ለምዕመናን የሚሰጥባት የከበረች የጸሎት ሰዓት ነች፡፡ በሐዋርያት ሥራ 10፡3 እንደተመለከተው ቅዱሳን መላእክት የሰዉ ልጆችን ጸሎት ወደ መንበረ ጸባኦት የሚያሳርጉባት የከበረች የጸሎት ሰዓት ነች፡፡ የኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ትውፊት ምንጮች የሆኑ ቅዱሳን ሐዋርያትም በዘጠኝ ሰዓት ወደ ቤተ መቅደስ ይወጡ ነበር፡፡

በመቅደስ ደጅ ምጽዋት የሚለምን በሽተኛ

ቅዱሳን ሐዋርያት ወደ ቤተመቅደስ ሲሄዱ “ከእናቱ ማኅፀንም ጀምሮ እግሩ ሽባ ሆኖ የተወለደ…ወደ መቅደስም ከሚገቡት ምጽዋት ይለምን ዘንድ ሁልጊዜ እየተሸከሙ መልካም በሚልዋት በመቅደስ ደጃፍ [ያስቀምጡት የነበረ በሽተኛ] ጴጥሮስና ዮሐንስንም ምጽዋት ይሰጡት ዘንድ ለመናቸው፡፡” (ሐዋ. 3፡2-3) የድኅነትን ነገር መቀለጃ የሚያደርጉ ሰዎች ድኅነት “በእምነት ብቻ” እንደሆነ አስመስለው ቅዱሳት መጻሕፍትን በማጣመም ፆም፣ ጸሎት፣ ምጽዋት፣ ስግደትና ሌሎችም በጎ ምግባራት ከድኅነት ጋር የማይገናኙ እንደሆኑ አስመስለው ምዕመናንን ከጽድቅ መንገድ ለመለየት ይደክማሉ፡፡ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ግን እምነት ያለምግባር ከነፍስ እንደተለየ ሥጋ የሞተ መሆኑን (ያዕ. 2፡14-26) በማስተማር ምዕመናን እንደ አቅማቸው ምጽዋትን ለተቸገሩት እንዲሰጡ፣ የተቸገሩትን የማይረዳ ምዕመንም በዕለተ ምጽአት እንደሚፈረድበት በአጽንኦት ታስተምራለች፡፡ (ማቴ. 25፡31-46) ከዚህም የተነሳ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን እንደ ቅዱሳን ሐዋርያት ዘመን ምጽዋትን የሚፈልጉ ችግረኞች መጠለያ መሆኗ የታወቀ ነው፡፡ ከሐዋርያት የተማረችው ነውና፡፡

የቅዱሳን ሐዋርያት ተዓምር

ከእናቱ ማኅጸን ጀምሮ ሽባ ሆኖ የተወለደው ሰው ቅዱሳን ሐዋርያት ወደ ቤተ “መቅደስ ሲገቡ አይቶ ምጽዋት ይሰጡት ዘንድ ለመናቸው፡፡” እነርሱ ግን እርሱ ከጠበቀው የገንዘብ ምጽዋት የበለጠውን የፈውስ ምጽዋት ሰጡት፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “ወርቅና ብር የለኝም፤ ያለኝን ግን እሰጥሃለሁ፤ እነሆ በናዝሬቱ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ተነሥተህ ሂድ” አለው፡፡ (ሐዋ. 3፡3-6) አይሁድ ናዝሬትንና ከናዝሬት የሚወጡ ሰዎችን ይንቋቸው ነበር፣ ናዝሬት የወንበዴዎች ከተማ ነበረችና፡፡ ለዚያ ነው ምሁረ ኦሪት የነበረው ናትናኤል ቅዱስ ፊልጶስ ሙሴና ነቢያት የተናገሩለትን “የናዝሬቱን ኢየሱስን አገኘነው” ባለው ጊዜ “በውኑ ከናዝሬት ደግ ሰው ሊወጣ ይቻላልን?” ያለው፡፡ (ዮሐ. 1፡46-47) ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “በናዝሬቱ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም” ሽባውን ማዳኑ ለአይሁድ ልዩ መልእክት ነበረው፡፡ “እናንተ ከናዝሬት በመገኘቱ (ናዝሬት በማደጉ) የናቃችሁት፣ በሀሰት ፍርድ ለመስቀል ሞት አሳልፋችሁ የሰጣችሁት፣ ትንሣኤውን ለመደበቅ የሀሰት ምስክር ገዝታችሁ ከወቀሳ ለመዳን የምትደክሙበት ኢየሱስ ክርስቶስ የክብር ትንሣኤው ማሳያ የሆነ ይህን ተዓምር በእኛ እጅ አደረገ” ማለቱ ነው፡፡

የትንሣኤው ኃይልና የኢየሱስ ክርስቶስ አዳኝነት

ቅዱሳን ሐዋርያት ተዓምራቱን የማድረጋቸው ዓላማ የክርስቶስን የትንሣኤ ኃይል መግለጥ ነበር፡፡ የእስራኤል ሰዎች ከእናቱ ማኅጸን ጀምሮ ሽባ ሆኖ የተወለደውን ሰው በኢየሱስ ክርስቶስ ሥም፣ በደቀመዛሙርቱ አማካኝነት መፈወስ ባዩ ጊዜ ተደነቁ፡፡ ቅዱሳን ተዓምራትን የሚያደርጉት እንደዘመናችን ጋጠወጥ መናፍቃን፣ ጠንቋዮች፣ መተተኞችና ከንቱ ውዳሴ ፈላጊዎች ለራሳቸው አንዳች ክብር ወይም ጥቅም ፈልገው አይደለም፡፡ ስለሆነም ሰዎች ሁሉ በተደነቁ ጊዜ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “እናንት የእስራኤል ሰዎች ሆይ፣ ይህን ለምን ታደንቃላችሁ? እኛንስ በኀይላችንና በጽድቃችን ይህን ሰው በእግሩ እንዲሄድ እንዳደረግነው አስመስላችሁ ለምን ታዩናላችሁ?…የሕይወትን ባለቤት ግን ገደላችሁት፤ እግዚአብሔርም ከሙታን ለይቶ አስነሣው፤ ለዚህም እኛ ምስክሮቹ ነን፡፡ ስሙን በማመን ይህን የምታዩትንና የምታውቁትን እርሱ ስም አጸናው፤ እርሱንም በማመን በፊታችሁ ይህን ሕይወት ሰጠው፡፡” (ሐዋ. 3፡12-16) በማለት መሰከረ፡፡

ይህ ምስክርነት የክርስቶስን እውነተኛ አምላክነት (ሞትን በስልጣኑ ድል ማድረጉን) እንደገለጠው ሁሉ የአይሁድ ሊቃናት (አለቆችን) ሀሰተኛነት የገለጠ ነበርና የአይሁድ የቤተመቅደስ አለቆች፣ በተለይም “ትንሣኤ ሙታን የለም” ብለው የሚያስተምሩትን የምንፍቅና አስተምህሮ ያፈረሰባቸው ሰዱቃውያን መከራ ሊያጸኑባቸው ተሰበሰቡ፤ ቅዱሳን ሐዋርያትንም በማን ስምና በማን ኀይል ተዓምራቱን እንዳደረጉ ጠየቋቸው፡፡(ሐዋ. 4፡1-7) በአይሁድ ሀሳብ ሐዋርያት ማስፈራራታቸውን አይተው የተዓምራቱን ባለቤት፣ የትንሣኤያችን በኩር የሆነውን ኢየሱስ ክርስቶስን ከመስበክ (አምላክነቱን፣ አዳኝነቱን፣ ቤዛነቱን ከመመስከር) የሚቆጠቡ መስሏቸው ነበር፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ ግን አይሁድን በኃጢአታቸው ወቅሶ፣ የክርስቶስን ትንሣኤ መስክሮ፣ በሽተኛውም የተፈወሰው በክርስቶስ ሥም በማመን መሆኑን ነገራቸው፡፡

ይልቁንም “መዳንም በሌላ በማንም የለም፤ ከሰማይ በታች እንድንበት ዘንድ የሚገባን ለሰው የተሰጠ ሌላ ስም ከቶ የለምና” (ሐዋ. 4፡12) በማለት ሰቃልያነ እግዚእ አይሁድን አሳፈራቸው፡፡ አይሁድ በኢየሱስ ክርስቶስ ሥም (የክርስቶስን አምላክነት፣ ትንሣኤውን ዕርገቱንና ዳግም ምጽአቱን) እንዳያስተምሩ በከለከሏቸው ጊዜም ቅዱሳን ሐዋርያት “እግዚአብሔርን ያይደለ እናንተን ልንሰማ በእግዚአብሔር ፊት ይገባልን? እስኪ እናንተ ራሳችሁ ፍረዱ፡፡ እኛስ ያየነውንና የሰማነውን ከመናገር ዝም እንል ዘንድ አንችልም፡፡” (ሐዋ. 4፡19-20) በማለት በጽናት ቆመዋል፡፡ በኢየሱስ ክርስቶስ ቤዛነት ሳያምኑ፣ ይልቁንም ትንሣኤውን እየካዱ መዳን በሌላ በማንም የለምና፡፡

መዳን ማለት ምን ማለት ነው?

በቅዱሳት መጻሕፍት አስተምህሮ መዳን ማለት በዋናነት የዘላለምን ሕይወት ማግኘት ማለት ነው፡፡ ከዚያም ባሻገር ግን መዳን ማለት እንደ አገባቡ ከስጋ ደዌ፣ ከአጋንንት እስራት መፈወስንም ያሳያል፡፡ ጌታ በወንጌል “ክፉና አመንዝራ ትውልድ ምልክትን ትሻለች” (ማቴ. 16፡4) እንዳለ በእምነት የደከሙ ሰዎች ተዓምር ናፋቂ ስለሆኑ መዳን ሲባል የሚታያቸው ሥጋዊ ድህነት ብቻ ነው፡፡ ከበሽታ መዳን፣ ሀብትና ንብረት ማግኘት፣ በምድር በሰዎች ዘንድ ከፍ ብሎ መታየት መዳን ይመስላቸዋል፡፡ ለዚያ ነው በዘመናችን ያሉ መናፍቃንና መሰሎቻቸው የትምህርታቸው ሁሉ መሰረት የሀሰት ተዓምራት የሆነው፡፡ እነዚህ ደካሞች “መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን ቅዱስ ቃል ከምድር ከፍ በማይል ሀሳባቸው ለልዩ ልዩ የሥጋ  ደዌ የተነገረ ይመስላቸዋል፡፡ ምዕመናንና ምዕመናት በቅዱሳን ቃልኪዳን፣ በቤተክርስቲያን ጸሎት ከደዌ ሥጋ ሲድኑም ብርቅ ይሆንባቸዋል፡፡ በውስጣቸው ያደረ የበጎ ነገር ጠላት ዲያብሎስም ከምድራዊ ሀሳባቸው ከፍ እንዳይሉ ስለሚፈልግ በደካማ አመክንዮ በቅዱሳን ቃል ኪዳን ሰዎች ከደዌ ሥጋ መዳናቸው “መዳንም በሌላ በማንም የለም” በማለት ቅዱስ ጴጥሮስ ከተናገረው ጋር የሚጋጭ አስመስለው ይከራከራሉ፡፡

እንግዲህ ምን እንላለን? ለእነዚህ ሰዎች የቅዱሳንን ቃል ኪዳን ከማስረዳት በዓይናቸው የሚያዩትን የዓለም ስርዓት ዓይናቸውን ገልጠው እንዲያዩ ማገዝ ይቀላል፡፡ ተፈጥሮ እንኳ አያስተምራችሁም? የእግዚአብሔር ሥጋዊ መግቦት በእምነት የማይገደብ እንደሆነ፣ ቸር የሆነ አምላክ ለክፉዎቹም ለደጎቹም የምህረት ዝናብን እንደሚያዘንብ፣ የቸርነት ፀሐይን እንደሚያወጣ መረዳት አትችሉም? እናንተ አላዋቂዎች አንድ እግዚአብሔርን የካደ ሰው እንኳ በክፉ ሥጋዊ ደዌ ቢታመም እግዚአብሔርን የማያውቁ ምድራውያን ጠበብት ሲያድኑት አላያችሁም? በስጋዊ ደዌ የታመመን ሰው ምድራውያን ጠበብት በህክምና ሲያድኑት የእግዚአብሔር የማዳን እጅ የሌለችበት ይመስላችኋል? ምንም እንኳ ምድራዊ ጥበብና በቅዱሳን የሚገለጥ ተዓምር የተለያዩ ቢሆኑም ምሳሌው በተዓምራት የሚፈጸም ስጋዊ ድህነትን ለመረዳት ይጠቅመናል፡፡ በዚህ ጊዜም ከምድር ከፍ ያላለ ቅዱሳት መጻሕፍትን በግምት የሚተረጉም፣ የሐዋርያትን የሕይወትና የትምህርት ውርስ የማይከተል የማያስተውል ልቦናችሁ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” እያለ የቅዱሳት መጻሕፍትን ትርጉም እንዳትረዱ ሲጋርድባችሁ ለምን መንቃት አትችሉም? እስኪ ከአይሁድ ተማሩ፡፡

ሊቃናተ አይሁድ ሽባውን ሰው ቅዱሳን ሐዋርያት ድኅነተ ሥጋ ስለሰጡት ተደንቀው “በማን ስምና በማን ኀይል” (ሐዋ. 4፡7) ተዓምራቱ እንደተደረገ ለማወቅ ጓጉተው ነበር ወደ ቅዱስ ጴጥሮስ የመጡት፡፡ ሥጋዊ ሰው ምንጊዜም የሚታየው ሥጋዊ ክብር፣ ሥጋዊ ድህነት፣ ሥጋዊ ደስታ ብቻ ስለሆነ መንፈሳዊው ክብር፣ መንፈሳዊው ድህነት፣ መንፈሳዊው ደስታ አይታሰበውም፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ዮሐንስ ሽባውን ከአካላዊ በሽታ ያዳኑት እርሱና ተዓምራቱን ያዩ ሁሉ ወደ እውነተኛው ድኅነት (ዘላለማዊ ሕይወት) እንዲመለሱ የዘላለም ሕይወት ምንጭ የሆነውን አይሁድ በናዝራዊነቱ ያቃለሉትን የመዳናችንን ራስ ኢየሱስ ክርስቶስን እንዲያምኑበት ምልክት እንዲሆናቸው ነው፡፡ ስለሆነም አይሁድ ለሥጋዊ ተዓምር ሲሰበሰቡ ቅዱስ ጴጥሮስ ልባቸውን ከፍ አደረገው “መዳንም በሌላ በማንም የለም” በማለት መንፈሳዊውን ተዓምር የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስን ፍጹም አምላክ፣ ፍጹም ሰው መሆን፣ በዚህም ሰውም አምላክም ሆኖ በሐዲስ ኪዳን መካከለኛነቱ የሰውን ባሕርይ ተዋህዶ በአምላካዊ ስልጣኑ ከኃጢአት ፍርድ የተቤዠን መሆኑን እንዲያምኑ አስተማራቸው፡፡

የተቀደሰ ሐዋርያ ጳውሎስ “አሁንም ወንድሞቼ ሆይ ዘወትር እንደምትሰሙኝ ሳለሁ ብቻ ሳይሆን ሳልኖርም በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ ሆናችሁ ለድኅነታችሁ ሥሩ [መዳናችሁን ፈጽሙ]” (ፊልጵ. 2፡12) እንዳለ መዳን ማለት የዘላለምን ሕይወት መውረስ፣ ጌታችን በዳግም ምጽዓት በክበበ ትስብእት፣ በግርማ መለኮት በተገለጠ ጊዜ በቀኙ ከሚቆሙት፣ የሕይወትን ቃል ከሚሰሙት ቅዱሳን ወገን (ማቴ. 25፡31-46) ለመሆን መብቃት (መታደል) ማለት ነው፡፡ ስለሆነም ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” ሲል በኢየሱስ ክርስቶስ ሳያምኑ የዘላለም ሕይወት አይገኝም ማለቱ ነው፡፡ ከላይ እንደተገለጸው ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ዮሐንስን በኢየሱስ ክርስቶስ ስም እንዳያስተምሩ ይከለክሏቸው የነበሩ አይሁድ ራሳቸውን የነቢያት ወራሾች፣ እውነተኛ ሃይማኖተኞች አስመስለው ያቀርቡ ነበርና ቅዱስ ጴጥሮስ “በኢየሱስ ክርስቶስ ሳታምኑ ስመ እግዚአብሔርን ብትጠሩ፣ በነቢያት ብትመኩ መዳን አትችሉም” ሲላቸው ነው፡፡

ኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ

በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን መሰረታዊ አስተምህሮ ለድኅነት መሠረት የሆኑ አምስት ዋና ዋና መሠረተ እምነቶች (ዶግማዎች) አሉ፤ እነርሱም አምስቱ አዕማደ ምስጢራት ተብለው ይታወቃሉ፡፡ ከእነዚህ አንዱ እንኳ ያለ ኢየሱስ ክርስቶስ ሊቆም አይችልም፡፡

  1. በምስጢረ ሥላሴ ወልደ እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ ከባሕርይ አባቱ ከአብ ከባሕርይ ህይወቱ ከመንፈስ ቅዱስ ጋር ባለው ፍጹም አንድነትና ልዩ ሦስትነት ያላመነ ሰው መዳን በሌላ በማንም አያገኝም፡፡
  2. በምስጢረ ሥጋዌ የእግዚአብሔር አብ የባሕርይ ልጅ ኢየሱስ ክርስቶስ ሰውን ለማዳን ንጽሕት፣ ቅድስት ከሆነች፣ ከአዳም ተስፋ፣ ከዳግሚት ሄዋን፣ ከእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም በሥጋ መወለዱን፣ በመወለዱም ከአምላካዊ ክብሩ እንዳልተለየ የማያምን ሰው መዳን በሌላ በማንም አያገኝም፡፡
  3. በምስጢረ ጥምቀት ጥምቀትን በባህረ ዮርዳኖስ ከመሠረተ፣ በመስቀል በተሰቀለ ጊዜ ሌንጊኖስ የተባለ ሮማዊ ወታደር ጎኑን በጦር ሲወጋው ለልጅነት ጥምቀት፣ ለድህነት ጥምቀት ንፁህ ውሃና ደም በፈሰሰው በኢየሱስ ክርስቶስ አምላክነት አምኖ፣ መስክሮ በአብ በወልድ በመንፈስ ቅዱስ ስም ያልተጠመቀ ሰው መዳን በሌላ በማንም አያገኝም፡፡
  4. በምስጢረ ቁርባን ሕብስቱን ለውጦ ነፍስ የተለየው መለኮት የተዋሀደው  ሥጋ፣ ወይኑን ለውጦ ነፍስ የተለየው መለኮት የተዋሀደው ደም ባደረገ (በሚያደርግ)፣ ለዘላለምም በቤተክርስቲያን አድሮ ይህን አምላካዊ ተዓምር በሚፈጽም በኢየሱስ ክርስቶስ አምኖ የጌታን ቅዱስ ሥጋውን፣ ክቡር ደሙን ለልጅነት፣ ለስርየተ ኀጢአት የማይቀበል (የማይበላ የማይጠጣ) ሰው መዳን በሌላ በማንም አያገኝም፡፡
  5. በምስጢረ ትንሣኤ ሙታን አስቀድሞ ለዓለም ቤዛነትና አርአያነት በትህትና ከመጣበት አመጣጥ በተለየ በክበበ ትስብእት (በሰው ሥጋና አካል)፣ በግርማ መለኮት (በደብረታቦር ተራራ እንደተገለጠው ያለ መለኮታዊ ግርማ) በሚገለጥ በቀናች ሃይማኖት፣ በደገኛ ምግባር ጸንተው የሚጠብቁትን ወደ ዘላለማዊ ሕይወት፣ በሰይጣን ማታለል በመናፍቃን ማጭበርበር ተታለው ከቀናች ሃይማኖት፣ ከደገኛ ምግባር የራቁትን ወደ ዘላለም ቅጣት የሚልክ ኢየሱስ ክርስቶስ እንደሚመጣ የማያምን፣ ለዚያች የፍርድ ቀንም በአካለ ሥጋ እያለ የማይዘጋጅ ሰው መዳን በሌላ በማንም አያገኝም፡፡

ስለሆነም “መዳንም በሌላ በማንም የለም” ማለት ኢየሱስ ክርስቶስ የቤተክርስቲያን ራስና መሰረት መሆኑን፣ እምነትም ምግባርም ያለእርሱ ዋጋ ቢስ መሆኑን ማመን፣ መቀበል፣ በሕይወትም መኖር ማለት ነው እንጂ በመዳን ጉዞ ከእያንዳንዱ ምዕመን እምነትና ምግባር፣ በአጸደ ስጋና በአጸደ ነፍስ ካሉ ቅዱሳን ጸሎትና ምልጃ፣ እንዲሁም ከቅዱሳን መላእክት ረዳትነት ጋር የሚነጻጸር ወይም የሚምታታ አይደለም፡፡

ማነጻጸሪያ ምሳሌዎች

የመዳን እውነተኛ መንፈሳዊ ትርጉም ከላይ እንደተብራራው መሆኑን ካየን እያንዳንዱ ሰው ለድኅነት እንዲበቃ የተለያዩ አካላትን ተመጋጋቢ ድርሻ ማየት ያስፈልጋል፡፡ ብዙ ሀሰተኞች በሰው ልጅ መዳን የእግዚአብሔርን ድርሻና የቅዱሳን ሰዎችና መላእክትን ድርሻ ባለመረዳት ወይም ሆነ ብሎ በማምታታት ብዙ ምዕመናንን ግራ እንደሚያጋቡ ይታወቃል፡፡ የቤተክርስቲያን መሰረታዊ ትምህርት ግልጽ ነው፡፡ በአጸደ ሥጋ ያሉ ክርስቲያኖች ጸሎትና ትምህርት፣ በአጸደ ነፍስ ያሉ ቅዱሳን ምልጃ፣ የቅዱሳን መላእክት ተራዳኢነት በቅዱሳት መጻሕፍት በተገለጠችው የቀናች ሃይማኖትና ደገኛ ምግባር እንድንጸና የሚረዳን በቤተክርስቲያን በኩልም ወደ ሕይወት ባለቤት እግዚአብሔር የሚያቀርበን አጋዥ እንጅ መሠረተ እምነትን የሚተካ፣ ከኢየሱስ ክርስቶስ ቤዛነት፣ ከእግዚአብሔር ቸርነት የተለየ ሌላ መንገድ አይደለም፡፡

ቤተክርስቲያን (እያንዳንዱ ምዕመን እንዲሁም ማኅበረ ምዕመናንን የሚወክሉ የቤተክርስቲያን አካላት) ያላስተማረችው፣ ወንጌልን ያላስረዳችው ሰው ኢየሱስ ክርስቶስን እንዴት ሊያውቅ ይችላል? (ሮሜ 10፡14) ቅዱሳን ሰዎች በቃልኪዳናቸው ያልረዱት፣ ቅዱሳን መላእክት በጥበቃቸው ከሰይጣን ፈተና፣ ከኃጢአት  እስረኝነት ተላቆ መንፈሳዊ ፍሬን አፍርቶ በሕይወቱ ጌታን እንዲያስደስት ያላገዙት ሰው እንዴት ትምህርተ ወንጌልን ሊፈጽማት ይችላል? (መዝ. 105፡23፣ ሉቃ. 13፡6-9) የቤተክርስቲያን ጥረት፣ የቅዱሳን ጸሎት፣ የመላእክት ርዳታ ከእግዚአብሔር ቸርነት የተለየ የሚመስለው ሰውስ በእውነት መጽሐፍ ቅዱስን እንዴት ሊረዳ ይችላል? እነዚህን ጥያቄያዊ ማብራሪያዎች የበለጠ ለመረዳት ሁለት ማነጻጸሪያ ታሪኮችን በምሳሌነት እናንሳ፡፡

ምሳሌ 1: የእስራኤል ዘሥጋ ከግብጽ ወደ ከነአን ጉዞ

በኦሪት ዘፀዓት እንደተመዘገበው እግዚአብሔር አምላካችን በስሙ ያመኑትን፣ በምግባራቸው ያስደሰቱትን ሰዎች ከእስራኤል ዘሥጋ መካከል ለይቶ ከግብጽ ወደ ከነአን አሻግሯቸዋል፡፡ መጽሐፍ ቅዱስ ስለዚህ የእስራኤል ዘሥጋ ታሪክ የሚነግረን ምድራዊ የታሪክ ሽኩቻዎች ዋና ዓላማዎቹ ስለሆኑ አይደለም፡፡ ይልቁንስ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ (በ1ኛ ቆሮ 10፡1-13) መልእክቱ እንዳስተማረን እስራኤል ዘሥጋ ከግብጽ ወደ ከነአን ያደረጉት ምድራዊ ጉዞ እኛ ከምድር ወደ መንግስተ እግዚአብሔር የምናደርገው መንፈሳዊ ጉዞ ምሳሌ ስለነበረ ነው፡፡ በእስራኤል ጉዞ ከተደረጉት ድንቅ ተዓምራት አንዱ ያስቸግራቸው የነበረ ፈርኦን ሰራዊትን በባህረ ኤርትራ አስጥሞ እነርሱን በደረቅ ያሻገራቸው የእግዚአብሔር የቸርነት ስራ ነው፡፡

ይህን ታሪክ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” ከሚለው ንባብ ጋር በተነጻጻሪ መረዳት አስፈላጊ ነው፡፡ እግዚአብሔር ምንም ቸር ቢሆንም የነጻነት አምላክ ነውና ማንንም በማስገደድ ከነጻ ፈቃዱ ውጭ አያድነውም፡፡ በባህረ ኤርትራ በተደረገው ተዓምር እያንዳንዱ እስራኤላዊ፣ ነቢየ እግዚአብሔር ሙሴና ሌሎች እስራኤልን ይመሩ የነበሩ ሰዎች፣ በደመና ይመራቸው የነበረ የእግዚአብሔር መልአክ (ቅዱስ ሚካኤል)፣ የሙሴ በትር የየራሳቸው ድርሻ ነበራቸው፡፡ የማናቸውም ድርሻ ግን ከእግዚአብሔር ቸርነት ጋር የሚጋጭ ወይም የሚወዳደር አልነበረም፡፡ የእያንዳንዳቸው ጥረት ፈቃደ እግዚአብሔር እንዲፈጸም በማድረጉ ሁሉም በየድርሻቸው ይመሰገናሉ፡፡ የሙሴ በትር ከሌሎች በትሮች የተለየችው ለዚያ ነው፡፡ ባሕረ ኤርትራን ተሻግረው ምድረ ርስት የደረሱት እስራኤል በመንገድ ከተቀሰፉት የተለዩትና የተመሰገኑት ለዚያ ነው፡፡ ነቢየ እግዚአብሔር ሙሴ፣ ኢያሱና ካሌብ እስከ አሁን ድረስ ለቀናች አገልግሎታቸው የሚመሰገኑት ለዚህ ነው፡፡ በወቅቱ በአካለ ሥጋ ያልነበሩት፣ በጸሎታቸው በቃልኪዳናቸው እስራኤል እንዲሻገሩ የረዱ ቀደምት አበው (ለምሳሌ አብርሃም፣ ይስሐቅና ያዕቆብ) በተለየ ሁኔታ የሚመሰገኑት ለዚህ ነው፡፡ እስራኤልን ቀን በደመና፣ ሌሊት በብርሃን እየመራ የድኅነት ምሳሌ ወደሆነች ከነአን ያደረሳቸው የእግዚአብሔር  መልአክ መጋቤ ብሉይ ቅዱስ ሚካኤልም በእስራኤል ረዳትነቱ በልዩ ሁኔታ የሚመሰገነው ለዚህ ነው፡፡ (ዘፀ. 23፡20-23)

እነዚህ ሁሉ በመጽሐፍ ቅዱስ እንደየድርሻቸው ተለይተው ተወስተዋል፣ ተመስግነዋል፡፡ ነገር ግን የአንዳቸውም ድርሻ ከእግዚአብሔር ማዳን ጋር እንደማይጋጭ ይልቁንም የእግዚአብሔር የማዳን ስራ መገለጫዎች መሆናቸው ይታወቃል፡፡ ነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት  “እግዚአብሔር ቤትን ካልሠራ፣ ቤትን የሚሠሩ በከንቱ ይደክማሉ፤ እግዚአብሔር ከተማን ካልጠበቀ፣ የሚጠብቁ በከንቱ ይተጋሉ” (መዝ. 126፡1) እንዳለ የእግዚአብሔር ቸርነትና የሰው ልጆች ጥረት እርስ በርስ የሚፎካከሩ ሳይሆኑ የሚመጋገቡ፣ የተያያዙ መሆናቸውን መረዳት ይገባል፡፡ አንተ የዋህ ቤትን የሚሰራው፣ ከተማን የሚጠብቀው እግዚአብሔር እንደሆነ ታምናለህ? በዚህ እምነት የተነሳ ግን  ያለ እግዚአብሔር ቤትን መስራት፣ ከተማን መጠበቅ አይቻልም ብለህ እጅህን አጣጥፈህ ትቀመጣለህ? የሚሰሩትንስ “አትድከሙ ቤትን የሚሰራው፣ ከተማን የሚጠብቀው እግዚአብሔር ብቻ ነው” ትላለህ? እርግጠኛ ነኝ ቢያንስ ለሆድህና ለኑሮህ ስትል እንደዚያ አትልም፡፡ ታዲያ በተመሳሳይ አመክንዮ ሰይጣን ከጽድቅ መንገድ ሊያወጣህ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን ያለቦታው ያለትርጉሙ እየጠቀሰ ሲያታልልህ ለምን ትወናበዳለህ? የሰው ድርሻ ሌላ፣ የመላእክት ድርሻ ሌላ፣ የሌሎች ፍጥረታት ድርሻ ሌላ፣ እግዚአብሔር ድርሻ ሌላ መሆኑን እንዳትረዳ “ብቻ፣ ብቻ፣ ብቻ” በሚል ሰይጣናዊ ማዘናጊያ አዚም ያደረገብህ ማን ነው?

ምሳሌ 2: በወይኑ ቦታ የተተከለችው በለስ

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በነገረ ድህነት የቅዱሳን መላእክትን ድርሻ በምሳሌ ካስረዳባቸው ትምህርቶች አንዱ በሉቃስ ወንጌል ምዕራፍ 13፡6-9 የተመዘገበው ምሳሌአዊ ታሪክ ነው፡፡ ከታሪኩ እንደምንረዳው አንድ ሰው በወይኑ ቦታ የተተከለች በለስ ነበረችው፡፡ ከበለሷም ፍሬ ፈልጎ በተደጋጋሚ (ሦስት ጊዜ) ቢመጣም ፍሬ ሊያገኝባት አልቻለም፡፡ በዚህ ጊዜ የወይኑን ጠባቂ ጠርቶ ፍሬ ያላገኘባትን በለስ እንዲቆርጣት አዘዘው፡፡ የበለሷ ጠባቂ ግን “አቤቱ አፈር ቆፍሬ በሥሯ እስከ አስታቅፋት፣ ፍግም እስካፈስባት ድረስ የዘንድሮን እንኳ ተዋት፡፡ ምናልባትም ለከርሞ ታፈራ እንደ ሆነ፣ ያለዚያ ግን እንቆርጣታለን፡፡” በማለት ስለ በለሷ አዝኖ ተሟገተላት፡፡

የወይን ባለቤት የተባለ አምላካችን እግዚአብሔር ነው፡፡ ወይን የተባልን በስሙ አምነን ፍሬ (በጎ ምግባር) ማፍራት እንዳለብን የታዘዝን ምዕመናን ነን፡፡ (ኢሳ. 5፡1፡19) የወይን ጠባቂ የተባለው እያንዳንዱን ምዕመን ከሚጠብቁ ቅዱሳን መላእክት አንዱ ነው፡፡ (ማቴ. 18፡10፣ ራዕይ. 4፡1-11) ቅዱሳን መላእክት በቀናች ሃይማኖት ጸንተን፣ በበጎ ምግባራት ፍሬ አፍርተን መዳን የሚገኝበትን ሕይወት እንድንይዝ ይረዱናልና፡፡ (ዕብ. 1፡14) በበለሷ ምሳሌ ለበለሷ መዳን የበለሷ ድርሻ እንክብካቤውን ተጠቅማ የሚጠበቅባትን ፍሬ ማፍራት ነው፡፡ የመልአኩ ድርሻ በለሷን በሚያስፈልጋት ሁሉ እየረዳ ፍሬ እንድታፈራ ማድረግ ነው፡፡ የእግዚአብሔር ድርሻ በለሷ ፍሬ እንድታፈራ መልአኩን እየላከ፣ ተፈጥሮን እየገሰፀ ኃይል ብርታት መሆን ነው፡፡ የበለሷ ፍሬ ማፍራት የመዳን ምሳሌ ነው፡፡ አንተ የዋህ አንተ በለሷን ስትሆን  “መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን ቅዱስ ቃል እንደሰይጣን ያለቦታው፣ ያለትርጉሙ እየጠቀስክ እግዚአብሔር የሾመልህን ቅዱሳን መላእክት የምታቃልል፣ ለመዳንህ ያላቸውን ድርሻ የምታጥላላ ከማን ተምረኸው ነው?

ማጠቃለያ

የጸጋ ሁሉ ምንጭ አምላካችን እግዚአብሔር የማዳን ስራውን በቅዱሳን ሰዎችና መላእክት አማካኝነት ይገልጣል፡፡ በስሙ አምነን ህይወትን የምናገኝበት አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ማዳን የባህርይ ገንዘቡ እንጅ ከማንም የተቀበለው አይደለም፡፡ በአንጻሩ ቅዱሳን ሰዎችና መላእክት ከጌታ በተቀበሉት ጸጋ ሰዎችን ከደዌ ስጋ ያድናሉ ወደዘላለማዊ ሕይወት በሚደረገው የመዳን ጉዞም በትምህርታቸው፣ በተዓምራታቸው፣ በጥበቃቸው፣ በአማላጅነታቸው እያገዙ በክርስቶስ ቤዛነት ያመኑ ሰዎችን ይረዳሉ፡፡ ለምሳሌ ክቡር ዳዊት በመዝሙሩ “የእግዚአብሔር መልአክ በሚፈሩት ሰዎች ዙሪያ ይሰፍራል፣ ያድናቸውማል” (መዝ. 33፡7) ማለቱ ለቅዱሳን የተሰጠውን የማዳን ጸጋ ያስረዳናል፡፡ በአጸደ ነፍስ ያሉ ቅዱሳን ሰዎች፣ ሰዎችን ወደ ጽድቅ መንገድ የሚመሩ ቅዱሳን መላእክት እንዲሁም እያንዳንዱ ሰው በመዳን ጉዞ ያላቸውን ሱታፌ ከማይነጻጸረው የእግዚአብሔር ማዳን ጋር ማምታታት አይገባም፡፡ “መዳንም በሌላ በማንም የለም” የሚለውን የእግዚአብሔር ቃል ያለ አውዱ እየጠቀሱ ለዘላለም ሕይወት ለመብቃት በምናደርገው ጉዞ የእያንዳንዱን ምዕመን እምነትና ምግባር፣ በአጸደ ስጋም ሆነ በአጸደ ነፍስ ያሉ ቅዱሳንን ጸሎትና አማላጅነት፣ የቅዱሳን መላእክትን ረዳትነት ከኢየሱስ ክርስቶስ ቤዛነት ጋር ተነጻጻሪ ወይም ተፎካካሪ አስመስለው የሚያቀርቡ ሰዎች መጽሐፍ ቅዱስን ሳይረዱ አለማወቃቸውን በጩኸት ብዛት ለመሸፈን የሚሞክሩ ደካሞች ናቸው፡፡

እነዚህን ሰዎች ስናይ ከዚህ ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው ጆርጅ ኦርዌል የተባለ ደራሲ “የእንስሳት እድር” (Animal Farm) በተባለ ድርሰቱ በሞኝነትና አላዋቂነት ገጸባሕርይ የጠቀሳቸው  በጎች ሊታወሱን ይችላሉ፡፡ በድርሰቱ የተጠቀሱት በጎች አንድ አስቂኝ ጠባይ ነበራቸው፡፡ በጎቹ ያሰባሰቧቸውን ሕግጋት በሙሉ የመረዳት አቅም የላቸውም፡፡ እነርሱ የሚያውቁት አለቆቻቸው የሆኑት አሳማዎች በተንኮል ቀባብተው የሚሰጧቸውን ነገር ሁሉ ያለመገምገም እየተቀበሉ ጉሮሮአቸው እስኪንቃቃ ድረስ “Four legs good; two legs bad” (አራት እግር ጥሩ ነው፤ ሁለት እግር መጥፎ ነው) እያሉ መጮህና ልሂቃኑ ከፍ ያለ መረዳት የሚጠይቀውን ትምህርት እንዳያስተምሩ፣ ሌሎችም እንዳይረዱ መረበሽ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን የምታስተምረውን የነገረ ድኅነት ምስጢር የማይረዱ ደካሞችም የማያውቁትን ይቃወማሉ፤ ደርዝ በሌለው የአላዋቂነት ድፍረታቸውም ራሳቸው ክደው ሌሎችን ያስክዳሉ፣ የቅዱሳት መጻሕፍትን ንባብና ትርጉም ያጣምማሉ፡፡ የቅዱሳን አምላክ፣ የሰራዊት (ቅዱሳን መላእክት) ጌታ አምላካችን እግዚአብሔር ከሰይጣን ማታለል፣ ከመናፍቃን ክህደት ተጠብቀን በቀናች ሃይማኖት በበጎ ምግባር ጸንተን እንድንኖር ይርዳን፡፡ አሜን፡፡

“መዳንም በሌላ በማንም የለም፤ ከሰማይ በታች እንድንበት ዘንድ የሚገባን ለሰው የተሰጠ ሌላ ስም ከቶ የለምና”

ስብሃት ለእግዚአብሔር፣ ወለወላዲቱ ድንግል፣ ወለመስቀሉ ክቡር፡፡ አሜን፡፡

ደብረ ምሥጢራት ታቦር

Debretabor2.1

በዲያቆን ሙሉነህ ጌቴ

መግቢያ

በታቦርሂ አመ ቀነጸ መለኮትከ ፈረስ፤ ኢክህሉ ስሒቦቶ ሙሴ ወኤልያስ፡፡ የዛሬ መቶ ዓመት ገደማ ቄሰ ገበዝ ሐዲስ ኪዳናት እና ልጃቸው የቅኔዋ ንግሥት እሙሐይ ገላነሽ ሐዲስ በደብረ ጽላሎ አማኑኤል ቤተ ክርስቲያን ለደብረ ታቦር በዓል የተቀኙት የመወደስ ቅኔ ሲሆን “ለዓለም” በመባል ከሚጠራው የአንድ መወድስ ቅኔ ክፍል ውስጥ አንደኛውና ኹለተኛው ቤት ቅኔ ነው፡፡ ቄሰ ገበዝ ሐዲስ ኪዳናት በቅኔ ማኅሌት ሆነው “በታቦርሂ” ብለው ቤቱን ሲጨርሱ በምቅዋመ አንስት (በሴቶች መቆሚያ) ያለችው በቅኔ የሰከረችው ሕጻኒቱ ልጃቸው ገላነሽ “ኢክህሉ ስሒቦቶ ሙሴ ወኤልያስ” ብላ ቅኔውን ከአባቷ ነጥቃ (ዘርፋ) ተቀኘች፡፡ የቅኔው ትርጉምም በደብረ ታቦር ተራራ የመለኮትህ መገለጥ ፈረስ በዘለለ ጊዜ ሙሴና ኤልያስ ሊገቱት አልቻሉም ማለት ሲሆን ምሥጢሩም ሙሴና ኤልያስ ታቦር ተብሎ በሚጠራው ተራራ የተገለጠውን ግርማ መለኮትህን ማየት ተሳናቸው ማለት ነው፡፡ ይኸውም መለኮት ብርሃኑን ብልጭ ባደረገ ጊዜ ፍጡሩ ዐይን ግርማ መለኮትን የማየት አቅም ስለተሳነው ሙሴ “ይኄይሰኒ መቃብርየ/መቃብሬ ይሻለኛል/” ብሎ ወደ መቃብሩ ኤልያስም በሠረገላው ወደ መኖሪያው /ወደ ተሰወረበት ቦታ ማለትም ብሔረ ሕያዋን/ ተመልሰዋል፡፡

ታቦር የተራራ ስም ሲሆን ከገሊላ ባሕር በምዕራባዊ ደቡብ በኩል 10 ኪሎ ሜትር አካባቢ ርቆ በመገኘት 572 ሜትር ከባሕር ጠለል (ወለል) ከፍ ይላል፡፡ በዚህ ተራራም ባርቅ ሲሳራን አሸንፎበታል፤ ጌታችንና አምላካችን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዘመነ ሥጋዌው በሚያስተምርበት ወቅት ምሥጢረ መንግሥቱን እና ብርሃነ መለኮቱን ለነቢያት እና ለሐዋርያት ገልጦበታል፡፡ በመሆኑም ይህ ተራራ የምሥጢራት ተራራ ተብሎ ይጠራል፡፡ ከባሕረ ዮርዳኖስ ቀጥሎ ምሥጢረ መለኮት የተገለጠበት ዐምደ ምሥጢራት የሆነ ተራራ ነው፡፡ ስለዚህ የምሥጢራት መገለጫ ኾኖ ያገለገለ ተራራም ነቢያት ትንቢት ተናግረዋል፡፡ ልበ አምላክ ዳዊት “ደብረ እግዚአብሔር ደብር ጥሉል፤ደብር ርጉዕ ወደብር ጥሉል/የእግዚአብሔር ተራራ (ታቦር) የለመለመ /በምሥጢር/ ነው፤የረጋና የለመለመ /በምሥጢራት መገለጫነት/ ነው”፡፡ በሌላም ቦታ “ታቦር ወአርሞንኤም በስመ ዚአከ ይትፌስሑ፤ወይሴብሑ ለስምከ/ታቦርና አርሞንኤም በስምህ ደስ ይላቸዋል፤ስምህንም ያመሰግናሉ” ይላል፡፡ /መዝ 88፣12/

ከአራቱ ዐበይት ነቢያት አንዱ የኾነው ነቢየ እግዚአብሔር ኢሳይያስም “ኑ ወደ እግዚአብሔር ተራራ/ታቦር/ ፣ወደ ያዕቆብ አምላክ ቤት እንውጣ፤ እርሱም መንገዱን ያስተምረናል፤ በጎዳናውም እንሄዳለን፡፡” /ኢሳ 2፣3/ ከላይ የተጠቀሱት ነቢያት አበው የታቦርን ተራራ “የእግዚአብሔር ተራራ” /ምሥጢራተ እግዚአብሔር የተገለጠበት/ በማለት ሲጠሩት ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ ደግሞ “ቅዱሱ ተራራ” ሲል ይጠራዋል፡፡  2ጴጥ1÷18  ደብረ ታቦር የሚለው ቃል የተራራውም ኾነ የብርሃነ መለኮት መገለጥ በዓል መጠሪያ ኾኖ ያገለግላል፡፡ በተራራነቱ የታቦር ተራራ ወይም ታቦር የተባለ ተራራ ተብሎ ሲተረጎም በበዓልነቱ ሲጠራ ደግሞ የኢየሱስ ክርስቶስ ብርሃነ መለኮት የተገለጠበት ከኢየሱስ ክርስቶስ ዘጠኙ ዐበይት/ታላላቅ/ በዓላት መካከል አንዱ ነው፡፡ በዚህች አጭር የአስተምህሮ ጦማር የደብረ ታቦርን በዓል የአከባበር ታሪካዊ አመጣጥና ባሕላዊ አከባበር ሳይኾን በቅዱሱ ተራራ የተገለጡትን ትምህርታተ እግዚአብሔር መጠነኛ ዳሰሳ እናደርጋለን፡፡

ትምህርተ እግዚአብሔር (Apophatic Theology)

ወተወለጠ ራእዩ በቅድሜሆሙ ወአብርሀ ገጹ ከመ ፀሐይ ወአልባሲሁኒ ኮነ ጸዐዳ ከመ ብርሃን /መልኩም በፊታቸው ተለወጠ ፊቱም እንደ ፀሐይ አበራ ልብሱም እንደ ብርሃን ነጭ ኾነ (ሜቴ 17÷2)፡፡” በደብረ ታቦር በጉልህ ከተቀመጡት ምሥጢራት አንዱ የእግዚአብሔር አይገለጤነት ትምህርተ መለኮት (Apophatic Theology) ነው፡፡ ቅዱሳን አበው በእግዚአብሔር የባሕርይ ግብራት ጋር በሚያደርጉት ተዋሕዶ እግዚአብሔርን በተምሳሌት ይገልጡታል፡፡ ምክንያቱም ፍጡሩ አንደበታችን እና ቋንቋችን የተገደበው በተፈጠሩ ነገሮች ላይ ብቻ ነው፡፡ ንግግራችን ከጊዜ እና ከቦታ ውጭ አልፎ መናገር እና መግለጽ ፈጽሞ አይችልም፡፡ እግዚአብሔር ደግሞ ከጊዜና ከቦታ ውጪ ነው፡፡ ዘላለማዊውንና መጠንና ወሰን የሌለውን እግዚአብሔርን በጊዜ የተፈጠረውና በተፈጠረው ዓለም የተወሰነው ሰውና ቋንቋው የነጥብና የፍንጭ ያክል ካልሆነ በስተቀር አከናውኖ ሊጠራውና ሊገልጸው ፈጽሞ አይቻለውም፡፡ እግዚአብሔር እኛ ስለ እሱ /እግዚአብሔር/ ከምንናገረውና ከምናስበው ማንኛውም ነገር በማይነጻጸር ሁኔታ ይበልጣል፡፡ ስለዚህ ስለ እግዚአብሔር የምንናገረው ትምህርተ መለኮታችን በአብዛኛው ስዕላዊ እና ተምሳሌታዊ ነው፡፡ ይህ ስዕላዊና ተምሳሌታዊ አገላለጽም ቢሆን እግዚአብሔርን የፍንጭ ወይም የነጥብ ካልኾነ በቀር ሊገልጸው አይችልም፡፡ መጽሐፍ ቅዱስ እና ቅዱሳን አበው እግዚአብሔርን  ከሚገልጡባቸው ስዕላዊና ተምሳሌታዊ መግለጫዎች መካከል ጨለማና ብርሃን ዋነኞቹ ናቸው፡፡ ነገር ግን እግዚአብሔር ብርሃን ነው ወይም ጨለማ ነው ማለት ግን አይደለም፡፡ ኹለቱም እግዚአብሔርን እንደየአቅማቸው ለማስረዳት ይሞክራሉ እንጂ አንዳቸውም እግዚአብሔርን ሊሆኑ አይችሉም፡፡ ለምሳሌ እግዚአብሔር ብርሃን ነው ሲባል ብርሃን መገለጫው ነው ማለት እንጂ ገልብጠን ብርሃን እግዚአብሔር ነው ብንል የሚያስኬድ አይደለም፡፡

ጨለማ፡ ሊቀ ነቢያት ሙሴ ጨለማ የሚለውን ቃል የእግዚአብሔርን አይደረሴነት ለመግለጥ ተጠቅሞበታል፡፡ ሊቀ ነቢያት ሙሴ በሲና በረሃ ከእግዚአብሔር ጋር ለመነጋገር በተዘጋጀ ጊዜ እግዚአብሔር ወዳለበት ጨለማ እንደገባ መጽሐፍ ቅዱስ እንዲህ በማለት ያስረዳናል ‹‹ሕዝቡም ርቀው ቆሙ፤ ሙሴም እግዚአብሔር ወዳለበት ጨለማው ቀረበ›› (ዘጸ 20÷21)፡፡ ነቢየ እግዚአብሔር ክቡር ዳዊትም ‹‹ወረሰየ ጽልመተ ምስዋሮ /መሰወሪያውን  ጨለማ አደረገ›› (መዝ. 17፡11) በማለት የሊቀ ነቢያት ሙሴን ኀይለ ቃል ያጸናዋል፡፡ ኹለቱም በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝተው የተናገሩት አበው ነቢያት እግዚአብሔር ጨለማ ሳይሆን በጨለማ እንደሚያድር ያረጋግጡልናል፡፡ በጨለማ ያድራል መባሉም አእምሮዋት/ኅሊናት ተመራምረው ሊደርሱበት የማይችሉ ምጡቀ ልቡና፣ረቂቀ ኅሊና መሆኑን ያመለክታል፡፡ ጨለማነቱም ያለው በእግዚአብሔር ዘንድ ሳይሆን በእኛ አእምሮ ውስጥ ነው፡፡ ለምሳሌ የፀሐይን ብርሃን ማየት የተሳነው ዐይነ ስውር ሰው ጨለማው ያለው ከእሱ ነው እንጂ ከፀሐይ እንዳልሆነ ኹሉ ጨለማነቱ ያለው በእግዚአብሔር ዘንድ ሳይሆን በእኛ ውስጥ ነው፡፡ በነቢዩ ሙሴና በልበ አምላክ ክቡር ዳዊት ጎራ ሆነው እግዚአብሔርን በተምሳሌታዊ አገላለጥ ከሚገልጡት ቅዱሳን አበው መካከል ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ አንዱ ነው፡፡

ብርሃን፡ ይህን መንገድ ተከትለው ስለ እግዚአብሔር አይደረሴነት ከሚያስተምሩት ቅዱሳን አበው መካከል ቅ/ጎርጎርዮስ ነባቤ መለኮት ይገኝበታል፡፡ እግዚአብሔርን ብርሃን በሚለው ቋንቋ ለመግለጥ መሠረቱ ነባቤ መለኮት ወንጌላዊው ቅዱስ ዮሐንስ ነው፡፡ ‹‹እግዚአብሔር ብርሃን ነው፤ጨለማም በእርሱ ዘንድ ጥቂትስ እንኳን የለም›› (1ኛ ዮሐ 1÷5)፡፡ እግዚአብሔር ብርሃን እንደሆነ በይበልጥ የተገለጠው ኢየሱስ ክርስቶስ በደብረ ታቦር ባደረገው ብርሃናዊ አስተርእዮ ነው፡፡ ስለዚህ ብርሃናዊ አስተርእዮ ከጻፉት ሦስቱ ወንጌላውያን አንዱ የሆነው ቅዱስ ማቴዎስ “ፊቱ እንደ ፀሐይ አበራ ፤ልብሱም እንደ በረዶ ነጭ ሆነ” በማለት የእግዚአብሔርን ብርሃናዊነት ገልጧል (ማቴ 17÷2)፡፡ ይህ እግዚአብሔርን በብርሃን ወክሎ መግለጥ በብዙ የቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት የሚዘወተር ሲሆን የሊቃውንት ቅዱሳን ፈጣሪ ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን ተለይቶ ተነስቶ እስከሚያርግበት ጊዜ ባሉት አርባ ቀናት ውስጥ ካስተማረውና ኪዳን ተብሎ ከሚጠራው ትምህርት ውስጥ “እግዚአብሔር ዘብርሃናት” በሚባለው የጸሎት ክፍል ውስጥ ይህ አገላለጥ ጎልቶ ይታያል፡፡ “ዘመንጦላዕቱ ብርሃን ወቅድመ ገጹ እሳት ወመንበረ ስብሐቲሁ ዘኢይተረጐም ወምዕራፈ ተድላሁ ዘኢይትነገር ዘአስተዳለወ ለቅዱሳን ወበመልበስቱ መዛግብተ ብርሃን / መጋረጃው ብርሃን፣ በፊቱ እሳት የሚቦገቦግ፣ የጌትነቱ መንበር የማይተረጎም፣ ለቅዱሳን ያዘጋጀው የደስታ ማረፊያ የማይነገር፣ መጎናጸፊያው የብርሃን መጎናጸፊያ የሆነ እግዚአብሔር ….”፡፡

ኪዳን በተባለው መጽሐፍም “ፀሐይ ዘኢየዐርብ ወማኅቶት ዘኢይጠፍእ ፀሐይ ዘዘልፈ ያበርህ ዲበ ቅዱሳን/የማይጠልቅ ፀሐይ፣ የማይጠፋ ብርሃን፣ በቅዱሳን ላይ ዘወትር የሚያበራ ፀሐይ” ሲል እግዚአብሔርን ተምሳሌታዊ በሆነ አገላለፅ ይገልጠዋል፡፡ በደብረ ታቦር /በምሥጢሩ ተራራ/ የታየው ብርሃን ግን በዕለተ እሑድ የተፈጠረ ብርሃን አይደለም፡፡ ይህ ብርሃን መለኮታዊ ብርሃን፣ ያልተፈጠረና ለሌሎች ብርሃናት ምንጭ የሆነ ብርሃን ነው፡፡ ይህ ብርሃን ኖኅና ሙሴ ሲወለዱ እንደከበባቸው፣ ሙሴ ከ40 ቀን የደብረ ሲና ቆይታ በኋላ  ኹለቱን ጽላት ተቀብሎ ሲመጣ እስራኤላውያን በሙሴ ላይ ያለውን ብርሃን ማየት ተስኗቸው ‹‹ሙሴ ተገልበብ ለነ/ ሙሴ ሆይ የፊትህን ብርሃን ማየት ተስኖናልና ፊትህን ተሸፈንልን” (ዘፀ. 34፡29-30) እንዳሉት ቅዱሳን ሲበቁ እንደሚጎናጸፉት ያለ ብርሃን አይደለም:: ይህ ብርሃን መለኮታዊ በመሆኑና ሌላ መግለጫ ቃል በመጥፋቱ ብርሃን በሚለው ተምሳሌት ተጠራ እንጂ ከብርሃን በላይ የሆነ ነው፡፡ የሰው ዐይን ፍጡሩን ብርሃን እንጂ ያልተፈጠረውን ብርሃን መመልከት አይችልም፡፡ ነገር ግን በመንፈስ ቅዱስ ጸጋ የተሟሸ ዐይን መለኮታዊውን ብርሃን በመለኮትነቱ ልክ ማየት ፈጽሞ የማይቻል ቢሆንም እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ የተወሰነለትን ያህል መመልከት መቻሉን በደብረ ታቦር አየን፡፡

“ወእም ከመ ጥቀ ታሤንዩ ግብረ ወትኔጽርዎ ይከውን ለክሙ ከመ ማኅቶት እንተ ታበርህ ውስተ መካነ ጽልመት እስከ ታበርህ ለክሙ ዕለት ወይሠርቅ ለክሙ ቤዝ ውስተ ልብክሙ ዘያበርህ / በአንብቦ መጻሕፍት ጽሙዳን ብትሆኑ ፀሐይ እስኪያበራላችሁ ድረስ ያጥቢያ ኮከብ እስኪወጣላችሁ/ አእምሮ መንፈሳዊ በልቡናችሁ እስኪሳልባችሁ/ ድረስ በጨለማ ቦታ እንደሚያበራ ፋና ይሆንላችኋል” (2ጴጥ 1÷19) ቅዱስ ጴጥሮስ በዚህ አገላለጹ ከሰው የሚገኘውን ዕውቀት በፋና፣ ከእግዚአብሔር የሚገኘውን ዕውቀት ደግሞ በፀሐይ መስሎ ተናግሯል፡፡ ‹‹ሃይማኖት እንተ ትጠረይ እም ተምህሮ ኢታግዕዞ ለሰብእ እምኑፋቄ ወእምትሕዝብት / ከመማር የምትገኝ ሃይማኖት ሰውን ከጥርጣሬ ነጻ አታወጣውም›› እንዳለ መጸሐፍ በምርምርና በአስተውሎት /Knowledge of Empiricism and Reason/ ከሚገኝ የዕውቀት ብርሃን ይልቅ እግዚአብሔር በልባችን የሚያትምልን የዕውቀት ብርሃን /Knowledge of Revelation/  እንደ ፀሐይ ያበራል፡፡ (መዝ118÷105)፤2ቆሮ 4÷6)፡፡ ይህ እግዚአብሔር ጸጋውን አሳድሮ ዐይነ ሥጋችንንና ዐይነ ልቡናችንን የሚያበራው ብርሃን ያልተፈጠረውን መለኮታዊውን ብርሃን ለማየት ያስችላል፡፡ በመንፈስ ቅዱስ ጸጋ ኹለንተናቸው የበራላቸው ኹለቱ ነቢያት አበው /ሙሴና ኤልያስ/ እና ሦስቱ የምሥጢር ሐዋርያት /ቅ/ጴጥሮስ፣ቅ/ዮሐንስና ቅ/ያዕቆብ/ መለኮታዊውን ብርሃን እንደ ዐቅማቸው ለማየት ደረሱ፡፡

ወንጌላውያኑ መለኮታዊውን ብርሃን የሚገልጡበት ነገር ቢያጡ በተፈጠረው ብርሃን መስለው ፊቱ እንደ ፀሐይ አበራ ብለው ተናገሩ፡፡ ቅዱሳን ነቢያትና ሐዋርያት የተገለጠውን መለኮታዊ ብርሃን አይቶ መቋቋም የሚችል ዐይን ስላልነበራቸው “ወወድቁ በገጾሙ ዲበ ምድር /በግንባራቸው ወደ ምድር ወደቁ፡፡” ይህን አይደረሴ መለኮታዊ ብርሃን የትምህርተ መለኮት ሊቃውንት ከጨለማ ጋር አብረው በማጣመር “Dazzling Darkness, Radiance of Divine Darkness, Blinding Light” ብለው ይጠሩታል፡፡ ከዚህ የማይገለጥ አንጸባራቂ መለኮታዊ ብርሃን የተነሳ ቅዱስ ጴጥሮስ የሚናገረው ነገር እንዳጣ፣ያየውንም ነገር መሰየሚያ ቃል እንዳጣ፡ “ወኢየአምር ዘይብል / የሚለውን /የሚናገረውን አያውቅም/” በማለት ኹለቱ ወንጌላውያን አስቀምጠውታል (ማር 9÷6 ፤ሉቃ 9÷33)፡፡ ለዚህ ብርሃነ መለኮት መገለጥና በተገለጠው ብርሃነ መለኮት ፊት ለመቆም አለመቻልን ነበር ባለ ቅኔው ሐዲስ ኪዳናትና ልጃቸው እሙሐይ ገላነሽ ሙሴና ኤልያስ መለኮት ፈረስን መግታት ተሳናቸው ያሉት፡፡

በደብረ ታቦር የተገለጠው ብርሃን ያልተፈጠረ መለኮታዊ ብርሃን ነው፡፡ ፍጡሩን ብርሃንና መለኮታዊውን ብርሃን ስም እንጅ ግብርና ባሕርይ ፈጽሞ አያገናኛቸውም፡፡ መለኮታዊው ብርሃን ዘላለማዊ ብርሃን ነው፡፡ “ብርሃን ዘእምቅድም / ቅድመ ዓለም የነበረ ብርሃን /ባሕርይ/” እንዲል  (መጽሐፈ ኪዳን)፡፡ ፍጡሩን፣ ለሰው ልጆች በሥጦታ /በጸጋ/ የሚታደለውን ብርሃን ደግሞ መጻሕፍት በተለያየ አገላለጽ ይገልጡታል፡፡ “አምላከ ብርሃን፣ ወሀቤ ብርሃን / ረቂቁን ብርሃን የሰጠ፣ ግዙፉን ብርሃን የፈጠረ” በማለት ግዙፋኑ ብርሃናት ፀሐይ፣ጨረቃ፣ከዋክብትና ከእነርሱ የሚመነጨው ረቂቁ ብርሃን ለሰው ልጆች በሥጦታ የተበረከተ እንደሆነ መጻሕፍት ይገልጣሉ (መጽሐፈ ኪዳን)፡፡ ከዚህ ግዙፍ ብርሃን ባሻገር ግን በተጋድሎ ብዛት ቅዱሳን የሚታደሉት ረቂቅ ብረሃን አለ፡፡ ይህን ብርሃን “ብርሃን ዘኢይትረከብ / ያለ በጎ ሥራ የማይገኝ ብርሃን” ሲል ይገልጠዋል (መጽ.ኪዳን)፡፡

የሰው ልጅ እግዚአብሔርን ለማየት የሚያደርሰውን ብርሃን ለማግኘት ተስፋ አድርጎ ይኖራል፡፡ ይህን አስመልክቶ “ወብርሃነ ለነ ዘኢይጠፍእ አሰፎከነ / የማይጠፋ ብርሃንን ለእኛ ተስፋ አስደረግከን” (መጽሐፈ ኪዳን)፡፡ ይህ ብርሃን ለሰው ልጆች ብቻ ሳይሆን ለመላእክትም ጭምር በጥንተ ተፈጥሮ ዕውቀት ሆኗቸው መለኮታዊውን ብርሃን እንዲረዱ አድርጓቸዋል፡፡ “ዝንቱ ብርሃን ኮኖሙ ጥበበ ወአእምሮ” እንዲል መጽሐፍ፡፡ ይህን ፍጡር ብርሃን ዕውቀት አድርገው መላእክት መለኮታዊውን ብርሃን እንደጎበኙት መጽሐፈ ኪዳን “ዘያፈትዎሙ ለመላእክት የሐውጽዎ ለዘእምቅድመ ዓለም ብርሃን / ዓለም ሳይፈጠር የነበረውን ብርሃን ያዩት ዘንድ መላእክትን ደስ የሚያሰኛቸው” በማለት ያስረዳል፡፡

ትምህርተ ሥላሴ /Doctrine of Holy Trinity/

በምሥጢራዊው ቅዱስ ተራራ በታቦር ከምናገኛቸው መሠረታዊ ትምህርቶች መካከል ትምህርተ ሥላሴ ዋነኛው ነው፡፡ የምሥጢሩ ተራራ ታቦር በእግዚአብሔር አይገለጤነት ትምህርተ እግዚአብሔር (Apophatic Theolgy) ጀምሮ የእግዚአብሔርን የባሕርይ አንድነትና የባሕርዩ ግርማ መገለጫ ከሆኑት መካከል ብርሃን አንዱ መሆኑን ካስረዳ በኋላ ይህ በባሕርይ አንድ የሆነ እግዚአብሔር አካል ስንት እንደሆነ ወደ ማመላከት ያመራል፡፡ ይህ ትምህርት ወደ ጥልቁና አይመረመሬው ትምህርተ ሥላሴ ይወስደናል፡፡ በደብረ ታቦር ጌታችንና አምላካችን መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመለኮታዊ ግርማ የመገለጡ ዋነኛ ምክንያት በብሉይ ኪዳን ስለ እግዚአብሔር አንድ ገጽነት ይታመን የነበረውን የስህተት አስተምህሮ አርሞ እግዚአብሔር በአካል እና በገጽ ሦስት እንደሆነ ለምዕመናነ እግዚአብሔር በሰፊው ለማስረዳት ነው፡፡ ይህ የምሥጢረ ሥላሴ አስተምህሮ በብሉይ ኪዳን በስውር ሁኔታ በብዙ ስፍራዎች ላይ የተገለጠ ሲሆን በአዲስ ኪዳን ግን በአገላለጥ ብቻ ሳይሆን በእይታም በሚረዳ መልኩ ተገልጧል፡፡ ከእነዚህ አስተርእዮታት (መገለጦች) መካከል ከባሕረ ዮርዳኖስ ቀጥሎ ደብረ ታቦር አንዱ የምሥጢረ ሥላሴ የምሥጢር ቁልፍ ነው፡፡

በባሕረ ዮርዳኖስ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሲጠመቅ ለአምስት ሺህ አምስት መቶ ዘመናት ባለመገለጥ ቁልፍ ተዘግቶ የኖረው ምሥጢረ ሥላሴ “ተርህወ ሰማይ/ ሰማይ ተከፈተ” በሚል አንቀጽ የመገለጡን ምስራች እንደ ሰማን ምሥጢረ ሥላሴ በአንድ መገለጥ የሚረዳ አይደለምና በታላቁ የምሥጢራት ተራራ  በደብረ ታቦር ይህ የሰማይ መከፈት ምሥጢር ተደገመ፡፡ በኹለቱ ታላላቅ የምሥጢር መካናት እግዚአብሔር አንድነት ሦስትነቱን በምንረዳው ልክና መጠን ገለጠልን፡፡ በታቦር ተራራ ብርሃነ መለኮቱ ለተገለጠ ለኢየሱስ ክርስቶስ “ዝንቱ ውእቱ ወልድየ ወሎቱ ስምዕዎ / የምወደው ልጄ ይህ ነው እሱንም ስሙት” የሚል መለኮታዊ ቃል ከባሕርይ አባቱ ከአብ ዘንድ ተሰማ፡፡ እጅግ በጣም ታላቅና ድንቅ ድምፅ ነው! ኢየሱስ ክርስቶስ “እኔ እና አብ አንድ ነን፤ እኔን ያየ አብን አየ፤ እግዲህ ሂዱና በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ እያጠመቃችኋቸው አሕዛብን ኹሉ አስተምሩ” (ዮሐ 10፣30፣ ዮሐ 14፣9፣ ማቴ 28፣19) እያለ ስለ እግዚአብሔር የባሕርይ አንድነትና የአካል ሦስትነት የሚያስተምራችሁን ትምህርተ እግዚአብሔር ስሙት፣ተቀበሉት፣እመኑበት በማለት እግዚአብሔር አብ የግርማው መገለጫ በሆነው በደመናው ውስጥ ሆኖ አዘዘን፡፡ በመሆኑም የታቦር ተራራ የምጢራት ኹሉ መሠረት የሆነው ምሥጢረ ሥላሴ ለኹለተኛ ጊዜ በጉልህ የተገለጠበት የምሥጢራተ መለኮት ዐደባባይ ነው፡፡

ትምህርተ ተዋሕዶ/አንድ አካል አንድ ባሕርይ/

በአንድ ብርሃነ መለኮት መገለጥ የሥላሴን የባሕርይ አንድነት፣አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ ብሎ በመግለጥ የሥላሴን የአካል ሦስትነት ከተረዳን በኋላ የወልድን በተዋሕዶ ሰው መሆን የምንረዳበት ትምህርት በምሥጢሩ ተራራ በታቦር የተገለጠው ትምህርተ እግዚአብሔር ነው፡፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ከሦስቱ የምሥጢር ሐዋርያት ጋር ወደ ረጅም ተራራ ወጥቷል፡፡ ከሐዋርያቱ ጋርም ቃል በቃል በአካል ተነጋግሯል፡፡ በእነዚህ ድርጊቶች የኢየሱስ ክርስቶስን ፍጹም ሰውነት በፍጽምና እንረዳለን፡፡ ይህ ፍጹም ሰው የሆነው ኢየሱስ ክርስቶስ ብርሃነ መለኮቱን በመግለጥ ነቢያትንና ሐዋርያትን በግርማ መለኮቱ ፍጹም ማስፈራቱም፣ “ይህ የባሕርይ ልጄ ነው” የሚል መለኮታዊ ድምጽ ከአብ መሰማቱ፣ የኢየሱስ ክርስቶስን ፍጹም አምላክነት በተገለጠ ሁኔታ ያስረዳል፡፡ አንዱ አካል በአንድ ጊዜ በተዋሕዶ ሰውም አምላክም መሆኑን በምሥጢሩ ተራራ በታቦር ተረድተናል፡፡ በአዳም ፍዳ መነሻነትና በግሉ በሚሰራው ኀጢአት ምክንያት የቀደመ የገዢነት፣ የተፈሪነት ክብርን አጥቶ በፍጥረታት ኹሉ ሲረገጥና ሲቀጠቀጥ  የኖረ ሥጋ /ባሕርየ ሰብእ/ በተዋሕዶ የመለኮት ገንዘብ ኹሉ ገንዘቡ ኾኖለት በመለኮታዊ ግርማው በቅዱሱ ተራራ የነበሩትን ቅዱሳን ፍጹም አስደነገጠ፤ በብርሃኑ ዓለምን አበራ፤ የአብ የባሕርይ ልጅ ለመባል በቃ፤ ሙታንን በሥልጣኑ ከያሉበት ማስነሳትና ከሕያዋን ጋር ማነጋገር ቻለ፤ጌታ፣ እግዚአብሔር፣አምላክ  ለመኾን በቃ፡፡ ረቂቁ መለኮትም ከሥጋ ጋር ባደረገው ፍጹም ተዋሕዶ የሥጋን ገንዘብ ኹሉ ገንዘቡ በማድረጉ ወደ ምሥጢሩ ተራራ ሲወጣ ታየ፤ ተዳሰሰ፤ ወጣ፤ ተለወጠ፤ ወዘተ የሚሉ ሰውኛ ግሶች ተነገሩለት፡፡

የኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክነት

ዓለም የተፈጠረው በእግዚአብሔር ቃል /ወልድ እንደሆነ የሚድነውና የሚጠፋው በእግዚአብሔር ቃል /ወልድ/ ነው፡፡ “ዘየአምን በወልድ ቦ ሕይወት ዘለዓለም / በወልድ ያመነ የዘላለም ሕይወት አለው” (1ኛ ዮሐ. 5፡12) እንዳለ ወንጌላዊው ኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክ ነው ብለው ካላመኑ በስተቀር ድኅነት ፈጽሞ አይታሰብም፡፡ አረጋዊው ስምዖን “እነሆ ይህ ሕጻን ከእስራኤል መካከል ለብዙዎች ለመውደቃቸውና ለመነሳታቸው ለሚቃወሙትም ምልክት ይሆን ዘንድ የተሠየመ ነው” (ሉቃ 2÷34) እንዳለ ለዓለም ድኅነትም ሆነ ሞት ምክንያቱ ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ ዓለም ለምንፍቅናዋና ውድቀቷ መሠረት የምታደርገው የኢየሱስ ክርስቶስን እግዚአብሔርነት መካድ ነው፡፡ በምሥጢሩ ተራራ በታቦር ግን ለዓለም መውደቅና መነሳት ምልክት የኾነው የኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክነትን ማመን ለዓለም በግልጥና በሚረዳ ቦታ፣በሚረዳ ቋንቋ ተገልጧል፡፡ “የምወደው ልጄ ይህ ነው” ከማለት በላይ ለኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔርነት ሌላ ምስክርነት አያሻም፡፡ ኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክ አይደለም ብሎ መካድ እግዚአብሔር አብ የባሕርይ አምላክ አይደለም ማለት ነው፡፡ ምክንያቱም ፍጡር ፍጡርን ፣ፈጣሪ ፈጣሪን በባሕርያቸው ይወልዳሉ እንጅ ፍጡር ከፈጣሪ በባሕርይ ሊወለድ አይቻለውም፡፡ ወይም ፈጣሪ ፍጡርን በባሕርይው ወለደ ማለት ለባሕርዩ አይስማማውም፡፡

በሌላ አገላለጽ የፍጡር የባሕርይ ልጅ ፍጡር፣ የፈጣሪ የባሕርይ ልጅ ፈጣሪ ነው፡፡ ታዲያ ራሱ አብ ኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ ልጄ ነውና እሱ የሚላችሁን ኹሉ አምናችሁ ተቀበሉት ብሎ ካዘዘን፣ እንዲሁም ራሱ ኢየሱስ ክርስቶስ “እምቅድመ ይትፈጠር አብርሃም ሀሎኩ አነ / አብርሃም ሳይፈጠር በቅድምና ነበርሁ” (ዮሐ. 8፡58) እያለ ዘላለማዊነቱን የሚነግረንን ኢየሱስ ክርስቶስን እግዚአብሔርነቱን አለመቀበልና በእግዚአብሔርነቱ አለማመን የአብን ቃል መካድና የአብንም እግዚአብሔርነት ፈጽሞ መካድ አይደለምን?! ሊቃውንት አባቶቻችን “ወልድ  ሲነካ አብ ይነካል” ብለው እንዳስቀመጡት በኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔርነት አለማመንና አለመታመን በኢየሱስ ክርስቶስ ተጠግቶ የእግዚአብሔር አብንም እግዚአብሔርነት ፍጹም መካድ ነው፡፡ ይህ ድርጊት ደግሞ ወደ እግዚአብሔር የለሽነት ጥልቅ አዘቅት የሚከት ወደር የለሽ ክህደት ነው፡፡ በምሥጢሩ ተራራ ግን የኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔርነት በግልጥ ቀርቧል፡፡ ብርሃነ መለኮቱ ስለታየበት፣ምሥጢረ ሥላሴ ስለተገለጠበት፣የኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክነት ስለተነገረበት ከዓለም ተራራዎች ኹሉ ለይቶ ቅዱስ /ልዩ/ በማለት በሚጠራው በቅዱሱ ተራራ በታቦር ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ  በዐይኑ የተመለከተውን፣በልቡናው ያስተዋለውን ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔርነት ከሰው ሳይሆን ከእግዚአብሔር እንዳገኘው እንዲህ በማለት መስክሮልናል፡፡

“እስመ ኢኮነ መሐድምተ ጥበብ ዘተሎነ ወአመርናክሙ ቦቱ ኀይሎ ለእግዚእነ ኢየሱስ ክርስቶስ ወምጽአቶ ወሀልዎቶ…. /ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድመ ዓለም መኖሩን፣አምጻኤ አለማትነቱን፣ በሥጋ መምጣቱን ስናስተምራችሁ የተከተልነው የፍልስፍና ተረት አይደለምና፣ የእርሱን ገናናነት እኛ ራሳችን አይተን ነው እንጅ ከገናናው ክብር ‘በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው’ የሚል ያ ደምፅ በመጣለት ጊዜ ከእግዚአብሔር አብ ክብርንና ምስጋናን ገንዘብ አድርጓልና፡፡ ይህንም ቃል እኛ በተቀደሰው ተራራ አብረነው ሳለን ከሰማይ እንደወረደለት ሰምተነዋል›› (2ጴጥ 1÷16-18)

ነገረ ቤተክርስቲያን

በምሥጢሩ ተራራ በታቦር ከተገለጡት ምሥጢራት ነገረ ቤተ ክርስቲያን ይገኝበታል፡፡ በደብረ ታቦር በሕይወተ ሥጋና በሕይወተ ነፍስ ያሉ ምእመናን በአንድ ላይ ተገኝተው ምሥጢረ መለኮትን ተመልክተዋል፡፡ አንዱ ለአንድ ሲጸልይ ተስተውለዋል፡፡ አንድነትን፣ አብሮ መኖርን ሲመኙ ታይተዋል፡፡ ይህ የቤተክርስቲያን ጠባይ ነው፡፡ በደብረ ታቦር የተገለጠው ምሥጢር ዛሬም በቅድስት ቤተ ክርስቲያን እየተገለጠ ይኖራል፡፡ ቤተክርስቲያን የኹለት ዓለማት ምእመናን አንድነት ናት፡፡ ምሥጢረ መለኮት የሚገለጥባት፣ አንዱ ለሌላው የሚኖርባት፣ አንዱ ለሌላው የሚጸልይባት፣ በዐፀደ ሥጋና በዐፀደ ነፍስ ያሉ ምእመናንና የመላእክት ተዋሕዶ /አንድነት/፣ የምሕረት ዐደባባይ ናት፡፡

ትምህርተ ትንሣኤ ምውታን

ነገረ ትንሣኤ ምውታን ከጥንት ጀምሮ ለብዙ ሰዎች የክህደታቸው መነሻ ሆኖ የቆየ ዐቢይ ምሥጢር ነው፡፡በክርስቶስ ዘመነ ሥጋዌ ወቅት ሰዱቃውያን የሚባሉ ቡድኖች ሰው ከሞተ በኋላ ነፍሱና ሥጋው ተዋሕደው ይነሳል የሚለውን የአምላካችን የኢየሱስ ክርስቶስን አስተምህሮ አምርረው ይቃወሙ ነበር፡፡ኢየሱስ ክርስቶስም ሰው ዘላለማዊ ፍጡር እንደሆነና ከሞት በኋላ መልአካዊ ህላዌ እንደሚኖረው ገሥጾ አስተምሯቸዋል፡፡በዘመነ ሐዋርያት ጊዜም ብዙ ተረፈ ሰዱቃውያንና አሕዛባውያን ተነስተው ስለ ትንሣኤ ምውታን በጥልቀት ያስተምር የነበረውን ብርሃነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስን ተቃውመውታል፡፡ቅዱስ ጳውሎስም “ሀሎኑ ዘይብል እፎኑ ይትነሥኡ ምውታን ወበአይ ነፍስቶሙ የሐይዉ ኦ አብድ አንተ ዘትዘርእ አኮኑ ዝንቱ ነፍስት ዘይትወለድ ዘትዘርእ ዳእሙ ሕጠተ እመኒ ዘሥርናይ ወእመኒ ዘባዕድ ወእግዚአብሔር ይሁቦ ነፍስተ ዘከመ ፈቀደ/ ሙታን እንዴት ይነሳሉ? በየትኛው ሰውነታቸውስ ይነሳሉ? የሚል አለን አንተ ሰነፍ አንተ የምትዘራው ቅንጣት የሥንዴም ቢሆን ሌላም ቢሆን እግዚአብሔር እንደወደደ አካልን ይሰጠዋል፡፡” (1ቆሮ15፡35-38)

ዛሬም በዘመናችን ለሚኖሩ ለብዙ ከሃድያን ፈላስፎችና ባለ ሳይንሶች/ሳይንቲስቶች የክህደታቸው ዋና መነሻ ትንሣኤ ምውታንን መካድ ነው፡፡ ከሞት በኋላ ስላለው ዘላለማዊ ሕይወት መስማት ፈጽመው አይፈልጉም፡፡ የምሥጢረ ትንሣኤ አስተምህሮ ሰነፎች የፈጠሩት ተረት ተረት እንደሆነ አድርገውም ይገምታሉ፡፡በቅዱሱ መጽሐፍ እንደተጻፈልን ግን በመዝገበ ምሥጢራቱ በታቦር ተራራ ትንሣኤ ምውታን በጽንሰ ሐሳብ ደረጃ ብቻ ሳይሆን በተግባር ተገልጧል፡፡ ከሞተ አንድ ሽህ አምስት መቶ ዓመት ገደማ የሚሆነው ሊቀ ነቢያት ሙሴ በቅዱሱ ተራራ በታቦር በሕይወተ ሥጋ ተገልጦ ሕይወትን ከሰጠው ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር በግልጥ ተነጋግሯል፡፡ በዚህ የምሥጢራት ተራራ የኦርቶዶክስ ክርስትና ሃይማኖት ማዕከል የሆነው የምሥጢረ ምውታን አስተምህሮ በቃል ብቻ ሳይወሰን በተግባር ተገለጠ፡፡ ትምህርተ ትንሣኤ ምውታን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አምስቱ አእማደ ምሥጢራት ብላ ከምታስተምረው የሃይማኖቷ መሠረት ከቆመባቸው ምሰሶዎች አንዱ ሲሆን መነሻዋም መጽሐፍ ቅዱስ ነው፡፡ የነገረ ተዋሕዶው ሊቅ ቅዱስ ቄርሎስ የትስብእት ምሳሌ አድርጎ በተረጎመው ዕፀ ጳጦስ ላይ አድሮ በጊዜያዊው ሥጋዊ ሞት ከሥጋዊው ዓለም ለተለዩት አብርሃም፣ይስሐቅና ያዕቆብ አምላክ እንደሆነ የነገረው እግዚአብሔር ራሱን ሙሴን ነፍስና ሥጋውን አዋሕዶ ከመቃብር አስነስቶ በቃል ያስተማረውን በተግባር አሳይቶታል፡፡

መቼም ቢሆን አንድን ነገር/ድርጊት/ በተግባር ከማሳየት የሚበልጥ ነገሩን/ድርጊቱን/ የሚያስረዳ ስልት አይገኝም፡፡ የታቦርን ተራራ የትምህርተ ትንሣኤ ምውታን ማሳያ ቤተ ሙከራ አድርጎ መመልከት ይቻላል፡፡ በብሉይና4 በአዲስ ኪዳን ሲነገርና ሲተረጎም ላለውና ለነበረው ምሥጢረ ትንሣኤ ምውታን ነቢየ እግዚአብሔር ሙሴ ከመቃብር፣ነቢዩ ኤልያስ ደግሞ ከተሰወረበት መምጣታቸውና በደብረ ታቦር ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር መነጋገራቸው የትንሣኤ ምውታን ማረጋገጫ ማኅተም ነው፡፡ አምላከ አማልክት ኢየሱስ ክርስቶስ ሰዱቃውያንን “አነ ውእቱ እግዚአብሔር አምላከ አብርሃም ወአምላከ ይስሐቅ ወአምላከ ያዕቆብ ኢኮነኬ አምላከ ምውታን አላ አምላከ ሕያዋን ውእቱ/ እኔ እግዚአብሔር የአብርሃም አምላክ፣ የይስሐቅም አምላክ፣ የያዕቆብም አምላክ ነኝ፤ እንግዲህ የሕያዋን አምላክ እንጂ የሙታን አምላክ አይደለም” (ማቴ. 22፡32) በማለት ስለ ትንሣኤ ምውታን በጎላ በተረዳ መልኩ አስተምሯቸዋል፡፡

በዮሐንስ ወንጌልም “በመቃብር ያሉ ቃሉን የሚሰሙባት ጊዜ ትመጣለችና ስለዚህ አታድንቁ፡፡ መልካም የሰሩ ለሕይወት ትንሣኤ፣ ክፉ የሰሩም ለፍርድ ትንሣኤ ይነሳሉ በማለት ስለ ምሥጢረ ትንሣኤ መውታን አስተምህሮ አስረድቷል (ዮሐ 5፡28-29)፡፡” በአጠቃላይ ሞት የሥጋ፣የኅሊናና የነፍስ ሞት ተብሎ የሚመደብ ሲሆን የሥጋ ሞት የነፍስ ከሥጋ ጊዜያዊ መለየት ሆኖ ከጊዜያዊነት ወደ ዘላለማዊነት የምንሸጋገርበት መሻጋገሪያ ድልድይ፣ከምድራዊነት ወደ ሰማያዊነት ከፍ የምንልበት መወጣጫ መሰላል፣ከእንስሳዊነት ግብር ወደ መላእክታዊነት ግብር የምናድግበት፣ለዘላለማዊነት የምንጸነስበት ማኅፀን ነው፡፡ በአንድ በአዳም በደል ኀጢአትና ሞት ወደ ዓለም እንደገቡ በአንድ በኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ ትንሣኤና ሕይወት ወደ ዓለም ገብተዋል፡፡(ሮሜ 5፡12-21፣ 1ቆረ15፡51-56፣ ሕዝ 37፣1-14)

ይህ ታላቁ የምሥጢረ ትንሣኤ አስተምህሮ በታላቁ የታቦር ተራራ ለዓለም ኹሉ ተገልጧል፡፡ ስለ ምሥጢረ ትንሣኤ ምውታን ቅዱሳት መጻሕፍት የተናገሩትን ምስክርነት ስለማይቀበሉ ሰነፎች ሰዎች የትምህርተ እግዚአብሔር ሊቁ አባታችን አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ የተናገረውን ግሣጼያዊ ትምህርት እንደወረደ በማቅረብ የያዝነውን ንኡስ ርእሰ ጉዳይ ለማጠቃለል እንወዳለን፡፡ “እንግዲህስ ስለ ሙታን መነሣት የሚናገሩ የመጻሕፍት ምስክርነት ይበቃናል፡፡ በእነዚህ ጥቂት የመለኮት ቃሎች ካላመኑ ከዚህ የበዛም ብንናገር አያምኑም፡፡ መስማት ለተሳነው ሰው የመለከት ድምፅ በጆሮዎቹ አይገባም፤ ማየት የተሳነውም የፀሐይ ብርሃን አይታጠውም፤ ሰነፍም ስንፍናው ጥበብ ይመስለዋል፤ የጥበበኞችንም ነገር እንደ ጥራጊ ይጥለዋል፡፡ የምድርን አፈር በውሃ ብታጥባት በጭቃ ላይ ጭቃን ትጨምራለህ፤ማንጻትም አትችልም፤ሰነፍንም በጥበብ ቃል ብትገሥጸው በስንፍናው ላይ ስንፍናን ይጨምራል፤ዐዋቂም ልታደርገው አትችልም” (መጽሐፈ ምሥጢር ገጽ 358-359)፡፡

ስብሃት ለአብ ወወልድ ወመንፈስቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን፡፡ ይቆየን፡፡

ፍልሰታ ለማርያም፡ ሰአ(ዐ)ሊ ለነ ቅድስት!

“ፍልሰታ” የሚለው ቃል ፈለሰ፣ ተሰደደ(ተገለጠ)፣መከፈት፣ መገለጥ፣ የመዝጊያ የመጋረጃ ከሚለው የግእዝ ስርወ ቃል የተገኘ ሲሆን የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያምን ትንሣኤ ይመለከታል፡፡ “ፍልሰት” የሚለው ቃል ከአንድ አገር ወደ ሌላ አገር መሔድን ያመለክታል፡፡ “ፍልሰታ ለማርያም” ሲባልም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ካረፈች በኋላ ከጌቴሴማኒ ወደ ገነት መወሰዷን (ማረጓን)፣ በኋላም በገነት በዕፀ ሕይወት ሥር ከነበረበት መነሣቱን ለማመልከት የሚነገር ነው፡፡ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ትውፊትና ቀኖና መሠረት ከሰባቱ የአዋጅ አጿማት መካከል አንደኛው ጾመ ፍልሰታ ለማርያም ሲሆን ከህጻናት ጀምሮ እስከ አረጋውያን የሚጾም ታላቅ ጾም ነው፡፡

እናታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ሦስት ዓመት በእናት በአባቷ ቤት፣ ዐሥራ ሁለት ዓመት በቤተ መቅደስ፣ ዘጠኝ ወር በዮሴፍ ቤት፣ ሠላሳ ሦስት ዓመት ከሦስት ወር ከጌታችን ከመድኃኒታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር፣ ዐሥራ አራት ዓመት በወንጌላዊው በዮሐንስ ቤት ከኖረች በኋላ በ፷፬ ዓመቷ ጥር ፳፩  ቀን ዐርፋለች፡፡ በሐዋርያት ውዳሴ፣ ዝማሬና ማኅሌት ነሐሴ ፲፬ ቀን ከተቀበረች በኋላ እንደሌሎቻችን ትንሣኤ ዘጉባኤን መጠበቅ ሳያስፈልጋት ነሐሴ ፲፮ በልጇ ስልጣን ተነሥታ በይባቤ መላእክት ወደ ሰማይ ዐርጋለች፡፡ ኢትዮጵያዊው ሊቅ ቅዱስ ያሬድ በመዝሙሩ “ተለዐለት እምድር ወበህየ ነበረት ዘምስለ ወልዳ በየማነ አብ ወመንፈስ ቅዱስ እመቤታችን ድንግል ማርያም ከምድር ወደ ሰማይ ዐረገች፡፡ በሰማይም ከልጅዋ ጋር በአብና በመንፈስ ቅዱስ ቀኝ ተቀመጠች” በማለት ወደ ሰማይ ማረጓንና በክብር መቀመጧን ተናግሯል፡፡ ከሺሕ ዓመት በፊትም አባቷ ዳዊት “በወርቅ ልብስ ተጐናጽፋና ተሸፋፍና ንግሥቲቱ በቀኝህ ትቆማለች” ሲል የተናገረው ትንቢት ይህንኑ የእመቤታችንን ክብር የሚመለከት ነው (መዝ. ፵፬፥፱)፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማርም ነገረ ፍልሰቷን እንዳስሳለን፡፡

“እንደ ልጇ ‹ተነሣች፤ ዐረገች› እያሉ እንዳያውኩን በእሳት እናቃጥላት” (አይሁድ)

እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ጥር ፳፩ ቀን በ፵፱ ዓ.ም በ፷፬ ዓመቷ ከዚህ ዓለም ውጣ ውረድና ድካም ባረፈች ጊዜ ቅዱሳን ሐዋርያት ሊቀብሯት ወደ ጌቴሴማኒ ይዘዋት ሔዱ፡፡ በዚህ ጊዜ ጌታችንን የሰቀሉት አይሁድ “እንደ ልጇ ‹ተነሣች፤ ዐረገች› እያሉ እንዳያውኩን በእሳት እናቃጥላት” ብለው ሥጋዋን ሊያጠፉ በዓመፃ ተነሡ፡፡ ከእነርሱም መካከል ታውፋንያ የሚባል አይሁዳዊ የአልጋውን አጎበር ይዞ ሊያወርዳት ሲል የእግዚአብሔር መልአክ ሁለት እጆቹን ቀጣው፡፡ ከዚህ በኋላ እግዚአብሔር አምላክ ሐዋርያው ቅዱስ ዮሐንስን ጨምሮ እመቤታችንን በደመና ነጥቆ ወደ ገነት ወስዶ ከዕፀ ሕይወት ሥር አስቀመጣት፡፡ ቅዱሳን ሐዋርያትም እመቤታችን ያለችበት ቦታ እንዲገለጥላቸው ባረፈች በስምንተኛው ወር ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ገብተው እግዚአብሔርን በጸሎት መጠየቅ ጀመሩ፡፡

Filseta2

“ተንሥአት እሙታን፡ ማርያም ድንግል ከመ ትንሣኤ ወልዳ ዘልዑል/ እንደ ልጇ ትንሣኤ ባለ ትንሣኤ ተነሳች/” (ቅዱስ ኤፍሬም)

ሐዋርያት እመቤታችን ካረፈችበት ቀን ከጥር ፳፩ ቀን ጀምሮ እስከ ነሐሴ ድረስ ጥያቄያቸውንና ጸሎታቸውን ባያቋርጡም ከሰው ተለይተው ሱባዔ ገብተው ጾም ጸሎት የጀመሩት ግን ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ነው፡፡ ቀድሞስ የክብር ባለቤት የጌታችን አምላካችንና መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርት ኾነው እናቱ ቅድስት ድንግል ማርያም ተሰውራባቸው እንዴት ዝም ብለው ይቀመጣሉ? ቅዱሳን ሐዋርያት ሁለት ሱባዔ (ዐሥራ አራት ቀናት) ካደረሱ በኋላም የነገሩትን የማይረሳ፣ የለመኑትን የማይነሳ እግዚአብሔር አምላካችን ጸሎታቸውን ሰምቶ ነሐሴ ፲፬ ቀን የእመቤታችንን ሥጋ ሰጥቷቸው በክብር ገንዘው በጌቴሴማኒ ቀብረዋታል፡፡ በሦስተኛው ቀንም በልጇ በጌታችን አምላካችንና መድኀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስልጣን፣ እንደ ልጇ ከሙታን ተለይታ ተነሥታለች፡፡መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የትንሣኤያችን በኩር ሆኖ በሞተ በሦስተኛው  ቀን ሙስና መቃብርን (የመቃብርን ሥልጣን) አጥፍቶ ሞትን ድል አድርጎ በገዛ ሥልጣኑ ተነሥቷል፡፡ እናቱ እመቤታችንም በልጇ ሥልጣን፤  እንደ ልጇ ትንሣኤ (ከመ ትንሳኤ ወልዳ ) በሦስተኛው ቀን ተነሥታ ትንሣኤ ዘጉባኤን ሳትጠብቅ በክብር ዐርጋለች፡፡ የቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤ የክብርና የሕይወት ትንሣኤ ሲሆን ሁለተኛ ሞትን አያስከትልም ትንሣኤ ዘጉባኤንም አይጠብቅም፡፡

“አይዞህ! አትዘን፤ ባልንጀሮችህ ሐዋርያት ያላዩትን ትንሣኤዬን አንተ አይተሃልና ደስ ይበልህ!” (ድንግል ማርያም)

ይህ ቃል እመቤታችን ለሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ የተናገረችው ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ ወንጌለ መንግስትን ሲሰብክ ቆይቶ ደመና ጠቅሶ ከሀገረ ስብከቱ ወደ ኢየሩሳሌም ሲመጣ እመቤታችን ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ወደ ሰማይ ስታርግ ጠፈር ላይ አገኛት፡፡ በዚህ ጊዜ ‹‹ቀድሞ የልጅሽን ትንሣኤ፤ ዛሬ ደግሞ ያንቺን ትንሣኤ ሳላይ ቀረሁን?›› ብሎ ትንሣኤዋን ባለማየቱ ኀዘን ስለ ተሰማው ከደመናው ይወድቅ ዘንድ ወደደ፡፡ “ወፈቀደ ይደቅ እምደመናሁ” እንዲል፡፡ እመቤታችንም ‹‹አይዞህ! አትዘን፤ ባልንጀሮችህ ሐዋርያት ያላዩትን ትንሣኤዬን አንተ አይተሃልና ደስ ይበልህ!›› ብላ ከሙታን ተለይታ መነሣቷንና ማረጓን ለሐዋርያት እንዲነግራቸው አዝዛ የያዘቸውን ሰበን ሰጥታ ሰደደችው፡፡ ከዚያም እርሷ ወደ ሰማይ ዐረገች፤ እርሱም ወደ ኢየሩሳሌም ወረደ፡፡ ቅዱስ ቶማስ ትእዛዟን ተቀብሎ በክብር ከተሰናበታት በኋላ ወደ ሐዋርያት ሔዶ እንዳልሰማ እንዳላየ መስሎ ‹‹የእመቤታችን ነገር እንደምን ኾነ?›› ሲል ጠየቃቸው፡፡ እነርሱም ‹‹አግኝተን ቀበርናት›› ሲሉት “አይደረግም ሞት በጥር በነሐሴ መቃብር እንደምን ይሆናል?” አላቸው፡፡ በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ከዚህ በፊት የክርስቶስን ትንሣኤ መጠራጠሩን ጠቅሶ እየገሠፀ መከራከሩንና መጠራጠሩን ትቶ ስለ እመቤታችን መቀበር እነርሱ የሚነግሩትን ዅሉ አምኖ መቀበል እንደሚገባው ለቅዱስ ቶማስ አስረዳው፡፡

“ወንድሞቼ! አታምኑኝም ብዬ ነው እንጂ እመቤታችንስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ስታርግ አግኝቻታለሁ” (ቅዱስ ቶማስ)

ቅዱስ ቶማስም የያዘውን ያውቃልና ጸጥ ብሎ የቅዱስ ጴጥሮስን ተግሳጽ ሲሰማ ቆየ፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስም ተቈጥቶ የእመቤታችንን ክቡር ሥጋ ለቅዱስ ቶማስ ለማሳየት ሔዶ መቃብሯን ቢከፍት የእመቤታችንን ሥጋ ሊያገኘው አልቻለም፡፡ በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ደንግጦ ቆመ፡፡ ቅዱስ ቶማስም ‹‹ወንድሞቼ! አታምኑኝም ብዬ ነው እንጂ እመቤታችንስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ስታርግ አግኝቻታለሁ›› ብሎ እመቤታችን የሰጠችውን ሰበን ለሐዋርያት ሰጥቷቸዋል፡፡ ይህ ሰበንም ሊቁ በመልክዓ ማርያም ድርሰቱ “ሰላም ለግንዘተ ሥጋኪ በእደ ሐዋርያት አርጋብ፣ በአፈወ ዕፍረት ቅድው ዘአሣበ ሤጡ ዕፁብ…እመቤቴ ማርያም ሆይ ዋጋው እጅግ ብዙ በሆነና መዓዛው በሚጣፍጥ ሽቱ በሐዋርያት እጅ ለተገነዘው ንጹሕ ሥጋሽ ሰላምታ ይገባል፡፡” እንዳለው ቅዱሳን ሐዋርያት ሞገሳቸውን እመቤታችንን ለመቅበር የገነዙበት ነበር፡፡ እነርሱም በእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤና ዕርገት እየተደሰቱ ሰበኑን ለበረከት ተካፍለውታል፡፡ በየሀገረ ስበከታቸውም ሕሙማንን ሲፈውሱበትና ገቢረ ተአምርሲያደርጉበት ኖረዋል፡፡ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን እንደሚያስተምሩን በቅዳሴ ጊዜ ሠራዒ ዲያቆኑ በሚይዘው መስቀል ላይ የሚታሠረው መቀነት መሰል ልብስ፤ እንደዚሁም አባቶች ካህናት በመስቀላቸው ላይ የሚያደርጉት ቀጭን ልብስና በራሳቸው ላይ የሚጠመጥሙት ነጭ ሻሽ የእመቤታችን ሰበን ምሳሌ ነው፤ቅዱሳን ሐዋርያት ለበረከት ተካፍለውታልና፡፡

“ቶማስ የእመቤታችን ትንሣኤዋንና ዕርገቷን አይቶ እኛ እንዴት ሳናይ እንቀራለን?” (ቅዱሳን ሐዋርያት)

ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ የእመቤታችንን ዕርገት ባየ በዓመቱ ቅዱሳን ሐዋርያት “ቶማስ የእመቤታችን ትንሣኤዋንና ዕርገቷን አይቶ እኛ እንዴት ሳናይ እንቀራለን?” ብለው ከየሀገረ ስብከታቸው ተሰባስበው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዋን ይሰጣቸው (ዕርገቷን ያሳያቸው) ዘንድ ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ይዘው ጌታችንን ጠየቁት፡፡ እርሱም ልመናቸውን ተቀብሎ ነሐሴ ፲፮ ቀን እመቤታችንን መንበር፤ ጴጥሮስን ተራዳኢ ካህን፤ እስጢፋኖስን ሠራዒ ዲያቆን አድርጎ ቀድሶ እመቤታችንንም ሐዋርያትንም አቍርቧቸዋል፡፡ እነርሱም እመቤታችንን በዓይናቸው ከማየት ባሻገር አብረው ሥጋውን ደሙን ተቀብለዋል፡፡

ከነሐሴ ፩ እስከ ፲፭ ቀን ያለው ሁለት ሱባዔ ከሰባቱ አጽዋማት አንዱ ይሁን፡፡ (ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን)

የእመቤታችንን የትንሣኤና የዕርገት ትምህርት መሠረት በማድረግ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ከነሐሴ ፩ እስከ ፲፭ ቀን ያለው ሁለት ሱባዔ ከሰባቱ አጽዋማት አንዱ ኾኖ በምእመናን ዘንድ መጾም እንደሚገባው ሥርዓት ሠርተውልናል (ፍት.ነገ.አን.፲፭)፡፡ ይህ ጾምም ‹‹ጾመ ማርያም (የማርያም ጾም)›› ወይም ‹‹ጾመ ፍልሰታ ለማርያም (የማርያም የፍልሰቷ ጾም)›› እየተባለ ይጠራል፡፡ በጾሙም መጨረሻ የቅድስት ድንግል ማርያም ትንሣኤ ይከበራል፡፡ በእመቤታችን የትንሣኤ በዓል ላይ ተንሥአት እሙታን ማርያም ድንግል! ከመ ትንሣኤ ወልዳ ዘልዑል” ማለትም “ድንግል ማርያም ከሙታን ተለይታ ተነሣች! ይህውም ልዑል አምላክ ልጇ እንደተነሳው ትንሳኤ ነው!” የሚለውን የምስራች ቃል ምእመናን ይለዋወጣሉ። ይህ የደስታ መንፈስና ስርአት እንደልጇ ዘመነ ትንሳኤ እስከ ነሓሤ 21 ቀን ድረስ ይቀጥላል። የመልክአ ማርያም ደራሲም ‹‹ሰላም ለፍልሰተ ሥጋኪ ደባትረ ብርሃን ኀበ ተተክሉ፤ ለገነተ ጽባሕ በማዕከሉ (እመቤቴ ማርያም ሆይ በምስራቃዊ ተክለ ገነት መካከል የብርሃን ድንኳኖች ወደተተከሉበት ለዐረገ ሥጋሽ ሰላምታ ይገባል)›› ያለውም ይህንን ያመለክታል፡፡

በጾመ ፍልሰታ  የእመቤታችን ከፅንሰቷ ጀምሮ እስከ ዕርገቷ ድረስ ያለው ታሪኳ ይነበባል (ሰዓሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት)፡፡

በጾመ ፍልሰታ ወቅት በቤተክርስቲያናችን በየቀኑ በማኅሌቱ፣ በሰዓታቱና በቅዳሴው በሚደርሰው ቃለ እግዚአብሔር ነገረ ማርያም ማለትም የእመቤታችን ከመፀነሷ ጀምሮ እስከ ዕርገቷ ድረስ ያለው ታሪኳ፣ ለአምላክ ማደሪያነት መመረጧ፣ ንጽሕናዋ፣ ቅድስናዋ፣ ክብሯ፣ ርኅርራኄዋ፣ ደግነቷ፣ አማላጅነቷ፣ ሰውን ወዳድነቷ በስፋት ይነገራል፡፡ እመቤታችንን ከሚያወድሱ ድርሳናት መካከልም በተለይ ምሥጢረ ሥላሴን፣ ምሥጢረ ሥጋዌንና ነገረ ድኅነትን ከነገረ ማርያም ጋር በማዛመድ የሚያትተው ቅዳሴ ማርያም፤ እንደዚሁም ነገረ ድኅነትን ከምሥጢረ ሥጋዌ (ከነገረ ክርስቶስ) እና ከነገረ ማርያም ጋር በማመሣጠር የሚያትተው ውዳሴ ማርያምም በስፋት ይጸለያል፤ ይቀደሳል፤ ይተረጐማል፡፡ በሰንበታት የሚዘመሩ መዝሙራት፤ በየዕለቱ በቅዳሴ ጊዜ የሚነበቡ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎችም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም በእግዚአብሔር ለተዋሕዶ መመረጧን፣ ዘለዓለማዊ ድንግልናዋን፣ ክብሯን፣ ቅድስናዋን፣ ንጽሕናዋን የሚያወሱ ናቸው፡፡ የእመቤታችን ንጽህና የነገረ ድህነት፣ የጌታችን ቤዛነት መነሻ፣ መሰረት ነውና፡፡

በጾመ ፍልሰታ ገዳማውያን ብቻ ሳይኾኑ ዓለማውያንም ሱባዔ ይገባሉ፡፡

በጾመ ፍልሰታ ገዳማውያን ብቻ ሳይኾኑ ዓለማውያንም በእግዚአብሔር ቸርነት፣ በእመቤታችን አማላጅነት የሰይጣንን ፈተና ድል ለማድረግ እንዲቻላቸው ከቤተሰቦቻቸው ተለይተው በየገዳማቱና በየአብያተ ክርስቲያናቱ በዓት አዘጋጅተው፣ ሱባዔ ገብተው፣ ፈቃደ ሥጋቸውን ለፈቃደ ነፍሳቸው አስገዝተው ይጾማሉ፤ ይጸልያሉ፡፡ እንደዚሁም ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን ይቀበላሉ፡፡ ይህ ጾም ለእመቤታችን ያለንን ፍቅርም የምንገልጽበት ወቅት ነው፡፡ በተለይ ኦርቶዶክሳውያን ሕፃናት በአብዛኛው ትምህርተ ወንጌል የሚማሩት፤ ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን የሚቀበሉት በዚህ በጾመ ፍልሰታ ነው፡፡ ጌታችን በስሙ ሁለትም ሦስትም ኾነን ለጸሎትና ለመልካም ሥራ ብንሰባሰብ እርሱ በመካከላችን እንደሚገኝ የገባልንን ቃል ኪዳን መሠረት በማድረግ (ማቴ. ፲፰፥፳)፣ ሁላችንም በጾመ ፍልሰታ ሳምንታት በጌታችን፣ በእመቤታችንና በቅዱሳን ሐዋርያት ስም በቤተ ክርስቲያን ተሰባስበን ቅዱሳት መጻሕፍትን ከመማር ባሻገር ብንጾም፣ ብንጸልይ፣ ብናስቀድስ፤ እንደዚሁም ሥጋውን ደሙን ብንቀበል በበረከት ላይ በረከትን፤ በጸጋ ላይ ጸጋን እናገኛለን፡፡ በኋላም ሰማያዊውን የእግዚአብሔርን መንግሥት ለመውረስ እንችላለን፡፡

ከላይ እንደተጠቀሰው በቤተክርስቲያናችን በፆመ ፍልሰታ በተለየ መልኩ ከሚነበቡ፣ ከሚተረጎሙ ቅዱሳት መጻሕፍት አንዱ ውዳሴ ማርያም ነው፡፡ ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ ከደግነቱ የተነሳ እመቤታችን ተገልጣለት ውዳሴ ማርያምን ደርሶ አመስግኗታል፡፡ ምስጋናውም በሰባቱ ዕለታት የተከፈለ ፷፬ ምዕራፎች ያሉት ነው፡፡ ፷፬ መሆኑም እመቤታችን በዚህ ምድር በሥጋ የኖረችበትን ዘመን ያጠይቃል፡፡ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ቅዱስ ያሬድ ደግሞ በእያንዳንዱ ምዕራፍ መጨረሻ “ሰዐሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት” (ቅድስት ሆይ ለምኝልን) የሚለውን ጨምሮበታል፡፡ ሰዐሊ ለነ ቅድስት ተብሎ በዐይኑ ‘ዐ’ ሲጻፍ አዕምሮውን ለብዎውን (ማስተዋሉን) ሳይብን አሳድሪብን ማለት ነው፡፡ ሰአሊ ለነ ቅድስት ተብሎ በአልፋው ‘አ’ ሲጻፍ ለምኝልን ማለት ነው፡፡ ስለሆነም ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ከታወቁ የሕግ ምንጮች ከቅዱሳን አባቶቻችን በተማረችው መሰረት “ሰዐሊ ለነ ቅድስት/ሰአሊ ለነ ቅድስት” እያለች እመቤታችን ከተወደደ ልጇ ትለምንልን ዘንድ በጸሎትና በምልጃ ታሳስባለች፡፡

እኛም የእመቤታችንን ዕረፍትና ትንሣኤ በማሰብ ከልጇ ከወዳጇ የሚገኘውን ጸጋና በረከት ተስፋ በማድረግ የአባቶቻችንንና የእናቶቻችንን ፈለግ ተከትለን በየዓመቱ ጾመ ፍልሰታን እንጾማለን፤ የምንችል ደግሞ ንስሐ ገብተን አስቀድሰን ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን እንቀበላለን፡፡ ነገር ግን በሕግ የተከለከለ እስኪመስል ድረስ በዚህ ወቅትም ኾነ በሌላ ጊዜ ሥጋውን ደሙን የሚቀበሉ ወጣቶች ጥቂቶች ናቸው፡፡ ስለዚህም አረጋውያንና ሕፃናት ብቻ ሳይኾኑ ወጣቶችም ጭምር የመቍረብና የመዳን ክርስቲያናዊ ተስፋ እንዳለን በመረዳት ራሳችንን ገዝተን፣ ንስሐ ገብተን፣ ቅዱስ ሥጋውንና ክቡር ደሙን በመቀበል መንግሥቱን ለመውረስ መዘጋጀት ይኖርብናል፡፡ አምላካችን በማይታበል ቃሉ ‹‹ሥጋዬን የሚበላ፤ ደሜንም የሚጠጣ የዘለዓለም ሕይወት አለው›› በማለት ተናግሯልና (ዮሐ. ፮፥፶፬)፡፡የእግዚአብሔር ቸርነት፣ የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያም አማላጅነት፣ የቅዱሳን ሐዋርያት ጸጋና በረከት አይለየን፡፡ ጽንዕት በድንግልና፣ ሥርጉት በቅድስና እመቤታችን ጸጋውን ክብሩን እንዳይነሳን ለምኝልን፣ አዕምሮውን ለብዎውን ሳይብን አሳድሪብን፡፡

ምንጭ፡- ነገረ ማርያም፣ ውዳሴ ማርያም ትርጓሜ፣ ቅዳሴ ማርያም ትርጓሜ፣ መልክአ ማርያም፣ የማኅበረ ቅዱሳን ድረ ገፅ

 

 

አሐቲ ቤተክርስቲያን፡ በቃልና በተግባር

debre eliasአርዮስን ለማውገዝ በጉባዔ ኒቅያ የተሰበሰቡ ቅዱሳን አባቶች (ሠለስቱ ምዕት) ‹‹ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተክርስቲያን እንተ ላዕለ ኩሉ ጉባዔ ዘሐዋርያት/ከሁሉ በላይ በምትሆን የሐዋርያት ጉባዔ በአንዲት ቅድስት ቤተክርስቲያን እናምናለን›› በማለት ቤተክርስቲያን አንዲት (አሐቲ) መሆንዋን ደንግገዋል፡፡ ለቤተክርስቲያናችንም ይህ የቤተክርስቲያን አንድነትን የሚያስረግጠውን ድንጋጌ የሃይማኖት ጸሎት (ጸሎተ ሃይማኖት) ዋና መመሪያዋ ነው፡፡ ቅድስት ቤተክርስተያን በቅዳሴዋም ‹‹ጸልዩ በእንተ ሰላመ ቤተክርስቲያን አሐቲ ቅድስት ጉባዔ እንተ ሐዋርያት ርትዕት በኀበ እግዚአብሔር/በእግዚአብሔር ፊት የጸናች ስለምትሆን የሐዋርያት ጉባዔ አንዲት ቅድስት ቤተክርስቲያን ጸልዩ›› እያለች ታውጃለች፡፡ በእነዚህና መሰል ጸሎቶች የቤተክርስቲያንን አንድ (አሐቲ) መሆን ስትመሰክር ትኖራለች፡፡ በዚህ የአስተምህሮ ጦማር ቤተክርስቲያን አንዲት ናት ሲባል የአንድነቷ መሠረትና መገለጫዎች ምን እንደሆኑ በአጭሩ እናቀርባለን፡፡

ቤተክርስቲያን መሪዋ አንድ መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡

የቤተክርስቲያን መሪዋ አንድ ነው፡፡ እርሱም መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ የቤተክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስም ተጠሪነቱ ለአንዱ መንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ በአንዱ መንፈስ ቅዱስ የምትመራ አንዲት ቤተክርስተያን እንጂ ከአንድ በላይ ቤተክርስቲያን የለችም፡፡ ያችውም ከቅዱሳን ሐዋርያት የተማረችውን ትምህርተ ሃይማኖትና ሥርዓተ ቤተክርስቲያን ከሐሰት ትምህርትና ከመናፍቃን ቅሰጣ በመለየት በምድር ያለች የሰማያዊት ኢየሩሳሌም አምሳል የሆነች የክርስቶስ ቤተክርስቲያን፣ በቀጥተኛነቷና ክህደት ባለመቀላቀሏ ኦርቶዶክሳዊት የምትባል፣ በጌታችን ፍጹም አምላክነትና ፍጹም ሰውነት ተዋህዶ በማመኗ ደግሞ ተዋህዶ የምትባል ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት፡፡ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የመሠረተልን አንዲት ቤተክርስቲያንን ነው፡፡ ሁለት ወይም ከዚያ በላይ ቤተክርስቲያን አልመሠረተም፡፡ እንድንመሠረትም አላስተማረንም፡፡ ከዘመናት በኋላ ቤተክርስቲያን ተከፋፍላ እውነት ያልተዋጠላቸው ወገኖች ራሳቸውን እየለዪ የራሳቸውን ‘ቤተክርስቲያን’ በየዘመናቱ ቢመሠርቱም እውነተኛዋ ቤተክርስቲያን ግን አንዲት ናት፡፡ ስትመሠረትም፣ ከተመሠረተችም በኋላ፣ ዛሬም፣ እስከዓለም ፍጻሜም አንዲት ሆና ትኖራለች፡፡ በየዘመናቱ የሚነሱ ደገኛ አገልጋዮችም በመንፈስ ቅዱስ የተገለጠላቸውን እውነት እየመሰከሩ በዚች አሐቲ ቤተክርስቲያንም በመንፈስ ቅዱስ የሚከናወኑትን ምስጢራት ተካፍይ በመሆን በክርስትናቸው ጸንተው ለክብር ይበቃሉ፡፡

የቤተክርስቲያን  ራሷ እና መሠረቷ አንዱ ክርስቶስ ነው፡፡

ክርስቶስ የቤተክርስቲያን ራስ ነው፡፡ እርሱ የቤተክርስቲያን መሠረትም ነው (ማቴ 16፡16)፡፡ በክቡር ደሙ የዋጃትም እርሱ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን እግዚአብሔር ወልድ ሰው በመሆኑ ከሰው ባህርይ ጋር በተዋሕዶ አንድ ሆኖ የመሠረታት ናት፡፡ ክርስቶስ ትናንት ዛሬና ነገ እስከ ዘለዓለም ድረሰ ያው ነውና የመሠረታት ቤተክርስቲያንም አንዲት ሆና ትኖራለች፡፡ ”እኔ የወይን ግንድ ነኝ፣ እናንተም ቅርጫፎች ናችሁ’ እንዳለው ሁላችን በአንዱ ግንድ በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ የተመሠረትን ቅርጫፎች ነን፡፡ ቤተክርስቲያንም በዚህ አንድ ግንድ ላይ የተመሠረቱ ክርስቲያኖች ኅብረት ስለሆነች አንዲት ናት፡፡ በአንድ ግንድ ላይ የተመሠረትን ልንለያይና ልንከፋፈል አይገባም፡፡ ‹‹ከተመሠረተው በቀር ማንም ሌላ መሠረት ሊመሠርት አይችልምና፥ እርሱም ኢየሱስ ክርስቶስ ነው (1ኛ ቆሮ 3 : 11)›› እንደተባለው አሐቲ ቤተክርስቲያን በዚህ መሠረት ላይ የተመሠረተች ስለሆነች ሌላ አዲስ መሠረት ወይም እንደ አዲስ መመሥረት አያስፈልጋትም፡፡ አንዳንዶች ባለማወቅ አንድ አጥቢያ ቤተክርስቲያን ሲተክሉ ራሳቸውን ‹‹መሥራች›› ብለው ይጠራሉ፡፡ ይህ አባባል ከምድራዊ ሕግ አሰራር የተቀዳ፣ በአብዛኛውም ቤተክርስቲያንን ለግል ጥቅምና ዝና መጠቀሚያነት የሚያስቡ የብኩን ትውልድ አካላት የሚጠቀሙበት ነው፡፡ የአሐቲ ቤተክርስቲያን መሥራች ራሱ ክርስቶስ ስለሆነ ይህ አባባል ለስሕተት ይዳርጋል፡፡

የቤተክርስቲያን ዓላማዋ አንድ ነው፡፡

የአሐቲ ቤተክርስቲያን ዓላማዋ አንድ ብቻ ነው፡፡ እርሱም ለሰው ልጅ ሁሉ ቅዱስ ወንጌልን በማዳረስ ሰው ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን አምኖ፣ በስሙም ተጠምቆ፣ ምግባር ትሩፋትን ሠርቶ የእግዚአብሔርን መንግስት እንዲወርስ ማድረግ ነው፡፡ ከዚህ የተለየ ዓላማ ያላት ቤተክርስቲያን የለችም፡፡ ከዚህ የተለየ ምድራዊ ዓላማ ይዘው በቤተክርስቲያን ስም የሚጠሩ ስብስቦች ሐሰተኛ እንጂ እውተኛ፣ ምድራዊ እንጂ ሰማያዊ ቤተክርስቲያን ሊባሉ አይችሉም፡፡ እውነተኛይቱ ቤተክርስቲያን መንፈሳዊ ተቋም ስለሆነች ዓላማዋም ሰማያዊ እንጂ ምድራዊ አይደለም፡፡ ምንም እንኳን አንዳንድ ምድራዊ ዓላማ ያላቸው ‘አገልጋዮች’ በቤተክርስቲያን ቢኖሩም የቤተክርስቲያንን ዓላማ ግን ምድራዊ አያደርጉትም፡፡  በምድር ያለችው ቤተክርስቲያን ምሳሌ የሆነቻት ሰማያዊት ኢየሩሳሌምም አንዲት ናት፡፡ በምድር ባለችው አንዲት ቤተክርስቲያን የጸኑት ክርስቲያኖች እንደሚሰበሰቡ ሁሉ ነጻ በምታወጣ በኢየሩሳሌም ሰማያዊትም የጸደቁት፣ በጌታ ቀኝ የሚቆሙት ይሰበሰባሉ፡፡

ቤተክስቲያን የአንድነት ጉባዔ ናት፡፡

ቤተክርስቲያን በምድር ያሉ ክርስቲያኖች፣ በሰማይ በአፀደ ነፍስ ያሉ ቅዱሳን፣ እንዲሁም ቅዱሳን መላእክት በአንድነት ለምስጋና የሚተጉባት የሰማይ ደጅ ናት (ዘፍጥረት 28፡17)፡፡ እነዚህ ሁሉ ቅዱሳን ከእግዚአብሔር ጋር ያላቸው አንድነት (ውህደት) ነው ቤተክርስቲያን የሚባለው፡፡ በዚህም መሠረት ቤተክርስቲያን ሁሉም ሰውና መላእክት በአንድነት የሚያመሰግኑባት እንጂ ሰው በየወገኑ እየተከፋፈለ የሚወነጃጀልባት አውድ አይደለችም፡፡ አንድነትን በአደባባይ ለይምሰል እየሰበኩ በተግባር ግን ልዩነትን የሚያስፋፉ ወገኖችም በንስሐ እስካልተመለሱ ድረስ ከቤተክርስቲያን ወገን አይደሉም፡፡ ራሳቸውን ቤተክርስቲያን (የክርስቶስ ቤተመቅደስ) ሳያደርጉ በሕንጻ ቤተክርስቲያን አካባቢ ስለተመላለሱ ብቻ የቤተክርስቲያን አካል አይሆኑም፡፡ እውተነኞቹ ክርስቲያኖች በቤተክርስቲያን ያላቸው አንድነት በፍቅር የተገነባ የመንፈስ አንድነት ስለሆነ አንዱ ለሌላው ስለመልካም ነገር የሚጸልይበት አንድነት ነው፡፡ እዚህ ላይ ማስተዋል የሚያስፈልገን ቤተክርስቲያን የአንድነት ጉባዔ ናት ሲባል የአምልኮ፣ የፍቅር፣ የሰላም፣ የመተሳሰብ፣ የመተባበር፣ የመደጋገፍ ጉባዔ ናት ማለት ነው፡፡

የቤተክርስቲያን አስተምህሮ አንድ ነው፡፡

ቤተክርስቲያን በየትኛውም የዓለም ክፍል ብትኖር፣ በየትኛውም ዘመን ብታስተምር፣ በየትኛውም ቋንቋ ብትሰብክ መሰረታዊ አስተምህሮዋ አንድ ነው፡፡ ይህም የእግዚአብሔር ልጅ ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደመጣ፣ ስለሰው ልጅም መከራን ተቀብሎ ሞትን ድል አድርጎ እኛን ከሲኦል ወደገነት እንደመለሰን የሚመሰክርና ሰውም ይህንን አምኖና ተጠምቆ መልካም ምግባርን ሠርቶ እንዲድን የሚያስተምር አስተምህሮ ነው፡፡ ቅዱስ ጳውሎስ ‘እኛ ከሰበክንላችሁ ወንጌል ውጭ የሚሰብክላችሁ የሰማይ መልአክም ቢሆን የተወገዘ ይሁን’ ያለው የቤተክርስቲያን አስተምህሮ አንድ መሆኑን ለማሳየት ነው፡፡ እርሱም ክርስቶስ በሥጋ እንደመጣ ማስተማር፣ እንዲሁም እርሱ ባስተማረው፣ ሐዋርያት በሰበኩት፣ ሐዋርያነ አበውና ደጋግ ሊቃውንት በመንፈስ ቅዱስ ምሪት አጽንተው በጠበቁት ኦርቶዶክሳዊ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርተ ሃይማኖትና ክርስቲያናዊ ሕይወት ያለመወላወል መጽናት ነው፡፡ ሁሉም ሐዋርያት ያስተማሩት ይህንኑ አንዱን የቤተክርስቲያን አስተምህሮ ነው፡፡ በዘመናችን ያሉት ስድስቱ ኦሪየንታል አብያተ ክርስቲያናትም (ማለትም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ፣ የግብፅ ኦርቶዶክስ፣ የሶርያ ኦርቶዶክስ፣ የአርመን ኦርቶዶክስ፣ የሕንድ ኦርቶዶክስና የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያናት) አንድ ናቸው ስንል በአስተምህሮ (በዶግማ) ነው፡፡ በተለያየ ሀገር ሆነው የየራሳቸው ቅዱስ ሲኖዶስ ቢኖራቸውም በአስተምህሮ አንድ ስለሆኑ የአንዲት ቤተክርስቲያን አካል ናቸው እንጂ የተለያዩ አይደሉም፡፡ በአንጻሩ ደግሞ በአንዲት ቤተክርስቲያን ውስጥ ሆነው አስተምህሮዋን የማይቀበሉና የየራሳቸውን ፍልስፍና የሚያስተምሩ የውስጥ መናፍቃን የአንዲት ቤተክርስቲያን አካል አይደሉም፡፡

ቤተክርስቲያን የአንድ እግዚአብሔር ቤት ናት፡፡

በአንዲት ቤተክርስቲያን ያሉት ክርስቲያኖች የሚያምኑትና የሚያመልኩት፣ ቤተክርስቲያንም የምትሰብከው በዘመናት የማይቀየር የማይጨመርበት በፍጹም አንድነት በልዩ ሦስትነት የሚመሰገን አንድ አምላክ ነው፡፡ እርሱም አንድ እግዚአብሔር ነው፡፡ ቤተክርስቲያንም የእግዚአብሔር ቤት ናት፡፡ ጌታችን ‹‹ቤቴ የጸሎት ቤት ትባላለች (ማቴ 21፡13)›› ያለውም ለዚህ ነው፡፡ አንዲት ቤተክርስቲያን የአንዱ የእግዚአብሔር ቤት ናትና ‘የእግዚአብሔር ቤተክርስቲያን’ ትባላለች (ሐዋ 20፡23)፡፡ አንዱን እግዚአብሔርን የምታመልክ ቤተክርስቲያን የሰው ዘር ሁሉ እርሱን ስም ቀድሶ ክብሩን እንዲወርስ ታስተምራለች፡፡ ‹‹ከእኔ በቀር ሌሎች አማልክት አይሁኑልህ (ዘጸ 20፡3)›› ብሎ ለሙሴ ትዕዛዝን የሰጠውም በቤተክርስቲያን የሚመለከው እርሱ ብቻ መሆኑን ያረጋግጣል፡፡ ቤተክርስቲያን የእግዚአብሔር ቤት ናት ማለት የሰው ፈቃድ (ፍላጎት) ሳይሆን ፈቃደ እግዚአብሔር የሚፈጸምባት ናት ማለት ነው፡፡ የሰው ዝና ወይም ሥራ ሳይሆን የእግዚአብሔር ቸርነቱ፣ መግቦቱና ከሀሊነቱ የሚነገርባት ናት ማለት ነው፡፡ በቤተክርስቲያን የሚሰበሰበው ሰው እግዚአብሔርን ብሎ የመጣ የእግዚአብሔር ሕዝብ ነው ማለት ነው፡፡ በቤተክርስቲያን የሚፈጸመው አገልግሎትም ለእግዚአብሔር የሚቀርብ መስዋዕት እንጂ ምድርዊ ትርፍን ለማግኘት የሚደረግ አይደለም ማለት ነው፡፡ አሐቲ ቤተክርስቲያን የአንዱ የእግዚአብሔር ቤት ናት ስንል ይህንን ሁሉ ያጠቃልላል፡፡

ቤተክርስቲያን ክርስቲያኖች ከአንድ ምስጢር የሚካፈሉባት ናት፡፡

ቤተክርስቲያን ያመንን ሁሉ ከኢየሱስ ክርስቶስ ከጎኑ በፈሰሰው ውኃ (ማየ ገቦ) አንዲት ጥምቀትን ተጠምቀን የስላሴ ልጅነትን የምናገኝባት፣ የአንዱን ክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም በአንድነት ተካፍለን፣ ተቀብለን የዘላለም ሕይወትን የምንወርስባት ቤት ናት፡፡ በቤተክርስቲያን ሁላችንም የተጠመቅነው ጥምቀት ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ የሁላችንም ጥምቀት የስላሴን ልጅነት የምታሰጥ ጥምቀት ናት፡፡ ይህም በጥምቀታችን አንድ መሆናችንን ያሳያል፡፡ በአሐቲ ቤተክርስቲያን የሚፈተተው የአንዱ የኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ነው፡፡ ሁላችንም የምንቀበለው ይህንን የአንዱን የክርስቶስን ቅዱስ ሥጋና ክቡር ደም ነው፡፡ በዚህም ሁላችንም የዘላለም ሕይወትን እንወርሳለን፡፡ ይህም በቤተክርስቲያን ያለንን የመንፈስ አንድነት ያሳያል፡፡ እነዚህ ምሥጢራት በየትም ቦታ፣ በማንኛውም ጊዜ፣ ለማንኛውም ሰው፣ በማንኛውም ካህን ቢፈጸሙ ዋጋቸው አንድ መሆኑ የቤተክርስቲያንን አንድነት ያመለክታል፡፡ በአንዲት ቤተክርስቲያን (በአባታችን በእግዚአብሔር ቤት) ከአንድ ምስጢር የተካፈልንና የምንካፈል የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች ከማንም በላይ አንድ መሆን ይጠበቅብናል፡፡ እንደ ጠዋት ጤዛ ረግፎ ለሚጠፋው የሥጋ ፍላጎታችን ብቻ ስንል ከአንድ አባትና እናት የተወለዱት ወንድሞቻችንና እህቶቻችን ከአባታቸው ቤት ከእናት ቤተክርስቲያን እንዲርቁ ምክንያት ብንሆን ግን በፍርድ ቀን ዋጋችን ይጠብቀናል፡፡

አንዲት (አሐቲ) ቤተክርስቲያን ማለት ‘በአንድ ሲኖዶስ እንመራለን’ ማለት ብቻ አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያን አንድነት በአስተዳዳር መነጽር ብቻ መታየት የለበትም፡፡ በአስተዳደር አንድነት ከሆነ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ዓለም አቀፍ የአስተዳዳር አንድነት ያለው ነው፡፡ በሁሉም ዓለም ያሉት ካቶሊካዊያን በአንድ ፖፕ ይመራሉና፡፡ የቤተክርስቲያን አንድነት ግን ከአስተዳደር አንድነት በላይ ነው፡፡  በአንድ ሲኖዶስ ስር ሆነው በቋንቋ፣ በዘር፣ በፖለቲካ አመለካከት፣ በመንደርተኝነትና በምድራዊ ጥቅም የተሳሰሩ ወገኖች የየራሳቸው ‘ቤተክርስቲያን’ ይዘውና ደሴት ሠርተው የሚኖሩበት ሁኔታ የአሐቲ ቤተክርስቲያንን ጽንሰ ሐሳብ ምሉዕ አያደርገውም፡፡ አንዱ የሌላውን መልካም ካልተመኘ፣ ሁሉ ስለሰው ሁሉ ድኅነት ካልሠራ፣ አንዱ ስለሌላው ካልጸለየ፤ በአንጻሩ መደጋገፍ ሳይሆን መነቃቀፍና መፎካከር ከነገሠ አሐቲ ቤተክርስቲያን ነን የሚለውን የቃል ብቻ ያደርገዋል፡፡ ይህ በሽታ በተለይም በዝርወት ምድር በሚገኙ ቤተክርስቲያንን በዋናነት የባህልና የማኅበረሰባዊ ትስስር ማጠንከሪያ፣ የእውቅና ፈላጊ አጭበርባሪዎች ዋሻ ባደረጉ ቦታዎች ይስተዋላል፡፡

አሐቲ (አንዲት) ቤተክርስቲያን ስንል ሕይወታችን የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች መሆናችንን፣ እንዲሁም በአንድ አምላክ የምናምን፣ አንዲት መንግስተ ሰማያትን ተስፋ የምናደርግ የክርስቶስ ቤተሰቦች (ክርስቲያኖች) መሆናችንን በእምነትና በተግባር የሚመሰክር ሊሆን ይገባል፡፡ በአጠቃላይ የቤተክርስቲያን አንድነት በእምነት (በአንድ አምላክ በማመን)፣ በፍቅር (የአንድ አባትና የአንድ እናት ልጆች መሆናችንና በአንድ በክርስቶስ ፍቅር መዋደዳችን) እንዲሁም በተስፋ (አንዲት መንግስተ ሰማያትን ተስፋ የምናደርግ መሆናችንን) የሚገለጥ ነው እንጂ በቃላት ‘አንድ ነን’ ወይም ‘አንድ ሆነናል’ በማለት ብቻ የምናረጋግጠው አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያን አምላክ እግዚአብሔር የሰይጣንን ተንኮል ያፍርስልን፣ አንድነታችንንም ያጽናልን፡፡ አሜን፡፡