በልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ‘የሰበካ ጉባዔ’ ኃላፊነት

kale awadi

ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት ከማስተማር አንጻር በማንኛውም ቦታ ያለችው ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ አጥቢያ ቤተክርስቲያን የማይተካ ድርሻ አላት። የአጥቢያ ቤተክርስቲያን ሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ (የሰንበት ትምህርት ቤት ክፍል) የልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት በበላይነት የመምራትና የማስተባበር ታላቅ ኃላፊነት አለበት። የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ተግባራዊ መሆንም ይሁን ውጤታማ መሆን በአጥቢያ ቤተክርስቲያን ሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ እንቅስቃሴና ቁርጠኝነት ላይ የተመሠረተ ነው። የአጥቢያ ቤተክርስቲያን ሰበካ ጉባዔ ከወላጆች፣ ከልጆች፣ ከመምህራንና ከሌሎች ተባባሪ አካላት ጋር በመሆን የልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት ዋነኛ የቤተክርስቲያን የአገልግሎት ዘርፍ አድርጎ ማቀድ፣ መተግበር፣ መከታተልና መመዘን ይኖርበታል።

የሰበካው መንፈሳዊ ጉባዔ አስተዳደር የሕፃናት እና ወጣቶች ክፍልን በሰበካው መንፈሳዊ አስተዳደር ሥር በማቋቋም ክፍሉ በአጥቢያው ቤተክርስቲያን ስብከተ ወንጌል እና ሰንበት ት/ቤት በመታገዝ ሥራውን እንዲያከናውን ያደርጋል። ልጆችንና ወጣቶችን መንፈሳዊ ትምህርት ማስተማር ቀጣይ የቤተክርስቲያን ተረካቢዎችን ማፍራት ከመሆኑ አንጻር ለዚህ አገልግሎት የማይተጋ ሰበካ ጉባዔ ካለ በቤተክርስቲያኒቱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ ላይ አደጋ እንደጋረጠ ተደርጎ መቆጠር አለበት። ይህንን አለማድረግ ታሪክም ይቅር የማይለው፣ በእግዚአብሔርም ዘንድ የሚያስጠይቅ ነውና። ይህንን ከባድ ኃላፊነት መሠረት በማድረግ በዚህች የልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት በሚመለከት የዚህ ዙር የመጨረሻ ክፍል በሆነችው የአስተምህሮ ጽሑፍ የአጥቢያ ቤተክርስቲያን ድርሻና ይህንንም ድርሻ በብቃት ለመወጣት ይረዳሉ ያልናቸውን ሃሳቦች እንዳስሳለን።

ሥርዓተ ትምህርት

የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ከወላጆችና ከመምህራን ጋር በመሆን ልጆች የሚማሩበትን ማዕከላዊ ወጥነቱን ጠብቆ የተዘጋጀ ሥርዓተ ትምህርትን (curriculum) ማተምና ማቅረብ ይኖርበታል። በማዕከል የተዘጋጀ ሥርዓተ ትምህርት በሌለበት ሁኔታ ሌሎች አጥቢያዎች የሚጠቀሙበትን ሥርዓተ ትምህርት አዳብሮ መጠቀም ይመከራል። ስለዚህ ሥርዓተ ትምህርትም በወላጆች፣ በመምህራንና በልጆች ዘንድ ማስተዋወቅና በቂ ግንዛቤን መፍጠር የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ድርሻ ነው። ቀድሞ የተዘጋጀ ሥርዓተ ትምህርትን ከመተግበር በፊት ከነባራዊው ሁኔታ ጋር ማጣጣም ያስፈልጋል። የሥርዓተ ትምህርቱንም ዝርዝር ሁኔታ በተመለከተ  ከወላጆችና ከመምህራን ጋር በየወቅቱ ምክክር ማድረግ የትምህርቱን ውጤታማነት ይጨምራል።

የትምህርት መርኃግብር

የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ልጆችን ለማስተማሪያ የሚሆነውን የጊዜ ሰሌዳ (Time-table) ከመምህራንና ከወላጆች ጋር በመነጋገር ማዘጋጀትና ለሁሉም ማሳወቅ አንዱ ድርሻው ነው። ለሁሉም ወላጆች/ልጆች አመቺ የሚሆን ጊዜ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። ሆኖም ለአብዛኛው የሚቻልበት ጊዜን ማግኘት ይቻላል። ብዙውን ጊዜ ሰንበታት (ቀዳሚትና እሑድ) ለማስተማሪያነት ሊመረጡ ይችላሉ። ሆኖም ግን ሁሉን ባሳተፈ መልኩ የተዘጋጀ መርሀ ግብር ተቀባይነት ይኖረዋል። ትምህርቱም በሰዓቱ እንዲጀመርና በሰዓቱ እንዲያልቅ ማድረግ ይኖርበታል። በዋዛ ፈዛዛ የሚባክን የትምህርት ጊዜም እንዳይኖር ማድረግ እንዲሁ። በቃለ ዓዋዲው ላይም “የሣምንቱን መርሀ ግብር በማውጣት ትምህርት እንዲሰጥ ያደርጋል” በማለት ኃላፊነቱን ያስረዳል።

የመማሪያ ቦታ

የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ለሕፃናትና ወጣቶች ትምህርት  የሚያስፈልጉትን የመማሪያ ክፍሎችንና (teaching rooms) ተያያዥ አገልግሎቶችን (በንጽሕና የተያዙ መጸዳጃ ክፍሎች፣ የመጠጥ ውኃ፣ በቂ ወንበርና ጠረጴዛ፣ የመጫወቻ ሥፍራ፣ ለመጀመሪያ እርዳታ የሚውል ቁሳቁስ (ልጆች በጨዋታ መካከል ሊወድቁ ይችላሉና) ወዘተ) ማዘጋጀት ይኖርበታል። ሕፃናት እና ወጣቶች በቤተክርስቲያን የሚማሩበት ቦታ ደህንነቱ (በሀገሩ ፖሊሲ መሠረት) የተጠበቀ መሆኑን ማረጋገጥም ይኖርበታል። ይህንንም ማረጋገጥ ልጆች ደረጃውን በጠበቀና ደህንነቱ በተረጋገጠበት የመማሪያ ቦታ እንዲማሩ ያደርጋል። በተለይ በዕድሜ ተለይተው ለሚማሩ ልጆች የአንዱ ድምፅ ሌላውን እንዳይረብሽ ማድረግ ያስፈልጋል። ነገር ግን ልጆች የሚማሩት በመደበኛው የትምህርት ጊዜ ብቻ ስላልሆነ አጠቃላይ የአጥቢያ ቤተክርስቲያኑ አገልግሎትና እንዲሁም ካህናትና ምዕመናን የሚያደርጓቸው ነገሮች ለልጆች ተስማሚ (child-friendly) እንዲሆኑ ማድረግ ያስፈልጋል። ከንትርክ፣ ከጭቅጭቅ፣ ከአድማ፣ ኃይለ ቃል ከመነጋገር፣ ከመገርመም እና ከመሳሰሉት የጸዳ የአምልኮ ሥፍራን በመፍጠር ልጆችን በተግባርም ማስተማር ይገባል።

መምህራንና አስተባባሪዎች

ትጋትና ተነሳሽነት ላላቸው መምህራንንና አስተባባሪዎች (teachers and coordinators) ተገቢውን ስልጠና በመስጠት ማዘጋጀትና መመደብ የሰበካ ጉባዔ ሌላው ድርሻ ነው። ሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ሕፃናትን እና ወጣቶችን የሚያስተምሩና በተያያዥ አገልግሎት አስተዋጽዖ የሚያደርጉ መምህራንና አስተባባሪዎችን የሕፃናት እና ወጣቶች ክፍል ኃላፊው ሲያቀርብለት ከመንፈሳዊ ሕይወታቸው፣ ከሥነ ምግባር እና ከዝንባሌ አንጻር ገምግሞ ያጸድቃል። በተጨማሪም ለሕፃናት እና ወጣቶች መምህራን እና አስተባባሪዎች በሀገሩ ሕግ መሠረት ከልጆች ጋር ለመሥራት የሚያስችላቸውን ቅድመ ሁኔታ እንዲያሟሉና አስፈላጊ ማረጋገጫዎችንም እንዲያገኙ ያደርጋል። በአጠቃላይ የሚመደቡት መምህራን በእምነትና በምግባር ለልጆቹ መልካም ምሳሌ የሚሆኑ፣ ለማስተማር ብቁ የሆኑና ወላጆችም እምነት የሚጥሉባቸው መሆናቸውን ማረጋገጥ የሰበካ ጉባዔ ኃላፊነት ነው። ተምረው የማስተማር ብቃት ያላቸውን በመምረጥ በቂ ሥልጠና ወስደው እንዲያስተምሩ ማድረግም በቃለ ዓዋዲው የተቀመጠ ተግባር ነው። ከዚህ ባሻገር ልጆች የማይገባ ጸባይ ላለባቸው ግለሰቦች እንዳይጋለጡና አካላዊ ወይም ስነ-ልቦናዊ ጥቃት እንዳይደርስባቸው መከላከል የሰበካ ጉባዔው ኃላፊነት ነው። ልጆችን ስጋት ላይ የሚጥል አዝማሚያም ከታየ በፍጥነት እርምጃ መውሰድ እንዲሁ የሰበካ ጉባዔ ድርሻ ነው።

የማስተማሪያ ቁሳቁሶች

የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ለልጆችና ወጣቶች ትምህርት ግብዓትነት የሚውሉ የማስተማሪያ ቁሳቁሶችን (educational materials) (መጻሕፍት፣ ሰሌዳ፣ የጽሕፈት መሣሪያዎች፣ ወዘተ) በበቂ ሁኔታና በሚፈለጉበት ጊዜ መቅረባቸውን ማረጋገጥ ይኖርበታል። ከዚህ በተጨማሪም መንፈሳዊ መጻሕፍት የሚገኙበት አነስተኛ ቤተ መጻሕፍት (mini-library) ማዘጋጀት ያስፈልጋል። ይህም በቃለ ዓዋዲው “ወጣቶች መንፈሳዊ ዕውቀታቸው እንዲዳብር ልዩ ልዩ የመማሪያ መሣሪያዎች የሚገኙበት ቤተ መጻሕፍት ያቋቁማል” በማለት ተገልጿል። በቂ የማስተማሪያ ቁሳቁስ በሌለበት ሁኔታ ማስተማር ለመምህራን አስቸጋሪ ነው። በተጨማሪም የሚቀርቡት የትምህርት መርጃ መሳሪያዎች ለሕፃናት እና ወጣቶች አግባብነታቸውን ማየትና ማረጋገጥም የሰበካ ጉባዔ ድርሻ ነው። እነዚህን የማስተማሪያ ቁሳቁሶች በማሟላት መምህራኑ ማስተማሩ ላይ ብቻ እንዲያተኩሩ ማድረግ ያስፈልጋል።

ክትትልና ምዘና

የሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ ከወላጆችና ከመምህራን ጋር በመሆን የትምህርቱን አጠቃላይ ሂደት በንቃት መከታተል (monitoring)፣ በየጊዜው መገምገምና (evaluation) ማስተካከያ ሲያስፈልግ በፍጥነት እንዲከናወን የማድረግ ኃላፊነት አለበት። በቃለ ዓዋዲውም “ሕፃናትን እና ወጣቶችን በቅርብ እየተከታተለ ያተምራል፣ ይመክራል፣ ይቆጣጠራል።” በማለት ያለው ኃላፊነት ተገልጿል።  በየጊዜውም ስለ ሕፃናት እና ወጣቶች በአጥቢያ ቤተክርስቲያኑ የሚሰራውን ሥራ ለምእመናን ማስተዋወቅና የምዕመናንም አስተያየት ተቀብሎ ማሻሻያዎችን ማድረግ የሰበካ ጉባዔ ድርሻ ነው። የተማሪዎች ምዘናም በአግብቡ መከናወኑንና መረጃውም ምስጢራዊነቱን በጠበቀ መልኩ መያዙን ማረጋገጥ ይገባዋል። የትምህርቱና የተማሪዎች መረጃ በአግባቡ ተደራጅቶ መያዙንም ማረጋገጥ የሰበካ ጉባዔ ድርሻ ነው።

ዕቅድና በጀት

የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት እንዲሁ በዘፈቀደ መከናወን የለበትም። ይህ አገልግሎት እንደተጨማሪ ሥራ ሳይሆን ዋና ሥራ ተደርጎ መወሰድም አለበት። በሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔው ዓመታዊ ዕቅድ (Annual Plan) ውስጥ ተካቶ በቂ ገንዘብና የሰው ኃይል ተመድቦለት መሠራት አለበት። በአጥቢያ ደረጃ የሚኖሩ የሥልጠና ወጪዎች፣ እንደአስፈላጊነቱ የመምህራን የውሎ አበሎች፣ ወዘተ ከሰበካ ጉባዔው የሥራ ማስኬጃ በጀት (Annual budget) በመመደብ መሸፈን ይኖርበታል። በአጥቢያው የሚገኙ ወላጆች ለዚህ ሥራ አስተዋጽኦ የሚያደርጉበትን መንገድ በማመቻቸት ወጪዎችን በከፊልም ሆነ በሙሉ እንዲሸፍኑ ሁኔታዎችን ማመቻቸትም የሰበካ ጉባዔው ድርሻ ነው። ነገር ግን ልጆችን ማስተማር (ሰው ለልጅ ሲባል ይሰጣል በሚል እሳቤ) አዲስ የመለመኛ ስልት እንዳይሆንና ሌላም “የሙስና” ትኩረት እንድይሆን በጥንቃቄ መደረግ ይኖርበታል።

በአጠቃላይ ሕፃናትንና ወጣቶችን መንፈሳዊ ትምህርት ከማስተማር አንጻር የአጥቢያ ቤተክርስቲያን ሰበካ መንፈሳዊ ጉባዔ መንፈሳዊ ትምህርቱ በሥርዓተ ትምህርት መመራቱን፣ የትምህርት ጊዜ ሰሌዳ መዘጋጀቱን፣ የመማሪያ ቦታ መዘጋጀቱን፣ ብቃት ያላቸው መምህራን መመደባቸውን፣ ለትምህርቱ አስፈላጊ የሆኑ ቁሳቁሶች መሟላታቸውን ማረጋገጥ ይጠበቅበታል። በተጨማሪም የትምህርቱ መርኃግብር በዕቅድ ውስጥ መካተቱንና በቂ በጀት መመደቡን እንዲሁም አስፈላጊው ክትትልና ምዘና መደረጉንና በየጊዜው በቂ መረጃ ለወላጆች በወቅቱ መድረሱን ማረጋገጥ ይኖርበታል። ይህንን በቃለ ዓዋዲው በግልጽ የተቀመጠ ኃላፊነት በትጋትና በቁርጠኝነት መወጣት ሲገባ አንዴ ወደ ወላጅ ኮሚቴ ሌላ ጊዜ ደግሞ ወደ ሰንበት ትምህርት ቤት (የራሱ ድርሻ ቢኖረውም) መግፋት አይገባም። መሥራትና ማሠራት ያልቻለ ኃላፊ ካለ ደግሞ በሕገ ቤተክርስቲያን መሠረት መቀየር ይገባል እንጂ ዘመኑን እስኪጨርስ ተብሎ ልጆች መማር ባለባቸው ዕድሜ ሳይማሩ መቅረት የለባቸውም። በተጨማሪም ልጆችንና ወጣቶችን ማስተማር “አዲስ የልመናና ገንዘብ ማሰባሰቢያ ስልት” እንዳይሆንና ሌላ የሙስና ምንጭ እንዳይሆን ወላጆች ለትምህርቱ መሳካት የሚያደርጉትን ድጋፍ በጥንቃቄ ቢያደርጉት መልካም ነው።

እኛም ስለልጆች መንፈሳዊ ትምህርት በተከታታይ ስድስት ክፍሎች ስናቀርብ የቆየነውን የአስተምህሮ ጦማር በዚሁ አበቃን፡፡  ልጆቻችን በመንፈሳዊ ትምህርት ታንጸው አድገው የቤተክርስቲያን ትጉህ አገልጋዮች እንዲሆኑና በመጨረሻም ለመንግስተ ሰማያት የበቁ እንዲሆኑ  አምላከ ቅዱሳን ይርዳን፡፡ †

ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የማስተማሪያ ስልቶችና ዘዴዎች

education methods2የነገዋን ቤተክርስቲያን ተረካቢዎች የሚሆኑ ልጆችን በቤተክርስቲያንና በቤተሰብ ደረጃ መንፈሳዊ ትምህርትን እያስተማሩ ማሳደግ የቤተክርስቲያን፣ የመምህራንና የወላጆች ኃላፊነት ነው። ይህንንም ኃላፊነት በብቃት ለመወጣት ልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን የሚማሩበትን ስልትና ዘዴ ማወቅና በሚገባ መተግበር ለነገ የማይባል ጉዳይ ነው። በሥርዓተ ትምህርትም ይሁን ኢ-መደበኛ በሆነ መንገድ ለልጆች የሚሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት ውጤታማ የሆኑ የማስተማሪያ ስልቶችን ሊጠቀም ይገባል። ከዚህም አንጻር ብዙዎች “ውጤታማ ሊያደርጉን የሚችሉ የማስተማሪያ ዘዴዎች የትኞቹ ናቸው?” ወይም “ልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን እንዴት ብናስተምራቸው ነው ውጤታማ የምንሆነው?” ሲሉ ይጠይቃሉ። እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት ለማስተማር የሚረዱ ስልቶችን እና ዘዴዎችን እንዳስሳለን።

የተማሪዎች፣ የትምህርቱና የጊዜው አከፋፈል

መንፈሳዊ ትምህርት ለማስተማር ልጆችን በዕድሜያቸው መክፈል ያስፈልጋል። ይህም ከ 5 ዓመት በታች፣ ከ 5-9 ዓመት፣ ከ 10-12 ዓመትና ከ 13-15 ዓመት በመክፈል ሊሆን ይችላል። ብዙ ተማሪዎችና በቂ መምህራን ካሉ ግን በዘመናዊው ትምህርት የክፍል ደረጃቸው (በዓመት) ተለይተው ቢማሩ ይመረጣልሊማሩ። የትምህርት ዘመኑን ደግሞ በክፍለ ወራት  (term) (እንደየሁኔታው በሢሦ ወይም በግማሽ ዓመትም ሊሆን ይችላል) ከፍሎ ማስተማር ይገባል። የትምህርቱንም ይዘት እንዲሁ በትምህርት ዓይነት (courses) ከፍሎ ትይይዝና ተከታታይነት ባለው መልኩ ማዋቀር ያስፈልጋል። በዚህ መሠረት የተዘጋጀ ሥርዓተ ትምህርት ካለ እርሱን ከነባራዊው ሁኔታ ጋር አጣጥሞ መጠቀም የተሻለ ነው። ነገር ግን እንዲህ አይነቱ ሥርዓተ ትምህርት ብዙዎችን ባሳተፈ መልኩ የተዘጋጀና በባለሙያዎች አስተያየት የዳበረ መሆን ይኖርበታል። በግለሰቦች የተዘጋጁ አንዳንድ ሥርዓተ ትምህርቶች ብዙ ውስንነት ስለሚኖርባቸው በዝግጅቱ ብዙ ባላሙያዎች የተሳተፋበትን ሥርዓተ ትምህርት መጠቀሙ ይመከራል።

የማስተማሪያ ዘዴዎች

ልጆችን የማስተማሪያ ዘዴዎች ብዙና የተለያዪ ሲሆኑ በልጆች ትኩረት ላይ በመመስረት በሰባት መደባት ይከፈላሉ። መምህራንና ወላጆች አስቀድመው የልጆችን ትኩረት የሚስበውን የማስተማሪያ ዘዴ ማወቅ ይገባቸዋል። መምህራኑ የልጆቹን ዝንባሌና ፍላጎት እያዩ እነዚህን ዘዴዎች በማቀያየርና በማሰባጠር ሊጠቀሙባቸው ይችላሉ። ሁሉንም ዘዴዎች ተንትኖ ማቅረብ ስለማይቻል ጎልተው የሚታዪትና ብዙ ጊዜ የምንጠቀምባቸው ዘዴዎች እንደሚከተለው በሰባቱ ምድቦች ቀርበዋል።

በማድመጥ ላይ ለሚያተኩሩ: Auditory

በዚህ ምድብ የሚገኙት የማስተማሪያ ዘዴዎች የልጆችን የመስማት/የማዳመጥ ክህሎት የሚጠቀሙ ናቸው። ለአብነት ከሚጠቀሱት ዘዴዎች መካካልም በመተረክ/በትረካ (Stories) መልክ የሚቀርቡ ትምህርቶች የአብዛኛቹን ልጆች ቀልብ ይስባሉ። ነገር ግን ለአዋቂዎች የሚቀርብ አይነት የስብከት ዘዴን የሚጠቀም ከሆነ ትረካውን ቢሆን ዋጋው አነስተኛ ነው። በተጨማሪም በትረካ ዘዴም ቢሆን ል ጊዜ አንድ መምህር ብቻ የሚያስተምር ከሆነ የብዙዎች ፍላጎት ይቀንሳል። መምህሩም ይሰለቻል።

ሌላው በዚህ ምድብ የሚጠቀሰው ዘዴ በመዝሙር/በዝማሬ (spiritual Songs) ማስተማር ነው። ልጆች በመዝሙር መልክ የሰሙትን በፍጥነት ይይዙታል። ነገር ግን ንባቡንና ዜማውን ብቻ ሳይሆን ትርጉምንና ምስጢሩንም አብሮ ማስጠናት ይገባል። በሌላ በኩል የልጆች መዝሙር ማጥናትና ማቅረብ ለትምህርትና ለምስጋና እንጂ ልጆችን በየጊዜው መድረክ ላይ እያዘመሩ “ልጆች እያስተማርን ነውና እዩልን!” ለሚመስል ከንቱ ተወዳጅነትን ፍለጋ መዋል የለበትም።

በማንብብና በመጻፍ ላይ ለሚያተኮሩ: Linguistic

ልጆች የተነገሩትን በመጻፍና የተጻፈውንም በማንበብ መንፈሳዊ ትምህርትን ሊማሩ ይችላሉ። መጻፍና ማንበብን (Writing/reading) ማስተማር ብቻውን ግን መንፈሳዊ ትምህርት አይደለም። ማንበብና መጻፍ በጽሑፍ ያለውን ለማወቅ፣ ዕውቀትንም በጽሑፍ ጽፎ ለማስተማር ጠቀሜታው ታላቅ ስለሆነ ልጆች በትምህርት ሰዓትና በቤት ሥራ መልኩ እየጻፉና እያነበቡ መንፈሳዊ ትምህርትን እንዲማሩ ማድረግ ይገባል። በተጨማሪም ልጆች በልጅነታቸው ቅዱሳን መጻሕፍትን (የጸሎት መጻሕፍትን ጨምሮ) እያነበቡ እንዲማሩ ማድረግ ይገባል። ማንበብና መጻፍ ብዙም ፍላጎት ለሌላቸው ልጆች ግን ሌሎች ዘዴዎችን መጠቀሙ ይመረጣል።

በመመልከት ላይ ለሚያተኮሩ: Visual

ማየትንና መመልከትን ከሚጠቀሙ ዘዴዎች መካከል ስዕል (Paintings/pictures) በቅድሚያ ይጠቀሳል። በጽሑፍ ከሠፈረ ብዙ ሐተታ ይልቅ አንድ ስዕል የበለጠ ያስተምራል። በቤተክርስቲያን ያሉትን ቅዱሳን ስዕላትን በተለየ መልክ በማዘጋጆት ልጆችን በስዕል ማስተማር ይቻላል። በተጨማሪም ንዋየ ቅድሳትንና መንፈሳዊ የዜማ መሣሪያዎችን በማሳየት ስለአገልግሎታቸውና ስለምስጢራቸው ለልጆች በቀላሉ ማስተማር ይቻላል። ሁለተኛው በማየት ላይ የሚያተኩረው የማስተማሪያ ዘዴ በምስል (visuals) ማስተማር ነው። ይህም የልጆችን የአሻንጉሊት ፊልሞችን ይጨምራል። ይህንን ልጆች ይወዱታል። ሆኖም ግን ሱስ እንዳይሆንባቸው አልፎ አልፎ ብቻ መጠቀም ይገባል። በሌላ በኩል በቴሌቪዥን ወይም በኮምፒርተር /በመቀመሪያ/ ላይ ብቻ የሚያተኩር ትምህርት በቀጣይ የመማር ፍላጎትን ይገድላል። የልጆችንም አዕምሮ ዕድገት ይቀንሳል። ሌላው ልጆች በማየት የሚማሩበት መንፈሳዊ አገልግሎት (ቅዳሴ፣ ጥምቀት፣ ተክሊል፣ ወዘተ) ሲከናወን በማየት ነው። በልጅነታቸው ያዩት መልካም ነገርም በውስጣቸው ተቀርጾ ያድጋሉ።

በማስላት/በስሌት ላይ ለሚያተኮሩ: Logical 

በእንቆቅልሽ (Puzzles) ማስተማር በዚህ መደብ ይጠቀሳል። የስሌት ዝንባሌ ላላቸው ልጆች የስሌት ሰንጠረዥና ሌሎች የአእምሮ ሥራን የሚጠይቁ የማስተማሪያ ዘዴዎችን በማዘጋጀት ማስተማር ያስፈልጋል። ስሌትን የሚሹ የቤተክርስቲያን ትምህርቶች (ለምሳሌ ባሕረ ሃሳብ) ለወጣቶች በሰንጠረዥ መልክ አዘጋጅቶ ማስተማር ይቻላል። እንዲሁም የቅዱሳንን ስም ከገድላቸው ጋር በማዛመድ፣ የቤተክርስቲያንን አሠራር በፕላስቲክ ጡቦች በመገንባት፣ ዋና ዋና የቤተክርስቲያን ታሪኮችን ከተፈጸሙበት ዘመን ጋር በማቀናጀት እንቆቅልሾችን አዘጋጅቶ ማስተማር ይገባል።

በመሥራት/በድርጊት ላይ ለሚያተኮሩ: Physical

በተሳትፎ/በመስራት (Activities) ልጆችን ማስተማር ውጤታማነቱ ከፍተኛ ነው። ስለጸሎት ለማስተማር እንዲጸልዩ በማድረግ፣ ስለ ምጽዋት ለማስተማር እንዲሰጡ በማድረግ፣ ቅዳሴ አብረው እንዲያስቀድሱ በማድረግ፣ በልጆች ጽዋ ማኅበራት እንዲሳተፉ በማድረግ በመሳተፍ የሚማሩበትን ሁኔታ ማመቻቸት ይገባል። በመጽሐፍ ቅዱስ የተመዘገቡ ክንዋኔዎችንም አስመስለው እንዲሠሩ በማድረግ በድርጊት ማስተማር ይገባል። በተጨማሪም በልምምድ/ሠርቶ በማሳየት/ እንደ መስቀል፣ ጸናጽል፣ ከበሮ፣ መቆምያ እና የመሳሰሉትን ከቀላል ነገሮች እየሠሩ (Demonstration) እንዲማሩ ማድረግ ይገባል።

በማኅበራዊ ተግባቦት ላይ ለሚያተኮሩ: Social

ይህ ዘዴ መንፈሳዊ ዕውቀትን ከማስተማሩ ባሻገር ልጆች የማኅበራዊ ተግባቦት ክህሎትን እንዲያዳብሩ ያግዛል። ልጆች መርኃግብር ተዘጋጅቶላቸው ቅዱሳን መካናትን እንዱጎበኙ ማድረግ (Excursion) ልጆችን ብዙ ቁምነገር ያስተምራቸዋል። ወጣቶች ትኩረትን በሚስቡ አርዕስት ላይ ውይይት (Discussion) እንዲያደርጉ የውይይት መርኃግብር ማዘጋጀትም እርስ በእርሳቸው እንዲማማሩ ይረዳል። ከዚህ በተጨማሪ በውድድርና (Competitions) በጭውውት/ድራማ (role playing) መልክም መንፈሳዊ ይዘት ያለውን ትምህርት ለልጆች ማስተማር ያስፈልጋል።

በራስ/በግል ጥረት ላይ ለሚያተኮሩ: Solitary

አንዳንድ ልጆች በራሳቸው ጥረት መማር (self-study) ያስደስታቸዋል። እንደነዚህ ዓይነት ልጆች ብቻቸውን ሆነው ማንበብ፣ መጻፍ፣ ማሰብ፣ አዲስ ነገርን መፈለግ ስለሚወዱ የማስተማሪያ ስልቱም እንዲሁ ይህንን የሚያበረታታ ሊሆን ይገባዋል። ስለ አንድ ቅዱስ እንዲያጠኑና እንዲጽፉ ማድረግ፣ ስለ አንድ የቤተክርስቲያን ሥርዓት መሠረቱን እንዲፈልጉና እንዲያቀርቡ ማድረግ፣ አንድ መንፈሳዊ ክንዋኔ እንዲተነትኑ ማድረግ፣ ለዚህም የሚሆን በቂ መረጃ መስጠት ለነዚህ ልጆች ጥሩ ማስተማሪያ ዘዴ ነው።

የማስተማሪያ ዘዴዎች አመራረጥ

የማስተማሪያ ስልቶች አመራረጥ በትምህርቱ ይዘት፣ በመምህራን ዝንባሌ/ክህሎት፣ በልጆች ፍላጎትና በመማሪያ ቁሳቁስ አቅርቦት ላይ የተመሠረተ ይሆናል። ለሁሉም ልጆች አንድ አይነት ስልት መጠቀም ውጤታማ አያደርግም። ሁል ጊዜም ተመሳሳይ የማስተማሪያ ዘዴን መጠቀምም እንዲሁ ለልጆች አስልቺ ይሆናል። መምህራን እንደ ተማሪዎቻቸው የዕውቀትና የእድሜ ደረጃ እንዲሁም እንደሚሰጠው የትምህርት አይነት ልዩ ልዩ ዘዴዎችን መጠቀም ይኖርባቸዋል። በሁሉም ጊዜና ቦታ ወይም ለሁሉም ትምህርት ፍቱን የሆነ አንድ ወጥ የማስተማሪያ ዘዴ የለም። ይልቁንም የመምህራን የፈጠራ ችሎታ ወሳኝነት አለው።

እያንዳንዱ ልጅ ልዩ የሆነ የመማሪያ ዘዴ ሊስማማው ይችላል፡፡ በአጠቃላይ ግን ሁሉንም ወይም አብዛኛውን የስሜት ሕዋሳት የሚያካትት ትምህርት ውጤታማ ይሆናል፡፡ ከ3 እስከ 6 ዓመት ያሉት ሕፃናት ብዙ በሚታይና በሚዳሰስ ነገር ይመሰጣሉ። ከ7 ዓመት በላይ ያሉ ደግሞ በረቀቁ ጉዳዮች ላይም ንቁዎች ናቸው፡፡ ስለዚህ እንደ ዕድሜያቸው የተለያዩ ዘዴዎችን እየቀያየሩ ማስተማር ተማሪዎችን ይስባል፡፡  አሳታፊ የማስተማሪ ዘዴዎች መምህር ተኮር ከሆኑ ዘዴዎች ይልቅ ውጤታማ ናቸው፡፡ ይሁንና ጥቂት ልጆችን ብቻ ማሳተፉ ግን ሌሎች እንደተገለሉ ወይም በዕውቀት ያነሱ እንደሆኑ ይሰማቸውና ትምህርቱን እንዲጠሉት ያደርጋል::

በዝቅተኛ፣ በመካከለኛና በከፍተኛ የዕውቀት ወይም የቋንቋ ደረጃዎች ያሉትን ልጆች ለይቶ ማወቅና ተገቢውን ትኩረት መስጠት ያስፈልጋል:: ተማሪዎች ብዙ እንዲያውቁ ካለ ጉጉት የተነሳ ጫና የሚፈጥሩ መምህራን በተማሪዎቻቸው ብዙም አይወደዱም። በተለይ በምዕራቡ ዓለም ይህ ጉዳይ አይወደድም። ከዚያ ይልቅ ነገሮችን እያዋዙ ተማሪዎች ለትምህርታቸው ፍላጎት እንዲጨምሩ የሚያደርጉ መምህራን ውጤታማ ይሆናሉ፡፡ በአንጻሩ ደግሞ ያለበቂ ድጋፍና ክትትል ተማሪዎችን በነጻነት ስም መልቀቁ ትርጉም የለውም:: በአጠቃላይ ግን ከወላጆችና ከተማሪዎች ጋር የመማር ማስተማር ሂደቱን በተመለከተ ቀጣይነት ያለው ምክክር ማካሄዱ አዋጭ የሆኑ ዘዴዎችን ለማግኘትና ለመምረጥ ያግዛል::

የትምህርት አቀራረብ ስልቶች

የተለመደው የትምህርት አቀራረብ ልጆችና መምህራን በአካል (ፊት ለፊት) (face-to-face) ተገናኝተው የሚማማሩበት ሁኔታ ነው። ይህ አቀራረብ ተመራጭ ቢሆንም በመምህራኑና በወላጆች የጊዜ ገደብ የተወሰነ ነው። ይህንን ከግምት ውስጥ በማስገባት በተለይ የኢንተርኔት አገልግሎት ባስተማማኝ ሁኔታ ባለበት በውጭው ዓለም ትምህርቱን በቀጥታ በማስተላለፍ (virtual) ልጆቹም መምህራንም ከቤታቸው ሆነው ትምህርቱን ማካሄድ ይቻላል። ወላጆችም ልጆቻቸው የሚማሩትን መከታተል ይችላሉ። ሦስተኛው የትምህርት አቀራረብ ደግሞ ተቀርጾ በተቀመጠ (recorded) መንገድ ነው። ይህም በኤሌክትሮኒክስ መሣርያዎች ወይም በድረ ገጽ ላይ ሊቀመጥ ይችላል። ልጆች አመቺ ጊዜ በሚኖራቸው ሰዓት ከፍተው ሊማሩበት ይችላሉ። ይህ ግን የወላጆችን ንቁና ቀጣይነት ያለው ክትትል ይጠይቃል።

ማበረታቻ/ሽልማት

ለልጆች ማበረታቻ መስጠት የመማር ማስተማር ሂደቱን እንደሚያጎለብተው አያጠያይቅም፡፡ ነገር ግን አሰጣጡና የስጦታው አይነት ወሳኝነት አለው፡፡ ስጦታ/ሽልማት የሚሰጠው ልዩ ችሎታ ወይም ጥረት ወይም ውጤት ወደፊት በቀጣይነት እንዲደረግ ለማበረታቻ ነው እንጅ ስለተደረገው ለማመስገን ብቻ አይደለም፡፡ ስጦታ ከቃል ምስጋና እስከ ቁሳቁስ ወይም ገንዘብ ሽልማት ሊለያይ ይችላል፡፡ ይህም እንደ ተሸላሚው ፍላጎትና ዕድሜ ይለያያል፡፡ ያም ሆኖ ስጦታው ላቅ ያለና ለምን እንደተሰጠ ለተቀባዩም ለተመልካቹም መገለጽ አለበት፡፡ የሚደረገው ስጦታም ፍጹም እኩልነትንና ፍትህን ያገናዘበ መሆን ይኖርበታል፡፡ አንድን ልጅ ዛሬ ላደረገው አመስግኖ ነገ ተመሳሳይ ለሠራ ልጅ ምስጋናን መንፈግ አያስፈልግም፡፡

በሌላ በኩል ደግሞ ሽልማት ላቅ ላሉ ሥራዎች እንጅ በሆነ ባልሆነው ነገር ሁሉ መሰጠት የለበትም::  የአሰጣጡም ሁኔታ እንደየ ሽልማቱ ይለያያል። ሽልማቱ ትልቅ ከሆነ ካህን ወይም ዲያቆን ወይም ሌላ ተሰሚነት ያለው ሰው ቢሰጥ ይመረጣል፡፡ ሽልማት እንደየሁኔታው በቡድንም ሆነ በተናጥል ሊሰጥ ይችላል፡፡ ሽልማቱ በተሸላሚው ወዲያው ሥራ ላይ ሊውል የሚችል ቢሆን የሚኖረው ዋጋ ይጨምራል፡፡ ገና ላልተከናወነ ሥራም ሽልማት ሊዘጋጅ ይችላል፡፡ ይህም ልጆች ለሽልማቱ ሲሉ ይበልጥ ጥረት እንዲያደርጉ ሊያግዛቸው ይችላል:: ሽልማቱ በመምህራን በቤተ ክርስቲያን እና ወይም በወላጆች ሊዘጋጅ ይችላል፡፡ ተሸላሚውን መምረጥ ግን የመምህራን ሥራ ነው፡፡

ክትትልና ምዘና

መንፈሳዊ ትምህርት ይዘቱ መንፈሳዊ ቢሆንም ክትትልና ምዘና ያስፈልገዋል፡፡ ከዚህም አንጻር በተለያዩ ደረጃዎች የሚማሩ ልጆች የትምህርት አቀባበላቸው ቀጣይነት ባለው መልኩ መመዘን አለባት፡፡ የምዘናው ዋና ዓላማም የተሻለ ትምህርት አሰጣጥ እንዲኖር የሚያግዝ መረጃ ለመሰብሰብ ነው፡፡ በተጨማሪም በከፍተኛ በመካከለኛና በዝቅተኛ የዕውቀት ደረጃዎች የሚገኙትን ልጆች ለይቶ ይበልጥ በሚስማማቸው መልኩ ትምህርትና ድጋፍ ለማድረግ ነው፡፡ በትምህርቱ መጨረሻ ላይ ከሚደረግ ምዘና ይልቅ በየደረጃው የሚደረግ ምዘና የላቀ ዋጋ አለው። ይህ ዓይነቱ ምዘና ለመሻሻል እድል ይሰጣል፡፡ ምዘና ከመደረጉ አስቀድሞ የምዘናውን አይነት፣ ዓላማና ብዛት እንዲሁም የሚደረግበትን ጊዜ ለተማሪዎችና ለወላጆች (ኮርሶች ከመጀመራቸው በፊት) መነገር አለበት::

ምዘናዎች ሙሉ በሙሉ ሽምደዳን/ማስታወስን የሚያበረታቱ ብቻ መሆን የለባቸውም:: ለምዘናዎች በቂ ጊዜና ዝግጅት መሰጠትም አለበት፡፡ እንዲሁም በምዘና ወቅት ምቹ የክፍል ሁኔታዎችም መኖር አለባቸው፡፡  ከምዘና ጋር በተያያዘ ዋናው መታወቅ ያለበት ነገር የሚሰጠው ትምህርት የሚደረገውን ምዘና ይመራል እንጅ ምዘናው ትምህርት አሰጣጡን አይመራም፡፡ በሌላ በኩል በምዘናው ዝቅተኛ ውጤት የሚያመጡ ልጆች ካሉ የበታችነት እንዳይሰማቸውና ጓደኞቻቸው እንዳያጣጥሏቸው ምዘናው ጥንቃቄ መደረግ ይኖርበታል፡፡ በስተመጨረሻም የምዘና ውጤቶች በተደራጀና ምሥጢራዊ በሆነ መልኩ በመረጃ ቋት በቋሚነት መያዝ አለባቸው፡፡

የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት በቀጣይነትና በተከታታይነት የሚከናወን የቤተክርስቲያን አገልግሎት ስለሆነ ክትትልና ምዘናውም እንዲሁ በቀጣይነት የሚከናወን መሆን ይኖርበታል። ራሱን የቻለ ዕቅድና ግብ/ዓላማ ተቀምጦለት አፈጻጸምን (performance)፣  ጥራትን (quality)፣ የአጭር ጊዜ ውጤትን (outputs)፣ የመካከለኛ ጊዜ ለውጥንና (outcome) የረጅም ጊዜ ተጽዕኖን (impact) የሚመዝንና መረጃውንም ሥራ ላይ የሚያውል መሆን ይጠበቅበታል።

የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት መሠረታዊ ዓላማዎች

Focus areasየልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን ስናስብ በቅድሚያ ትኩረታችንን የሚስበው ይዘቱ (‘ምን ይማሩ?’ የሚለው) ነው። ወላጆችም ቢሆኑ ስለልጆቻቸው ትምህርት ሲያስቡ በቅድሚያ ማወቅ የሚፈልጉት ‘ምንድን ነው የሚማሩት?’ የሚለውን ነው። ልጆቻቸውንም ‘ምን ተማራችሁ?’ ብለው ነው የሚጠይቁት። የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት የሚመራበት ሥርዓተ ትምህርትም ተቀዳሚ ትኩረቱ ‘ልጆች ምን ይማሩ?’ የሚለው ጉዳይ ነው። ይህም የሥርዓተ ትምህርቱ መሠረት ነው። የመምህራን ምደባም ይሁን የትምህርቱ ስልት በትምህርቱ ይዘት ላይ ተመሥርቶ ነው የሚወሰነው። በዚህም መሠረት የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ዋና ዓላማ ልጆች በመንፈሳዊና በሥጋዊ ሕይወታቸው ብቁ እንዲሆኑ ማስቻል ነው:: የመንፈሳዊ ሕይወታቸው ብቃትም በእምነታቸው ጽናትና በክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባራቸው ይገለጣል:: እያንዳንዱ መንፈሳዊ ትምህርትና ሥልጠና ይህን ታሳቢ ማድረግ ይኖርበታል::

ከዚህም አንጻር የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ዋና ዋና ዓላማዎች የልጆችን እድሜና የቋንቋ ችሎታን ባገናዘበ መልኩ መንፈሳዊ ዕውቀትን፣ በጎ አመለካከትን፣ ክርስቲያናዊ እሴትንና የመንፈሳዊ አገልግሎት ክህሎትን እንዲያዳብሩ ማስቻል ነው:: እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ሙሉ ክርስቲያናዊ ስብዕና የሚገነባው በዕውቀት ወይም በምግባር ላይ ብቻ ባተኮረ ትምህርት ሳይሆን በእነዚህ በአራቱም ላይ በሚያጠነጥን ተከታታይና ዘላቂነት ባለው ትምህርትና ተሞክሮ ነው:: በዘመናችን የሚታየው የመንፈሳዊ ሕይወት ዝለት አንዱና ዋናው መነሻ መንፈሳዊ ትምህርቶች ከነዚህ ከተጠቀሱት መሠረታዊ ዓላማዎች በአንዱ (በተለይ በዕውቀት ላይ) ወይም በሁለቱ ላይ ብቻ ስለሚያተኩሩ ነው:: እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር የልጆችና መንፈሳዊ ትምህርት ዋና ዋና ዓላማዎች እንዳስሳለን፡፡

እምነት፡ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ እምነትን በሚገባ ማሳወቅ

ልጆች በመንፈሳዊው ትምህርታቸው ስለ እግዚአብሔር አምላክነት፣ ስለፍጥረታት አፈጣጠር፣ በአጠቃላይ ስለ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮ፣ እንዲሁም ስለቤተክርስቲያን ታሪክና ፈተናዎች በቂ ዕውቀትን እንዲጨብጡ ማስቻል ያስፈልጋል::  የልጆች  መንፈሳዊ ትምህርት ማካተት ከሚገባቸው አርዕስት መካከልም የእግዚአብሔር ባሕርይ እና ፈጣሪነት፣ ዓለማትን እንዴት እንደተፈጠሩ፣ የሰው ልጅ አፈጣጠርና የእግዚአብሔር ጥበቃ፣ ቅዱሳን መላእክትና ሰዎች እና ሥራቸው፣ ስለ ከበሩ ንዋየ ቅድሳት (ታቦትና ጽላት የመሳሰሉት)፣ ስለ ጌታችን ሥጋዌ (ሰው መሆን)፣ በነገረ ድህነት የእመቤታችን ድርሻ ክብርና ሕይወት፣ ጌታችን ያስተማረው ወንጌልና ያደረጋቸው ተአምራት፣ የጌታ በራሱ ፈቃድ መሰቀል መሞት እና መነሣት፣ ዕርገቱና ዳግም ምጽአቱን፣ ጽድቅና ኩነኔ፣ የቤተክርስቲያን ታሪክና የዘመን አቆጣጠር፣ በዓላትና አከባበራቸው…ወዘተ ይጠቀሳሉ፡፡

አመለካከት፡ ቀና አመለካከት እንዲኖራቸው ማድረግ

ልጆች ነገረ ሃይማኖትን በእውቀት ተኮር አሰጣጥ ቢማሩም ቀና አመለካከት ግን ከሌላቸው ጥረቱ ሁሉ ዋጋ የለውም:: ቤተክርስቲያንን የሚያሳድዱ ወገኖቻችን ስለቤተ ክርስቲያን አነሰም በዛ ያውቃሉ:: ለአስተምህሮዋም ሆነ አስተምህሮዋን ለመጠበቅ ሊሰራ ስለሚገባው ተቋሟ ያላቸው አመለካከት ግን ደዌ አለበት:: በመሆኑም የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ዕውቀትን ከማስጨበጥ በተጨማሪ ልጆች ስለ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዶግማ፣ ቀኖና፣ ትውፊት፣ ታሪካዊ ጉዞ ቅን አመለካከት ወይም አስተያየት እንዲኖራቸው ማገዝ አለበት:: በጎ አመለካከት የብዙ ነገሮች መሠረት ስለሆነ በልጅነታቸው መገንባት ይኖርበታል፡፡

እሴት፡ ኦርቶዶክሳዊ እሴቶችን ማስተማር

የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ልጆች ኦርቶዶክሳዊ እሴቶችን ለምሳሌ እምነትን፣ ተስፋን፣ ፍቅርን፣ መረዳዳትን፣ መታገስን፣ ትህትናን፣ ፅናትን፣ መታዘዝን፣ ንጽሕናን ወዘተ ገንዘብ እንዲያደርጉ ማገዝ አለበት::  እነዚህ እሴቶች ለክርስትና ሕይወት መሠረታዊ ነገሮች ስለሆኑ ልጆች ከልጅነታቸው ጀምሮ የሕይወታቸው አካል አድርገው ሊያድጉ ይገባል፡፡ እነዚህንም እሴቶች የሚማሩት በማየትና በመሳተፍ ስለሆነ ወላጆች፣ መምህራንና ሌሎች የቤተክርስቲያን ምዕመናን እነዚህ እሴቶችን በመተግበር ለልጆች አርአያ ሊሆኑ ይገባል፡፡

ሥርዓት፡ ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን እንዲፈጽሙ ማስቻል

ልጆች ስለሃይማኖታቸው በቂ ዕውቀትና በጎ አመለካከት ቢኖራቸው በምግባር መተርጎም ካልቻሉ እንዲሁ ዋጋ ቢስ ነው:: ልጆች ሲያድጉ አንድ የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አማኝ ሊኖረው የሚገባውን ሥነ-ምግባር ይኖራቸው ዘንድ ያስፈልጋል:: መንፈሳዊ ትምህርታቸውም ልጆች ክርስቲያናዊ ሕይወትን ለመኖር የሚያስችላቸውን ዘዴዎች ሥራ ላይ እንዲያውሉ ያደርጋል:: መንፈሳዊ ትምህርቱ የተለያዪ የክርስትና ሕይወት ተግባራትን እንዲማሩ ያግዛል:: ለምሳሌ ያህል ጸሎት እንዴት እንደሚጀመርና እንደሚፈጸም፣ ቤተ ክርስቲያን ሲገባ እንዴት መሳለም እንደሚገባ፣ በቅዳሴና በትምህርት ጊዜ ሊደረግ የሚገባ ተሳትፎ፣ ከቅዱስ ቍርባን በፊት፣ ጊዜና በኋላ የሚደረጉ ዝግጅቶችና ጥንቃቄዎች ልጆች መማርና ማወቅ እንዲሁም መፈጸም ያስፈልጋቸዋል፡፡ ይህንንም ከመንፈሳዊ ትምህርቱ ሊያገኙ ይገባል። ስለ ሥርዓተ ቤተክርስቲያን የምናስተምርበት መንገድም ልጆችም ሆኑ ሌሎች ምዕመናን ከምንፈጽመው የሚታይ ሥርዓት ባሻገር ያለውን ታላቅ መንፈሳዊ ምሥጢር በኦርቶዶክሳዊ ለዛ እንዲረዱ በማድረግ ይገባል እንጂ ጌታችን እንደወቀሳቸው ጸሀፍትና ፈሪሳዊያን የሥርዓትን መሰረታዊ ዓላማ በመዘንጋት መሆን የለበትም፡፡

ክህሎት፡ የመንፈሳዊ አገልግሎት ክህሎትን እንዲያዳብሩ ማድረግ

ልጆች በቤተክርስቲያን በሚሰጣቸው መንፈሳዊ ትምህርት መንፈሳዊ አገልግሎትን ለመፈጸም የሚሆኑ ክህሎቶችን እየተማሩ ማደግ አለባቸው፡፡ ለምሳሌ ኦርቶዶክሳዊ (ያሬዳዊ) ዝማሬን ማጥናትና ማቅረብ፣ የቅዳሴ ተሰጥኦ መቀበል መቻል፣ በአገልግሎት ጊዜ የሚደረጉ ዝግጅቶች ማስተናገድ፣ በቋንቋቸው መጻፍና መናገር፣ ለታናናሾቻቸው የተማሩትን ማስተማር፣ መንፈሳዊ መርሐግብሮችን ማስተባበርና የመሳሰሉትን ክህሎቶች እያዳበሩ ሊያድጉ ይገባል፡፡ ማንኛውም ትምህርት በሚገባ ሊተረጎም የሚችለው ተማሪዉ ለትምህርቱ የሚገባ በቂ ልምምድ አድርጎ አስፈላጊውን ክህሎት ሲይዝ ነው፡፡ በቃል ከማስተማርም ሆነ በገቢር ከማሳየት ባሻገር ልጆችና ህጻናት በቤተክርስቲያን አገልግሎት እየተሳተፉ ክህሎታቸውን እንዲያሳድጉ ማድረግ ይገባል፡፡ ቤተክርስቲያን ሽህ ዘመናትን ተሻግራ ለዘመናችን ከነትውፊቷ የደረሰችው ልጆችና ወጣቶችን እንደ መርሐ ግብር ማሟያና በሚያይ አሰራር ሳይሆን በገቢር በሚያሳትፍ አሰራር ነው፡፡ ታላላቅ አባቶቻችን ቅዱሳን በጉባኤ ሲገኙ ከእነርሱ ይልቅ ወጣቶች የሆኑ ረድኦቻቸው (ረዳቶቻቸው) እንዲያስተምሩ፣ መናፍቃንንም እንዲረቱ ያደርጉ የነበሩት (ለምሳሌ ቅዱስ አትናቴዎስ) ከእውቀትና ምግባር ባሻገር የክህሎትን ትምህርት እየሰጧቸው ነበር፡፡

ሥነ-ምግባር፡ በክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባር ማጎልበት 

ልጆች በልጅነታቸው ቤተክርስቲያን ሄዶ ማስቀደስን፣ እንደየአቅማቸው መጾምና መጸለይን፣ ምፅዋት መስጠትን፣ ሥራን ጠንክሮ መሥራትን፣ ሰውን ማክበርን፣ ከሌሎች ጋር ለምሳሌ ከጓደኛ ከጎረቤት ጋር በሰላም መኖርን…ወዘተ እየተማሩ ሊያድጉ ይገባል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ መጥፎ ከሆኑ ምግባራት ይርቁ ዘንድ በምክንያት ማስረዳት ያስፈልጋል፡፡ መልካም ነገርን ሲያደርጉ ጠቀሜታውን በሚገባ ተረድተውት እንዲያደርጉ፤ መልካም ያልሆነውን ሲተውት ጉዳቱን በሚገባ ተረድተውት እንዲሆን ማድረግ የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ትኩረት መሆን ይኖርበታል፡፡ በኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ መልካም ምግባራት ለክርስቲያን ህይወት መሰረታዊ የድህነት (የመዳን) መፈጸሚያ መንገዶች ናቸው እንጂ ለአንዳንዶች እንደሚመስላቸው “ስንችል” ብቻ የምንፈጽማቸው ከድህነታችን ጋር ያልተያያዙ የምንግዴ ትእዛዛት አይደሉም፡፡

ጥበብ፡ ጥበብን የሕይወታቸው መርህ እንዲያደርጉ ማስቻል

የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ቀጣይ ሕይወታቸውን በማስተዋልና በጥበብ መምራት እንዲችሉ አስተዋጽኦ ማበርከት ይኖርበታል፡፡ ውጥንቅጥ በበዛበት ዓለም እምነታቸውን ጠብቀው እንዲኖሩ በልጅነታቸው ይህንን ጥበብ ከቤተክርስቲያን መማር ይኖርባቸዋል፡፡ ለምሳሌ በእምነት ከማይመስሏቸው ጋር አብሮ መኖርን፣ ስለሃይማኖታቸው ለሚጠይቋቸው ሁሉ በተገቢው ሁኔታ በጥበብ ማስረዳት መቻልን፣ በክርስትናቸው ምክንያት ፈተና ቢገጥማቸው በማስተዋልና በጥበብ ማለፍ መቻልን፣ በሥራ፣ በትዳር ሕይወትና በማኅበራዊ ኑሮ አርአያ መሆንን …. ወዘተ በቤተክርስቲያን ከሚሰጣቸው መንፈሳዊ ትምህርት ሊያገኙትና በሕይወት ተሞክሮአቸው ሊያዳብሩት ይገባል፡፡

በአጠቃላይ የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት እውነተኛ እምነትን፣ በጎ አመለካከትን፣ ክርስቲያናዊ እሴትን፣ የመንፈሳዊ አገልግሎት ክህሎትን፣ ሥርዓተ ቤተክርስቲያንን፣ ክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባርንና በጥበብና በማስተዋል መኖርን ተቀዳሚ ዓላማዎች ሊያደርግ ይጠበቅበታል። ልጆች የሚማሩበት ሥርዓተ ትምህርትም በእነዚህ ዓላማዎች ዙሪያ የሚያጠነጥን መሆን ይኖርበታል። የሚያስተምሩት መምህራንም በእነዚህ ዓላማዎች ላይ ሊያተኩሩ ይገባል። የማስተማሪያ ስልቱም እነዚህን ዓላማዎች የሚያሳካ መሆን ይጠበቅበታል። ትምህርት በዓላማ ከተመራ ውጤታማነቱ አጠያያቂ አይሆንም። ዓላማዎቹ በግልጽ ካልታወቁ ግን ወጅብ እንደሚያማታው ውኃ ሲዋልሉ መኖር ይሆናል። †

በልጆች መንፈሳዊ ትምህርት የሚሳተፉ መምህራን ሊያሟሏቸው የሚገቡ መስፈርቶች ምንድን ናቸው?

teachers

በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን የሚሰጠውን የልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት ዓላማዎች ከግብ ለማድረስ በየአጥቢያ ቤተክርስቲያኑ ልጆችን የሚያስተምሩ መምህራን ትልቁን ድርሻ ይይዛሉ:: በመሆኑም የመምህራን ብዛትና ብቃት ለትምህርቱ ይዘትና አካሄድ ከሚሰጠው ትኩረት ባልተናነሰ መልኩ ሊታሰብበትና ሊሠራበት የሚገባ ጉዳይ ነው:: ልጆችን ለማስተማር ቀናነትና ፍላጎት አስፈላጊ ቢሆኑም ሌሎች መሠረታዊ ክህሎቶችን አቀናጅቶ መያዝ ለትምህርቱ ውጤታማነት ወሳኝ ነው፡፡ በመጅመሪያ ደረጃ ልጆችንና ወጣቶችን በማስተማር በቤተክርስቲያንን መንፈሳዊ አገልግሎት መሳተፍ የሚፈልጉ ምዕመናን፣ ካህናትና መምህራነ ወንጌል መልካም አመለካከትንና ክርስቲያናዊ ምግባርን በቃልና በተግባር ማስተማር የሚችሉ መሆን ይገባቸዋል::

ወላጆችም ልጆቻቸው መንፈሳዊ ትምህርትን እንዲማሩ ወደ ቤተክርስቲያን ከመውሰዳቸው በፊት ማነው የሚያሰተምራቸው? የሚለው ጥያቄ በውስጣቸው እንደሚኖር አያጠያይቅም፡፡ እምነት የሚጣልባቸውና ለልጆች መልካም አርአያ የሚሆኑ መምህራን ካሉ ልጆቻቸውን በደስታ ይዘው ይመጣሉ፣ ያስቀጥላሉም፡፡ መንፈሳዊ ዕውቀት ቢኖራቸውም በመልካም ምግባር የማይታወቁ መምህራን ካሉ ግን ወላጆች ፍልጎት ቢኖራቸውም ልጆቻቸውን ወደ ትምህርቱ ከማምጣት ወደኋላ ይላሉ፡፡ ቢያመጧቸውም ልጆቹ መልካምነትን ተምረው ላይመለሱ ይችላሉ፡፡ ስለዚህ በቤተክርስቲያን ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን የሚያስተምሩ (ለማስተማር የሚመለመሉ) መምህራን ወደ አገልግሎቱ ከመሰማራታቸው በፊት ለዚህ አገልግሎት የሚሆናቸውን መሠረታዊ መስፈርቶች ማሟላት አስፈላጊ ነው፡፡ ስለሆነም የአጥቢያ መንፈሳዊ ሰበካ ጉባዔ መምህራንን በሚመድብበት ጊዜ  አስፈላጊ የሆኑት መስፈርቶችን ማሳወቅ፣ ማረጋገጥና ተግባራዊነታቸውን መከታተል ይኖርበታል፡፡  እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን ሊያሟሏቸው የሚገቡ ሰባት መሠረታዊ መስፈርቶችን እንዳስሳለን፡፡

ኦርቶዶክሳዊት እምነት 

የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ተቀዳሚ ዓላማ ክርስትናን ሳይበረዝና ሳይከለስ ተጠብቆ ከትውልድ ወደ ትውልድ እንዲተላለፍ ማድረግ ከመሆኑ አንጻር ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራንም የቤተክርስቲያኒቱን እምነት የሚያምኑና በዚህም የተመሠከረላቸው ሊሆኑ ይገባል፡፡ በሕይወታቸውም እግዚአብሔርን የሚፈሩና ሰውን የሚያከብሩ ሊሆኑ ይገባል፡፡ በእምነታቸው የሚጠረጠሩ ወይም ጥያቄ የሚነሳባቸው ወይም እውነተኛ እምነታቸውን ለማስመስከር ያልቻሉ ልጆችን ለማስተማር ከመሰማራታቸው በፊት ይህ ሊስተካከል ይገባል፡፡ አንዳንድ የተሐድሶ መናፍቃን ቤተክርስቲያንን ከሚጎዱባቸው መንገዶች አንዱ ሠርጎ በመግባት ልጆችን ኑፋቄ ማስተማርና የቤተክርስቲያኒቱን ቀጣይነት መፈታተን መሆኑ ሊታወቅ ይገባዋል፡፡ የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ በደንብ ያልተረዱ አንዳንድ የልጆች መምህራንም ለዚህ እኩይ ተግባር መጠቀሚያ እንዳይሆኑ ራሳቸውን መጠበቅ ይኖርባቸዋል፡፡

መንፈሳዊ ዕውቀት 

ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን ራሳቸው  የቤተክርስቲያን ትምህርት ቢያንስ በሰንበት ትምህርት ቤት በተከታታይ ስልጠና የወሰዱና ልጆችን ለማስተማር የሚያበቃ መንፈሳዊ ዕውቀትን ያካበቱ መሆን አለባቸው፡፡ ልጆችን የሚያስተምሩ መምህራን መሠረታዊ የቤተክርስቲያን ትምህርትን ለምሳሌ አዕማደ ሚስጢር፣ ስነፍጥረት፣ ሥርዓተ ቤተክርስቲያን፣ እንዲሁም ስለቤተክርስቲያን ታሪክና ፈተናዎች በቂ ዕውቀት ያላቸው መሆን ይኖርባቸዋልል፡፡  በተጨማሪም ሌሎች የእምነት ድርጅቶች ስለሚያነሷቸው ጥያቄዎች የሚያውቁና እና ስለሚኖሩበት ሀገርም በቂ ዕውቀት ያላቸው፤ በዚህም ዙሪያ ልጆች ለሚያነሷቸው ጥያቄዎች ተገቢውን ምላሽ ሊሠጡ የሚችሉ መሆን አለባቸው፡፡ በዘመናዊ ትምህርታቸውም ቢያንስ  ልጆችን ለማስተማር የሚያስችል የዕውቀት ደረጃ ላይ የደረሱ ቢሆኑ ይመረጣል፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘም ስለልጆች አእምሮአዊ፣ ስሜታዊ፣ ማኅበራዊና ሞራላዊ የዕድገት ሂደት በቂ ዕውቀት ያላቸው መሆን አለባቸው፡፡

የማስተማር ክህሎት 

መንፈሳዊ ትምህርትን ለማስተማር የማስተማር ልዩ ዝንባሌና ችሎታ  ማዳበር ያስፈልጋል፡፡ ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራንም ልጆችን የማስተማር ዝንባሌና ክህሎቱ ያላቸው መሆን አለባቸው፡፡ በቅድሚያ መምህራኑ ልጆችን ማስተማር እጅግ ትልቅ የቤተክርስተያን አደራ እንደሆነ የሚያውቁና የሚያምኑ ሊሆኑ ይገባል፡፡ የመንፈሳዊ ትምህርት ዋናው ዓላማ ልጆች የሚገባቸውን ዕውቀት እንዲቀስሙና መንፈሳዊ ዕውቀታቸወን እንዲያድግ እስከሆነ ድረስ፣ መምህራን ልጆች የሚናገሩትን ዋና (የአፍ መፍቻ) ቋንቋ መናገር የሚችሉ ሊሆኑም ይገባል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ አጠቃቀም የሚችሉ፣ ልዩ ልዩ የማስተማርያ ዘዴዎችን የሚያውቁ፣ ለማወቅና ሥራ ላይ ለማዋል ጥረት ማድረግ እንዳለባቸው የሚያምኑ መሆን ይገባቸዋል፡፡ ከልጆች ጋር በሚኖራቸው የትምህርት መርሐግብርም ልጆችን በእኩልነትና በፍቅር መያዝ የሚችሉ ሊሆኑ ይገባል፡፡

መልካም አመለካከትና ቁርጠኝነት  

ልጆችን ማስተማር ትልቅ ኃላፈነትና መስዋዕትነት የሚጠይቅ ተግባር ሲሆን በዚያው ልክም ትልቅ በረከት የሚያስገኝ አገልግሎት ነው፡፡ ስለዚህ ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራንም በሰው ልጅ የመሻሻልና የማደግ ባሕርይ የሚያምኑና ለዚህም በጎ አመለካከት ያላቸው መሆን አለባቸው፡፡ በጎ አመለካከት ለውጤታማ ሥራና ለመንፈሳዊ ሕይወት መሠረት ነው፡፡ ከዚህም አንጻር ልጆችን የሚያስተምሩ መምህራን ስለ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዶግማ፣ ቀኖና፣ ትውፊት፣ ታሪካዊ ጉዞ እንዲሁም ስለቤተክርስቲያን አጠቃላይ አገልግሎት በሚገባ የተረዱና ቅን አመለካከት  ያላቸው መሆን አለባቸው፡፡ በዚህ ዙሪያ የሚነሱ ጥያቄዎችንም በበጎ የሚመለከቱ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ለዚህም ይረዳ ዘንድ ከዓለም ዓቀፍ ትስስር አንጻርም በዓለም ላይ ስላሉ አጠቃላይ ክስተቶች ትክክለኛና ወቅታዊ መረጃ ያላቸውና የሚከታተሉ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ስለራሳቸው ባላቸው አመለካከትም በቀጣይነት ለመማርና ለመሻሻል ጽኑ ፍላጎት ያላቸው ቢሆኑ ለልጆችም መልካም አርአያ መሆን ይችላሉ፡፡ መንፈሳዊ ትምህርቱን በሚገባ ለመተግበርም መምህራኑ ከወላጆችና ከቤተ ክርስቲያን አስተዳደርና ስብከተ ወንጌል ክፍል ጋር በመናበብ መሥራት እንደሚጠቅም የሚያምኑና ለዚህም የሚተጉ መሆን አለባቸው፡፡

ክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባር 

ልጆችን ከቃል ይልቅ ተግባር የበለጠ ያስተምራቸዋል፡፡ ስለዚህ ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት፣ ሥርዓትና ትውፊት ከማመን በተጨማሪ በክርስቲያናዊ ምግባራቸው አርአያ መሆን የሚችሉ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ ከክርስቲያናዊ ምግባራትም ለምሳሌ በመጾም፣ በመጸለይ፣ በማስቀደስ፣ በመቍረብ፣ በትሕትና፣ በክርስቲያናዊ አለባበስ ወዘተ ለልጆች ምሳሌ መሆን የሚችሉ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡ መንፈሳዊ ዕውቀትና የማስተማር ክህሎት መልካም ስነ-ምግባር ካልታከለበት የልጆችን የማስተማር ሂደት ውጤታማ አያደርገውም፡፡ እምነቱ እያላቸው የማይተገብሩም ልጆችን ለማስተማር ከመሰማራታቸው በፊት ራሳቸውን በንስሐ ሕይወት አስተካክለው ክርስቲያናዊ ስነ-ምግባራትን መፈጸም ሊጀምሩ ይገባል፡፡ ከክርስቲያናዊ ስነ-ምግባር ጎን ለጎንም በዘመናዊ ትምህርታቸውና ሥራቸው (ለኑሮ በሚሠሩት ሥራ) ለልጆች አርአያ የሚሆኑ ቢሆኑ ደግሞ የተሻለ ይሆናል፡፡

መሠረታዊ ሥልጠና  

ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን ማስተማር በቅንነት ብቻ ተነስቶ የሚገባበት ወይም እገሌ ያስተምር ተብሎ ምደባ የሚሠጥበት አገልግሎት አይደለም፡፡ ከላይ ከተጠቀሰው መንፈሳዊ ዕውቀት በተጨማሪ መምህራን የየሀገራቱን ነባራዊ ሁኔታ ከግንዛቤ ውስጥ ባስገባ ሥርዓተ ትምህርት መሠረት የሚያስፈልገውን መሠረታዊ ሥልጠና የወሰዱ መሆን አለባቸው። የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት የሚመራበትን ሥርዐተ ትምህርት ለመተግበር መምህራንን ማሰልጠን እና ሥርዐተ ትምህርቱን በሚገባ እንዲረዱት፣ እንዲተገብሩትና ለሌሎችም ማስረዳት እንዲችሉ ማደረግ ይገባል። በግልጽ የታወቀ ሥርዓተ ትምህርት በሌለበትና መምህራኑም በሥርዓተ ትምህርት በማይመሩበት ሁኔታ ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት ማስተማር ውጤታማነቱ  አጠያያቂ ነው፡፡

ሕግን ማወቅና ማክበር 

በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን ስለልጆች አያያዝ፣ ከልጆች ጋር አብሮ ስለመሥራት፣ ልዩ ፍላጎት ያላቸውን ልጆች አያያዝንና ሌሎች ተመሳሳይ ጉዳዮችን የሚመለከቱ ሕግጋትን የሚያውቁና የሚያከብሩ መሆን አለባቸው፡፡ ይህንንም ከቤተክርስቲያን ሥርዓትና ትውፊት ጋር አጣጥመው በመተግበር ለልጆችም አርአያ መሆን አለባቸው፡፡ የመምህራኑም ስልጠና እነዚህን ሕግጋት የሚዳስስና ስለአተገባበራቸውም የሚገልጥ ሊሆን ይገባል፡፡ እንደየሀገራቱ ሁኔታም ከልጆች ጋር ለመሥራት የሚያስፈልግ የምስክር ወረቀት ካለ መምህራኑ ይህንን መያዛቸውን ማረጋገጥ ይገባል፡፡ ይህም ሲደረግ ልጆችን ከአእምሮአዊ፣ አካላዊና ስነ-ልቦናዊ ጥቃት መጠበቅና በሚገባቸው መንገድ ማስተማር ይቻላል፡፡ ሕግ ባለበት ሀገር ሕግን አለማወቅ ከተጠያቂነት ስለማያድን ሕግን ማወቅና እንዲተገበር ማድረግ መምህራኑ ልጆችን በሕጉ መሠረት እንዲይዙ ይረዳል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ቤተክርስቲያን ልጆችን በሕግና በሥርዓት ይዛ ማስተማሯ ሕግን አክብራ ከመሥራቷ ባሻገር ለሌሎችም አርአያ እንድትሆን ያደርጋታል፡፡

በአጠቃላይ ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን እምነት፣ ሥርዓትና ትውፊት ጠንቅቀው የሚያውቁ፣ የሚያምኑና የሚፈጽሙ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ለመማር ማስተማሩም ውጤታማነት ይረዳ ዘንድ ስለልጆች ትምህርትና ዕድገት መልካም አመለካከት ያላቸውና የማስተማር ክህሎትንም ያዳበሩ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ልጆች በሚናገሩት ዋነኛ ቋንቋ ማስተማር የሚችሉና በቴክኖሎጂ በታገዘ የትምህርት አሰጣጥ ልምድ ያላቸው ቢሆኑ ደግሞ ትምህርቱ በሚገባው ደረጃ እንዲሰጥ ይረዳል፡፡ መምህራን በእምነታቸውና በሥነ-ምግባራቸው አርአያ መሆን ይገባቸዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የሚኖሩበትን ሀገር ሕግ የሚያውቁና የሚያከብሩ መሆን አለባቸው፡፡ እነዚህን መስፈርቶች የማያሟሉ መምህራን ላይ ወላጆች እምነት ስለማይጥሉባቸው ልጆቻቸውን ይዘው ለመምጣት ሊያመነቱ ይችላሉ፡፡

ስለዚህ ልጆችን የማስተማር ፍላጎቱ ያላቸው ኦርቶዶክሳዊያን ወንድሞችና እህቶች እነዚህ ልጆችን ለማስተማር የሚያስፈልጉትን መሠረታዊ መስፈርቶች ተገንዝበውና አስፈላጊውን ስልጠና ወስደው ወደ አገልግሎቱ ሊገቡ ይገባል፡፡  የየአጥቢያው ቤተክርስቲያን ሰበካ መንሳዊ ጉባዔ አስተዳደርም ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርት የሚያስተምሩ መምህራን እነዚህን መሠረታዊ መስፈርቶችን የሚያሟሉ መሆናቸውን ማረጋገጥ ይገባቸዋል፡፡ ይህም የሚደረግበት ዓላማ ልጆች በልጅነታቸው ሊያገኙት የሚገባውን መንፈሳዊ ትምህርት በተገቢው መንገድ እንዲማሩ ለማስቻል መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል፡፡ እነዚህን መሠረታዊ መስፈርቶች የማያሟሉ ካሉ ደግሞ አሟልተው ወደ አገልግሎቱ እንዲገቡ ማገዝ ይገባል  እንላለን፡፡ †

 

ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርት መሳካት ከወላጆች ምን ይጠበቃል?

parents role2

ወላጆች ወይም ቤተሰብ የልጆች የመጀመሪያው ትምህርት ቤት ናቸው። ለልጆች ፈሪሃ እግዚአብሔርን ማስተማር፣ የዚህ ዓለምን የሕይወትን ጣዕምና ትርጉምን ማሳወቅ እንዲሁም የስኬትን መንገድ ማመላከት በቀዳሚነት የወላጆች ኃላፊነት ነው። ወላጆች የልጆቻቸውን አጠቃላይ እንቅስቃሴ፣ፍላጐትና ዝንባሌ መገምገም፣ አስፈላጊ ነገሮችን በአግባቡ በማቅረብ ልጆች መልካም ጠባያትን ይዘው እንዲያድጉ ማድረግ ለአካላዊ፣ ለማኅበራዊ፣ ለሞራላዊ እድገታቸው ሳይታክቱ እንደሚተጉት ሁሉ ልጆች በመንፈሳዊ ሕይወታቸው ጠንክረው፣ አምላካቸውን አውቀው የእግዚአብሔርን መንግስት እንዲወርሱ ሊተጉ ይገባል። ቅድስት ቤተክርስቲያን ለልጆች በምትሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት ውስጥም ወላጆች ጉልህና የማይተካ ድርሻ አላቸው፡፡ በዚህች የአስተምህሮ ጦማር ወላጆች ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርት መሳካት የሚያስፈልጉ ሰባት ዋና ዋና ድርሻዎችን እንዳስሳለን፡፡

መንፈሳዊ ትምህርቱ ለልጆች መሠረታዊ ነገር መሆኑን ማመን

ከሁሉ አስቀድሞ ወላጆች የልጆች የቤተክርስቲያንን ትምህርት መማር ለመንሳፋዊ ሕይወታቸው መሠረታዊ ነገር መሆኑን ማመን አለባቸው፡፡ ይህም ሲባል ወላጆች ልጆቻቸውን ወደ ቤተክርስቲያን ወስደው እንዲማሩ ለማድረግ በቅድሚያ ቤተክርስቲያን የምታስተምረው መንፈሳዊ ትምህርት ለልጆች መንፈሳዊ ሕይወት አስፈላጊና ጠቃሚ መሆኑን በማያወላውል መልኩ ማመን ይኖርባቸዋል ማለት ነው፡፡ በሌላ መልኩ በቤተክርስቲያን የሚሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት ለልጆች መሠረታዊ መሆኑን በሚገባ ያላመነ/ች ወላጅ ልጁን/ልጇን ወደ ቤተክርስቲያን ለመውሰድ ሊያመነታ/ልታመነታ ይችላል/ትችላለች፡፡ ቢወስድም/ብትወስድም ምንና እንዴት እንደተማረ/ች አይ(ት)ከታተለውም፡፡  ስለዚህ የቤተክርስቲያን መምህራንና ካህናት አባቶች ወላጆችን ‹‹ልጆቻችሁን አምጡና ይማሩ›› ከማለት ጎን ለጎን ወላጆች በሚሠጠው መንፈሳዊ ትምህርት መሠረታዊነት፣ አስፈላጊነትና ተገቢነት ላይ የጋራ መግባባት ላይ መድረሳቸውን ማረጋገጥ ይገባቸዋል፡፡

ልጆችን በሰዓቱምጣትና መመለስ

ወላጆች ቤተክርስቲያን ለልጆች የምትሠጠው መንፈሳዊ ትምህርት መሠረታዊ ነገር መሆኑን ካመኑበት ልጆችን ቤተክርስቲያን በምታዘጋጀው መረሐ ግብር መሠረት ይዞ መምጣት የሚቀጥለው ድርሻቸው ነው፡፡ ልጆችን ስለትምህርቱ ጠቃሚነት በሚረዱት መጠን ማስረዳት እና ፍላጎት እንዲያድርባቸው ማድረግ፣ ለትምህርቱ የሚያስፈልጓቸውን ነገሮች (ለምሳሌ የጽሕፈት መሣርያዎች) ማዘጋጀትና ልጆቹን በሰዓቱ ይዞ መምጣት የወላጆች ድርሻ ነው፡፡ ለዕድሜቸው በሚመጥናቸው ክፍል እንዲገቡም ማድረግና ጨርሰው ሲወጡም በሰዓቱ ተገኝቶ መልሶ ወደቤት መውሰድ የወላጆች ሁለተኛው ድርሻ ነው፡፡ ልጆች በቤተክርስቲያን በሚቆዩበት ሰዓትም መከታተል እንዲሁ የወላጆች ኃላፊነት ነው፡፡

በመማር ማስተማሩ ሂደት መሳተፍ

ወላጆች ልጆችን ማምጣትና መመለስ ብቻ ሳይሆን አቅማቸው በፈቀደ መጠን ልጆችን በማስተማር ሂደት ውስጥ መሳተፍ ይጠበቅባቸዋል፡፡ ልጆች ምን እንደሚማሩ መገንዘብ፣ መማር ማስተማርን የሚተ,ስተጓጉሉ ወይም የስነ ምግባር ችግር ያለባቸው ልጆች  ካሉ በማባበል/በመምከር መምህራንን መርዳት፣ እንደየአስፈላጊነቱ የመማሪያ ቁሳቁሶችን በማስተካከል፣ ወንበር በማስተካከል፣ በመማሪያ ክፈፍሎችን የሚጣሉ ቆሻሻዎች በማንሳት፣ ከተቻለም በማስተማር መሳተፍና ትምህርቱ እንዲሻሻል የሚረዱ ገንቢ አስተያየቶችን በመስጠት መሳተፍ ይኖርባቸዋል፡፡ ወላጆቸ አስገዳጅ ጉዳይ ከሌለባቸው በቀር ከልጆች ጋር ተገኝተው ቢሳተፉ መልካም ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ከልጆቹ ትምህርት ጎን ለጎን ወላጆችም ልምድ የሚለዋወጡበትና ልጆችን ለማሳደግ የሚረዳቸውን ትምህርት የሚያገኙበት መድረክ ማዘጋጀት ጠቃሚ ይሆናል፡፡ ለዚህም የቤተክርስቲያን መምህራንና ካህናት አባቶች ለወላጆች የሚሆን የመማማሪያ መርሐግብር ወላጆችን ባሳተፈ መልኩ ማዘጋጀት ይኖርባቸዋል፡፡

ነገር ግን በአንዳንድ ወላጆች እንደሚታየው መደረግ የሌለባቸው ተግባሮች ለመጥቀስ ያህል፣ ልጆችን ወደቤተክረርስያን አምጥቶ ትቶ መሄድና የሚጨርሱበት ሰዓት ሲደርስ ብቻ ተመልሶ  መጥቶ መውሰድ፤ ከውጭ ሆኖ ከሌሎች ወላጆች ጋር ወሬ ማውራት፤ ምንም አስተዋፅኦ ሳያደርጉ የመማር ማስተማር ሂደቱን አፍራሽ በሆነ መልኩ መተቸት፤ የቤተክርስቲያኗን አቅም ያላገናዘበ ጥያቄ በመጠየቅ የመማር ማስተማር ሂደቱን ማብጠልጠል እና የመሳሰሉት ሥርዓተ ትምህርቱን በብዙ መልኩ ይጎዱታል፡፡

ማስጠናት/የቤት ሥራ አብሮ መሥራት/

ወላጆች በቤተክርስቲያን በሚሰጠው ትምህርት ከመሳተፍ በተጨማሪ ለልጆቻቸው የሚሰጠውን የቤት ሥራ  አብሮ በመስራት እና በማስጠናት ለመማር ማስተማሩ ድርሻቸውን ማበርከትና ኃላፊነታቸውን መወጣት ይኖርባቸዋል፡፡ የልጆች መንፈሳዊ ትምህርት ውጤታማ እንዲሆን በቤተክርስቲያንና በቤት የሚሰጠው ትምህርት መቀናጀትና በወላጆችና በመምህራን መካከል ያለው ግንኙነት መጠናከር ወሳኝ ነው፡፡ ስለዚህ ወላጆች ልጆቻቸው ከቤተክርስቲያን ተምረው የመጡትን ትምህርት መጠየቅ፣ ግልጽ ያልሆነ ነገር ካለ ማስረዳት፣ የቤት ሥራ አብሮ መሥራት፣ ያለፈውን ትምህርት መከለስ፣ ወደፊት ያለውን የትምህርት አርዕስት ማሳወቅና ለመምህራንም መረጃ መስጠት እንዲሁም ከመምህራኑ አስተያየት ካለ ተቀብሎ ተግባራዊ ማድረግ ያስፈልጋቸዋል፡፡ የልጆችን ዘመናዊ ትምህርት መከታተል እንደሚያስፈልገው ሁሉ  መንፈሳዊ ትምህርትን ሲማሩም መከታተል ይገባል፡፡ መንፈሳዊውም ዘመናዊውም ትምህርት ለልጆች ቀጣይ ሕይወት አስፈላጊ ነውና ልጆች በሁለት በኩል የተሳሉ ሆነው እንዲያድጉ መትጋት ያስፈልጋል፡፡

ለትምህርቱ  መሳካት የሃሳብ፣ የገንዘብና የቁስቁስ ድጋፍ ማድረግ

ልጆችን መንፈሳዊ ትምህርትን በተከታታይነትና በቀጣይነት ለማስተማር ብዙ ግብዓት ያስፈልጋል፡፡ ተከታታይነት ያለውና ከዓመት ዓመት የሚቀጥል መንፈሳዊ ትምህርትን በበጎ ፈቃደኛ መምህራን ብቻ ማስተማር (የሚቻል ቢሆንም) ፈታኝ ነው፡፡ ስለሆነም በቤተክርስቲያኒቱ ያሉ መደበኛ አገልጋዮች በተቻለ መጠን ዋናውን ድርሻ መጫወት አለባቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ መምህራኑና አስተባባሪዎቹ ከትምህርቱ ጋር በተያያዘ የሚያወጡትን ወጭ መሸፈን ያስፈልጋል፡፡  ለልጆቹ ማስተማሪያም ብዙ ዓይነት የማስተማሪያ ቁሳቁሶች ያስፈልጋሉ፡፡ እነዚህንም ማቅረብ ለቤተክርስቲያናን ለመምህራኑ ብቻ የሚተው ጉዳይ አይደለም፡፡ ስለዚህ ወላጆች ለሥርዓተ ትምህርቱ መሳካት የሚያስፈልገውን የገንዘብ እና የቁስቁስ ድጋፍ በማድረግ መሳተፍ ይጠበቅባቸዋል፡፡ ይህም ሲባል የተለያዩ የማስተማሪያ መጻሕፍትንና ሌሎች ቁሳቁሶችን በመስጠት/በማቅረብ ሊሆን ይችላል፡፡

በክርስቲያናዊ ሕይወት አርአያ መሆን

ከሁሉም በላይ ወላጆች ክርስቲያናዊ ሕይወትን በመኖር ለልጆቻቸው አርአያ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡ አዘወትሮ ወደ ቤተክርስቲያን ልጆችን ይዞ በመሄድ፣ የቤተሰብ ጸሎት በማድረግ፣ ቅዱሳት መጻሕፍትን በማንበብ፣ ያሬዳዊ መዝሙራትን በማዳመጥ/በመዘመር፣ ክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባራትን በመፈጸም፣ መልካም ያልሆኑ የቴሌቪዥን መርሐግብሮችንና ማኅበራዊ ሚዲያን ባለማየት፣ መልካም ስብእናን ይዞ ጠንክሮ መስራትን በማሳየት ለልጆች አርአያ መሆን ከወላጆች ይጠበቃል፡፡ የወላጆች ሕይወት የልጆች ማንነትና ሕይወት ላይ ታላቅ ተጽእኖ ስለሚኖረውና ልጆች የሚያዩትን ይዘው ስለሚያድጉ በሕይወት አርአያ መሆን ወላጆች ለልጆቻቸው የሚያደርጉት ታላቅ ድርሻ ነው፡፡ በቤተክርስቲያን የሚሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት የቤተሰብ አርአያነት ሲጨመርበት ለልጆቹ የተሟላ ይሆንላቸዋል፡፡

በልጆች መርሐግብር መሪ ተዋናይ መሆን

በቤተክርስቲያን ለልጆች ከሚሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት ጎን ለጎን በሚተገብሩ ሌሎች የልጆች መርሐግብራት ይኖራሉ፡፡ ወላጆች በእነዚህ መርሐግብራት መሪ ተዋናይ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ ከእነዚህም ለምሳሌ ያህል የጉብኝት መርሐግብር (ቅዱሳት መካናትን መጎብኘት)፣ በዓለ ንግሥ ላይ የሚኖር የልጆች ዝግጅት፣ የልጆችን ልደት በጋራ ማክበር፣ የልጆች የጽዋ ማኅበር ማዘጋጀት፣ ከአንዱ የትምህርት እርከን ወደ ሌላው ሲሄዱ መንፈሳዊ ምርቃት ማዘጋጀት፣ በልጆች መካከል የሚደረጉ የተለያዩ መንፈሳዊ ይዘት ያላቸውና አስተማሪ የሆኑ የጨዋታና የውድድር መርሐግብር ማዘጋጀት ይጠቀሳሉ፡፡ እነዚህን በማቀድ፣ በማስተባበርና በመተግበር ወላጆች መሪ ተዋናይ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ የወላጆቻቸውን ንቁ ተሳትፎ እያዩ የሚያድጉ ልጆችም እነርሱም ሲያድጉ መሪ ተዋናይ ይሆናሉ፡፡

በአጠቃላይ ልጆች በወደፊት ሕይወታቸው እምነታቸውን አውቀውና ጠብቀው፣ በመንፈሳዊ አገልግሎትም ተሳትፈው የዘላለም ሕይወትን ይወርሱ ዘንድ በልጅነታቸው መንፈሳዊ ትምህርትን እየተማሩ ማደግ ይኖርባቸዋል፡፡ በኦርቶዶካሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሥርዓትና ትውፊት መሠረትም ለልጆች መንፈሳዊ ትምህርትን ማስተማር የየአብያተ ክርስቲያናት ዋነኛ የመንፈሳዊ አገልግሎት አካል ነው፡፡ ለዚህም መሳካት ወላጆች ወሳኝ ድርሻዎች አሏቸው፡፡ ከእነዚህ መካከልም መንፈሳዊ ትምህርቱ ለልጆች መሠረታዊ ነገር መሆኑን ማመን፣ ልጆችን በሰዓቱ ማምጣትና መመለስ፣ በመማር ማስተማሩ ሂደት መሳተፍ፣ ማስጠናት/የቤት ሥራ አብሮ መሥራት/፣ ለትምህርቱ  መሳካት የሃሳብ፣ የገንዘብና የቁስቁስ ድጋፍ ማድረግ፣ በክርስቲያናዊ ሕይወት አርአያ መሆንና በልጆች መርሐግብር መሪ ተዋናይ መሆን በአብነት ይጠቀሳሉ፡፡ ስለዚህም ወላጆች ልጆቻቸውን በመንፈሳዊ ትምህርት እየታነፁ እንዲያድጉ ማድረግ አንዱ የመንፈሳዊ አገልግሎትና የክርስቲያናዊ ሕይወት አካል መሆኑን ተገንዝበው፣ የየድርሻቸውንም ማበርከት ይገባቸዋል እንላለን፡፡ †

 

ልጆቻችን መንፈሳዊ ትምህርትን በቋንቋቸው ወይስ በቋንቋችን ይማሩ?

መግቢያ

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ከመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ በልዩ ልዩ መንገድ ክርስትናን ስታስተምር የቆየች ጥንታዊትና ታሪካዊት ቤተክርስቲያን መሆኗ ይታወቃል፡፡ እነ አቡነ ተክለሃይማኖትና አባ ሳሙኤል ዘዋልድባን የመሳሰሉ ቀደምት ኢትዮጵያውያን ሊቃውንት በልዩ ልዩ የሀገራችን ኢትዮጵያ የቀድሞ ጠረፋማ አካባቢዎች የተለያየ ቋንቋ የሚናገሩ ህዝቦችን በክርስትና አስተምረው ሲያጠምቁ በሚገባቸው ቋንቋ እንዳስተማሯቸው ወይም በደቀ መዛሙርቶቻቸው አማካኝነት እንደሰበኩ የታሪክ መዛግብት ይመሰክራሉ፡፡ ያ ባይሆን ኖሮ አገልግሎታቸው ፍሬ ባላፈራ ነበር፡፡ የማንበብና የመፃፍ ክህሎት በየቋንቋው ከመስፋፋቱ አስቀድሞ በነበሩት ዘመናት ትምህርተ ወንጌልና ሥርዓተ ሃይማኖት ከቃል ባሻገር ከባህልና ከአኗኗር ጋር በተሰናሰለ ሁኔታ በቀደሙ አባቶቻችን ይሰጥ እንደነበረ የሚያሳዩ በርካታ ማኅበረሰባዊ ማሳያዎችን መጥቀስ ይቻላል፡፡

በአንድ ወቅት ትምህርተ ሃይማኖትን ከአኗኗራቸው ጋር አዛምደው ይዘው የነበሩ ልዩ ልዩ ቋንቋ የሚናገሩ የማኅበረሰብ ክፍሎች በጊዜ ሂደት የሚመክርና የሚያስተምር ካህን፣ መምህር አጥተው ከቀደመ የክርስትና አምልኳቸው ቢለዩ እንኳ በባህላቸውና በአኗኗራቸው የቀደመውን ዘመን የክርስትና ላህይ የሚያሳዩ አሻራዎችን ይዘው የሚገኙበት ጊዜ አለ፡፡ የማንበብና መፃፍ ክህሎት የጥቂቶች ብቻ የነበረበት ዘመን አልፎ  በተስፋፋበት የቅርብ ዘመን ታሪክ ግን ቤተክርስቲያናችን ለዘመኑ በሚመጥን መልኩ ምዕመናንን በየቋንቋቸው ከማስተማር አኳያ ከፍተኛ ድክመት እንዳለባት የታወቀ ነው፡፡  

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አስተምህሮዋ አስቀድሞ የግዕዝን ቋንቋ ከቅርብ ዘመናት ወዲህ ደግሞ አማርኛን ቋንቋ የሚጠቀም በመሆኑ ሌሎች በኢትዮጵያ ውስጥና ከኢትዮጵያ ውጭም የሚነገሩ ቋንቋዎችን ለቤተክርስቲያን አገልግሎት የመጠቀሙን ሁኔታ እጅግ አነስተኛ አድርጎታል፡፡ ይህም ቤተክርስቲያኗ እና አስተምህሮዋ በተወሰኑ የማኅበረሰብ ክፍሎች ብቻ ታጥሮ እንዲቆይ ከማድረጉ በተጨማሪ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ሕዝብን በቋንቋው ወደሚያስተምሩ ሌሎች የእምነት/የሃይማኖት ተቋማት እንዲሄድ አስተዋጽዖ አድርጓል፡፡

በሀገራችን ኢትዮጵያ በተለያዩ የማህበረሰብ ክፍሎች ቤተክርስቲያኗ ለረጅም ዓመታት አገልግሎት እየሰጠች ብትቆይም በቋንቋው ያላስተማረችውን ሕዝብ ሌላው የእምነት ተቋም በአጭር ጊዜ (ለምሳሌ በ5 እና በ10 ወር) በቋንቋው እያስተማረ ሲወስደው ተመልካች ሆና መቆየቷ የታሪክ ተወቃሽ አድርጓታል፡፡ እጅግ ቢዘገይም በቅርብ ጊዜ የተጀመረው የስብከት፣ የመዝሙርና የቅዳሴ አገልግሎቶችን በኦሮምኛና በትግርኛ ቋንቋዎች የማጋጀትና የማሠራጨት ጅምር በሌሎች ቋንቋዎችም ተስፋፍቶ ሊቀጥል ይገባል፡፡ በተወሰኑ አከባቢዎች ለተወሰነ ጊዜ የሚደረገው የስብከተ ወንጌል እና ሌሎች አግልግሎቶችን በተሟላና ዘላቂ በሆነ መልኩ ለማስቀጠል መተባበር ይገባል እንላለን፡፡

በወላጆችና በልጆች መካከል ያለው የቋንቋ ልዩነት

በዝርወት ዓለም በሚኖረው ሕዝበ ክርስቲያን ዘንድ ያለው እውነታ የሚያሳየው አብዛኞቹ ልጆች እዛው የተወለዱ ከመሆናቸውም አንፃር የሀገሩን ቋንቋ አቀላጥፈው የሚናገሩ ነገር ግን የወላጆቻቸውን ቋንቋ ለመናገር የሚቸገሩ ናቸው፡፡ በሌላ መልኩ አብዛኞቹ ወላጆች ተወልደው ያደጉበትን የሀገራችን ቋንቋ አዘውትረው የሚናገሩ፣ የሚኖሩበትን ሀገር ቋንቋ ደግሞ በተወሰነ መልኩ ብቻ የሚናገሩ ናቸው፡፡ ከዚህም የተነሳ በተለይም በቤተሰብ ደረጃ በወላጆችና በልጆች መካከል የቋንቋ ልዩነት ጎልቶ የሚታይ ከመሆኑም ባሻገር በመካከላቸው ላለው ቤተሰባዊ ትስስር መላላት ዋንኛ  ምክንያት ተደርጎ ይጠቀሳል፡፡ ስለሆነም ልጆች በጨቅላ ዕድሜያቸው ከቤተሰቦቻቸው ሊያገኙት የሚችሉትን መሰረታዊ የቤተክርስቲያናችን ትምህርት ከማጣታቸው በተጨማሪ፣ በዛው ዕድሜያቸው ለሌሎች መልካም ያልሆኑ ጠባያት (risk behaviors) የሚጋለጡበት ሁኔታ ይስተዋላል፡፡ በተለይም ለመዋዕለ ህፃናት ከደረሱበት ዕድሜ በኋላ አንዳንድ ቤተሰብ እንደሚገልፀው “ሊያመልጡን ነው” በሚል ስጋት ውስጥ ይገባሉ፡፡

ይህም ስጋት ልጆቻችን ሃይማኖታቸውን፣ ባህላቸውንና ቋንቋቸውን ሳናስተምራቸው ከልጅነት ወደ ወጣትነት ዕድሜ ተሻገሩ ከሚል ቁጭት የመጣ ነው፡፡ ነገር ግን ይህ ቁጭት ተግባርን ካልስከተለ ለባሰ ቁጭት ከመዳረግ ውጭ በራሱ መፍትሔ አይሆንም፡፡ ይህንን ለማድረግ ያለው አማራጭ ግልጽ ነው፡፡ እርሱም በወላጆችና በልጆች መካከል ያለውን ትስስርና ተግባቦት ማጠናከር ነው፡፡ ይህ ከቋንቋ አንጻር ሲታይ ወላጆች ቋንቋቸውን ለልጆቻቸው በሚገባ ማስተማር እና/ወይም ልጆች በሚገባ የሚረዱትን ቋንቋ ለመናገር ጥረት ማድረግ  ነው፡፡ ሩጫ በበዛበት እና ሰው ብዙ ሰዓትና ከአንድ ሥራ በላይ በሚሠራበት ሀገር ይህ ከባድ ሊሆን ይችላል፡፡ ነገር ግን ወላጅ ለልጆቹ በቂ ትኩረት ከሰጠ ይህን ማድረግ ከባድ አይሆንም፡፡  

ልጆች

ልጆችን ወላጆቻቸው በሚናገሩት ቋንቋ ቢማሩ የተሻለ ነውን?

ልጆች መጀመሪያ የሚያገኟት ቤተክርስቲያን በቤት ውስጥ ያለችው የወላጆቻቸውና የቤተሰቦቻቸው አንድነት ናት፡፡ ልጆች ከወላጆቻቸው ጋር ተመሳሳይ ቋንቋ በማይነጋገሩበት በዝርወት ዓለም ባሉ ኢትዮጵያውያን (ኤርትራውያን) ቤተሰቦች ዘንድ በቃል ሊተላለፉ የሚገባቸው የቤተክርስቲያን አስተምህሮዎችን ማስረዳት ከባድ ሲሆን ይታያል፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ ልጆችን ሃይማኖታዊ ትምህርት ከማስተማር አንጻር በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ያሉ ምዕመናን ሁለት ዓይነት ሀሳብ ያነሳሉ፡፡ በሁለቱም አስተሳሰቦች ላይ መልካምና ደካማ ጎናቸውን አብረው ያነሳሉ፡፡

የመጀመሪያው አስተሳሰብ ልጆቹ ሃይማኖታዊ ትምህርቱን ወላጆቻቸው በሚናገሩት ቋንቋ ቢማሩ የተሻለ ነው የሚል ነው፡፡ ይህ አማራጭ የቤተክርስቲያኒቱ መምህራን (አብዛኞቹ ከሀገር ቤት የመጡና የሚመጡ ስለሆኑ) በቀላሉ ሊያስተምሯቸውና ወላጆችም ንቁ ተሳትፎ ሊያደርጉበት ይችላሉ የሚል መልካም እይታ አለው፡፡ አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታም አብዛኛው የቤተክርስቲያኒቱ አገልግሎት (ቅዳሴ፣ ስብከት፣ መዝሙር፣ ትምህርት) የሚሰጠው በኢትዮጵያ ቋንቋዎች ስለሆነ ይህ አማራጭ ልጆች በአገልግሎቱ እንዲሳተፉ ያደርጋል፡፡ የሃይማኖት መጻሕፍትም የታተሙት በእነዚሁ ቋንቋዎች ስለሆነ ለልጆቹ የተሻለ ተደራሽነት ይኖራቸዋል፡፡ ነገር ግን ይህ ይሆን ዘንድ ልጆቹ ከሃይማኖት ትምህርት አስቀድሞ የቋንቋ ትምህርት መማር ይኖርባቸዋል፡፡በዝርወት ዓለም የኢትዮጵያ ቋንቋዎችን ለልጆች በተገቢው ደረጃ ለማስተማር በማህበረሰቡና በቤተሰብ ደረጃ ያለው ቁርጠኝነት ይወስነዋል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ልጆች በሁለተኛ (አፋቸውን ባልፈቱበት) ቋንቋ ተምረውስ ምን ያህል ሃይማኖታዊው ትምህርት ሊዋሀዳቸው ይችላል የሚል አሉታው መከራከሪያ አለው፡፡ ሆኖም ግን የብዙ ወላጆች ፍላጎትም ስለሆነ የወላጆቻቸውን ቋንቋ በሚገባ ለተማሩና የቋንቋውን ክህሎት ላዳበሩ ልጆች ይህንን አማራጭ መጠቀም ይቻላል፡፡ 

ልጆቹ አቀላጥፈው በሚናገሩት ቋንቋ ቢማሩ ይመረጣልን?

ሁሉተኛው አማራጭ ልጆቹ የኦርቶዶካሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን ትምህርት አቀላጥፈው በሚናገሩት፣ ትምህርት ቤትም በሚማሩበት ቋንቋ፣ በሀገሩ ቋንቋ ቢማሩ ይመረጣል የሚል ነው፡፡ ይህም ልጆቹ ሃይማኖታዊ ትምህርቱን በሚገባ እንዲረዱት ያደርጋል፡፡ ሳይቸገሩም በቀላሉ ይገባቸዋል፡፡ በተጨማሪም በአገሩ ቋንቋ በትጋት ከሚያስተምሩ ከአንዳንድ አኃት አብያተ ክርስቲያናት የሚማሩበት ዕድል ስለሚገኝ ተጨማሪ ግብአት ይሆናቸዋል፡፡ ይህም ለተወሰነ ጊዜ በደንብ ቢሰራበት ማለትም ልጆች ሃይማኖታዊውን ትምህርት አፋቸውን በፈቱበት ቋንቋ (ለምሳሌ በእንግዝኛ) ቢማሩ በቀላሉ ወደ ተምሮ ማስተማር ሊገቡ ይችላሉ፡፡ ይህም ማለት በአንድ ዙር (cohort) በቋንቋቸው በሚገባ ሃይማኖታዊውን ትምህርት ከተማሩ የእነርሱን ታናናሾች ያስተምራሉ፡፡ እንደዚያ እያለ በቀጣይነት ለሚመጣው ትውልድም በሀገሩ ቋንቋ የሚያስተምሩ መምህራንን፣ የሚቀድሱ ካህናትን፣ የሚዘምሩ መዘምራንንና በሀገሩ ቋንቋ ተሰጥኦ የሚቀበሉ ምዕመናንን ማፍራት ይቻላል፡፡

ነገር ግን በኛ ቤተክርሰቲያን በሀገሩ ቋንቋ የሚያስተምሩ መምህራን እጥረት አለ፡፡ መደበኛ የሆኑት የቤተክርስቲያን ካህናትና መምህራን የእንግሊዝኛም ሆነ የሌላ የውጭ ሀገር ቋንቋ ስልጠና የሚወስዱበት አሠራር ስለሌለ እነርሱ በዝርወት ዓለም የተወለዱትን ሌላ ቋንቋ ተናጋሪ ህጻናትና ወጣቶች ማስተማር እንደሚከብዳቸው ግልጽ ነው፡፡ በእንግሊዝኛም ቋንቋ ጭምር እንዲያስተምሩ ታስቦ በተከፈቱ የቤተክርስቲያናችን መንፈሳዊ ኮሌጆች ከሚመረቁ ደቀመዛሙርትም ብዙዎቹ እንኳን ለማስተማር ለመግባባት እንኳ የሚሆን የቋንቋ ክህሎት ያላቸው አይመስልም፡፡ በመደበኛው የሀገራችን ትምህርት የተማሩ የቤተክርስቲያችን ልጆችም ቢሆኑ ይህን ክፍተት ለመሙላት የሚያበቃ ክህሎትም ዝግጁነትም አላቸው ለማለት የሚያስችል ሁኔታ ያለ አይመስልም፡፡ ስለሆነም  ሊያስተምሩ ይችላሉ የሚባሉትም የቋንቋ ውስንነት ያለባቸው ናቸው የሚል መመከራከርያ ይቀርባል፡፡

በጥቂት ቁርጠኝነቱ ባላቸው የቤተክርስቲያኒቱ አገልጋዮች አስተባባሪነት ልጆችን በሀገሩ ቋንቋ (ለምሳሌ በእንግሊዝኛ) ማስተማር ቢጀመር ልጆቹ የቤተክርስቲያኒቱን አስተምህሮ እንዲያውቁ ያደርጋል፡፡ ነገር ግን ቅዳሴው በግዕዝና በአማርኛ፣ ስብከቱ በአማርኛና በትግርኛ፣ መዝሙሩ በግዕዝና በአማርኛ፣ ሰዓታቱና ማሕሌቱ በግዕዝ፣ ካህናቱም እንዲሁ በእነዚህ ቋንቋዎች የሚናገሩ ከሆነ በእንግሊዝኛ የተማሩት ልጆች እንዴት ሆኖ ነው ከቤተክርስቲያኒቱ አገልግሎት ተሳታፊ የሚሆኑት? ቤተክርስቲያኒቱ መንፈሳዊ አገልግሎቱን በእንግሊዝኛ መስጠት እስከምትጀምር ድረስ ልጆችን በእንግሊዝኛ ማስተማር ብቻ የመፍትሔ ጅምር እንጂ በራሱ መፍትሔ አይሆንም፡፡ በዚህም የተነሳ ቤተክርስቲያን ይህንን አማራጭ ገፍታ እንዳትሠራበት መሰናክል ሆኖ ይገኛል፤ ለወደፊትም ይቀጥላል፡፡ ስለሆነም አንዳንድ ምዕመናን ልጆቻቸውን በአኃት አብያተ ክርስቲያናት (ለምሳሌ በኮፕቲክ ቤተክርስቲያን) ወስደው እንዲያስተምሩ ምክንያት ሆኗል፡፡

ቤተክርስቲያን ቋንቋን የማስተማር መንፈሳዊ ኃላፊነት አለባትን?

ሁሉም ወላጅ ልጆቹ የራሱን ቋንቋ በሚገባ ቢናገሩለት ደስ ይለዋል፡፡ ለቤተሰባዊም ሆነ ለማኅበራዊው መስተጋብርም ታላቅ አስተዋጽኦ ያበረክታል፡፡ ለልጆቹም ቢሆን አንድ ተጨማሪ ቋንቋ አቀላጥፎ መናገር ለአእምሮም ሆነ ለስነ-ልቦና፣ ለማኅበራዊም ሆነ ለዓለም አቀፋዊ ትስስር ታላቅ ድርሻ እንደሚኖረው ግልጽ ነው፡፡ አዋቂዎችን ቋንቋ ከማስተማር ይልቅ ልጆችን ማስተማሩ ቀላል ስለሆነም ልጆችን የወላጆቻቸውን ቋንቋ ማስተማርና ማሳወቅ የወላጆችና ቤተሰቡ የሚኖርበት ማኅበረሰብ ኃላፊነት ነው፡፡ ቤተክርስቲያን ግን መንፈሳዊ ተቋም ከመሆኗ አንጻር ለሰው ልጅ ሁሉ በሚናገረው ቋንቋ የክርስቶስን ወንጌል የማስተማር መንፈሳዊ ኃላፊነት አለባት፡፡ መንፈስ ቅዱስ ለቅዱሳን ሐዋርያት 72 ቋንቋ የገለጸላቸው በየሀገሩ እየዞሩ የሰውን ልጅ በቋንቋው እንዲሰብኩ ነበር፡፡ ዛሬም የቤተክርስቲያን መምህራን ልጆችንም ሆነ ወጣቶችን እንዲሁም አዋቂዎችን በቋንቋቸው የማስተማር መንፈሳዊ ኃላፊነት አለባቸው፡፡ ከዚህ አንጻር የቤተክርስቲያን ድርሻ ሃይማኖታዊ ትምህርትን የሰው ልጅ በሚናገረውና በሚረዳው ቋንቋ ማስተማር መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል፡፡

ቋንቋን ማስተማር የቤተክርስቲያን መሠረታዊ ዓላማዋ አይደለም፡፡ በቤተክርስቲያን ያሉ አገልጋዮች ግን ቋንቋን በማስተማር ማኅበራዊ አበርክቶ ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡ ይህም ከሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል መማር ፈልገው የሚመጡ ልጆችን ሁሉ ሊያስተናግድ የሚችልና ደረጃውን የጠበቀ የቋንቋ መማሪያ ማዕከል (Language Academy) ቢሆን መልካም ነው፡፡ በየአጥቢያ ቤተክርስቲያኑ በአንዳንድ ቅንነት ባለቸው ምዕመናን ተሳትፎ ብቻ ብልጭ ድርግም የሚልና ባለህበት እርገጥ ዓይነት ተከታታይነትና ዘላቂነት የሌለው የቋንቋ ትምህርት ግን የልጆችን ዕንቁ የሆነ የመማሪያ ጊዜ ከማባከን ውጭ ብዙም ፋይዳ አይኖረውም፡፡

በዓለማዊ አስተሳሰብም ሆነ በመንፈሳዊው አስተምህሮ ቋንቋ ያው የመግባቢያ ክህሎት ነው፡፡ የቤተክርስቲያን መምህራንም እንደ ሐዋርያት የሰውን ልጅ በቋንቋው ማስተማር ይጠበቅባቸዋል፡፡ እዚህ ላይ አንዳንዶች ቤተክርስቲያንን የቋንቋ ማስተማርያ አድርገው ከማሰብ ይልቅ የሃይማኖታዊ ትምህርት ተቋም አድርገው ማሰብ ይኖርባቸዋል፡፡ ወላጆችና ማኅበረሰቡ ቋንቋን ለማስተማር ቢተጉ፣ ቤተክርስቲያን ደግሞ መንፈሳዊውን ትምህርት ልጆች በሚረዱት ቋንቋ ብታስተምር ልጆቹ በመንፈሳዊውም ትምህርት ሆነ በቋንቋ ክህሎታቸው የታነጹ ሆነው እንዲያድጉ ማድረግ ይቻላል፡፡ ቋንቋን ማስተማር በማይቻልበት ሁኔታ ግን መንፈሳዊውን ትምህርት በቋንቋቸው የሚማሩበትን አማራጭ መውሰድ ያስፈልጋል እንጂ ገና ለገና ቋንቋ እስኪማሩ ብሎ የልጆችን የመማሪያ ጊዜ በከንቱ ማባከን አይገባም፡፡

መፍትሔው: ልጆችና ወጣቶች በሚናገሩት ቋንቋ ማስተማር ነው!

የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን መሠረታዊ ዓላማ የክርስቶስን ወንጌል ለሰው ልጅ ሁሉ ያለምንም ልዩነት በሚገባው ቋንቋ ማስተማር፣ በአገልግሎትና በምስጢራት ማሳተፍና ለመንግስተ ሰማያት ማብቃት ነው፡፡ ማንኛውም የሰው ልጅ የቤተክርስቲያኒቱን እምነት፣ ሥርዓትና ትውፊት ለማወቅ ከሚናገረው ቋንቋ ውጭ ሌላ ቋንቋ መማር/ማወቅ አይጠበቅበትም፡፡ በራሱ ቋንቋ የቤተክርስቲያኒቱን ትምህርት መማር፣ ከአገልግሎቱ መሳተፍ፣ ለሌሎችም ማስተማር ይገባዋል፡፡ የቤተክርስቲያን ትምህርትና አገልግሎትም በተወሰነ ቋንቋ ብቻ መታጠር የለበትም፡፡ ልጆችም፣ ወጣቶችም፣ አዋቂዎችም፣ አረጋውያንም በሚናገሩት ቋንቋ የቤተክርስቲያኒቱን ትምህርት ሊማሩና ከአገልግሎትም ሊሳተፉ ይገባል፡፡ የቤተክርስቲያኒቱ አገልጋዮችም ምዕመናኑ በሚናገሩት ቋንቋ የሚያስተምሩና ለአገልግሎትም ይህንንኑ ቋንቋ የሚጠቀሙ ሊሆን ይገባል፡፡

በዝርወት ዓለም ተወልደው ለሚያድጉ ልጆችም ያለው የቋንቋ አጠቃቀምን የሚመለከተው የቤተክርስቲያኒቱ አስተምህሮ የተለየ አይደለም፡፡ ይህም በሚናገሩት ቋንቋ የቤተክርቲያንን ትምህርት እየተማሩ፣ በቋንቋቸው የቤተክርስቲያንን አገልግሎት እየተሳተፉ፣ በእምነትና በምግባር ተኮትኩተው ሊያድጉ ይገባል የሚል ነው፡፡ ልጆች በሚናገሩት ቋንቋ የሚያስተምሩ መምህራንን፣ የሚቀድሱ ካህናትን፣ የሚዘምሩ መዘምራንን፣ የሚጽፉ ሊቃውንትን ማፍራት ደግሞ የቤተክርስቲያኒቱ ተቋማዊ ኃላፊነት ነው፡፡ ይህ ካልሆነ ግን በዝርወት ዓለም ያለችው ቤተክርስቲያን በስደት፣ ለትምህርትና ለሥራ ከሀገር ቤት ለሚመጡት ምዕመናን ብቻ ትሆንና እነዚህ ከሌሉ የማትኖር ልትሆን ትችላለች፡፡ ቤተክርስቲያን ኩላዊት (የሁሉም፣ ዓለም ዓቀፋዊት) ናት ሲባልም ለሰው ልጅ በሚናገረው ቋንቋ ታስተምራለች ማለት ስለሆነ በአገልጋዮች ዘንድ ያለው የቋንቋ ስብጥር (Language diversity) ሊታሰብበትና ሊሠራበት ይገባል እንላለን፡፡

ከዚህ በተረፈ በአንዳንድ ወላጆችና አገልጋዮች ዘንድ እንደሚታየውም ልጆች በወላጆቻቸው ቋንቋ መማር ሳይፈልጉ እንዲማሩ ወይም በሚገባ በማይረዱት ቋንቋ ሃይማኖታዊ ትምህርት እንዲማሩ ተፅእኖ በማሳደር ሳይሆን በፍቅር ወደውት እንዲማሩ(በ)ት ማድረግ ይገባል፡፡ በተጽእኖ ማስተማር ለቋንቋው ያላቸውን ፍላጎትና አመለካከትም ሊቀይር ይችላል፡፡ ልጆችና ወጣቶች በሚናገሩት ቋንቋ ለእናስተምራቸው እንጂ በማይገባቸው ቋንቋ እንዲማሩ ባናስገድዳቸው መልካም ነው፡፡ ስለዚህ አስቀድሞ ቋንቋውን የማወቅ ፍላጎትን መፍጠር እና የቋንቋ ክህሎታቸውንም ማሳደግ ያስፈልጋል እንጂ ልጆችን ያለፍላጎታቸው ይህንን ቋንቋ ተማሩ ወይም በዚህ ቋንቋ ተማሩ ማለት ሕጋዊም፣ ሃይማኖታዊም መሠረት የለውም፡፡ በአጠቃላይ እያንዳንዱ ልጅ ወይም ወጣት በሚገባውና የተሻለ በሚረዳበት ቋንቋ የሚማርበትን አማራጭ መፍጠር ያስፈልጋል እንጂ ሁሉም ልጆች ወይም ወጣቶች በዚህ ወይም በዚያ ቋንቋ ብቻ ይማሩ የሚለው ጉንጭ አልፋ ክርክርም ለቤተክርስቲያን ዕድገት አይበጅም፡፡

ኑ ለኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ጠበቃ እንሁናት!

መግቢያ

ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ በመጀመሪያይቱ መልእክቱ በዘመኑ በታናሹ ኤስያ ለሚኖሩ ክርስቲያኖች “በእናንተ ስላለ ተስፋ ምክንያትን ለሚጠይቋችሁ ሁሉ መልስ ለመስጠት ዘወትር የተዘጋጃችሁ ሁኑ፤ ነገር ግን በየዋህነትና በፍርሀት ይሁን (1ኛ ጴጥ 3፡15)” በማለት ስለ ክርስቲያናዊ ጥብቅና አስተምሯቸዋል፡፡ በዚህም መልእክቱ ስለ ክርስቲያናዊ ጥብቅና (Christian apologetics) ሁለት መሠረታዊ ነጥቦችን አስተምሯል፡፡ በመጀመሪያ ስለ መሠረተ እምነታችን፣ ስለቤተክርስቲያናችን ሥርዓትና ትውፊት “ለምን?” ብለው ምክንያትን (reason) ለሚጠይቁን መልስ ለመስጠት ሁል ጊዜ የተዘጋጀን መሆን እንደሚያስፈልግ ነግሮናል፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ለሚጠይቁን መልስ ስንሰጥ በየዋህነት/በጥበብ/  (gentleness) (ሰዎችን ሳናሰናክል፣ ተገቢውን ክብር በመስጠት) እና በፍርሀት/በአክብሮት/(respect) (እግዚአብሔርን በመፍራት፣ ህጉን በመጠበቅ) መሆን እንዳለበት መልዕክት አስተላልፏል፡፡

ክርስቲያናዊ ጥብቅና (ለቤተክርስቲያን ጥብቅና መቆም) አስቀድሞ ቅዱሳን ሐዋርያት ከዚያም በእነርሱ እግር የተተኩ ሊቃውንት አባቶች ሲፈጽሙት የነበረ ዋነኛ የአገልግሎታቸው ተግባር ነው፡፡ በእምነት በመጽናታቸው፣ ለእምነታቸው ጠበቃ ሆነው፣ እነርሱ የሕይወት መስዋእትነትን ከፍለው ኦርቶዶክሳዊት እምነትን ስላቆዩልን ዛሬ “አባቶቻችን” ብለን ስንናገር አናፍርባቸውም፡፡ ሃይማኖትን መጠበቅ፣ ለሃይማኖትም ጠበቃ መሆንን ያስተማሩን እነርሱ ናቸውና፡፡ በኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ታላቅ ቦታ ከሚሰጣቸው አዋልድ ቅዱሳት መጻሕፍት መካከል ሃይማኖተ አበው የተባለው ድንቅ መጽሐፍ አንዱ ነው፡፡ ይህ መጽሐፍ በየዘመናቱ የተነሱ ሊቃውንት አባቶቻችን በየዘመናቸው የተነሱ መናፍቃንና አጽራረ ቤተክርስቲያን ላነሷቸው ልዩ ልዩ የክህደት ትምህርቶች በመጽሐፍ ቅዱስ መሰረትነት የተሰጡ መልሶችንና ሃይማኖትን የሚያጸኑ መልእክቶችን የያዘ ነው፡፡ ብርሃነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስም ስለ ሃይማኖቱ ጥብቅና መቆሙን ለደቀ መዝሙሩ ለጢሞቴዎስ ሲጽፍለት “መልካሙን ገድል ተጋድያለሁ፣ ሩጫውን ጨርሻለሁ፣ ሃይማኖትን ጠብቄአለሁ..” (2ኛ ጢሞ 4፡7) በማለት መስክሯል፡፡ ሐዋርያው ሃይማኖትን ጠብቄአለሁ ሲል በአሕዛብ ፊት፣ በአይሁድ ፊት፣ በሮማውያን ፊት ስለ ክርስቶስ ወንጌል በመመስከር የፈጸመውን ክርስቲያናዊ ጥብቅና ሲናገር ነው፡፡

ክርስቲያናዊ ጥብቅና ለቤተክርስቲያን እጅግ አስፈላጊ ከሆኑት የአገልግሎት ዘርፎች አንዱ ነው፡፡ ስለዚህ ነው “ለቤተክርስቲያን ጥብቅና መቆም” በነገረ-መለኮት ትምህርት አንድ ዘርፍ ሆኖ “ጥብቅና ለክርስትና” (Theology of Apologetics) ተብሎ የሚሰጠው፡፡ የቤተክርስቲያን ሊቃውንት ሥራቸው ይህ ነውና፡፡ በምዕመናንና በመንፈሳውያን ማኅበራትም አንዱ ወሳኝ ጉዳይ ሆኖ በመደበኛነት የሚሠራበት አገልግሎት ነው፡፡ ነገር ግን ስለክርስቲያናዊ ጥብቅና በቂ ግንዛቤና የተቀናጀ እንቅስቃሴ ካለመኖሩም ባሻገር አንዳንዶች ለቤተክርስቲያንና ለክርስትና እምነታቸው ጠበቃ የቆሙ እየመሰላቸው ራሳቸውንና ቤተክርስቲያንን እየጎዱ ይገኛሉ፡፡ እኛም በዚህች የአስተምህሮ ጦማር ስለ ክርስቲያናዊ ጥብቅና ምንነት፣ አስፈላጊነት፣ አግባብ ያለው አፈጻጸም እንዲሁም ሊደረጉ ስለሚገባቸው ጥንቃቄዎች እንዳስሳለን፡፡

የክርስቲያናዊ ጥብቅና ምንነት

በኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ሥር የሚኖር አንድ ክርስቲያን እምነቱን (ሃይማኖቱን) በተመለከተ አምስት ነገሮችን ማወቅ አለበት፡፡ እነዚህም ምን (dogma) እንደሚያምን፣ ለምን (reason) እንደሚያምን፣ ያመነውን እንዴት መፈጸም እንዳለበት (Cannon)፣ ያመነውን እንዴት ለሌሎች ማሳወቅ (sharing) እንዳለበትና እምነቱን የሚፈታተን አስተሳሰብ ሲመጣ እንዴት መከላከል (defense) እንዳለበት ማወቅ ናቸው፡፡ ከዚህ አንጻር ክርስቲያናዊ ጥብቅና ማለት ለቤተክርስቲያን አስተምህሮ፣ ሥርዓትና ትውፊት ጠበቃ (ጠባቂ፣ አስጠባቂ፣ ተከላካይ) መሆን ማለት ነው፡፡ የቤተክርስቲያን ጠባቂ ክርስቶስ ቢሆንም የሰው ድርሻ የሆነውን ማበርከት ክርስቲያናዊ ጥብቅና ይባላል፡፡ በአራተኛውና በአምስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለተነሱት መናፍቃን እነ ቅዱስ አትናቴዎስ፣ ቅዱስ ቄርሎስና፣ ቅዱስ ዲዮስቆሮስ የሰጡት ምላሽ በቤተክርስቲያን ታሪክ ተጠቃሽ የክርስቲያናዊ ጥብቅና አገልግሎት ነው፡፡

የክርስቲያናዊ ጥብቅና አስፈላጊነት

የክርስቲያናዊ ጥብቅና ዓላማዎች ብዙ ናቸው፡፡ የክርስቲያናዊ ጥብቅና ዋነኛ ዓላማ ግን የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት፣ ሥርዓትና ትውፊት እንዲጠበቅ ማድረግ ነው፡፡ በዚህም ያመኑትና የተጠመቁት እስከመጨረሻው እንዲጸኑና ለመንግስተ ሰማያት እንዲበቁ ማድረግ ነው፡፡ በአንጻሩ ደግሞ ያላመኑት የክርስቶስን ወንጌል እንዲያውቁና እንዲያምኑ፣ አምነውና ተጠምቀውም ጸጋን ከሚያሰጡ ምስጢራተ ቤተክርስቲያን እንዲካፈሉ፣ በእምነታቸው ጸንተው ምግባር ትሩፋትን ሠርተው፣ በእምነታቸውና በምግባራቸው ለቤተክርስቲያናቸው ጌጥና መታወቂያ ሆነው ሰማያዊውን መንግስት እንዲወርሱ ማድረግ ነው፡፡ የቤተክርስቲያን አስተምህሮም ሳይበረዝ ለቀጣዩ ትውልድ እንዲተላለፍ ለማድረግ የክርስቲያናዊ ጥብቅና ድርሻው ከፍተኛ ነው፡፡ ስለሆነም ለክርስትና ሃይማኖታቸው ጥብቅና የሚቆሙት ዋጋቸው በሰማያት ታላቅ ነው፡፡ ሐዋርያው ይሁዳ “ለቅዱሳን አንድ ጊዜ ፈጽሞ ስለተሰጠች ሃይማኖት እንድትጋደሉ እለምናችለሁ” (ይሁዳ 1፡3) ያለውም ለሃይማኖታችን ጥብቅና እንድንቆም ነው፡፡ ለሃይማኖት መጋደል ማለትም በቃልና በተግባር ለክርስትናና ለቤተክርስቲያን ጥብቅና መቆም ማለት ነው፡፡

የክርስቲያናዊ ጥብቅና መንገዶች

ለኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ጥብቅና የምንቆመው በአራት መንገዶች ነው፡፡

እውነተኛ እምነቷን፣ ሥርዓቷንና ትውፊቷን በመግለጥ: ሰዎች የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ፣ ሥርዓትና ትውፊት በሚገባ እንዲያውቁ፣ አውቀውም እንዲያምኑበት ማድረግ የክርስቲያናዊ ጥብቅና መጀመሪያውና መሠረታዊው ዓላማ ነው፡፡ የኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንን ዶግማና ቀኖና አውቆ ማሳወቅ፣ ጠብቆ ማስጠበቅ ክርስቲያናዊ ጥብቅና ነው፡፡ በቅዱሳት መጻሕፍት የሰፈረውን እውነት፣ የሊቃውንተ ቤተክርስቲያንን ትምህርት አስተባብሮ ለሰዎች ማስተማር ቀዳሚው የክርስቲያናዊ ጥብቅና ሥራ ነው፡፡ ኀልወተ እግዚአብሔርን ለማያምኑ ሰዎች የተለያዩ የኀልወተ እግዚአብሔር መገለጫዎችን አደራጅቶ ማስተማርም ክርስቲያናዊ ጥብቅና ነው፡፡

በቤተክርስቲያን ላይ የሚነሱ መሠረተ ቢስ ወቀሳዎችን ሐሰትነታቸውን በማጋለጥ: ቤተክርስቲያን ያልሆነችውን ሆነች፣ ያላደረገችውን አደረገች፣ የማታደርገውን ታደርጋለች፣ ተግታ የምታደርገውን አታደርግም ለሚሉ ወገኖች ይህ  ወቀሳቸው እውነት እንዳልሆነ ማስረዳት ሁለተኛው የክርስቲያናዊ ጥብቅና ዘርፍ ነው፡፡ ለምሳሌ “ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ክርስቶስን አትሰብክም” ለሚሉ ወገኖች ቤተክርስቲያናችን ክርስቶስን ያልሰበከችበትና የማትሰብክበት ጊዜ እንደሌለ ምሳሌን በመጠቀም ማሳየት፣ “ቤተክርስቲያን ቅዱሳንን ታመልካለች” ለሚሉት እንዲሁ ቤተክርስቲያን እግዚአብሔርን ብቻ እንደምታመልክና ቅዱሳንን እንደምታከብር ማስረዳት፣ “ቤተክርስቲያን ስንፍናን ታስተምራለች” ለሚሉትም ቤተክርስቲያን ሥራን ምን ያህል ዋጋ ሰጥታ እንደምታስተምር፣ “የድህነት ምክንያት ናት… ወዘተ” ለሚሉትም ሁሉ በማስረጃ የተደገፈ በቂ ምላሽ መስጠት ክርስቲያናዊ ጥብቅና ነው፡፡ ይህንንም የምናደርገው ክርስቲያኖችን ከመጠበቅ አንጻር ነው፡፡

ቤተክርስቲያንን የሚያስነቅፉ አሰራሮች እንዲስተካከሉ የራስን ድርሻ ማበርከት: በዚህ ዘርፍ በመጀመሪያ ደረጃ እኛ ራሳችን የምንሠራው ቤተክርስቲያንን እንዳያስነቅፋት መጠንቀቅ ያስፈልጋል፡፡ በቤተክርስቲያን ውስጥ ያለን አገልጋዮችም ሰዎች ነንና እንድንበረታ በጸሎት፣ እንድንጠነክር በሀሳብ (በምክር)፣ በተግባር መደጋገፍ ክርስቲያናዊ መገለጫችን ሊሆን ይገባል፡፡ ቤተክርስቲያንን የሚያስነቅፍ ሥራ የሚሠሩትም እንዲማሩና እንዲያውቁ፣ እንዲመከሩና እንዲታረሙ ለቤተክርስቲያን ሥርዓት ጥብቅና መቆም ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ አልፈው ለሌሎች መሰናክል የሚሆኑ ከሆነ ደግሞ ለቤተክርስቲያንና ለእግዚአብሔር መንገር ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ አንጻር የክርስቲያናዊ ጥብቅና ውጤት የቤተክርስቲያንን ሥርዓት የሚጠብቁና የሚያስጠብቁ (የቤተክርስቲያን ጠበቃዎችን) ማብዛት ነው፡፡

ምዕመናንን ሊያሳስቱና ሊያስቱ የሚችሉ ሐሰተኛ አስተምህሮዎች በቂ ምላሽ መስጠት: በዘመናችን እንደ አሸን ለፈሉት የሐሰት ትምህርቶች ለሁሉም ባይሆንም በክርስቲያኖች አእምሮ ጥያቄ የሚፈጥሩና ምዕመናንን ሊያስቱ ለሚችሉት በቂ ምላሽ መስጠት ከሊቃውንቱና ከሰባክያነ ወንጌሉ የሚጠበቅ ነው፡፡ ነገር ግን ሁሉም ክርስቲያን የራሱ ድርሻ አለው፡፡ ሐሰተኛ አስተምህሮዎች ለምንና እንዴት ሐሰት እንደሆኑ፣ ብንከተላቸው ለድኅነት (ለጽድቅ) የማያበቁ መሆናቸውን ማጋለጥ ክርስቲያናዊ ጥብቅና ነው፡፡ ከዚህ ጎን ለጎን ደግሞ እውነተኛው ሃይማኖት (አስተምህሮ) ለምንና እንዴት እውነት እንደሆነ፣ ለመዳንም የሚያደርስ መሆኑን ማስረዳትም የዚሁ አካል ነው፡፡ ይህንንም ስናደርግ ዒላማችን ሰዎችን ያሳሳተው የስህተት አስተምህሮ ላይ ሆኖ ለተሳሳቱ ወገኖቻችን ግን ፍቅርን በማሳየት ሊሆን ይገባል፡፡ ሐሰተኛ ትምህርቶችንም ስንሞግት መሠረታዊ የሆኑ መረጃዎችን አደራጅተንና ተንትነን በማያዳግም መልኩ ሊሆን ይገባዋል እንጂ “አለባብሰው ቢያርሱ…” እንዳይሆን መጠንቀቅ ያስፈልጋል፡፡

መደረግ ያለባቸው ጥንቃቄዎች

ለቤተክርስቲያን ጥብቅና ስንቆም መጠንቀቅ ያለብን ብዙ ጉዳዮች አሉ፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ጥብቅና የምንቆምለትን የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ፣ ሥርዓትና ትውፊት ማወቅ፣ ማመንና መፈጸም ይኖርብናል፡፡ እኛ የማንፈጽመውን ነገር ሌሎችን ፈጽሙ እያልን ጥብቅና መቆም ከአንድ ክርስቲያን የሚጠበቅ አይደለምና፡፡ጠንቅቀን ሳናውቅ ጥብቅና ለመቆም ብንሞክር ተፈትነን ከጽናታችን ልንወድቅ እንችላለንና አስቀድመን ጠይቀን እንወቅ፡፡ ሌላውን ለማዳን አስቀድሞ ራስ መዳን ያስፈልጋልና አስቀድመን ራሳችንን እናድን፡፡ ያን ጊዜ ሌላውን ማሳወቅ፣ ለቤተክርስቲያንም ጠበቃ መሆን እንችላለን፡፡

በሁለተኛ ደረጃ  ለቤተክርስቲያን ጥብቅና የምንቆምበት መንገድ ሥርዓትን የተከተለና ለሌሎች አስተማሪ መሆን ይኖርበታል፡፡ ለቤተክርስቲያን ጥብቅና የምንቆምበት መንገድ የራሳችንን ተአማኒነት የሚያሳጣ፣ ሰዎችን የሚጎዳ፣ ቤተክርስቲያንን የሚያሰድብ እንዳይሆን መጠንቀቅ ያስፈልጋል፡፡ ስለዚህ ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ እንዳስተማረን በየዋህነትና በፍርሀት ለቤተክርስቲያን ጥብቅና እንቁም፡፡ ሌሎች ቤተክርስቲያንን ስለጎዱ (ጎድተዋታል ብለን ስላሰብን) እኛ እነርሱን ለመጉዳት አናስብ፡፡ ክርስትናችንንና ቤተክርስቲያንን የምንጠብቅበትን አካሄድ በጥላቻ በመነቃቀፍ ሳይሆን እግዚአብሔርን በመፍራት እናድርገው፡፡ በጥላቻና በክርክር የሚደረግ ከሆነ ክርክሩን ብንረታ እንኳን ሰውን ማትረፍ ላንችል እንችላለን፡፡ ብዙ መመለስ የሚችሉ ሰዎች ከአያያዝ ጉድለት ጠፍተው ቀርተዋልና ክርስቲያናዊ ጥብቅናችን በየዋህነት፣ በብልሀት፣ በመከባበርና በፍቅር ሊሆን ይገባል፡፡

እምነታችንንና ቤተክርስቲያንን ለመጠበቅ በምናደርገው ሂደት ውስጥ መስዋእትነት (የጊዜ፣ የሞራል፣ የገንዘብ፣ የሕይወት) መክፈል ካስፈለገ በጸጋ ለመቀበል መዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡ ለቤተክርስቲያን ጠበቃ ለመሆን ስንተጋ ሠርተን ራሳችንን (ምድራዊ ኑሮአችንን) የምንለውጥበትን ጊዜና ጉልበት እንዲሁም አእምሮ ይወስድብናል፡፡ በአጽራረ ቤተክርስቲያንና የክርስትና መንገድ እውነትነት ባልገባቸው የዋሀን የስድብ፣ የስም ማጥፋት ዘመቻ ሊከፈትብን ይችላል፡፡ ከዚህም አልፎ በሐሰት ክስ እየከሰሱ ሊያንገላቱንና ሊያሳስሩን እንዲሁም ጊዜያችንንና ገንዘባችንን ሊያስወጡን ይችላሉ፡፡ አልፎ አልፎም ማስፈራራት፣ የአካል ጉዳት፣ የሕይወት አደጋም ሊደርስብን ይችላል፡፡ ነገር ግን ዋጋችን በሰማይ ነውና በጽናትና በጥብዐት ለቤተክርስቲያን ጥብቅና ቆመን ቤተክርስቲያናችንን ከተኩላዎች ልንከላከል ይገባናል፡፡

ለቤተክርስቲያን ጥብቅና መቆም የሁሉም ክርስቲያን ኃላፊነት ነው፡፡ “እኛ ምን አገባን” ወይም “ሌሎች ይሠሩታል” ብለን የምንተወው ጉዳይ አይደለም፡፡ ክርስትናችንንና ቤተክርስቲያናችንን የምንጠብቀውም በመግደል ሳይሆን በመሞት፣ ጉዳትን በማድረስ ሳይሆን መከራን በመቀበል፣ በጦርነት ሳይሆን ሰላምን በመስበክ መሆኑን ከመድኃኒታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ተምረናል፡፡ ብርሀነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስም “ለእውነት እንጂ በእውነት ላይ ምንም ልናደርግ አንችልምና (2ቆሮ.13፡8)” እንዳለው እውነት በሆነው በመድኃኒታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ደም የተመሠረተችው ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ላይ የሚነሱ ለጊዜው የሚጎዷት የሚያጠፏት ይመስላቸዋል እንጂ እግዚአብሔር በደሙ የዋጃትና የሚጠብቃት ቤተክርስቲያን በደካሞች እጅ ልትጠፋ አትችልም፡፡ ቤተክርስቲያንን በማቃጠልና ክርስቲያኖችን በመግደል ቤተክርስቲያንን ማጥፋት የሚቻል ቢሆን ኖሮ በዘመነ ሰማዕታት የነበሩ ነገሥታት ባጠፏት ነበር፡፡ ነገር ግን እንደነ ቅዱስ ጊዮርጊስና ቅደስት አርሴማ ያሉ ታላላቅ ሰማዕታትን (የእውነት ምስክሮችን) እንድታፈራ አደረጓት እንጂ አላጠፏትም፡፡ በእውነት ላይ የሚነሱ ራሳቸው ይጠፋሉ እንጂ “የገሃነም ደጆች አይችሏትም” እንደተባለ (ማቴ 16፡18) እውነትን ሊያጠፏት አይችሉም፡፡ ለእውነት የሚተጉ፣ እውነት የሆነችውን ደገኛይቱን የሃይማኖት መንገድ የሚያቀኑ፣ ስለእውነተኛይቱ እምነት ጥብቅና የሚቆሙና ስለእውነትም መከራን የሚቀበሉ ግን በመጨረሻው ቀን ከእውነተኛው አምላክ የጽድቅ አክሊልን ይቀበላሉ፡፡ እኛም ለእውነት ጥብቅና ቆመን በቀኙ ለመቆም ያበቃን ዘንድ የእግዚአብሔር ቸርነት የድንግል ማርያም አማላጅነት የቅዱሳን ተራዳኢነት አይለየን፡፡

ወስብሃት ለእግዚአብሔር